YÖNET MDE GÜNCEL YAKLAfiIMLAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YÖNET MDE GÜNCEL YAKLAfiIMLAR"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2663 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1629 YÖNET MDE GÜNCEL YAKLAfiIMLAR Yazarlar Prof.Dr. fiadi Can SARUHAN (Ünite 1) Yrd.Doç.Dr. Okan YELO LU (Ünite 2) Doç.Dr. Cenk SÖZEN (Ünite 3) Dr. Ozan A LARGÖZ (Ünite 4) Yrd.Doç.Dr. Özlem UZUN (Ünite 5) Yrd.Doç.Dr. A. Nurhan fiakar (Ünite 6) Doç.Dr. Selim YAZICI (Ünite 7) Yrd.Doç.Dr. Muammer SARIKAYA (Ünite 8) Editörler Doç.Dr. Senem BESLER Doç.Dr. H. Zümrüt TONUS ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc lar Doç.Dr. T. Volkan Yüzer Ö r.gör. Orkun fien Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flman Okt. Nilay Giriflen Grafikerler Ayflegül Dibek Aysun fiavl Hilal Küçükda aflan Ufuk Önce Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Yönetimde Güncel Yaklafl mlar ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, A ustos 2012

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... ix Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi... 2 G R fi... 3 B L M VE B L MSEL GEL fime, SOSYAL B L MLER N GEL fi M VE YÖNET M B L M... 3 nsan, Bilim ve Bilimsel Geliflme... 3 Sosyal Bilimlerin Geliflimi ve Yönetim Bilimi... 4 Bilimsel Geliflmenin Günlük Yaflama Uygulanmas... 5 Yönetim Biliminin Geliflimi ve Üretimde Kullan lan Enerji Kayna Aras ndaki liflki... 6 Endüstri Devrimi Öncesi Yönetim Anlay fl... 8 Endüstri Devrimi Sonras Yönetim Anlay fl KLAS K YÖNET M VE UYGULAMALARI Bilimsel Yönetim ve Uygulamalar Yönetim Süreci ve Uygulamalar Bürokrasi ve Uygulamalar NEO-KLAS K YÖNET M VE UYGULAMALARI MODERN YÖNET M VE UYGULAMALARI Sistem Yaklafl m Sistem ve Alt Sistemler Girdi- fllem-ç kt Negatif-Pozitif Entropi Aç k-kapal Sistemler Sinerji Durumsall k Yaklafl m Örgüt Yap s ve Teknoloji Örgüt ve Çevre Modern Yönetim Do rultusunda Gerçeklefltirilen Yönetim Uygulamalar Toplam Kalite Yönetimi Alt Sigma Dengeli Ölçüm Kart (Kurum Karnesi) K yaslama Temel Yetenekler D fl Kaynak Kullan m Küçülme, Kademe Azaltma ve Do ru Ölçe i Bulma Personeli Güçlendirme De iflim Mühendisli i Yal n Organizasyonlar Ö renen Örgütler Yenilik Yönetimi Sanal Organizasyonlar fiebeke Organizasyonlar Stratejik Ortakl klar Kurumsal Sosyal Sorumluluk ÜN TE

4 iv çindekiler YÖNET M VE ÖRGÜT KURAMLARI Kaynak Ba ml l Kuram Örgütsel Strateji Kuram Vekalet Kuram fllem Maliyeti Kuram Kurumsal Kuram Örgütsel Ekoloji Kuram Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 3. ÜN TE 4. ÜN TE Yenilik Yönetimi G R fi YEN L K NED R? YEN L N ÖZELL KLER YEN L K TÜRLER YEN L K YÖNET M Yenilik Yönetiminin Dar Ba lam Yenilik Yönetiminin Genifl Ba lam YEN L K YÖNET M N N FAYDALARI YEN L K YÖNET M TEKN KLER Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Ö renen Örgütler G R fi SANAY TOPLUMUNDAN SANAY ÖTES TOPLUMA DÖNÜfiÜM Ö RENME VE B REYSEL Ö RENME ÖRGÜTSEL Ö RENME VE Ö RENEN ÖRGÜTLER Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Örgüt Yap s n n De iflimine Yönelik Teknikler G R fi KIYASLAMA Tan m Tarihsel Geliflimi K yaslama Türleri Odaklan lan Noktaya Göre K yaslama Türleri... 92

5 çindekiler v K yaslama Orta na Göre K yaslama Türleri K yaslama Süreci K yaslama Uygulamalar nda Baflar Faktörleri K yaslama Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Etik Konular TEMEL YETENEK Tan m Ay rt Edici Özellikleri Temel Yeteneklerin Yönetiminde Baflar Faktörleri Temel Yeteneklerin Tüm flletme Çap nda Duyurulmas Örgüt Yap s n n Temel Yeteneklerle liflkili Olarak Tasarlanmas Yat r mlar n Temel Yeteneklerle liflkilendirilmesi Temel Yetene in Sürekli Gelifltirilmesi DIfi KAYNAK KULLANIMI Tan m ve Tarihsel Geliflimi D fl Kaynak Kullan m n n Teorik Alt Yap s D fl Kaynak Kullan m nda Kritik Baflar Faktörleri D fl Kaynak Kullan m n n Olumlu Yönleri Maliyet Tasarufu Uzmanl k Bilgisinden Yararlanma Esnek Üretim Temel Yeteneklere Odaklanabilme Teknolojik Geliflmeleri Takip Edebilme D fl Kaynak Kullan m n n Olumsuz Yönleri Tafl ma Giderlerinin Art fl Denetim Fonksiyonunun Etkisizleflmesi Kendine Rakip Yaratma Çal flanlar Üzerindeki Olumsuz Etkiler flletmenin Özünü Kaybetmesi D fl Kaynak Kullan m n n Toplumsal Etkileri ve Etik Konular KÜÇÜLME Tan m Küçülme Uygulamalar na liflkin Beklentiler Küçülme Süreci Küçülme Karar n n Verilmesi Küçülme Plan n n Haz rlanmas Bilgi Paylafl m Küçülme Plan n n Uygulanmas Küçülme Uygulamalar nda Kritik Baflar Faktörleri SÜREÇ YEN LEME Tan m ve Tarihsel Geliflimi Süreç Yenileme htiyac n Do uran Etkenler Süreç Yenileme Uygulamalar Süreç Yenilemede Karfl lafl lan Sorunlar Süreç Yenilemenin Sonuçlar YALIN ÖRGÜTLER Yal nl k ve Yal nlaflma Yal n Örgüt Kavram n n Tarihsel Temeli: Yal n Üretim Yal nlaflman n Örgütleraras liflkilere Etkisi Özet Kendimizi S nayal m

6 vi çindekiler Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 6. ÜN TE Sanal Organizasyonlar, fiebeke Organizasyonlar ve Stratejik Ortakl klar G R fi SANAL ORGAN ZASYONLAR Sanall k ve Sanal Gerçeklik Kavramlar Sanal Organizasyonlar n Tan m ve Özellikleri fiebeke ORGAN ZASYONLARI fiebeke Organizasyonlar n n Tan m ve Özellikleri fiebeke Organizasyonlar n n Türleri Dahili fiebeke Organizasyonu Dengeli fiebeke Organizasyonu Dinamik fiebeke Organizasyonu fiebeke Organizasyonlar n n Güçlü ve Zay f Yönleri fiebeke Organizasyonlar n n Güçlü Yönleri fiebeke Organizasyonlar n n Zay f Yönleri fiebeke Organizasyonlar ve Sanal Organizasyonlar Aras ndaki Farkl l klar STRATEJ K ORTAKLIKLAR Stratejik Ortakl klar n Tan m ve Önemi Stratejik Ortakl klar n Bafll ca Kurulufl Nedenleri Stratejik Ortakl k Türleri Lisans Anlaflmalar (Lisanslama) Sat fl Yetkisi Verme veya Acentelik D fl Kaynaklardan Yararlanma (Outsourcing) Üretim mtiyaz Hakk (Franchising) Endüstriyel Konsorsiyum Ortak Giriflim (Joint Venture) Sat n Alma Birleflme (Merger) Stratejik Ortakl klar n Yararlar ve Sak ncalar Stratejik Ortakl klar n Yararlar Stratejik Ortakl klar n Sak ncalar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Dengeli Ölçüm Kart G R fi filetmelerde HEDEF BEL RLEME flletme Misyon, Vizyon, Amaç, Hedef ve Stratejileri PERFORMANS ÖLÇÜMÜ VE DENGEL ÖLÇÜM KARTI

7 çindekiler vii DENGEL ÖLÇÜM KARTININ BOYUTLARI Finansal Boyut Müflteri Boyutu ç flleyifl Boyutu Ö renme ve Geliflme Boyutu DENGEL ÖLÇÜM KARTININ OLUfiTURULMASI DENGEL ÖLÇÜM KARTININ SA LADI I FAYDALAR DENGEL ÖLÇÜM KARTININ UYGULANMASINDA KARfiILAfiILAN SORUNLAR Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Toplam Kalite Yönetimi G R fi KAL TE KAVRAMI VE KAL TEN N ÖZELL KLER KAL TEN N TAR HSEL GEL fi M Birinci Aflama: Muayene Aflamas kinci Aflama: statistiksel Kalite Kontrol Aflamas Kalite Devrimi Üçüncü Aflama: Kalite Güvencesi Aflamas Dördüncü Aflama: Toplam Kalite Aflamas KAL TE-MAL YET L fik S TOPLAM KAL TE YÖNET M Müflteri Odakl l k Kaizen (Sürekli yilefltirme) PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al) Döngüsü Benchmarking (K yaslama) Çal flanlar n Yetkilendirilmesi Kalite Araç ve Yöntemlerinin Kullan lmas Ürün Tasar m Süreç Yönetimi Tedarikçilerin Kalite Yönetimi KAL TE ÖNCÜLER (GURULARI) Frederick Winslow Taylor ( ) Dr. Walter A. Shewhart ( ) Dr. W. Edwards Deming ( ) Dr. Joseph M. Juran ( ) Philip B. Crosby ( ) Dr. Armand V. Feigenbaum ( ) Kaoru Ishikawa ( ) Genichi Taguchi ( ) Toplam Kalite Yönetiminin Türkiye Aç s ndan De erlendirmesi ULUSLARARASI KAL TE GÜVENCE S STEMLER VE STANDARTLARI ISO 9000 Kalite Güvence Standartlar ve Özellikleri ALTI S GMA YAKLAfiIMI statistiksel Ölçüm Arac Olarak Alt Sigma ÜN TE

8 viii çindekiler Bir Vizyon ve Yönetim Stratejisi Olarak Alt Sigma Alt Sigma TÖA K yilefltirme Modeli Alt Sigman n Geliflimi Türkiye de Alt Sigma Uygulamalar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Sürdürülebilirlik ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk G R fi SÜRDÜRÜLEB L RL K filetme-toplum L fik S KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK KAVRAMI VE KAPSAMI KURUMSAL SOSYAL SORUMLULU UN BOYUTLARI Ekonomik Sorumluluk Yasal Sorumluluk Etik Sorumluluk Gönüllü Sorumluluk KURUMSAL SOSYAL SORUMLULU UN SINIRLARI filetmeler N SÜRDÜRÜLEB L RL VE KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar

9 Önsöz ix Önsöz nsan n var oldu u her dönemde ve her yerde, farkl amaçlara yönelik olarak ve farkl yol ve yöntemler kullan larak yönetim faaliyetinin gerçeklefltirildi i bilinmektedir. Yönetme ihtiyac insanlar n tek bafllar na baflaramayacaklar amaçlar n, bir grup çabas yla gerçeklefltirme gereklili inden do mufltur. Bu ba lamda yönetimin en temel hedefi, bir örgüt içerisinde yap lmas gereken ifllerin çal flanlar taraf ndan en uygun ve en verimli flekilde yap lmas n sa lamakt r. fllerin etkin ve verimli bir biçimde yap labilmesi için ekip halinde çal flan bireylerin kendileri için belirlenmifl görevleri ve misyonlar yerine getirebilecekleri bir ortam tasarlamak ve yaratmak gereklidir. Ancak günümüzde yaflanan geliflmeler, yönetimin hedeflerine ulaflmas n engeller hale getirmifltir. Kaynaklar n k tl, iletiflim ve üretim teknolojilerinin h zl geliflimi, çal flan beklentilerinin sürekli de iflimi, kurumlar n büyümesi ve karmafl klaflmas yönetimi çok daha zor ve önemli bir boyuta tafl m flt r. Sosyal, ekonomik ve teknolojik geliflmelerin yaratt karmafl k sorunlar yönetim biliminin de iflimine ve geliflimine neden olmufl, hedeflere ulaflmada ve sorunlar n çözümünde yeni teknik ve yaklafl mlar n ortaya ç kmas na neden olmufltur. Bu geliflmelere ba l olarak yönetim farkl yaklafl mlar yla halen de geliflmeye devam etmektedir. Bu durumda yöneticilerin baflar ya ulaflmas, yeni yönetim yaklafl m ve uygulamalar n ö renmekten ve uygulamaya koymaktan geçmektedir. Yöneticiler güncel olarak adland rd m z yönetim yaklafl mlar n bilimsel bir bak fl aç s yla ele almal ve yak ndan takip etmelidirler. Yenilik yönetimi, ö renen örgütler, yal n örgütler, küçülme, süreç yenileme, d fl kaynak kullan m, temel yetenekler, k yaslama, sanal organizasyonlar, flebeke organizasyonlar, stratejik ortakl klar, dengeli ölçüm kart, toplam kalite yönetimi, kaizen, alt sigma, kurumsal sosyal sorumluluk ve sürdürülebilirlik gibi yaklafl mlar bunlara örnek olarak verilebilir. Bu noktadan hareket ederek ve kullan lan yaklafl mlar n zaman içerisinde de- ifliklik gösterdi i gerçe i dikkate al narak, bugün kitab m za konu olan yönetim yaklafl mlar temel üniteler haline getirilmifl ve ö rencilerin yönetim kavram, yaklafl m ve uygulamalar hakk nda bilgi sahibi olmalar n n ve ö renmelerinin sa lanmas amaçlanm flt r. Bugüne kadar olan geliflim sürecinde yönetim yaklafl mlar n n zaman içerisinde hedefe ulaflmak için kulland klar yöntemler farkl l k göstermifl olmas na ra men, yöntemlerin verimlili i art rmak, maliyetleri azaltmak konular na odakland aç kça görülmektedir. flte bu noktadan hareketle haz rlanan kitab m z, size yönetimde güncel yaklafl mlar konusuna fl k tutmak için alan nda uzman akademisyenler taraf ndan derlenmifl bir çal flmad r. Anadolu Üniversitesi nden Doç.Dr. Senem Besler ve Doç.Dr. H. Zümrüt Tonus un editörlü ünde, say n hocam z; Marmara Üniversitesi nden Prof.Dr. fiadi Can Saruhan n de erli katk lar ve yol göstermesiyle, stanbul Üniversitesi nden Doç.Dr. Selim Yaz c, Baflkent Üniversitesi nden Doç.Dr. Cenk Sözen ve Yrd.Doç.Dr. Okan Yelo lu, Osmangazi Üniversitesi nden Yrd.Doç.Dr. Özlem Uzun, Yalova Üniversitesi nden Yrd.Doç.Dr. Muammer Sar kaya, Anadolu Üniversite nden Yrd.Doç.Dr. A. Nurhan fiakar ve Dr. Ozan A largöz ün de erli katk lar yla oluflmufl bir yay nd r. Bu yay n n gerçeklefltirilmesi için hiçbir deste ini esirgemeyen Anadolu Üniversitesi nin Rektörü Prof. Dr. Davut Ayd n'a özellikle teflekkürü bir borç biliriz. Ayr ca, bu çal flman n ortaya ç kmas için gösterdi i çaba, teflvik ve destekleri için AÖF Dekan Prof.Dr. Kerim Banar a da teflekkürlerimizi sunar z. Bu derlemenin bas m s ras nda her türlü teknik yard m sunan ve Aç k Ö retim Fakültesi flletme program nda kullan lacak bu yay n n ortaya ç kmas nda büyük eme i geçen AÖF Dizgi Birimi nden Ufuk Önce ye de özellikle teflekkür etmek isteriz. 30 Mart 2012 Eskiflehir Editörler Doç.Dr. Senem BESLER Doç.Dr. H. Zümrüt TONUS

10 1YÖNET MDE GÜNCEL YAKLAfiIMLAR Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Bilim ve bilimsel geliflme, sosyal bilimlerin geliflimi ve yönetim biliminin geliflimi konular n ve iliflkisini aç klayabilecek, Endüstri devrimine kadar ve daha sonraki dönemdeki yönetim anlay fl ile endüstri devriminin altyap s n oluflturan geliflmeleri irdeleyebilecek, Klasik yönetimin özelliklerini tan mlayabilecek ve uygulamalar n s ralayabilecek, Neo-klasik yönetimin özelliklerini tan mlayabilecek ve uygulamalar n s ralayabilecek, Modern yönetimin özelliklerini tan mlayabilecek ve uygulamalar n s ralayabilecek, Yönetim kuramlar n aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Bilim Sosyal Bilimler Endüstri Devrimi Fonksiyonel Ustabafl Fonksiyonel Yönetim Yönetim Süreci Yönetimin lkeleri Bürokrasi Hawthorne Araflt rmalar Sistem Yaklafl m Durumsall k Yaklafl m Yenilik Yönetimi Ö renen Örgütler Temel Yetenekler Küçülme D fl Kaynak Kullan m Yal n Organizasyon Sanal Organizasyon fiebeke Organizasyon Stratejik Ortakl k Dengeli Ölçüm Kart Toplam Kalite Yönetimi Alt Sigma Kurumsal Sosyal Sorumluluk Yönetim ve Örgüt Kuramlar çindekiler Yönetimde Güncel Yaklafl mlar Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi G R fi B L M VE B L MSEL GEL fime, SOSYAL B L MLER N GEL fi M VE YÖNET M B L M KLAS K YÖNET M VE UYGULAMALARI NEO-KLAS K YÖNET M VE UYGULAMALARI MODERN YÖNET M VE UYGULAMALARI YÖNET M VE ÖRGÜT KURAMLARI

11 Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi G R fi nsan yönetici olmaya iten nedenler nelerdir? Kiflinin ait oldu u topluma faydal olma inanc m? Yarad l fltan gelen yönetme dürtüleri mi? Di erlerinden farkl olma ya da hayata farkl gözle bakabilme arzusu mu? Yönetici olman n maddi getirileri mi? Belki hepsi, belki de hiçbiri. Bu soruya verilecek cevaplar, toplumdan topluma ve yüzy ldan yüzy la de iflebilecektir. Bu nedenle insan yönetici olmaya iten temel dürtülerin neler oldu unu söyleyebilmek ve bu söylenenleri genelleyebilmek çok güçtür. Böyle bir konuda genelleme yapabilmek için insan yaflad toplumdan ve zamandan ba ms z olarak ele almak gerekir. Bu da olanaks zd r. B L M VE B L MSEL GEL fime, SOSYAL B L MLER N GEL fi M VE YÖNET M B L M nsan, Bilim ve Bilimsel Geliflme nsan do a ile mücadelesinde savunmas zd r. Çünkü insan n so uktan korunmak için kürkü, av n yakalamak için h zl bacaklar, yakalayabildi ini parçalayabilmek için keskin diflleri ve t rnaklar yoktur. Koku ve iflitme duyusu, tehlikeleri uzaktayken fark edebilecek kadar güçlü de ildir. Gözleri bir flahine k yasla neredeyse kördür, a rl n n on kat n tafl yabilen bir kar ncaya göre kaslar oldukça çelimsizdir. Tüm bu fiziksel dezavantajlar o kadar fazlad r ki milyonlarca canl n n yok oldu u do al seleksiyon düzene inde insan n günümüze kadar gelebilmesi neredeyse bir mucizedir. nsan n fiziksel oldu u kadar duygusal zay fl klar yani zaaflar vard r. Bu zaaflar; korku, merak, s k nt, tembellik, güçlü olma arzusu gibi insana ait ya da insanda yo un gözlemlenen özelliklerdir. lk bak flta insan güçsüzlefltirdi i ve iradesini elinden ald için olumsuz gözle bakt m z bu zaaflar, asl nda insan araflt rmaya, soru sormaya ve bilgiyi ele geçirmeye iten temel güçleri oluflturmaktad r. Örne in do adaki herhangi bir fleyden korkan insan, kendisi için savunma aletleri ve yöntemleri (stratejileri) gelifltirmektedir. Buna dayanarak insan n do a karfl s ndaki bilinmezlikten kaynaklanan endiflelerinin korku ve güvensizli e yol açt n, korku ve güvensizli in ise insan çeflitli bulufllar yapmaya itti ini söyleyebiliriz. Merak n ise geliflmenin önünü açan temel güdü oldu u aç kt r. nsan, hiçbir sebep yokken bile bir fleyi merak edebilir ve s rf bu meraktan kaynaklanan rahats zl n giderebilmek için gerçe i araflt rabilir. Topra n içindeki s radan bir tafl ç kart p bu tafl lk insanlardan bugüne kadar bilimsel geliflmenin ve bu do rultuda ortaya ç kan uygulamalar n esas tetikleyicisi, do a ile insan aras ndaki mücadelenin insan lehine de ifltirilebilme çabas olmufltur.

12 4 Yönetimde Güncel Yaklafl mlar Bilim dünyas nda herhangi bir ülkede bilimsel alanda yaflanan bir geliflme; yaln zca o ülkeye de il, tüm insanl a aittir. nedensiz yere inceleme ihtimali olan tek varl k insand r. Baflka bir insani zaaf olan s k nt, hayal gücünün tetikleyicisidir ve yeni bulufllarda önemli bir etkendir. Ayr - ca gündelik yaflant m zda hayat m z kolaylaflt ran pek çok buluflun insano lunun tembellik ve konfor zaaf ndan ortaya ç kt rahatl kla söylenebilir. Bilimsel geliflme denildi inde nesnel bilginin ortaya ç kma, yay lma ve kullan lma koflullar n n incelenmesi ve bu ba lamda; nitelikleri belirlenmifl bir metodun, yeni bir düflünme fleklinin, ya da daha genifl anlamda dünyay görme biçiminin yani bir paradigman n tarihsel süreç içerisindeki oluflumu akla gelmektedir. Bilimsel geliflmenin bafllang c, pek çok kaynakta yaz lan n tersine Rönesans tan sonra de- ildir, insanl kla birlikte bafllam flt r. Bafllang ç kayna da yine pek çok kayna n aksine Bat dünyas de ildir. Bilimsel geliflme, Do u ve Bat uygarl klar aras nda zikzak çizerek geliflmifltir. Bu nedenle bilim hiçbir rk n, kültürün, uygarl n veya bölgenin tekelinde de ildir. nsanl n ortak akl n n ürünüdür ve tüm insanl - n mal d r. Bilim evrenseldir. Bilimsel alanda yap lan hiçbir çal flma, üzerinde çal fl lan bilim dal n n o güne kadar biriktirdiklerinden ba ms z olarak hareket edemez. Ama bu, mevcut kuramlar n bafltan kabul edilece i anlam na gelmemektedir. Herhangi bir bilimsel çal flma, literatürdeki kuramlar n geçerlili ini denetleyebilece i gibi, o güne kadar incelenmemifl ya da eksik incelenmifl bir olguyu da ele alabilir. Bilimin bu iflleyifli, bilimsel geliflmenin ve mevcut kuramlar denetlemenin hiçbir zaman durmayaca- n n göstergesidir. 1 nsan, bilim SIRA ve bilimsel S ZDE geliflme aras ndaki iliflkiyi aç klay n z. Sosyal Bilimlerin Geliflimi ve Yönetim Bilimi Sosyal bilimler, insan ve toplumla ilgili olgular anlamaya ve aç klamaya çal fl r. Bu bilimlerin, insan ve toplum davran fllar yla ilgili ön tahminde bulunma ya da bunlar denetleyebilme SORU amac tafl y p tafl mad klar ve bu amaçlar n etik olup olmad SORU tart flmaya aç kt r. Yönetim, iktisat, sosyoloji, tarih, psikoloji, iletiflim ve siyasal bilimler gibi disiplinler sosyal bilimlere örnek olarak gösterilebilir. D KKAT D KKAT Sosyal bilimler, do a bilimlerine göre henüz çocukluk aflamas nda oldu u için, bu bilim alan nda yaflanan geliflmeler do a bilimlerine göre daha h zl ve daha büyük çapl d r. Sosyal bilimlerin inceledi i ana olgunun insan olmas ve insan n sü- rekli de iflen bir varl k olmas, sosyal bilimlerde yaflanan sürekli de iflimin nedenlerinden biridir. Belirli varsay mlara dayanan sosyal bilimlerle ilgili yasalar genel- AMAÇLARIMIZ likle evrensellik AMAÇLARIMIZ iddias tafl maz yani her zaman ve her yerde ayn sonuçlar vermez. Sosyal bilimlerdeki yasalar, daha çok genel e ilim kurallar niteli indedir. K T A P Kuramlar n K gerisindeki T A P varsay mlar, genellikle kuram ortaya koyan kiflinin dünya görüflünden, inançlar ndan, politik de erlerinden ve kendini ait hissetti i bilimsel Do a bilimleriyle ilgili yasalar n de iflmesi ya da ekolden etkilenmektedir. Ancak burada önemli olan, incelenen varl n insan ve kökten y k lmas, do an n TELEV ZYON toplum olmas nedeniyle ciddi bir karmafl kl n söz konusu olmas d r. Ayn anda incelenebilecek parametre say s n n s n rs z olmas, çeflitli metodoloji sorunlar - de ifliminden de il, bu TELEV ZYON yasalar n yetersizli inden kaynaklan rken sosyal n beraberinde getirmekte ve gözlemleyen-gözlemlenen iliflkisinin getirebilece i bilimlerdeki yasalar, olgular aç klamakta ne kadar tüm çeliflkileri bar nd rmaktad r. Yönetim biliminin geliflimi de sosyal bilimlerin geliflimine paralel NTERNET olmufltur. Ayr ca yönetim biliminin hukuk, sosyoloji, psikoloji, sos- baflar l NTERNET olsalar da insan davran fllar yla ve toplum yaflant s yla birlikte yal psikoloji, antropoloji gibi di er pek çok bilim dal yla iliflkisi vard r. Ancak yönetim bilimini di er bilim dallar ndan ay ran önemli bir özellik bulunmaktad r. de iflmek zorundad r. Bu olgu, yönetim bilimi için de fiöyle ki yönetim bilimini tan mlarken bilimlerin en yenisi, sanatlar n en eskisi geçerlidir. denilerek di er bilim dallar ndan ay r c olan özelli i vurgulanmaktad r.

13 1. Ünite - Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi Bilimsel Geliflmenin Günlük Yaflama Uygulanmas Uygarl k tarihinin bafl ndan bu yana do aya karfl verilen var olma savafl, insano lunun çeflitli araçlar ve/veya uygulamalar gelifltirme ve bunlar üretimde kullanma ihtiyac n do urmufltur. Yönetim düflüncesinin (biliminin) geliflimine paralel olarak geliflen yönetim uygulamalar ; toplumdaki üretim, ifl bölümü ve tüketim biçimlerini etkileyerek sosyal ve iktisadi yap y belirleyen en önemli unsurlardan biri olmufltur. Bilimin günlük yaflamdaki yans mas teknolojidir. Teknoloji bilim de il, bilimin günlük yaflama uygulanmas d r. Bilimsel alanda yaflanan eflitlik kavram, teknoloji alan nda geçerlili ini yitirir. Çünkü teknolojide yaflanan ilerlemeler patentle ödüllendirilir ve koruma alt na al n r. Patent, teknolojinin üretildi i iflletmeye ya da ülkeye uzun süreli bir rekabet avantaj sa lar. Bilimsel geliflmenin toplumlar aras nda fark yaratmas da bu yolla olur. nsano lunun araç ve/veya uygulama gelifltirmesi genelde üç temel düflünceye dayanmaktad r. Bunlardan birincisi, eksik olan organlar n yerini doldurma arzusudur. Örne in uçak, insanda olmayan bir organ n, kanad n yerini; denizalt solungaçlar n yerini tutar. kincisi, organlar n gücünü art rma arzusudur. Örne in araba, h zl bacaklar n; teleskop, keskin gözlerin; stetoskop ise hassas kulaklar n yerini doldurur. Üçüncüsü, yaflam kolaylaflt rma, h zland rma, yükünü hafifletme arzusudur. Çamafl r makinesi, bulafl k makinesi, elektrikli süpürge gibi günlük yaflam kolaylaflt ran ve h zland ran bulufllar buna örnek olarak gösterilebilir. Aletler kimi zaman do ay taklit eder kimi zaman soyut bir zekân n ürünüdür. Örne in tekerlek, alternatif ak m, transistor, bilgisayar gibi bulufllar, insan akl n n soyut düflünme gücünün ürünleridir. Yönetim düflünce ve uygulamalar n genellikle kurumsal performans n art r - labilmesi için gelir maksimizasyonu ve gider minimizasyonu do rultusunda geliflti i görülmektedir. Yönetim düflünce ve uygulamalar n n tarihine derinlemesine bak ld nda bu paradigman n yönetim düflünce ve uygulamalar ndaki geliflmenin itici gücünü oluflturdu u ve teknolojinin kullan m yla do rudan iliflkili oldu u görülmektedir. Yaflanan politik ve ekonomik krizler genellikle bu geliflmeyi tetiklemifltir. Uygarl n geliflmesiyle bilimin geliflmesi birbirine paralel gitmektedir. Bilim ve uygarl k tarihi bir anlamda insanl n tarihidir. Bu tarih; toplumlar n yaflant lar n, kültürel geliflmelerini ve de iflen üretim-tüketim yap s n, nedenleriyle birlikte ortaya koymaktad r. Öncelikle bilim ve uygarl n etkilefliminin karfl l kl oldu unu ve bu etkileflimin sosyal temellere dayand n göz ard etmememiz gerekir. Bu ba lamda; toplumda yaflanan politik ve ekonomik geliflmeler, yönetim düflünce ve uygulamalar üzerinde etkili olmufltur. Buna paralel olarak yönetim düflünce ve uygulamalar nda yaflanan geliflmeler de toplumun yap s n ve uygarl etkilemifltir. fiöyle ki insan, yaln zca tüketen de il, ayn zamanda üreten bir varl kt r. Ne var ki iktisatç lar n da belirtti i gibi, insan n ihtiyaçlar sonsuzken do an n kaynaklar ve insan n üretim gücü s n rl d r. nsanlar, ço u zaman üretme yerine tüketme güdüleriyle hareket ederler. Yönetim düflüncesinin ve uygulamalar n n geliflimine yön veren gizli kuvvet, insan n üretimle tüketim aras nda yaflad çeliflkiden kaynaklanmaktad r. htiyaçlar sonsuz insan, kendi üretebilece inden fazlas n tüketmeye isteklidir. Toplumlar n üretim ve tüketim al flkanl klar tarihin yönünü çizmektedir. Tarihteki savafllar n, bilim ve teknolojideki ilerlemelerin, farkl kültürel oluflumlar n, yönetim düflünce ve uygulamalar n n gelifliminde bu çeliflkinin yatt - aç kça görülebilir. nsano lunun araç gelifltirerek çevresini de ifltirmesi, onu belli bir do a parças na ba lanmaktan kurtarm flt r. 5 Üretim ve tüketim aras ndaki çeliflkinin insano lunun al n yaz s oldu unu söylemek, karamsar bir yaklafl m olacakt r. Belki de gelecekte, ihtiyaçlar sonsuz insan paradigmas, yerini baflka bir paradigmaya b rakacakt r.

14 6 Yönetimde Güncel Yaklafl mlar 2 Bilimsel geliflmenin günlük yaflama uygulanmas n n yönetim bilimi aç s ndan nas l gerçekleflti ini aç klay n z. Yönetim Biliminin Geliflimi ve Üretimde Kullan lan Enerji Kayna Aras ndaki liflki SORU Disiplinler aras SORU yaklafl mlar, günümüzde h zla artmakta hatta zorunlu hâle gelmektedir. Özellikle kullan lan metodoloji aç s ndan konuya bak ld nda tüm bilim dallar aras ndaki ay r mlar n yapay oldu u görülmektedir. Bu ba lamda, sosyal bilimler alan nda çal flan bir bilim insan n n araflt rmas ile do a bilimleri alan nda ça- D KKAT D KKAT l flan bir bilim insan n n araflt rmas aras nda genellikle metodoloji aç s ndan bir ayr l k yoktur. SIRA Sistem S ZDEyaklafl m buna örnek olarak verilebilir. Sistem yaklafl m n ; uzaydaki galaksi sistemleri, molekül ve atom sistemleri, insandaki solunum, dolafl m ve sindirim sistemleri, bitkiler gibi hareketli olmayan sistemler ve iflletme gibi AMAÇLARIMIZ sosyal sistemler AMAÇLARIMIZ olarak de iflik disiplinler aç s ndan ele alabiliriz. Her dönemin getirdi i koflullar beraberinde yeni gereksinmeler do urmufl ve bilimsel araflt rmalar genellikle bu gereksinmeler do rultusunda gerçekleflmifltir. K T A P TELEV ZYON NTERNET Günümüzde bilim, dehan n yans t ld düflük bütçeli bireysel bir çal flma olmaktan ç km fl, yüksek miktarda yat r mlar n yap ld sistematik ekip çal flmas na dönüflmüfltür. SORU K T A P Örne in Avrupa ve Amerika da yaflanan endüstri devrimi do rultusunda sendikalar n kurulmas ve iflçilik ücretlerinin artmas, birçok ifl makinesinin ve elektrik gibi farkl enerji kaynaklar n n keflfine yol açm flt r. 20. yüzy l n bafl nda dünya devletleri aras nda TELEV ZYON yaflanan gerilim, iki büyük dünya savafl ve daha sonra SSCB ve ABD aras nda yaflanan so uk savafl, günümüzde farkl alanlarda kullan lan birçok teknolojinin temellerini atan ve ilk baflta askerî amaçl olan bulufllara yol açm flt r. Radyo dalgalar, sonar, uskur, penisilin, faks, radar, helikopter, roket, nükleer NTERNET enerji, transistor, uydu ve internet bu bulufllar aras nda gösterilebilir. Yap lan bulufllar, 1950 li y llara kadar bir ya da iki kifli olan mucitlerin adlar yla an l rken 1950 lerden sonra devletlerin, üniversitelerin ya da iflletmelerin adlar yla an lmaya bafllanm flt r. Bunun nedeni, bilimsel geliflmenin bu tarihten sonra daha çok kurumlar n deste iyle sürdürülmesi ve bu ba lamda, yeni bulufllar n kiflilerden çok kurumlara mal edilmeye bafllanmas d r ve 2010 y llar aras nda yap lan ve her biri uygarl k tarihinin birer dönüm noktas olarak de erlendirilen bulufllardan baz lar flunlard r: Chappe nin telgraf (1763), Trvithick in lokomotifi (1804), Niepce nin foto raf (1826), Thimonnier in dikifl makinesini (1830), Orton un eteri (1846), Belçikal mühendislerin içten yanmal motoru (1860), Nobel in dinamiti (1865), Sholes in daktiloyu (1867), Bell in telefonu (1876), Edison un fonograf (1877), yine Edison un ampulü (1880), Herts in elektromanyetik dalgalar (1885), Berliner in gramofonu (1887), Lumiere Kardefller in sinema makinesini (1894), Marconi nin radyo dalgalar n (1896), Wright Kardefller in motorlu uça (1903), Fleming in elektronik vakum tüpünü (diyot) (1904), Korn un faks makinesini (1922), Baird in televizyonu (1926), Carlson un fotokopi makinesini (1938), Chain ve Florey in penisilini (1940), Bardeen, Brattain ve Schockley in transistörü (1948), IBM in bilgisayar (1951), SSCB nin uyduyu (1957), Townes ve Schawlow un lazeri (1958), MIT nin interneti (1962), Philips flirketinin kompakt diski (CD) (1982), Microsoft un Windows iflletim sistemini (1983), CERN nin World Wide Web i (1991), ABD nin genetik kopyalamay (1997), ABD nin insan n SORU gen haritas n (2000) keflfetmesi. D KKAT Bulufllar odalar na D KKAT kapanm fl dâhiler taraf ndan yap lmam flt r. Bulufllar n ve teknoloji uygulamalar n n ço unun arkas nda, ak lc ve planl bir düflünce ve müteflebbisler taraf ndan sa lanan önemli SIRA sermaye S ZDE deste i bulunmaktad r. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K T A P K T A P

15 1. Ünite - Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi Teknoloji gelifltirme kadar önemli bir di er konu, güç kayna kullan m d r. Tarihin bafllang c nda insan ve hayvan gücü kullan l rken daha sonra devreye rüzgâr gücü girmifl; 18. yüzy lla birlikte kömür ve buhar öne ç km fl, 19. yüzy lda petrol türevleri gibi fosil yak tlara yönelinmifl, 20. Yüzy lda bunlar n yan nda atom enerjisi, günefl enerjisi, rüzgâr enerjisi gibi toprak alt kaynaklara ba ml olmayan, yenilenebilir güç kaynaklar na baflvurulmufltur. Kullan lan enerjinin türü ve miktar, geliflmifl ülke s ralamas nda kullan lan en önemli ölçütlerden biridir ve yönetim biliminin geliflimine yap lan bilimsel katk lar da genellikle bu ülkelerden gelmifltir. Tablo 1.1 de, keflifler ve bulufllar sürecinin geliflimi ve üretimde kullan lan enerji kayna yla aras ndaki iliflki özetlenmifltir. Uygarl k tarihinin birer dönüm noktas olan keflif ve bulufllar n ivmesinin 1850 li y llardan sonra sonra inan lmaz oranda artt görülmektedir. 7 Dönem Bilimsel Geliflmeler Kullan lan Enerji Kayna Tar m, hayvanc l k, makara, palanga, nsan, hayvan. MÖ MÖ 5000 tekerlek, dokuma, çömlekçilik, bitkisel ve hayvansal ilaçlar. Astronomi, yaz, matematik, geometri, nsan, hayvan. MÖ 5000-MÖ 1000 takvim (Babil, Sümer, M s r, Çin, Hindistan). MÖ 1000-MS 400 Astronomi, mimarl k, fizik, mühendislik nsan, hayvan, rüzgâr. (Yunan Uygarl, Roma). MS 400-MS 1450 Matematik, t p, astronomi, kimya ( slam nsan, hayvan, rüzgâr. Dünyas ). Matbaan n ve barometrenin bulunmas, nsan, hayvan, rüzgâr. MS 1450-MS 1700 Amerika n n keflfi, modern astronomi ve Newton mekani i (Bat Avrupa). MS 1700-MS 1850 MS 1850-MS 1950 MS 1950-MS 2010 Telgraf, buhar makinesi, lokomotif, foto raf, dikifl makinesi, eter (Bat Avrupa). çten yanmal motor, dinamit, daktilo, telefon, fonograf, ampul, elektrikli tren, otomobil, elektromanyetik dalga, gramofon, radyo dalgas, sinema makinesi, teyp, motorlu uçak, elektronik vakum tüpü (diyot), radyo, sonar, faks, elektrikli buzdolab, televizyon, radar, penisilin, helikopter, fotokopi makinesi, atom bombas, transistor (ABD, Bat Avrupa). Bilgisayar, uydu, lazer, internet, kompakt disk (CD), Windows iflletim sistemi, World Wide Web, ATM, mobil telefon, genetik kopyalama, insan n gen haritas n n keflfedilmesi (ABD, Bat Avrupa, Japonya). nsan, hayvan, rüzgâr, kömür, buhar. Kömür-buhar, hidroelektrik, petrol, rüzgâr. Hidroelektrik, petrol, do al gaz, nükleer enerji, rüzgâr, günefl. Tablo 1.1 Keflifler ve Bulufllar Sürecinin Geliflimi ve Üretimde Kullan lan Enerji Kayna Aras ndaki liflki Keflifler ve bulufllar sürecini yönetim bilimi aç s ndan ele ald m zda her keflfin ya da buluflun arkas nda finansör olarak bir müteflebbisin bulundu u görülmektedir. Örne in ifle yarar ilk buhar makinesini (1765) gelifltirerek endüstri devrimi olarak adland r lan dönemi bafllatan James Watt giriflti i iflte destekleyen bir müteflebbis vard r. Bu ba lamda, dün oldu u gibi bugün de bilimsel geliflmelerin

16 8 Yönetimde Güncel Yaklafl mlar SORU D KKAT genellikle küresel iflletmeler ya da savunma kayg ve hesaplar yla geliflmifl ülkeler taraf ndan desteklendi i söylenebilir. Müteflebbisler için önemli olan, toplumun gereksinme duydu u mal ve/veya hizmetleri en düflük maliyetle üretebilmektir. Üretim sürecinin en önemli maliyet girdilerinden birisi de enerjidir. Üretimde kullan lan enerji kaynaklar n tarihsel süreç içindeki gelifliminde hep düflük maliyetli enerji paradigmas geçerli olmufltur. Bugün ülkemizde, tüm risklerine karfl l k, nükleer enerji santrallerinin kurulmas n n ard ndaki temel bak fl aç s (paradigma) SORU budur. Yönetim düflüncesinin D KKAT ve uygulamalar n n geliflimi uygarl k tarihinden, felsefe tarihinden, bilim tarihinden, iktisat tarihinden ayr olarak düflünülemez ve di erlerinden soyutlanarak incelenemez. Yönetim biliminin geliflimi ve üretimde kullan lan enerji kayna aras ndaki iliflkiyi AMAÇLARIMIZ 3 aç klay n z. AMAÇLARIMIZ Endüstri Devrimi Öncesi Yönetim Anlay fl K T A P Tar msal geliflmeyle K T A P ve tar m ürünlerinin çeflitlenmesiyle sistemli bir flekilde artan SORU ticari tar msal SORU üretim, üretime kat lmayan ama üretici ile tüketici aras nda köprü oluflturan bir s n f n ortaya ç kmas na neden olmufltur: tüccarlar. Tüccarlar s n f, TELEV ZYON toprak sahipleriyle TELEV ZYON köylüler aras nda arac konumuna gelmifl ve denizcili i de kullanarak büyük zenginlikler elde etmifltir. Bu s n f, daha sonra di er iki s n fa ege- D KKAT D KKAT men olacak kadar güçlenmifltir. lerleyen SIRA uygarl k S ZDE Köleler seviyesi ve özellikle köy ile kent aras ndaki kültürel yap n n NTERNET için köylü tabirinin NTERNET kullan lmaya baflland farkl laflmas, toplumdaki mevcut s n f farkl l klar n art rarak daha kal c hâle getirmifltir. Bu dönemde; resim, müzik gibi sanatlara dair zevkler ve görgü kurallar, toplumlar, derebeylik AMAÇLARIMIZ toplumu (feodal toplum) olarak adland r lmaktad r. toplum içindeki AMAÇLARIMIZ s n fsal ayr l n alt n çizen temel unsurlar olmufltur. Ortaça da kölelerin yeterince verimli çal flmad n n fark edilmesi ve baz bölgelerde köle ayaklanmalar n n yaflanmas, toprak sahiplerini mevcut sistemden daha farkl bir K T A P TELEV ZYON Feodal devlet döneminde toprak sahipleri ve tüccarlar giderek zenginleflirken NTERNET zanaata dayal küçük aile iflletmeleri bu iki s n ftan gelen talepler sayesinde varl klar n sürdürmüfltür. K T A P çözüm yolu aramaya itmifltir. Böylece kendilerine üretmedikleri için verimsiz çal - flan kölelerin serbest b rak ld ve elde edilen ürünün toprak sahibi ile köylüler (köleler art k TELEV ZYON köylüler olmufltur) aras nda eflit olarak paylafl ld yeni bir model ortaya konulmufltur. Derebeylik toplumu, tüccarlar n giderek güçlenmesine olanak tan m flt r. Toprak sahiplerinin flatolar n n yan nda kurulan kasabalara tüccarlar ve zanaatkârlar yerleflmifl NTERNET ve böylece bugünkü büyük kentlerin temelleri at lm flt r. Toplumlar n yap s, tarihte yaflanan belli bafll birkaç de iflimle aç klanamayacak kadar karmafl k süreçlerin sonucunda oluflmufltur. Feodal yap ya geçifl konusunda da benzer bir durum geçerlidir. Feodal yap ya geçifl yani kölelerin serbest b rak larak köylü s n f na dönüfltürülme süreci her toplumda bir anda olmam flt r. Baz bölgelerde bu de iflim verimlili i art rmak amac yla h zla gerçekleflirken baz bölgelerde kölelerin serbest b rak lmas için yüzy llar n geçmesi gerekmifltir. Düflük seviyeli üretim ve tüketim miktar, ayn alanda çal flan küçük aile iflletmelerinin meslek birlikleri olan loncalar çeflitli önlemler almaya yöneltmifltir. Örne in bu dönemde dükkân açabilmek için uzun y llar ç rakl k ve kalfal k yap p usta unvan n alm fl olmak ve dükkân n aç laca yer konusunda loncadan ç kacak izini beklemek gerekmektedir. Ama 16. yüzy lla birlikte, özellikle ngiltere de tar mdan ve ticaretten elde edilen gelirler, daha çok kâr getirece i düflünülen baflka bir alanda de erlendirilmeye bafllanm flt r. Bu yeni yat r m alan, o güne dek yal-

17 1. Ünite - Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi n zca belirli bir kesimin tekelinde olan ve s n rl say da üretilen zanaat ürünlerinin yo un miktarda üretilmesi düflüncesiyle ortaya ç km flt r. Üretimin gerçekleflebilmesi için, birkaç usta ve çok say da iflçi, bir müteflebbis taraf ndan ayn çat alt nda bir araya getirilmifltir. Üretim yap lan alan, bugünkü fabrikalar n atalar olarak kabul edilen manifaktür yap lard r. Manifaktür yap lar n h zla ço almas yla birlikte, piyasadaki zanaat ürünlerinin miktar önemli ölçüde artm fl ve ustalar n üretim bilgilerinin manifaktür yap lara geçmesiyle birlikte, dükkânlarda gerçeklefltirilen üretimin sürdürülebilmesi tehlikeye girmifltir. 16. yüzy ldan 18. yüzy la kadar devam eden manifaktüre dönemde geleneksel yöntemle s n rl miktarlarda üretim yap l rken 18. yüzy l n sonlar na do ru endüstri devriminin temellerini atan üç önemli geliflme yaflanm flt r. Birinci geliflme, James Watt n 1765 te buhar makinesini bulmas ve buharla çal flan ifl makinelerinin üretim sürecinde kullan lmas d r. Buhar makinalar n n hayata geçmesiyle birlikte, kurulan büyük fabrikalarda makinalar 24 saat çal flmaya bafllam fl, üretim eskisiyle k - yaslanamayacak oranda artm flt r. Üretim maliyetleri düflmüfl, böylece üretilen mal sat n alabilecek insan say s artm flt r. Buhar makinesinin keflfi, endüstri devriminin teknolojik altyap s n oluflturmufltur. Endüstri devriminin temellerini atan ikinci geliflme, Adam Smith in Milletlerin Zenginli i (1776) adl eserini yay nlamas olmufltur. Adam Smith, bu eserinde serbest piyasa ekonomisi ad n verdi i yeni bir ekonomik model önermifl ve bu modelin kapitalist sistem içindeki iflleyiflini ayr nt lar yla ortaya koymufltur lara kadar birçok ülkede kabul gören ve uygulanan bu model, endüstri devriminin iktisadi altyap s n oluflturmufltur. Üçüncü geliflme, 1789 da yaflanan Frans z htilali nin sonucunda endüstri toplumuna en uygun yap olan ulus devlet modelinin temellerinin at lmas d r. Ulus devlet, üreticileri koruyan ve kifliden kifliye uygulamas de iflmeyen yasalara sahip oldu u ve s n rlar kontrol edilebilir bir pazar yaratt için kapitalizmin geliflmesinde oldukça etkin olmufltur. Ulus devlet modeli, beraberinde getirdi i demokrasi kavram yla birlikte endüstri devriminin hukuki ve siyasi altyap s n oluflturmufltur. Tablo 1.2 de, endüstri devrimine kadar sosyal taraflar (iflverenler-iflçiler) aç s ndan yönetim düflüncesindeki geliflmeler ve toplumda egemen olan dünya görüflü irdelenmektedir. 9 Toprak iflçilerinin toprak sahipleri için çal flt feodal sistem, zanaat iflçilerinin ve ustalar n sermaye sahipleri için üretim yapmas yla birlikte kapitalist sisteme dönüflmüfltür. Üç önemli geliflmeyle birlikte endüstri devriminin teknolojik, iktisadi, hukuki ve siyasi altyap s oluflmufl, pazar n cazibesiyle birlikte üretim yapan iflletmelerin say s nda önemli art fllar yaflanm flt r. Tablo 1.2 Yönetim Düflüncesindeki Geliflmeler ve Toplumda Egemen Olan Dünya Görüflü Dönem lkel Komünal Topluluklar Hayvanc l k, Tar mc l k ve Barbarl k Dönemi Özellikleri Toplay c l k. lkel komünal yap. Anaerkil toplum yap s. Yönetici s n f yok. Tar m aletlerinin kullan lmas, hayvanlar n ehlilefltirilmesi ve yerleflik hayata geçifl, ilk üretim fazlas. Barbarlar n sald r lar ve asker s n f n n oluflmas. Aile, özel mülkiyet ve devlet kavramlar n n ortaya ç k fl. Ataerkil toplum yap s. Sosyal Taraflar Aç s ndan Yönetim Düflüncesindeki Geliflmeler Birey için: Kabile ve klan için yaflama; çal flma, paylaflma, eflitlik. Birey için: Kendisi ve ailesi için yaflama; güçlü olma, biriktirme, do urganl k. Egemen Dünya Görüflü Do ayla uyum. Do aya hükmetme.

18 10 Yönetimde Güncel Yaklafl mlar Tablo 1.2 Devam Köleci Devlet Dönemi Ticarette paran n kullan lmas, eme in k ymetlenmesi ve savafllarda al nan esirlerin kölelefltirilmesi. Toplumun köle sahipleri ve köleler olarak iki s n fa bölünmesi. Üretici olmayan s n flar: Toprak sahipleri ve din adamlar. Felsefe ve bilim alan nda yaflanan geliflmeler. Zanaatkârlar n ortaya ç k fl. Köle sahipleri için: Devlet için çal flma, felsefede derinleflme, demokrasi. Köleler için: taat Materyalist do a filozoflar. Sokrates le bafllayan ve 17. yüzy la kadar hüküm süren idealizm ve rasyonalizm. Feodal Devlet Dönemi Kölelerin serbest b rak lmas ve köylü s n f na dönüflmesi. Köylülerin k smen kendileri için üretmesi. Toprak sahibi üretimin yar s na el koymakta. Dinî örgütlerin yapt r m gücü yüksek. Ticaretle u raflan burjuva kesiminin ortaya ç k fl. Toprak sahipleri için: Görgü kurallar yla toplumun di er kesimlerinden farkl laflma (asiller). Sanat, edebiyat, din ve felsefede derinleflme ve bu konularda e itim alma. Burjuvalar için: Ticarette dürüstlük ve güven yaratma, farkl ürünler gelifltirerek daha çok kazanma. Köylüler için: Daha çok çal flma, daha çok üretme ve olabildi ince tasarruf etme. dealizm ve rasyonalizm. 17. yüzy lla birlikte ampirizm, materyalizm ve pozitivizm. Endüstri Devrimi ve Ulus Devlet Dönemi Endüstri devrimi do rultusunda fabrikalaflma, iflçilerin sermayedarlar için üretmeleri, zanaatkârlar n etkilerini yitirmeleri, köyden kente göç ve köylü s n f n n iflçi s n f na dönüflmesi. Kentleflme ve kent kültürü. Sermaye sahipleri için: Kendisi ve ülkesi için verimlilik ve etkinlik do rultusunda kurumsal performansta art fl; üretim miktar n art rarak talebi karfl lama ve istihdam yaratarak topluma faydal olma. flçiler için: Yaflamak için çal flma, sab r. Sorgulamama anlay fl n yerlefltirmeye yönelik e itim. Ulus devleti yaflatmak, toplumu bir arada tutmak ve iflçileri verimli çal flmaya isteklendirmek için milliyetçilik kavram n n öne ç kart lmas. Bilimde; ampirizm, pozitivizm ve materyalizm larda Newton yasalar n n y k lmas yla birlikte yeniden rasyonalizm (Einstein) ve yanl fllama (Planck). E itimde ve de erler kültüründe pragmatizm. SORU 4 Endüstri devrimine kadar olan süredeki yönetim anlay fl n aç klay n z ve endüstri devriminin altyap s n haz rlayan geliflmeleri s ralay n z. Endüstri Devrimi Sonras Yönetim Anlay fl Bu dönemde, bant tipi üretim sisteminin yaratt üretim art fl yla birlikte ucuzlayan mallara SORU gelen talep o kadar fazla olmufltur ki kimi zaman arz talebi karfl laya- D KKAT D KKAT

19 1. Ünite - Yönetim Düflüncesinin ve Uygulamalar n n Geliflimi maz hâle gelmifltir. Yükselen talebi karfl lamak için, bant tipi üretim sistemine rahatl kla monte edilen niteliksiz iflçiler ve insan hareketlerini taklit edebilen yeni ifl makineleri üretime kat lm flt r. Fabrikalarda yeni ifl olanaklar n n ortaya ç kmas yla birlikte, köylerden kentlere büyük bir göç yaflanm fl ve köylü s n f n n önemli bir k sm iflçi s n f na dönüflmüfltür. Üretimde yaflanan büyük art fl, sanayileflen ülkelerin hammadde ihtiyac do rultusunda sömürgelerin önemini art rm flt r. Bu ba lamda, denizlerdeki üstünlükleri nedeniyle stratejik kaynaklara sahip sömürgeleri ellerinde tutan ülkelerin ( ngiltere, Fransa, Hollanda gibi) di er ülkelere oranla önemli bir rekabet avantaj elde etmeleri söz konusu olmufltur. Ortaya ç kmaya bafllayan bu dengesiz yap, Birinci Dünya Savafl n n tohumlar n atm flt r. Endüstri devrimi sonras nda, ticareti ve üretimi denetleyen tüccar ve sanayicilerin toprak sahiplerinden daha güçlü hale gel- mesi, yönetim anlay fl n n de iflmesine neden olmufltur. Topraktan gelen zenginliklere dayanan feodal sistemin önemi giderek azalm fl, ald klar yo un göçle birlikte kentler h zla büyümüfl ve köylü s n f iflçi s n f na dönüflmeye bafllam flt r. Sosyal ve ekonomik alanda yaflanan bu geliflmeler, Frans z Devrimi yle birlikte ortaya ç kan SORU milliyetçilik ak m yla birleflerek ulus devletlerin temelini oluflturmufltur. Endüstri devrimi sonras nda, kapitalizm için en uygun sistem olan ulus D KKAT devlet modeli ve demokrasi Avrupa ve Amerika da giderek yayg nlaflm flt r. Böylece, sanayiciler ve tüccarlar ülke yönetiminde daha etkin hâle gelmifllerdir. 11 Endüstri devrimi sonras nda makinelerle tan flan insanlar, makinalar n gücünü abartm fl ve makinelere duyduklar hayranl k do rultusunda, kendi yeteneklerini makine gücüyle k yaslayarak kendilerini makineye benzetmek istemifllerdir. SORU D KKAT KLAS K YÖNET M VE UYGULAMALARI Klasik yönetim içinde üç ayr alt yaklafl m bulunmaktad r. Bunlardan AMAÇLARIMIZ birincisi, öncülü ünü Frederick W. Taylor un yapt bilimsel yönetim yaklafl m ; ikincisi, ön- AMAÇLARIMIZ cülü ünü Henry Fayol un yapt yönetim süreci yaklafl m ve üçüncüsü de, öncülü ünü Max Weber in yapt bürokrasi yaklafl m d r. Taylor un K T bilimsel A P yönetim K T A P yaklafl m nda, iflçilerin verimlili ini ve etkinli ini art racak uygulamalar üzerinde durulmaktad r. Fayol un yönetim süreci yaklafl m nda, iflletmedeki operasyonel uygulamalar n (iflletmenin fonksiyonlar ) ve yönetim uygulamalar n n TELEV ZYON(yönetimin TELEV ZYON fonksiyonlar ) s n fland r lmas yap larak, baflar l bir yönetimin ilkeleri (14 ilke) s - ralanmaktad r. Max Weber in bürokrasi yaklafl m nda ise örgüt türleri, otorite türleri ve bürokratik örgüt yap s n n uygulamalar incelenmektedir. NTERNET NTERNET Her üç yaklafl m n da temelinde kurumsal performans n nas l daha fazla yükseltilebilece i sorusuna cevap aray fl bulunmaktad r. Kurumsal performans n yükseltilmesi yaklafl m ; faydac (pragmatic) olarak adland rabilece imiz ve örgütün temel amac n n gelirlerini art rmak oldu u ve yöneticilerinin performanslar - n n da öncelikle karl l k düzeyine göre de erlendirilece i düflüncesi üzerine kurgulanm flt r. Ancak bu do rultuda sorunu ele al fl biçimleri ve önerdikleri uygulamalar farkl d r. Bu ba lamda, her üç yaklafl m n ortak özellikleri afla da s raland gibidir: Katma de erin (kâr n) art r lmas ve kurumsal performans n yükseltilmesi üzerinde odaklanm flt r. Kural ve norm koyucu, çal flanlar zorlay c nitelik tafl maktad r, yöneticilerin performanslar kârl l k düzeyine göre de erlendirilmelidir. Otoriter, merkeziyetçi bir örgüt yap s na ve iletiflimin yukar dan afla ya do ru olmas gerekti ine inanmaktad r.

20 12 Yönetimde Güncel Yaklafl mlar Biçimsel örgüt yap s üzerinde durmakta, biçimsel olmayan örgüt yap s n önemsememektedir. flçiler için çal flma güvencesinin; karar vermekten, inisiyatif kullanmaktan ve sorumluluk almaktan daha önemli oldu una inanmaktad r. flçilerin genelde rasyonel davrand klar n ve ücretle motive edilebileceklerini öngörmektedir. flçilerin kiflisel sorunlar n n iflyerindeki verimlilikleri ve etkinlikleri üzerinde önemli olmad na inanmaktad r. Örgüt ve çevresi aras nda önemli bir etkileflim olmad n düflünmektedir. Taylor un uygulamalar nda, en üst düzeyde uzmanlaflman n gerçeklefltirilmesi ve iflçinin bütün ilgisini yapt ifl üzerinde toplayabilmesi için tüm d fl etkenlerin ortadan kald r lmas önemli bir yer tutmaktad r. Bilimsel Yönetim ve Uygulamalar Taylor un bilimsel yönetim yaklafl m, iflletme yönetiminin baflar s n n dört yönetim ilkesinin uygulanmas na ba l oldu unu öne sürmektedir. Bunlar; (1) gerçek bir bilimsel çal flman n yap lmas, (2) iflçilerin bilimsel yöntemlerle seçilmesi ve sürekli olarak e itilmesi, (3) üzerinde bilimsel çal flma yap lan ifl ile bilimsel olarak seçilip e itilen iflçilerin bir araya getirilmesi ve bu iflçilere yüksek ücret ödenmesi, (4) sosyal taraflar n sürekli dostlu una dayanan bir iflbirli inin kurulmas. Taylor, bilimsel yönetim kavram yla sistemli gözlem ve ölçümlemeyi belirtmektedir. Uygulama örne i olarak da kürekle çal flma bilimi nin geliflimini vermektedir. Taylor, kürekle çal flman n kolay bir ifl oldu u san lmas na karfl n bu ifli etkileyen faktörlerin incelenmesinin çok karmafl k oldu unu vurgulamaktad r. fli yapabilecek kadar gücü olan, ancak seçim yapabilecek kadar e itimli olmayan bir iflçinin, tek bafl na kullanmas gereken küre i belirleyebilmesinin olanaks z oldu- unu söylemektedir. fiöyle ki kürekle çal flma üzerine yap lan bilimsel bir incelemede birinci s n f bir iflçinin kald rabilece i kürek dolusu ortalama a rl n saptanmas gerekmektedir. Malzeme de iflikli i söz konusu oldu unda, küre in boyutlar yeniden belirlenmelidir. flçilere de iflik kürekler da t lmal ve hangi küre- in hangi malzeme için geçerli oldu u söylenmelidir. Bu tür bir uygulama, iflçileri daha verimli çal flmaya güdüleyecek ücret sistemiyle desteklenmelidir. Böylece, birinci s n f iflçiler yüksek performanslar sonucunda yüksek bir ücret almaya (ifle bilimsel yaklaflmayan iflletmelerde çal flt klar nda alacaklar ücretin yaklafl k iki kat ) hak kazanacaklard r. Taylor, tipik bir fabrika ustabafl s n n görev tan m n n de iflik sorumluluklardan olufltu u (maliyet sorumlulu u, üretim miktar sorumlulu u, denetim sorumlulu u, bak m-onar m sorumlulu u ve atölyede disiplinin sa lanmas gibi) görüflündedir. Bu sorumluluklar n birbirinden ayr lmas n n ve her sorumlulu un kendi uzman taraf ndan üstlenilmesinin gerekli oldu una inanmaktad r. Baflka deyiflle bu uzmanlar ya da fonksiyonel ustabafl lar, iflin kendilerini ilgilendiren de iflik yönlerinden ve iflçilerin denetiminden sorumlu olacaklard r. Taylor bu uygulamay, fonksiyonel (ifllevsel yönetim) olarak adland rmakta ve bunun sonucunda ortaya ç kan verimlilik art fl n, okullarda ö retmenlerin kendi uzmanl k dallar na göre derslere girmelerine benzetmektedir. Taylor a göre, ö retmenlerin uzman olduklar konularda derse girdikleri okullar n ö rencileri, tüm derslere tek ö retmenin girdi i okullar n ö rencilerinden daha baflar l d r. Taylor un uygulamalar nda iflletme yönetiminin, geçmifl standartlar ya da ortalamalar do rultusunda istisnalar -özellikle hem iyi hem de kötü istisnalar - saptayarak analiz etmesi ve karfl laflt rmal özetlerini fonksiyonel ustabafl lara duyurmas gerekmektedir. Böylece, ustabafl n n atölyesindeki geliflmelerle ilgili h zl ve kapsaml bir flekilde karar verebilece ini söylemektedir. Taylor bu uygulamay istisna ilkesi olarak adland rm flt r. stisna il-

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2213 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1215 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES OKULÖNCES Ö RETMENL L SANS PROGRAMI Ö RETMENL K UYGULAMASI-I Yazarlar Doç.Dr. Mehmet GÜLTEK N (Ünite 1)

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Endüstri 4.0. nsanl n Gelece i. Tümüyle bilgisayar

Endüstri 4.0. nsanl n Gelece i. Tümüyle bilgisayar Endüstri 4.0 ve nsanl n Gelece i Tümüyle bilgisayar 40 y l içinde sistemli ve yapay insanlar n yapt zeka donan ml makinelerin, üretim ve hatta bilgisayarlar n her ifli makine ve hizmet sektöründe çal flmas

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR II Yay n No : 1730 letiflim Dizisi : 29 1. Bas fiubat 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-624 - 7 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

ÖRGÜT VE YÖNETİM KURAMLARI

ÖRGÜT VE YÖNETİM KURAMLARI ÖRGÜT VE YÖNETİM KURAMLARI Örgüt Örgütsel amaçları gerçekleştirmek için yönetimin kullandığı bir araçtır (Başaran, 2000, 28). Örgüt Toplumsal gereksinmelerin bir kesimini karşılamak üzere, önceden belirlenmiş

Detaylı

ADIM ADIM REKLAM ÜRET M

ADIM ADIM REKLAM ÜRET M Nesrin TAN AKBULUT - Elif Eda BALKAfi ADIM ADIM REKLAM ÜRET M (Reklam Filmi Prodüksiyonu) 1 Nesrin TAN AKBULUT, Lisans E itimini Anadolu Üniversitesi letiflim Fakültesi (AÖF) Sinema Televizyon Ana Bilim

Detaylı

ÇEVRE KORUMA KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK

ÇEVRE KORUMA KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK ÇEVRE KORUMA VE KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK Çevre neden bu kadar önemli? Sera etkisi artıyor Doğal kaynaklar bitiyor Maliyetler yükseliyor Gelir eşitsizliği uçurumu büyüyor 2002 yılında Johannesburg da

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...3 1.1.ISCED 97

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

ÇA DAfi YÖNET M B L M

ÇA DAfi YÖNET M B L M Dr. fiadi Can SARUHAN Dr. Müge Leyla YILDIZ Marmara Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi flletme Bölümü Yönetim ve Organizasyon Anabilim Dal Ö retim Üyeleri ÇA DAfi YÖNET M B L M Aral k 2009

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA ÇİFTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) ne ait tarla arazisi,

Detaylı

TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR. Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR. Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 0. B Ö L Ü M TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 171 10. Bölüm, TMS-38 Maddi Olmayan Duran

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yay n No : 2973 Teknik Dizisi : 162 5. Bas - Ekim 2013 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-998 - 8 Copyright Bu

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM Ali Kamil UZUN / DRT Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 403 404 1. Salon - Paralel Oturum VII - flletmelerde ç Denetimin Kurulmas, Rolü ve Önemi/Ali Kamil UZUN

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE Ü N T E L E N D R L M fi Y I L L I K P L A N ARAÇ GEREÇLER, YÖNTEM VE Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, proje ve performans formlar, resim kâ - d, boya, sözlük, yaz m k lavuzu Gözlem ve inceleme, tart

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uygulama Önerileri 229 Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar

Detaylı

PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği

PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği A.Faruk GÖKSU-ÇEKÜL Vakfı www.cekulvakfi.org.tr www.kentselyenileme.org ÇEKÜL Vakfı, kurulduğu günden bugüne kadar, Kendini Koruyan Kentler adı altında,

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

YARGITAY 14. HUKUK DA RES KARARLARI

YARGITAY 14. HUKUK DA RES KARARLARI YARGITAY 14. HUKUK DA RES E: 2004/5475 K: 2004/9296 T: 30.12.2004 SATIfi VAAD SÖZLEfiMES N N GERÇEKLEfiME OLANA I MAR PLANLARI (3194 SK. m. 18/son) YARGITAY 14. HUKUK DA RES KARARLARI Özet: Bir tafl nmazda

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 6

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 6 İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 6 KURUMDA EĞİTİM VE GELİŞTİRME Eğitim, bireyin kendisine, yakın çevresine ve topluma uyum sağlaması için gereken bilgi, beceri ve alışkanlıkların kazandırılması sürecidir. Günümüz

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri Mikroekonomik Analiz I IKT701 1 3 + 0 6 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih, Talep, Maliyet, Üretim, Kar, Arz.

Detaylı

Asgari Ücret Denklemi

Asgari Ücret Denklemi Asgari Ücret Denklemi Av. Mesut Ulusoy MESS Hukuk Müflaviri ve Dr. Aykut Engin MESS E itim Müdürü flçilere normal bir çal flma günü karfl l olarak ödenen ve iflçinin g da, konut, giyim, sa l k, ulafl m

Detaylı

MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ)

MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ) MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ) 8.2. Ders İçerikleri 8.2.1. Zorunlu Dersler MLY 101 Denetim Ticari faaliyetler ile ilgili olayların önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Girifl Kapsam Tan mlar Muhasebe Standartlar yla lgisi Uygulama Tart flma Aç klama Yükümlülü ü Standartlardan Ayr lma Hükümleri Yürürlük

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Kontenjan : 45 Puan türü : MF-4 Eğitim dili : Türkçe Hazırlık : İsteğe Bağlı Yerleşke : Konuralp Yerleşkesi Eğitim süresi : 4 Yıl Yüksek lisans/doktora

Detaylı

ATAÇ Bilgilendirme Politikası

ATAÇ Bilgilendirme Politikası ATAÇ Bilgilendirme Politikası Amaç Bilgilendirme politikasının temel amacı, grubun genel stratejileri çerçevesinde, ATAÇ İnş. ve San. A.Ş. nin, hak ve yararlarını da gözeterek, ticari sır niteliğindeki

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

ŞARKÜTERİ, BAKKAL VE GIDA PAZARLARI SATIŞ ELEMANI

ŞARKÜTERİ, BAKKAL VE GIDA PAZARLARI SATIŞ ELEMANI TANIM Şarküteri, bakkal ve gıda pazarlarında müşteriye ürünü tanıtan ve satmaya çalışan kişidir. A-GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMAN - Satışa sunulacak malları teslim alır, mal giriş kayıtlarını

Detaylı

STRATEJ K YÖNET M-II

STRATEJ K YÖNET M-II T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 3005 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1958 STRATEJ K YÖNET M-II Yazarlar Yrd.Doç.Dr. S. Kadri M RZE (Ünite 1) Doç.Dr. Senem BESLER (Ünite 2) Yrd.Doç.Dr. A. Nurhan fiakar

Detaylı

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA BA IMSIZ DENET M Doç.Dr. Lerzan KAVUT stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Doç.Dr. Oktay TAfi stanbul Teknik Üniversitesi flletme Fakültesi Dr. Tuba fiavli

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Kıbrıs Sorunu PSIR 464 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ;

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ; FARK n zolsun Bir DPAK Prestij Torbalar DPAK File Torbalar DPAK Bantl Torbalar Etiketler Etiketli Çuvallar Rulo Etiketler Üzüm Torbalar Sebze Torbalar Koliler Tüp File ve Extrude File çeflitleri Hakk m

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı