Prof. Dr. Selmin TOPLAN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Dr. Selmin TOPLAN"

Transkript

1 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ Prof. Dr. Selmin TOPLAN

2 348 Selmin TOPLAN İÇİNDEKİLER 1. Dolaşımın Sisteminin Fonksiyonu 2. Hemodinamiğin Temel Prensipleri 2.1. Kan Akımında Fizik Kurallar 2.2. Dolaşımda Kinetik Enerji 3. Kalp Siklusu 3.1. Kalbin Yaptığı İş, Kalbin Gücü 3.2. Dolaşımda Hidrostatik Faktör 3.3. Kan Basıncının Ölçülmesi 3.4. Kan Debisinin Ölçüm Yöntemleri 3.5. Kan Akımının Ölçülmesi

3 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ Prof. Dr. Selmin TOPLAN 1. DOLAŞIM SiSTEMiNiN FONKSiYONU Dolaşım sisteminin fonksiyonu hücresel yaşam için uygun bir çevreyi sağlamaktır. Oksijen ve karbondioksit taşınması, besin ve hormonların transportu ve işe yaramayan atıkların atılması ısı ve kütle transferi, organ gereksinimlerine göre kanın yeniden dağıtılması, yabancı maddelere karşı defans yapan hücrelerin taşınmasında önemli rol oynar. Dolaşım sistemi 3 komponentten oluşur. 1-Kan 2-Kalp 3-Damarlar - Kan kompleks bir sıvı olup madde transportu için ortam hazırlar. Tüm kan hacminin %40-45 i kan hücrelerinden oluşmuştur. Kan hücreleri plazma içinde süspande durumdadır. Eritrositler O 2 transportu yapan hücreler, lökositler yabancı maddelere karşı savunma yapan hücreler, trombositler ise hemostasisi koruyan kan hücreleridir. Kan hacminin fraksiyonu olan hematokrit (% Hct) önemli bir klinik parametredir. Hct=hücre hacmi/total kan hacmi dir. Plazma elektrolit ve proteinlerin oluşturduğu kompleks bir çözeltidir. Albümin, fibrinojen ve globulin gibi farklı yapıdaki proteinler, pıhtılaşma ya da immün/defans reaksiyonlarına katılırlar. - Kalp devamlı akımı sağlayan çift yönlü bir pompa gibidir. Kalp, kimyasal enerjiyi kasılma mekanik enerjisine çevirir ve sonunda bu enerjiyi kana

4 350 Selmin TOPLAN hidrodinamik ve hidrostatik enerji biçiminde naklederek dolaşımı sağlar. Hidrodinamik enerji, hareketli sıvıların kinetik enerjisidir. Hidrostatik enerji, sıvının bulunduğu durumdan ötürü sahip olduğu bir potansiyel enerjidir. Kalp kana kinetik enerji sağlayarak hareket ettirir. - Damarlar seri ve paralel bağlı elektrik devrelerine benzerler. Sistemik dolaşımdaki damarların relatif boyutları ve yapıları birbirinden farklıdır (Tablo 1). Tablo 1: Damarların relatif boyutları Damarlar Çap Damar kalınlığı Damar kalınlığı lümen yarıçapı Aorta 2 cm 2 mm 1/5 Büyük arterler 4 mm 1 mm 1/2 Arteriyoller 50 m 20 m >1 Kapillerler 8 m 1 m 1/4 Venüller 40 m 2 m 1/10 Büyük venler 1.5mm 5 m 1/5 Vena cava 3cm 1.5 mm 1/10 Damar kasılması, spesifik damar fonksiyonuna bağlıdır. Temel elementleri; a- Endotel hücreler: Bütün dolaşım sistemince uzanır, değiş tokuş için bir bariyer oluşturur. Damar düz kasının fonksiyonuna katılır ve vazoaktif ajanları üretir. b- Damar düz kası: Kontraktil elementtir. Damar çapının değişmesini sağlar. c- Elastin lifler: Elastisite ve enerji korunmasını sağlarlar. d- Kollajen lifler: Gerilmeye karşı direnç ve güç sağlarlar. Aorta ve büyük arterler enerji korunumu ve kan dağıtımını sağlarlar. Küçük arterler ve arterioller kan akışını ve prekapiller direnci kontrol ederler. Güçlü kas tabakası ile birkaç kat genişleyebilme özelliği sayesinde dokuların kan

5 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 351 gereksinimini sağlarlar. Kapillerler, çözünmüş madde ve su değiş tokuşunun, difüzyon ve ultrafiltrasyonun olduğu yerlerdir. Venüller ve venler kapasitans damarlardır. Kalbe dönecek kanın biriktirilmesi ve kapasitansı sağlarlar. Arteriyovenöz (AV) anestomozlar, arterlerden venlere direkt geçişte rol alırlar. Lenfatikler lenf toplanması, filtrasyon ve büyük lenflere lenf götürürler. 2 ayrı dolaşım sistemi vardır. Sistemik dolaşım, yüksek basınç ve yüksek direnç ile tanımlanır. Pulmoner dolaşım düşük basınç ve düşük dirençlidir. Kalp dört odacıktan oluşmuştur. Sağ atrium & ventrikül Sol atrium & ventrikül 1-Atriumlar ince duvarlı olup, dolaşımdan dönen kanı alır ve ventriküllere aktarırlar. 2-Ventriküller daha kalın duvarlıdır. Kanı dolaşıma pompalarlar. Ventrikülden dakikada pompalanan kan miktarı kardiak output (kalp çıktısı) ~5 litre/dakikadır. Dolaşımın belirli bir noktasından belirli bir zaman içinde geçen kan miktarıdır. Kalp debisi olarak da ifade edilir. Kardiak output (CO) her vurumda fırlatılan kan hacmine (SV) ve dakikadaki kalp vurumuna (HR) bağlıdır. CO = SV x HR SV = Hacim / vurum HR = Vurum /dakika CO = Hacim /dakika Sağ ve sol kalp her dakikada eşit miktarda kanı dolaşım sistemine pompalar. CO Sağ kalp = CO Sol kalp Tablo 2 de görüldüğü gibi vücuttaki bütün organların kan akımı organ ve dokuların gereksinimlerine ve aktivitelerine bağlı olarak düzenlenmektedir. Oksijen gereksinimi ve kanın paylaşılması arasında sıkı bir ilişki söz konusu değildir. Oksijen gereksinimi en fazla olan beyin hücreleridir. Kan akımı kısa bir süre kesildiğinde geri dönüşümsüz olaylar ortaya çıkar Oysa iskelet kaslarına uzun süre kan akımı kesilse bile büyük bir hasar gözlenmez. İskelet kaslarının

6 352 Selmin TOPLAN dinlenim durumunda aktiviteleri çok düşük olduğu için kan akımı da düşüktür. Ağır egzersizlerde metabolik aktivite arttığı için kan akımı da artar. Tablo 2: İstirahatte çeşitli organ ve dokulardaki kan dağılımı Organ ml/dak. Beyin 650 (%13) Kalp 215 ( %4) İskelet kasları 1030 (%20) Deri 430 (%9) Böbrek 950 (%20) Abdominal organlar 1200 (%24) Diğer 525 (%10) TOPLAM 5000 (%100) Tablo 3: Pulmoner ve sistemik dolaşımda kan dağılımı. Pulmoner Hacim(ml) Sistemik Hacim (ml) Pulmoner arterler 400 Aorta 100 Pulmoner kapillerler 60 Sistemik arterler 450 Venüller 140 Sistemik kapillerler 300 Pulmoner venler 700 Venüller 200 Sistemik venler 2050 Toplam pulmoner sistem 1300 Toplam sistemik damarlar 3100 Kalp 250 ml Sayılamayan 550 ml Dolaşımdaki kanın en büyük bölümü sistemik damarlarda bulunmaktadır. Bunun %63'ü venlerde, %15'i arterlerde, %10 kapiler ve arteriollerdedir. Pulmoner ve sistemik dolaşımda kan dağılımı tablo 3 de görülmektedir.

7 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ HEMODİNAMİĞİN TEMEL PRENSİPLERİ Hemodinamik kan akımı ile ilgili fiziksel faktörler olarak tanımlanır. Bunlar herhangi bir sıvının akışı ile ilgili aynı fiziksel faktörlerdir ve temel fizik kanunlarına dayanırlar KAN AKIMINDA FİZİK KURALLAR: OHM KANUNU'nun analoğu Kan akımı damar sisteminin 2 bölgesi arasında bir basınç farkı olduğu zaman ortaya çıkar. Basınç farkı akımı sürdüren güçtür. Hareket eden sıvı ile damar duvarı arasında sürtünme oluşur. Damarlar sıvı hareketine direnç gösterirler. Basınç gradyanı ( P), akıma karşı gelen direnci yenmek için bir güç sağlar. Ohm kanununun analogu olarak; Q P yazılabilir R Q= Kan akımı(ml/dak.) P=Perfüzyon basıncı ya da effektif basınç gradyanı (mmhg) R=Direnç(mmHg.dak./ ml) Basınç SI birimi Newton/m 2 (veya Paskal), CGS sisteminde dyn/cm 2 'dir. Pratikte sıvıların hidrostatik basıncını belirtmek için mmhg kullanılmaktadır. Bu bağıntı Ohm kanununa benzer. V=I/R; I=V/R olur. Bu bağıntıda voltaj düşmesi dirence bölünür. I (iletkenlik) elektronların akışını gösterir. Şekil1: Kan damarında akım

8 354 Selmin TOPLAN AKIŞKAN MİKTARI =DEBİ: Bir organa giden kan akımını ifade eder. Q = v.a = v..r² v =birim zamandaki mesafe(akımın hızı) (cm/s), A=sirküler yüzey alanı (.r²)(cm²) r = damar yarıçapı (cm) Q=kan akımı(cm 3 /s) Kan akımı ve hızı aynı şey değildir. Hız; kanın akışı esnasındaki süratidir, akarken geçen miktar değildir. Akım; ortalama hızın damarın kesit alanı ile çarpımına eşittir (Debi) 2 tip akım söz konusudur. Laminer akım ve türbülan akım a- Laminer akım: Normal kan akımının büyük çoğunluğunu oluşturur. Bu akımda kanın bütün tabakaları lineer doğrultuda komşu tabakası ile paralel yön takip ederek farklı hızlarda akar. Böyle hareketli bir akışkan içinde akım hızı damar duvarında 0 iken damarın merkezine doğru hızlanır. Damar merkezinde hız maksimuma ulaşır. Bu tür akıma laminer ya da düzgün akım denir. Hız profili paraboliktir (Şekil 2). Kanın ortalama lineer hızı P r v 8.. l. 2 8 geometrik sabittir. CGS sisteminde = viskozite, l= damar uzunluğu (cm) r =damar yarıçapı (cm) P = basınç farkı (dyn/cm 2 ) = hız (cm/s)

9 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 355 Şekil 2: Laminer akımda hız profili b -Türbülan akım (girdaplı akım): Düzensiz akımdır. Kan, akım hızının çok arttığı damarın dar bir bölgesinden geçerken ya da damarların kollara ayrıldığı, keskin dirsek bölgelerinden geçerken düzgün akımdan sapmalar oluşur. Kan girdaplı akım denilen bir akışla akar. Bu akımda damar boyunca akışın yanı sıra halka şeklinde enine dalgalanmalar da gözlenir. Bu tür akımda damardaki sürtünme kuvvetleri çok arttığı için kan akımına karşı daha büyük bir dirençle karşılaşılır. Bir damardaki akım hızı yüksekse, sıvı viskozitesi düşükse, sıvı dansitesi (yoğunluğu) büyükse ya da damar duvarı düzensiz ise akım türbülan akıma dönüşür (Şekil 3). Şekil 3: Sabit akımda yani sisteme giren ve çıkan sıvı hacmi eşit olduğunda ortalama hız tüpün yarıçapının karesi ile ters orantılı olarak artar. Laminar akımda, akım hızı merkeze olan uzaklığa bağlıdır. Akım hızı belli bir limit değere ulaşırsa sıvıda yerel girdaplar oluşur. Bu durumda akımı oluşturan kuvvetin yaptığı işin büyük bir kısmı sıvı içindeki sürtünmelere karşı harcanır. Poiseuille yasasına göre sabit uzaklıkta ve sabit yarıçaplı bir boruda

10 356 Selmin TOPLAN akan sıvı basıncın lineer bir fonksiyonudur. Eğer yapılan işin sabit bir miktarı girdap sürtünmesine harcanırsa akım ve basınç arasında lineer bir ilişki ortaya çıkar. Ancak eğim farklıdır. Laminer akımın girdaplı akıma dönüştüğü noktada eylemsizlik kuvvetlerinin, vizkozluk kuvvetlerine oranı sabittir. Bu sabite Reynolds sayısı (R e ) denir. R e = Eylemsizlik kuvveti = d v² /r = d v r Viskozluk kuvveti v/r² v=ortalama hız r=damar yarıçapı d=yoğunluk =viskozluk katsayısı v ortalama hız olarak alındığında Re >1000 için, v maksimum hız(v max ) olarak alındığında Re >2000 için girdaplar oluşur. Reynolds sayısı laminer akımın kesildiği ve türbülan akımın gerçekleştiği durumu gösteren kritik bir sayıdır. Bir kan damarından ya da bir kalp kapağından geçerken kanın akım hızı arttığında turbülan akımdaki artış kademeli değildir. Laminer akım kritik bir Reynolds sayısına ulaşıncaya kadar devam eder ve bu noktada türbülans gelişir. İdeal koşullarda (uzun, düzgün ve engelsiz damarlarda) kritik Reynolds sayısı relatif olarak yüksektir. Dallanmış damarlarda ya da aterosklerotik plakların olduğu daralmış damar içinde türbülan akım ortaya çıkar. Kan akımını sürdürebilmek için daha fazla enerji gereklidir. Çünkü sürtünmeden dolayı enerji kayıpları artar ve ısı oluşur.

11 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 357 Şekil 4: Basınç-Akım üzerine türbülan akımın etkisi.(reprinted from Circulatory Physiology-the essentials 2nd ed. by J.J.Smith & J.P. Kampine, Lippincott, Williams & Wilkins. (1984)) Laminer akışta, akım ve perfüzyon basıncı arasında lineer bir bağıntı vardır. Bu bağıntı türbülan akışa yol açan şartlarda gözlenmez. Şekil 4'de görüldüğü gibi perfüzyon basıncında türbülan akım, kan akımında bir azalmaya neden olur. Alternatif olarakta türbülan akım perfüzyon basıncını arttırır. Bir arteriyal stenozda damar çapı %50 daralmışsa ortalama akım hızı 4 kat artar (Şekil 4). Net etki Re sayısında 2 kat artıştır.türbülansın ortaya çıkması için R e kritik değere yaklaşır.re sayısı artana kadar hızın artışı kanın kinetik enerjisini arttırır ve potansiyel enerjide azalmaya neden olur. (Bernoulli etkisi). Sonuçta flutter etkisi ortaya çıkar. Yani damar titreme biçiminde ritmik olarak açılıp kapanır. Basınç artışı kinetik enerjinin basınca dönüşmesi ile gerçekleşir. Damarda türbülan akım esnasında steteskopla ses dalgaları (murmur) duyulur. Yüksek kalp çıktısı, aortik kapaklar anatomik olarak normal olsa bile türbülans nedeniyle fizyolojik murmura neden olabilir. Bazen hamilelerde de kalp çıktısı artar. Anemi gelişebilir ve viskozite azalır. Her 2 faktör Reynolds sayısını ve türbülan olasılığını artırır. Türbülans enerji kaybının artmasına ve Poiseuille eşitliğinde tahmin edildiğinden daha yüksek basınç düşmesine neden olur. Örn: Stenozlu bir arterde kan akış hızı 2 kat artmışsa stenoza karşı basınç düşmesi 3-4 kat artabilir.

12 358 Selmin TOPLAN AKIMIN SÜREKLİLİĞİ KANUNU: Bir akışkanın aktığı bir boru içinde birim zamanda aldığı yola akış hızı denir.birimi hız birimi ile ifade edilir (m/s; cm/s.). Bir boru içindeki sıvının hacimsel akış hızı (debi) ise sıvının hacmi olarak tanımlanır. Birim zamanda belirli bir mesafeyi alan sıvının hızını v, borunun kesit alanını A ile gösterdiğimizde dv / dt=av yazılabilir. Bu hacimsel akış hızının ünitesini cm³ /s olarak verir. Kan sıkıştırılamaz olduğu için hacim damarda herhangi bir bozulma olmadıkça korunur. Hacimsel akış hızı damarın her yerinde sabit kalır. Çünkü akış sirkülerdir. Bunun anlamı geniş bir damardan geçen kanın hızının damar daraldığı zaman daha da artacağıdır. Dolaşım sisteminin farklı bölümlerinde kesit alanı ve hız arasındaki bu bağıntı süreklilik eşitliği olarak ifade edilir. dv / dt= A aorta v aorta =A kapiller v kapiller = A aorta = aort un kesit alanı A kapiller = tüm kapillerlerin toplam kesit alanlarıdır. Süreklilik eşitliğine göre kesit alanı ve hız arasında ters bağıntı vardır. Kan, kapillerlerde, büyük arter ve venlere nazaran daha yavaş akar. Eğer damarlar seri bağlı gibi yan yana dizilmiş iseler toplam akım, her bir damardaki akımın toplamına eşit olur. Q Toplam = Q 1 +Q 2 +..=v 1 A 1 + v 2 A 2 = Q giren = Q çıkan Bir damar 2 kola ayrıldığı zaman ayrılan parçaların toplam kesit alanları ana damarınkinden fazla olacaktır. İdeal insan aortasının toplam kesit alanı ~ 2.5 cm 2, kapillerlerin ise cm 2 dir. Her 2 damardaki toplam hacimsel akım aynıdır (5000ml/dak.). Herbir kapillerdeki bireysel akış ise çok küçüktür (~ ml/dak.). Tablo 4 de dolaşım sistemindeki kan damarlarının kesit alanları verilmektedir.

13 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 359 Tablo 4: Dolaşım sistemindeki kan damarlarının toplam kesit alanları cm 2 Aorta 2.5 Küçük arterler 20 Arterioller 40 Kapillerler 2600 Venüller 250 Küçük venler 80 Vena kava 8 Kan akımının hızı kesit alanına bağlıdır. Akımın hızı alan büyüdüğü zaman düşük, alan küçüldüğü zaman büyük olacaktır. Aynı kural damarlardaki kan akımına uygulanır (Şekil 5). Şekil 5: Hız ve akım arasındaki ilişki BERNOULLİ EŞİTLİĞİ Bernoulli prensibine göre viskoz ve sürtünmesiz sıvılar (ideal sıvı) için basınç 2 kaynaktan doğmaktadır.

14 360 Selmin TOPLAN 1-Sıvı sütunu üzerine yerçekimi etkisinden dolayı oluşan basınç(sıvının ağırlığı) 2-Sıvının hızındaki değişiklikler ile ilgili basınç(atalet güçleri). İlki hidrostatik basınçtır. İkinci durumda hızı arttıran basınç; hızlandırıcı basınç ve hızdaki azalmadan kaynaklanan basınç; yavaşlatıcı basınçtır. Kinetik basıncı ifade eder. Lateral basınç Yerçekiminden kaynaklanan potansiyel enerji P + d.g.h Yerçekimsel Hızlandırıcı/yavaşlatıcı Kinetik basınç d.g.h + d.v 2 = sabit 2 kalır. Eşitlikteki 3 komponentin toplamı, viskoz olmayan akış sistemlerinde sabit P=Sıvının hızlandırıcı/yavaşlatıcı basıncıdır. Eğer sıvının hareketinden dolayı hızda bir değişiklik varsa gözlenir. Kinetik ya da dinamik basınç denir. Eğer verilen bir referans noktasından yükselme varsa yerçekiminden dolayı olan basınçtır. d = sıvının yoğunluğu g = yerçekimi ivmesi (9.8m/s 2 ) h = referans düzeyden sıvının yüksekliği v = sıvının ortalama hızı (v= Q/A) Bernoulli eşitliğinde 3 terim birbirine dönüşebilir. Sıvının hızlanması, lateral basıncı (P), d v 2 /2 ye dönüştürür. Böylece P düşer. Bernoulli prensibi sıvının hızının artmasıyla o bölgedeki basıncın düşmesini ifade eder.

15 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 361 Tersine olarak hızdaki azalma d.v 2 'yi, lateral basınca çevirir (Şekil 6). 2 Şekil 6: Kan akımının sabit olduğu bir damarda lateral ve dinamik basınç arasındaki ilişki (Badeer H S.Advences in Physiology Education: Hemodynamics for Medical Students, 2001) Bernouille eşitliği sabit (pulsativ olmayan) laminer akış koşullarında uygulanır. Bu eşitliğin en önemli kusuru sıvıların viskozitelerini dikkate almamasıdır. Daha sonra bu durum Fransız fizikçi Poiseuılle ve Alman fizikçi Hagen tarafından çalışılmıştır. Bernoulli eşitliği sıvılarda enerji dönüşümünü ifade eder. Bu eşitlikte iç sürtünmesiz akışta, enerjinin dönüşümü ilkesinin bir sonucu olarak her bir terim birim hacim başına toplam mekanik enerjinin sabit kalacağını gösterir. Akım hızının arttığı bölgelerde sıvının basıncının azaldığını damarın daralması ile akım hızı artarken basınç enerjisinin kinetik enerjiye dönüştüğünü ifade eder (Şekil 7, 8).

16 362 Selmin TOPLAN 1 1 P + dv + dgh = P + dv + dgh Şekil 7: Hareketli bir akışkan içinde Bernoulli etkisi Şekil 8: Debi (Q), yarıçap, uzunluk ve viskoziteleri eşit olan 3 damarda basınç farkları parelel damarların sayısı ile tersine olarak değişir. (H. S. Badeer and D. H. Petzel. Am J Nephrol 15: 95, 1).

17 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 363 POISEUILLE KANUNU Kan akımına direnci 3 faktör belirler. 1-Damar yarıçapı (ya da çap) (r) 2-Damarın uzunluğu (L) 3-Kanın viskozitesi ( ) P 1 P 2 Şekil 9: Silindirik bir damarda kan akımını etkileyen faktörler Damar direnci (R), damarın uzunluğu(l) ve kanın viskozitesi(η) ile doğru, damar yarıçapının dördüncü kuvveti (r 4 ) ile ters orantılıdır. 8 L R 4 r Bu nedenle yarıçapları aynı olan fakat uzunluğu diğerinin 2 katı olan damarda, akıma karşı dirençte 2 katı fazla olur. Yine aynı şekilde kanın viskozitesi 2 kat artar. Tersine olarak yarıçap arttıkça direnç azalır. Yarıçaptaki değişiklikler yarıçapın 4. kuvveti ile orantılı olarak direnci değiştirir. Örn: Yarıçapta 2 katı artış direnci 16 kat azaltır. Damar uzunluğu invivo koşullarda değişmez ve genellikle sabit olarak düşünülür. Kan viskozitesi de normalde çok fazla değişmez. Ancak hematokrit, sıcaklık ve kayma hızlarına bağlı olarak değişebilir. Kan akımı, basınç ve direnç arasındaki Q P bağıntısına göre; R

18 364 Selmin TOPLAN Q P 1 P2 r 8 L 4 Bu eşitlik Poiseuille eşitliği olarak ifade edilir. Poiseuille eşitliği, Fransız fizikçi Poiseuille tarafından ilk defa tanımlanmıştır ve akımın, perfüzyon basıncı, yarıçap, damar uzunluğu ve viskoziteye bağlı olarak nasıl değişeceği gösterir. Vücudumuzdaki kan akımı bu bağıntıya kantitatif olarak uymaz. Çünkü bu bağıntı laminer akım koşullarında Newtoniyen sıvılarda (örn: su) uzun, düz tüpler için kabul edilmiştir. Oysa kan Newtoniyen olmayan bir sıvıdır. Bununla beraber eşitlik direnç ve akım üzerinde damar yarıçapının öneminin ne kadar fazla olduğunu göstermektedir. Fizyolojik ve patolojik olayları anlamada önemi çok büyüktür. Örn: Damar yarıçapı yarıya indiği zaman kan akımı (debi) 16 katı azalmaktadır. Tüm sıvıların viskoziteleri vardır ve laminer akımda sıvı tabakaları birbirleri üzerinden kayarak akarlar. Damar çeperlerine yakın tabakada akım daha yavaştır. Viskoz bir akışkan olan kan bir damar içinden akarken damarın uçları arasında basınçlar farklı olduğu için bu sıvı basıncı kayma kuvvetini oluşturur ve ters yönde bir sıvı basıncı oluşur. Eğer sıvının sürtünme kuvveti olmasaydı, her iki yöndeki basınçlar arasındaki fark hızlandırıcı bir kuvvet oluşturacaktı. Poiseuille eşitliğine göre sabit uzunlukta ve sabit yarıçaplı bir borudan akan sıvı miktarı basıncın lineer bir fonksiyonudur. Laminer akış için viskoz sıvıların direncini de tanımlar. Damar Yarıçapının 4. Kuvvet Yasası Kan akım hızı Poiseuılle Yasasına göre damar yarıçapının 4. kuvveti ile orantılıdır. Sistemik dolaşımda direncin ~ 2/3'ü küçük arteriyollerdedir. Arteriyollerin iç çapları 4-25 m arasındadır. Fakat damar yapıları iç çaplarının 4-5 katı kadar genişlemesine olanak sağlar. Damar çapında 4 kat artış kan akımının 256 kat artmasını sağlar. Böylece dokulara kan akımının arttırılması veya azaltılmasında damar çaplarındaki küçük değişiklerin önemi büyüktür (Şekil 10).

19 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 365 Şekil 10: Kan akımı üzerine damar çapının etkisi(guyton A C.Textbook of Medical Physiology, 1986 ). AKIŞA KARŞI VİSKOZ DİRENÇ Tüm vücut ya da organların damar anatomisi, hem seri hemde paralel damar komponentlerinden oluşmuştur. Kan kalbi aortadan terk eder ve aortadan büyük arterlerle başlıca organlara dağıtılır. Bu dağıtıcı arterler (örn: karotid, bronşial, böbrek arterleri gibi) her biri diğeri ile paralel bağlıdır. Çoğu organların damar ağları diğer organlar ile paralel bağlıdır. Örn: baş, omuzlar, gastrointestinal sistem, böbrekler ve bacaklar paralel damar ağları ile bağlanmışlardır. Gastrointestinal ve hepatik dolaşımlar kısmen seri bağlıdırlar.

20 366 Selmin TOPLAN Şekilde seri ve paralel bağlı elementlerden oluşmuş bir damar sistemi görülmektedir. A Büyük bir arteri, a arteriyolleri, c kapillerleri, v venüllleri ve V büyük bir veni göstermektedir. Seri bağlı olan segmentlerin her biri içinde paralel bağlı segmentler olabilir. Her damar segmenti bir Rx direncine sahiptir ve paralel bağlı damarların (özellikle kapillerler) her birinin yarıçapı ve uzunluğu ile tayin edilir Parelel bağlı damarda toplam direnç: Paralel bağlı damarlarda toplam direnç, her bir damarın kendine ait dirençten daha az olur. Seri bağlı damarlarda toplam direnç R T = R A + R a + R c + R v +R V R A = 1, R a = 70, R c = 20, R v = 8, R V = 1 alınırsa R T = = 100 olur. Eğer R A 4 kat artarsa R T 104 olur. R a 4 kat artış gösterirse (280) R T 310 olur. Toplam direnç %210 katı artar. Bu model büyük bir arterden bir organa kanın dağıtılmasında küçük arter ve arteriyollerin en büyük direnci oluşturduklarını göstermektedir. Poiseuille eşitliğine göre akışa karşı direnç yarıçapın 4. kuvveti ile ters orantılıdır. Çapta %50 azalma direnci 16 kat arttırır (%1500 artış). Fakat toplam direnç sadece %16 kadar artar. Çünkü büyük arterin direnci normalde toplam direncin %1i kadardır.

21 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ DOLAŞIMDA KİNETİK ENERJİ Bernoulli denkleminde gördüğümüz gibi kinetik enerji ve basınç enerjisi birbirine dönüşebilir. Dolaşım sisteminde kan damarları dereceli olarak daralır veya genişlerler. Hastalık durumlarında örn: stenozlu damarda kanın daha dar lümenden geçerken daha hızlı akışı konstriksiyona (daralma) karşı basınç gradyanını azaltır. Kritik bir stenoza ulaşınca blok etrafında artan türbülan akış hızında keskin bir azalma gözlenir. Daralmaya karşı basınç gradyanı azalırken damarlar akışı yeterli seviyede tutmak için blokajın yanındaki damarı dilate ederler (genişletirler). Bu kompanse edici mekanizma sınırlıdır. Örn: Bir arterde damar çapının azalması, kesit alanının azalmasına neden olur. Buna karşılık kanın akım hızı artar ve kinetik enerjide hızın karesi ile artar. Sonuçta bu damarda basınç düşer. Kinetik enerjinin artması ve damar içi basıncının azalması ile birlikte damar tamamen kapanabilir. Fakat akım durunca basınç tekrar artış gösterir ve damardan kan akımı gerçekleşir. Damar ritmik biçimde açılıp kapanır. Basınç artışı kinetik enerjinin basınca dönüşümü ile gerçekleşir. Bu harekete Flutter denir. Tersine, damar kesitinin artması bir baloncuk oluşturur (anevrizma). Anevrizmada kesit alanında akış hızı azalır. Kinetik enerji basınca dönüşür. Damar içi basınç artar (Şekil 11). Anevrizmada basınç artışı Aneurizmada basınç artışı

22 368 Selmin TOPLAN Şekil 11: Anevrizmada basınç artışı (L Sherwood. Human Physiology: From Cells to Systems, 4th Edition. Wadsworth Publishing, 2000). Damarların gerilebilirliği ve vasküler kompliyans Dolaşım fonksiyonunda arterlerin esnek yapısı kalbin kanı pulsativ olarak pompalamasına uyum sağlamalarına olanak tanır. Örn: Arteriyollerde basınç arttığı zaman bu basınç artışı arteriyollerin dilate olmasına dirençlerinin azalmasına yol açar. Hacim artışı Vasküler gerilebilirlik = Basınç artışı x orijinal hacim Basınçtaki her bir mm Hg artışa karşılık gelen hacim artışı bu formülle hesaplanır. Örn: 1mm Hg basınç artışı önceden 10 ml'lik kan hacmine sahip bir damarda 1 ml'lik bir hacim artışına neden oluyorsa vasküler gerilebilirliğin 1mm Hg artışı için %10 olduğunu gösterir. Arterlerin duvarları venlerinkine göre daha kalındır. Bu nedenle venler arterlerden 8 kat fazla gerilebilirler. Yani venler arterlere nazaran belli bir basınç artışında 8 kat daha fazla kan biriktirebilirler. Vasküler kompliyans (C) = Hacim artışı (ΔV) Basınç artışı (ΔP) Birim basınç değişmesine karşılık depo edilebilen kan miktarı kompliyans yada kapasitans olarak ifade edilir. Bir venin bir artere nazaran kompliyansı 24

23 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 369 kat daha fazladır. Çünkü venin hacmi arterden 3 kat fazladır ve gerilebilme yeteneğide 8 kat fazladır(8 x 3 = 24).Bu nedenle venler dolaşımda gerektiğinde kullanılmak üzere kan depolanmasını sağlarlar. Venlerde hafif bir basınç artışı ile litre kan depolanabilir. Çok gerilebilen küçük hacimdeki bir damarın kompliyansı, çok geniş fakat az gerilebilen bir damardan daha fazla olabilir. LAPLACE YASASI Laplace yasası kan damarlarının çeperlerine ve kalbin ventriküllerine gerimi ifade eder. Gerilebilir içi, boş bir cismin germe basıncı (P), denge halinde duvardaki gerimin (T), cismin 2 temel eğriliğinin yarıçaplarına (r 1 ve r 2 ) bölümüne eşittir. 1 1 P T r1 r2 P gerçekte duvarın 2 tarafı arasındaki basınç farkı olan transmüral basınçtır. Transmüral basınç r yarıçaplı bir borunun içi ve dışı arasındaki basınç farkı (P=Piç-Pdış) olarak ifade edilir. T= dyn/cm, r 1 ve r 2 =cm, P= dyn/cm 2 olur. Küre için r 1 = r 2 olduğuna göre; P 2T olur. r Kan damarı gibi silindirik yapılarda yarıçaplardan biri sonsuzdur. Böylece T P= r olur. Kan damarının yarıçapı ne kadar küçükse germe basıncını dengelemek için gerekli olan duvar gerimi o kadar azdır. Geniş damarların daha büyük gerilme basınçları olduğu için yapıları daha dayanıklıdır. Aynı şekilde kalp hipertrofiye uğradığında aynı transmüral basıncı yaratabilmesi için daha büyük gerilmeler oluşturur (Şekil 12).

24 370 Selmin TOPLAN r Şekil 12: Silindirik ve küresel damarda gerim (duvar gerilimi) 3. KALP SİKLUSU Bir kalp atımının başlangıcından bir sonraki kalp atımına kadar geçen sürede gerçekleşen olaylara kalp siklusu denir. Kalp bir pompa gibi çalışmaktadır. Sağ ve solda bulunan 2 adet pompanın çalışmasında sağda triküspid, solda ise mitral kapak rol oynar. Kalp siklusu esnasında başlıca 2 evre meydana gelir. Sistol Kalp kasının kasılması Diastol Kalp kasının gevşemesidir. Dolaşım sisteminde kan akımı daima yüksek basınçlı alandan düşük basınçlı alana doğru gerçekleşir. Kalbin kasılması, basıncı oluşturur. Sistolde elektriksel ve mekanik değişiklikler meydana gelir. Kan basıncı ve hacmi değişir. Diastol ise sistolden daha uzun sürer. Kalp siklusu sırasında gerçekleşen olaylar: Kalp siklusunun aktif kısmı olan sistolde ventriküler hacim değişmeden kalır. (izovolumetrik faz). Ventrikül basıncı sürekli yükselerek yaklaşık 80 mmhg ya kadar çıkar. Fırlatma peryodunda kan ventriküllerden aorta ve pulmoner artere pompalanır. Fırlatma fazından önce kapakların hepsi kapalıdır. Ventrikül basıncı aort ve pulmoner arterin basıncını aştığı zaman ilgili semilüner

25 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 371 kapaklar açılır ve kan artere gönderilir. Bu anda ventrikül basıncı bir maksimum değere ulaşmıştır (120 mmhg). Daha sonra kademeli olarak azalır. Fırlatma peryodu sonunda ventrikül basıncı hızla azalır. Kalp siklusunun ikinci kısmı olan diastol başlar.ilk fazı hızlı gerçekleşen izovolumetrik gevşemedir. Tüm kapaklar kapalıdır. Ventrikül içi basınç atriumdaki basınçtan düşük olduğu zaman atrioventriküler kapaklar açılır ve kan atriuma dolar. Ventrikül gevşer ve diastolun sonuna doğru ventrikülün dolması için atrium aktif şekilde kasılır. (ventrikül dolma fazı) Ventrikülün dolmasından sonra ventrikül içi basınç artar ve diastolik dolma basıncının sonuna ulaşılır. Sol ventrikülün basınç- hacim diagramı şekil 13 de görülmektedir. Basınç hacim diyagramı kullanarak kalbin yaptığı iş hesaplanabilir. Eğri altında kalan alan hesaplanarak kalp işi ölçülmüş olur. Şekil 13: Basınç-hacim diyagramı (L Sherwood. Human Physiology: From Cells to Systems, 4th Edition. Wadsworth Publishing, 2000). Şekilde 1-2 diastolde dolma fazını göstermektedir. 1 de mitral kapak açıktır. 2 de mitral kapak kapanır. 2-3 izovolumetrik kasılma fazını göstermektedir (sistol). 3-4 fırlatma fazı (sistol) 3 de aort kapağı açılır. Aorta ya kan fırlatılır. 4-1 izovolumetrik gevşeme fazını göstermektedir (diastol). 4 de aort kapağı kapanır. Bu diagram ile vurum hacmi hesaplanabilir.

26 372 Selmin TOPLAN Vurum hacmi= EDV- ESV EDV= diastol sonu hacim. Bu durumda ventriküle daha fazla kan giremez. ESV= sistol sonu hacim. Ventriküler fırlatma peryodunun sonu olduğu için bu noktada ventriküller daha az kan içerirler (~ 65 ml) KALBİN YAPTIĞI İŞ, KALBİN GÜCÜ Vurum İşi: Kalbin her bir kalp vurumu sırasında arterlere kan pompalarken işe dönüştürdüğü enerjinin miktarıdır. Kalp, kanı arterlerde bulunan yüksek basınca karşı göndermek ve kana hız kazandırmak için bir iş yapar. Dakika İşi: Bir dakikada işe dönüştürülen enerjinin toplam miktarıdır. Dakika İşi = Vurum İşi X Dakika Atım Sayısı dır Hacim İşi: Sol ventrikülün her bir kalp vurumu sırasında kanın basıncını yükseltmek için yaptığı iştir. Hacim işi = Vurum hacmi X Ortalama Sistolik ve Diastolik basınç farkı Basınç dny/cm 2 ile ifade edildiğinde, yapılan iş erg cinsindedir Sağ ventrikülün hacim işi, sol ventrikülün yaptığı işin 1/6 sı kadardır Vurum Hacmi (Atım hacmi): Her sistol sırasında ventrikül tarafından arterlere fırlatılan kan miktarına denir. Her bir ventrikülün vurum hacmi ~65-70 ml dir. Egzersizle artış gösterir. Dakika Hacmi (Kardiak Out Put): Bir ventrikülden dakikada atılan kan miktarını belirtir. Kalp debisi de denir. Ventriküle diastolde gelen kan miktarına, kalbin kasılma kuvvetine, vurum sayısına bağlıdır. Kalp Debisi = Vurum hacmi x Vurum sayısı

27 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 373 Vurum sayısı 70, vurum hacmi 70 ml olan kalp için debi: 70x70= 4900 ml/dk olur Kalbin birim hacim başına kana sağladığı enerji sol ventrikül sistolü sürecinde değişen akış parametreleri (hız, basınç ve yükseklik) kullanılarak, W/ V=(P 2 -P 1 ) +d g(h 2 -h 1 )+1/2 d(v 2 2 -v 1 2 ) =E Basınç +E Potansiyel +E Kinetik formülü ile hesaplanabilir. Her 2 ventrikül tarafından yapılan mekanik iş ~1.2 j/atım'dır. Ortalama güç olarak 1.5 Watt a eşittir DOLAŞIMDA HİDROSTATİK FAKTÖR Hidrostatik basınç şekil 14'da gösterildiği gibi damarların içinde bulunan kanın ağırlığı nedeniyle ortaya çıkar. Kişi ayakta iken sağ atrium basıncı ortalama olarak 0 mm Hg düzeyindedir. Ayağın dorsal veninde ise ortalama basınç 90 mm Hg dır. Bu basınç ayaktan sağ atriuma kadar olan kan kolonunun ağırlığından dolayıdır. Vücudun diğer bölgelerinde basınç bu düzeyle orantılı olarak değişir. Ayaktaki pozisyonda yerçekimi basıncı kalbin aşağısında ve yukarısındaki kan damarlarının çaplarını değiştirir. Buna göre kalbin üstündeki damarlar büzülmeye ve aşağısındaki damarlar ise gerilmeye yatkındır. Yerçekimi basıncı kalbin üstünde düşer, aşağısında artar. Düşey durumda boyun venleri, boynun

28 374 Selmin TOPLAN dışındaki atmosfer basıncının etkisiyle büzüşmüş durumdadır. Bu durum venlerin uzunluğu boyunca basıncın sıfır olarak kalmasına yol açar. Damar içindeki sürücü kuvvetin kaynağı olan kalp referans noktası olarak alınırsa, damarın içindeki kanın hidrostatik basıncı referans noktası altında kalan bölümlerdeki basınca eklenerek, üzerinde kalan bölümlerde ise çıkarılarak mutlak basınç değerleri hesaplanabilir. Ayakta duran bir insanda yerçekiminin etkisiyle ayaktaki mutlak basınç kalp seviyesinden 90 mmhg daha yüksek, kafanın en yüksek bölümünde (örneğin sagital sinüste) ise 10 mmhg daha düşük olabilir. Hidrostatik basınç venler gibi arter ve kapiller damarlardaki basınçları da etkiler. Örn: Ayakta duran bir kişide kalp düzeyinde arterial basınç 100 mm Hg iken ayaklardaki arterial basınç 190 mm Hg kadar olur. Yatar pozisyonda ise ayaklar, baş ve kalp aynı yatay düzlem içinde bulundukları için basınçlar aynıdır. P baş = P ayak= P referans= 100 mm Hg'dır. Şekil 14: Dolaşımda hidrostatik faktör

29 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ KAN BASINCININ ÖLÇÜLMESİ Bir kalp atımı sırasında kan basıncı diastolik basınç ve sistolik basınç olmak üzere 2 değer arasında değişir. Diastolik basınç kalbin sağ atriumuna sistemik dolaşımdan, sol atriuma ise pulmoner dolaşımdan kan girerken arterlerde duyulan basınçtır. Sistolik basınç sol ventrikül kasılıp kan aorta yoluyla sistemik dolaşıma pompalandığında arterial basıncın maksimum değerine ulaştığı basınçtır. Bu basınçlar yaşa, kişiye, cinsiyete ve kişilerin psikolojik durumlarına bağlı olarak değişiklikler gösterir. Genç erişkin bir insanda sistolik basınç yaklaşık 120mm Hg, diastolik basınç 70mm Hg arasında değişir. Arterial basınç genellikle 120/70 şeklinde ifade edilir. Sistolik ve diastolik basınçlar arasındaki fark olan nabız basıncı ortalama 50 mmhg kadardır. Ortalama basınç ise tüm kalp siklusundaki basınçların ortalamasıdır. Basınç ölçmek için kullanılan aletlere manometre denilmektedir. Manometreler basıncı bir sıvının hidrostatik basıncı ile karşılaştırarak ölçerler. İnsanda ve hayvanlarda kan basıncı deneysel veya klinik araştırmalar için direkt ya da indirekt olarak ölçülür. Direkt ölçümde bir arter içine bir kanül sokulur ve kanülün serbest ucu bir basınç transdüserine (çevireç) bağlanır. Basınç transdüserleri basınç değişiklerini elektrik potansiyeli şekline çeviren aygıtlardır. Potansiyel değişiklikler bir yazdırıcıda grafiksel olarak gösterilebilir. Genellikle rutin ölçümlerde indirekt yöntem kullanılır. Bu yöntemde sadece arterial basınç ölçülebilir ve arterin derinde olmaması gerekir. OSKÜLTATUVAR YÖNTEM (SFİGMOMANOMETRE) Rutin ölçümlerde koldaki arteria brachialis e sfigmomanometrenin manşonu bağlanır. Manşon altına ve kolun ön yüzeyine bir steteskop yerleştirilir. Amacı bazı durumlarda arterdeki kan akımı sırasında oluşan sesleri duymaktır. Normal koşullarda kan akımı laminer olduğu için ses duyulmaz. Fakat arter kapanırken veya açılırken bu bölgeden Karatkoff sesleri denilen kesikli sesler duyulur. Manşon basıncı manometre ile izlenir. Manşon kan akımını bloke etmek için pompalanır. Basınç sistolik basınçtan daha yüksek bir değere çıkarılır. Bu esnada bilekten nabız alınamaz. Arterdeki kan akımı durduktan sonra manşon basıncı yavaş yavaş azaltılır ve manşon basıncı kişinin sistolik basıncına eşit olduğu zaman kalp manşon altındaki kanı zorlayabilir. Arter kısmen açılır ve arterden bir ses duyulur (Karatkoff sesleri).bu anda manometrenin gösterdiği basınç arterin sistolik basıncıdır. Manşon basıncı daha

30 376 Selmin TOPLAN düşürüldüğünde kan akımı serbest olur ve ses kaybolur. Seslerin kaybolduğu anda manometrenin gösterdiği basınç diastolik basınçtır. Şekil 15: Oskültasyon yöntemi ile kan basıncının ölçümü PALPASYON YÖNTEMİ Bilekte radial arterde nabız saptanır. Manşon nabız alınmayıncaya kadar şişirilir. Daha sonra manşon basıncı nabız hissedilinceye kadar yavaşca düşürülür. Bu nokta sistolik basıncı verir. Palpasyon yöntemi sadece sistolik basıncı belirler. Diastolik basınca geçişte herhangi bir hissedilebilecek değişiklik oluşmaz. Hipotansiyon hastaları için uygun değildir. OSİLOMETRİK KAN BASINCI ÖLÇÜMÜ Sfigmomanometrik yönteme benzer. Direkt basıncın ölçülmesi yerine basınçtaki dalgalanmalar ölçülebilir. Kan damarının titreşmesi manşon basıncında ufak değişmeler oluşturur. Basınç dalgalanmalarının ortaya çıktığı basınç seviyesi sistolik basınçla uyumlu iken dalgalanmaların ulaştığı genliğin en yüksek seviyesi ortalama arterial basınca (MAP) denk gelir. MAP kan basıncının zamana göre ortalamasıdır.

31 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 377 MAP P d P s P 3 d Ps= Sistolik basınç Pd= Diastolik basınç (Ps Pd )= Puls basıncı (nabız) Kalp siklusunun 2/3'ü diastolde geçirilir. Normal MAP değeri mmhg dır KALP DEBİSİNİN ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Deney hayvanlarında bir arter içine yerleştirilen akım ölçen aletlerle (flowmeter) direkt olarak ölçülebilir. İnsanda Fick metodu ve boya veya izotop dilüsyon yöntemi ile tayin edilir. Fick Metodu: Bir dakika içinde tüketilen O 2 miktarı tespit edilir. Arteriyel ve venöz kan arasındaki O 2 farkı bulunduktan sonra kalbin dakika hacmi her ml kanın akciğerlerden geçerken aldığı O 2 miktarından aşağıdaki formüle göre hesaplanır: Sol kalp debisi = O 2 tüketimi(ml/dk) x100 Boya dilüsyon metodu: Arteriyel O 2 Venöz O 2 Bilinen miktarda evans mavisi (Hamilton metodu) kol venasına enjekte edilir. Bir süre bekledikten sonra arterden alınan kan örneğinde dolaşım sistemine dağılmış boyanın konsantrasyonu tayin edilir. Radyoizotop metodu: P, Cr ve Fe radyoizotopları kullanılarak kan hacmi tayin edililr.

32 378 Selmin TOPLAN 3.5. KAN AKIMININ ÖLÇÜLMESİ Elektromanyetik akım ölçer (flowmeter) Kan akımını damarı açmadan ölçebilen aletlerden biridir. Kan damarı bir mıknatısın 2 kutbu arasına (manyetik bobin) yerleştirilir. Bobinler enerjilendiği zaman sıvı etrafında akım etkisi ile manyetik alan oluşur. 2 iletken elektrot sıvı akışına ve manyetik alana dik olarak yerleştirilmiştir. Damar içersindeki kanın hız değişimi, manyetik alanda etki yaparak değişimi elektrotlara iletir, elektrotlarda ölçü aletine sinyal gönderir. Ölçü aletinin almış olduğu sinyalle göstermiş olduğu değişim akış hızının değişimi ile lineerlik gösterir. Yani 2 elektrot arasındaki potansiyel farkı iyonların ve dolayısıyla kanın akış hızı ile orantılıdır. Şekil 16: Elektromanyetik akım ölçer

33 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 379 Ultrasonik akış ölçümü Damarın 2 yüzüne ultrases alıcı ve verici çevireçleri (piezoelektrik kristaller) yerleştirilir. Bu çevireçlerin birinden diğerine gönderilen ultrasesin bir yönde gidiş süresi ve hızı ile ters yönde gidiş süresi ve hızı belirlendiğinde, aradaki fark damarda kanın akış hızı ile orantılı bulunmaktadır. Verici ile alıcı arasındaki değişim süresi akış hızıyla lineer bir değişim göstermektedir. Bu değişim göstergede akış hızı olarak kalibre edilir (Şekil 17). Şekil 17: Ultrasonik akış ölçer şeması Doppler Ultrases hız ölçeri Ultrasonik dalgalar insan işitme bölgesinin üstünde (>20KHz) olan akustik (ses) dalgalarıdır. Ultrasonik dalgalar bir kristalden damara gönderilir. Kan hücrelerinden yansıyan dalgalar bir başka kristal tarafından algılanır. Yansıyan dalgaların frekansı Doppler etkisiyle ikinci kristale doğru olan akımın hızıyla orantılı şekilde yüksek olur (Şekil 18).

34 380 Selmin TOPLAN Şekil 18: Doppler Pletismografi Organ ve doku hacimlerini ölçme işlemlerine genel olarak pletismografi denilmektedir. Pletismografi atardamarın dalga şeklindeki basıncına benzer bir dalga üretir. Elektriksel empedans pletismografisi Kol, bacak gibi organın 2 tarafına halka biçimli elektrotlar geçirilir.100 KHz gibi frekansta sabit şiddette zayıf akım uygulanır. Kalp atımlarına bağlı olarak elektrotlar arasındaki kan hacminin değişmesi elektriksel empedans ve voltaj genliğinde değişmelere neden olur. Bu değişmeler osiloskop ile tespit edilir. Fotopletismografi Fotopletismograf aynı zamanda psödopletismograf (sözde pletismograf) diyede bilinir. Bir fotosel ve bir ışık kaynağından meydana gelir. Detektör olarak bir foto direnç kullanılır ve sabit bir akım kaynağı ile uyarılır. Işık yoğunluğundaki değişim foto direncin direncinde de orantılı değişimler meydana getirir. Foto dirence verilen akım sabit olduğundan direnç değişimi çıkış uçlarında değişken bir gerilim oluşturur. Örn: Parmak ucuna veya kulak memesine küçük bir ampulün verdiği ışık gönderilir. Dokudan veya kemikten yansıyan ışınlar bir fotosel üzerine düşürülür. Kalp atımlarına bağlı olarak parmaktaki ya da kulak memesindeki atardamar darbeleri kan hacminin değişmesini sağlayarak kanın optik yoğunluğunun değişmesine neden olur. Dolayısıyla atardamar darbesi kanın içinden geçen ışığın yoğunluğunu değiştirir. Kan hacmi değişimi bilgisi taşıyan potansiyel değişimler osiloskopta gözlenir.

35 DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ 381 Şekil 19: Fotopletismografi Şekil 19 da görüldüğü gibi bu ölçüm yöntemi ile bacağın hareketleri bilgisayarda simülasyon edilerek kirli kanın akışı hakkında bilgi edinilir. Bu işlem için bacağın üstüne Optik-Prob bağlanarak veriler bilgisayara aktarılır. Venöz tıkama pletismografisi Ön kol su sızdırmaz bir odacığa (pletismograf) yerleştirilir. Ön kol içerdiği kan ve doku sıvısındaki değişimleri yansıtacak şekilde suyu hareket ettirir. Bu hareket bir hacim kaydedici vastasiyla yazdırılır. Ön kolun venöz dönüşü engellenirse hacmindeki artış hızı arterial kan akımıyla orantılı olur. KAYNAKLAR Huxley V. Biophysics of the circulation. Retrieved. April 13, 2007 from http: //web. missouri. edu/~huxley V Badeer H S. Advances in Physiology Education. Hemodynamics for medical students. 25: 44-52, Klabunde R E. Cardiovascular Physiology Concepts. Chapter 1 Cardiovascular System. Lippincott Williams & Wilkins, 2005.

36 382 Selmin TOPLAN Guyton & Hall. Textbook of Medical Physiology. The McGraw Hill Companies, Inc, Bauer R. D, Buse R and Wetterer E.Biomechanics of the Cardiovascular System. Biophysics. Ed. Hoppe W, Lohmann W, Markl H, Ziegler H. Springer Verlag, Pehlivan F. Biyofizik. Hacettepe Taş Kitapçılık, House D. S. Hemodynamics. In: Human Physiology: From Cells to Systems. Ed by Sherwood L.4 th edition, chapter 9, from http: /facstaff.elon.edu. Rodriguez. J, Thompson K, and Stewart M: Fluid Mechanics of the Circulatory System

DOLAŞIM SİSTEMİ VASKÜLER SİSTEM PROF.DR.MİTAT KOZ

DOLAŞIM SİSTEMİ VASKÜLER SİSTEM PROF.DR.MİTAT KOZ DOLAŞIM SİSTEMİ VASKÜLER SİSTEM PROF.DR.MİTAT KOZ Dolaşım sisteminin görevleri Besinleri dokulara taşımak, Artık maddeleri dokulardan uzaklaştırmak, Hormonları ve diğer kimyasalları vücudun bir bölümünden

Detaylı

Dolaşım sistemi, Sistemik dolaşım. Pulmoner dolaşım DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ I. Sistemik dolaşım. Pulmoner dolaşım

Dolaşım sistemi, Sistemik dolaşım. Pulmoner dolaşım DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ I. Sistemik dolaşım. Pulmoner dolaşım DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ I Dr. Nevzat KAHVECİ 2009 Dolaşım sistemi, O 2 ve CO 2 taşınması Sindirim sisteminden besinlerin alınıp gerekli yerelere taşınması Fazla su ve metabolik artıkların böbreklere

Detaylı

Prof. Dr. Selmin TOPLAN

Prof. Dr. Selmin TOPLAN 384 ĐÇĐNDEKĐLER 1 Kanın Reolojik Özellikleri 1.1. Kanın Viskoz Özelliği 1.2. Kan Elemanlarının Reolojik Özellikleri 1.3. Eritrosit Süspansiyonun Dar Tüplerde Akışı ve Fahraeus-Lindqvist Etkisi 2. Kapiller

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 2 DAMARLAR

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 2 DAMARLAR ADIM ADIM YGS LYS 174. Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 2 DAMARLAR Dolaşım Sisteminde görev alan damarlar şunlardır; 1) Atardamarlar (arterler) 2) Kılcal damarlar (kapiller) 3) Toplardamarlar (venler) 1) Atardamar

Detaylı

Dolaşım Sistemi Dicle Aras

Dolaşım Sistemi Dicle Aras Dolaşım Sistemi Dicle Aras Kalbin temel anatomisi, dolaşım sistemleri, kalbin uyarlaması, kardiyak döngü, debi, kalp atım hacmi ve hızı 3.9.2015 1 Kalbin Temel Anatomisi Kalp sağ ve sol olmak üzere ikiye

Detaylı

EGZERSİZİN DAMAR FONKSİYONLARINA ETKİSİ

EGZERSİZİN DAMAR FONKSİYONLARINA ETKİSİ EGZERSİZİN DAMAR FONKSİYONLARINA ETKİSİ İçerik Dolaşım sisteminin kısa anatomi ve fizyolojisi Egzersizde periferal dolaşımın düzenlenmesi-etkili mekanizmalar Damar endotelinin ve Nitrik Oksitin (NO) periferal

Detaylı

Akışkanların Dinamiği

Akışkanların Dinamiği Akışkanların Dinamiği Akışkanların Dinamiğinde Kullanılan Temel Prensipler Gaz ve sıvı akımıyla ilgili bütün problemlerin çözümü kütlenin korunumu, enerjinin korunumu ve momentumun korunumu prensibe dayanır.

Detaylı

SU ÜRÜNLERİNDE MEKANİZASYON

SU ÜRÜNLERİNDE MEKANİZASYON SU ÜRÜNLERİNDE MEKANİZASYON 8 Yrd.Doç.Dr. Mehmet Ali Dayıoğlu Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları & Teknolojileri Mühendisliği Bölümü Su Ürünleri Teknolojileri Su temini Boru parçaları

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

DOLAŞIM - HEMODİNAMİK AKIŞKAN OLARAK BİYOLOJİK SIVILARIN (KAN) TEMEL ÖZELLİKLERİ. Prof. Dr. Belma TURAN Biyofizik Anabilim Dalı

DOLAŞIM - HEMODİNAMİK AKIŞKAN OLARAK BİYOLOJİK SIVILARIN (KAN) TEMEL ÖZELLİKLERİ. Prof. Dr. Belma TURAN Biyofizik Anabilim Dalı DOLAŞIM - HEMODİNAMİK AKIŞKAN OLARAK BİYOLOJİK SIVILARIN (KAN) TEMEL ÖZELLİKLERİ Prof. Dr. Belma TURAN Biyofizik Anabilim Dalı BİYOLOJİK MATERYALLER - Rijid yapılar: bir dış kuvvet karşısında biçim değiştiremeyen

Detaylı

Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar

Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar Kalp kası beyinden sonra en fazla kana gereksinim duyan organdır. Kalp kendini besleyen kanı aortadan ayrılan arterlerden alır. Bu arterlere koroner

Detaylı

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1 Y. Doç. Dr. Güray Doğan 1 Kinematik Kinematik: akışkanların hareketlerini tanımlar Kinematik harekete sebep olan kuvvetler ile ilgilenmez. Akışkanlar mekaniğinde

Detaylı

1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin dönüşümünde? işareti yerine gelecek sayıyı bulunuz.

1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin dönüşümünde? işareti yerine gelecek sayıyı bulunuz. Şube Adı- Soyadı: Fakülte No: NÖ-A NÖ-B Kimya Mühendisliği Bölümü, 2016/2017 Öğretim Yılı, 00323-Akışkanlar Mekaniği Dersi, 2. Ara Sınavı Soruları 10.12.2016 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20) 4 (20) 5 (20)

Detaylı

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan

ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1. Y. Doç. Dr. Güray Doğan ÇEV207 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ KİNEMATİK-1 Y. Doç. Dr. Güray Doğan 1 Kinematik Kinematik: akışkanların hareketlerini tanımlar Kinematik harekete sebep olan kuvvetler ile ilgilenmez. Akışkanlar mekaniğinde

Detaylı

Akışkanların Dinamiği

Akışkanların Dinamiği Akışkanların Dinamiği Akışkanların Dinamiğinde Kullanılan Temel Prensipler Gaz ve sıvı akımıyla ilgili bütün problemlerin çözümü kütlenin korunumu, enerjinin korunumu ve momentumun korunumu prensibe dayanır.

Detaylı

Isı Kütle Transferi. Zorlanmış Dış Taşınım

Isı Kütle Transferi. Zorlanmış Dış Taşınım Isı Kütle Transferi Zorlanmış Dış Taşınım 1 İç ve dış akışı ayır etmek, AMAÇLAR Sürtünme direncini, basınç direncini, ortalama direnc değerlendirmesini ve dış akışta taşınım katsayısını, hesaplayabilmek

Detaylı

NÖ-A NÖ-B. Şube. Alınan Puan. Adı- Soyadı: Fakülte No: 1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin eşit olduğunu gösteriniz. 1/6

NÖ-A NÖ-B. Şube. Alınan Puan. Adı- Soyadı: Fakülte No: 1. Aşağıda verilen fiziksel büyüklüklerin eşit olduğunu gösteriniz. 1/6 Şube NÖ-A NÖ-B Adı- Soyadı: Fakülte No: Kimya Mühendisliği Bölümü, 2015/2016 Öğretim Yılı, 00323-Akışkanlar Mekaniği Dersi, Bütünleme Sınavı Soru ve Çözümleri 20.01.2016 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20)

Detaylı

Bölüm 8: Borularda sürtünmeli Akış

Bölüm 8: Borularda sürtünmeli Akış Bölüm 8: Borularda sürtünmeli Akış Laminer ve Türbülanslı Akış Laminer Akış: Çalkantısız akışkan tabakaları ile karakterize edilen çok düzenli akışkan hareketi laminer akış olarak adlandırılır. Türbülanslı

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI

11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI 11. SINIF KONU ANLATIMI 48 DOLAŞIM SİSTEMİ 1 KALP KALBİN ÇALIŞMASI DOLAŞIM SİSTEMİ İki kulakçık ve iki karıncık olmak üzere kalpler dört odacıktır. Temiz kan ve kirli kan birbirine karışmaz. Vücuda temiz

Detaylı

Egzersiz sırasında kasların enerji üretimi için daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır

Egzersiz sırasında kasların enerji üretimi için daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır Egzersiz sırasında kasların enerji üretimi için daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır Egzersiz sırasında kaslara daha çok oksijen sağlanması ve oksijen kullanımı sonucu oluşan atık maddelerin kaslardan

Detaylı

5. Boyut Analizi. 3) Bir deneysel tasarımda değişken sayısının azaltılması 4) Model tasarım prensiplerini belirlemek

5. Boyut Analizi. 3) Bir deneysel tasarımda değişken sayısının azaltılması 4) Model tasarım prensiplerini belirlemek Boyut analizi, göz önüne alınan bir fiziksel olayı etkileyen deneysel değişkenlerin sayısını ve karmaşıklığını azaltmak için kullanılan bir yöntemdir. Akışkanlar mekaniğinin gelişimi ağırlıklı bir şekilde

Detaylı

Kardivasküler Sistem

Kardivasküler Sistem Kardivasküler Sistem Kalp Fonksiyonları Kan damarları yoluyla oksijeni ve barsaklarda emilen besin maddelerini dokulara iletir Metabolizma sonucu oluşan artık maddeler ve CO 2 nin dokulardan uzaklaştırılmasında

Detaylı

VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ

VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ VENTURİMETRE DENEYİ 1. GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış esnasında akışkanın tabakaları farklı hızlarda hareket ederler ve akışkanın viskozitesi, uygulanan kuvvete karşı direnç gösteren tabakalar arasındaki

Detaylı

KBM0308 Kimya Mühendisliği Laboratuvarı I BERNOLLİ DENEYİ. Bursa Teknik Üniversitesi DBMMF Kimya Mühendisliği Bölümü 1

KBM0308 Kimya Mühendisliği Laboratuvarı I BERNOLLİ DENEYİ. Bursa Teknik Üniversitesi DBMMF Kimya Mühendisliği Bölümü 1 BERNOLLİ DENEYİ Bursa Teknik Üniversitesi DBMMF Kimya Mühendisliği Bölümü 1 1. Amaç Yapılacak olan Bernoulli deneyinin temel amacı, akışkanlar mekaniğinin en önemli denklemlerinden olan, Bernoulli (enerjinin

Detaylı

Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU

Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Doğru Akım Devreleri Elektrik Akımı Direnç ve Ohm Yasası Elektromotor Kuvvet (EMK) Kirchoff un Akım Kuralı Kirchoff un İlmek Kuralı Seri ve Paralel

Detaylı

HİDROLİK. Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU

HİDROLİK. Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU HİDROLİK Yrd. Doç. Dr. Fatih TOSUNOĞLU Ders Hakkında Genel Bilgiler Görüşme Saatleri:---------- Tavsiye edilen kitaplar: 1-Hidrolik (Prof. Dr. B. Mutlu SÜMER, Prof. Dr. İstemi ÜNSAL. ) 2-Akışkanlar Mekaniği

Detaylı

ÇEV-220 Hidrolik. Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT

ÇEV-220 Hidrolik. Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT ÇEV-220 Hidrolik Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT Borularda Türbülanslı Akış Mühendislik uygulamalarında akışların çoğu türbülanslıdır ve bu yüzden türbülansın

Detaylı

KAN BASINCI (TANSĐYON) Prof. Dr. Erdal ZORBA

KAN BASINCI (TANSĐYON) Prof. Dr. Erdal ZORBA KAN BASINCI (TANSĐYON) VE SAĞLIK Prof. Dr. Erdal ZORBA KAN BASINCI (TANSĐYON) VE SAĞLIK Kalbimiz günde 24 saat hiç durmamaksızın kan pompalama görevini yerine getirir. Kan basıncı, kalbin kanı vücudun

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I OSBORN REYNOLDS DENEY FÖYÜ 1. Deney Amacı Bu deneyin amacı laminer (katmanlı)

Detaylı

5. Boyut Analizi. 3) Bir deneysel tasarımda değişken sayısının azaltılması 4) Model tasarım prensiplerini belirlemek

5. Boyut Analizi. 3) Bir deneysel tasarımda değişken sayısının azaltılması 4) Model tasarım prensiplerini belirlemek Boyut analizi, göz önüne alınan bir fiziksel olayı etkileyen deneysel değişkenlerin sayısını ve karmaşıklığını azaltmak için kullanılan bir yöntemdir. kışkanlar mekaniğinin gelişimi ağırlıklı bir şekilde

Detaylı

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır.

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Basıncın derinlikle değişimi Aynı derinlikteki bütün noktalar aynı basınçta y yönünde toplam kuvvet

Detaylı

Solunum Sisteminde Ventilasyon, Difüzyon ve Perfüzyon

Solunum Sisteminde Ventilasyon, Difüzyon ve Perfüzyon Solunum Sisteminde Ventilasyon, Difüzyon ve Perfüzyon Prof Dr.Fadıl ÖZYENER Fizyoloji AD Tartışma konuları: Akciğer hacim ve kapasiteleri Solunum zarı ve özellikleri Pulmoner basınç ve dolaşım Pulmoner

Detaylı

3. AKIŞKANLARDA FAZ DEĞİŞİKLİĞİ OLMADAN ISI TRANSFERİ

3. AKIŞKANLARDA FAZ DEĞİŞİKLİĞİ OLMADAN ISI TRANSFERİ 1 3. AKIŞKANLARDA FAZ DEĞİŞİKLİĞİ OLMADAN ISI TRANSFERİ (Ref. e_makaleleri) Isı değiştiricilerin büyük bir kısmında ısı transferi, akışkanlarda faz değişikliği olmadan gerçekleşir. Örneğin, sıcak bir petrol

Detaylı

DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire DOLAŞIM SİSTEMİ TERİMLERİ Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Dokuların oksijen ve besin ihtiyacını karşılayan, kanın vücutta dolaşmasını temin eden, kalp ve kan damarlarının meydana getirdiği sisteme dolaşım

Detaylı

Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü. Prof.Dr.Mitat KOZ

Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü. Prof.Dr.Mitat KOZ Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü Prof.Dr.Mitat KOZ DOLAŞIMIN SİNİRSEL KONTROLÜ Doku kan akımının her dokuda ayrı ayrı ayarlanmasında lokal doku kan akımı kontrol mekanizmaları

Detaylı

Dinlenme Durumunun Değerlendirilmesi. Dinlenme durumunun değerlendirilmesi. Nabız ve Kan Basıncı. Nabız. Nabız

Dinlenme Durumunun Değerlendirilmesi. Dinlenme durumunun değerlendirilmesi. Nabız ve Kan Basıncı. Nabız. Nabız Dinlenme Durumunun Değerlendirilmesi Dinlenme durumunun değerlendirilmesi ve Kan Basıncı Kalp solunum sistemi fonksiyonunun dinlenme durumundaki değerlendirilmesi işlevi sırtüstü yatarken, otururken ve

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008 Makina * Prof. Dr. İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU * Balıkesir - 008 1 HİDROLİK VE PNÖMATİK 1.BÖLÜM HİDROLİK VE PNÖMATİĞE GİRİŞ TARİHÇESİ: Modern hidroliğin temelleri 1650 yılında Pascal ın kendi

Detaylı

Dinlenme durumunun değerlendirilmesi. Nabız ve Kan Basıncı. M. Kamil ÖZER

Dinlenme durumunun değerlendirilmesi. Nabız ve Kan Basıncı. M. Kamil ÖZER Dinlenme durumunun değerlendirilmesi Nabız ve Kan Basıncı Dinlenme Durumunun Değerlendirilmesi Kalp solunum sistemi fonksiyonunun dinlenme durumundaki değerlendirilmesi işlevi sırtüstü yatarken, otururken

Detaylı

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Zemindeki mühendislik problemleri, zeminin kendisinden değil, boşluklarında bulunan boşluk suyundan kaynaklanır. Su olmayan bir gezegende yaşıyor olsaydık, zemin

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

ÇEV-220 Hidrolik. Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT

ÇEV-220 Hidrolik. Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT ÇEV-220 Hidrolik Çukurova Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Demet KALAT Borularda Akış Boru ve kanallardaki sıvı veya gaz akışından, yaygın olarak ısıtma soğutma uygulamaları ile akışkan

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER AKIŞKAN AKIŞININ ÖLÇÜLMESİ Boru hatlarında Basınç Farkı ile Debi Ölçme Yöntemleri Birincil Elemanlar Kapalı borularda boru hattı

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ

BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MM30 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DERSİ BORULARDA BASINÇ KAYBI E SÜRTÜNME DENEYİ Hazırlayan Yrd.Doç.Dr. Mustafa ÖZBEY SAMSUN

Detaylı

TAŞINIMIN FİZİKSEL MEKANİZMASI

TAŞINIMIN FİZİKSEL MEKANİZMASI BÖLÜM 6 TAŞINIMIN FİZİKSEL MEKANİZMASI 2 or Taşınımla ısı transfer hızı sıcaklık farkıyla orantılı olduğu gözlenmiştir ve bu Newton un soğuma yasasıyla ifade edilir. Taşınımla ısı transferi dinamik viskosite

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I DENEY 2 : BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ (AKIŞKANLAR MEKANİĞİ) DENEYİN AMACI:

Detaylı

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK490 Makine Laboratuarı Dersi Akışkanlar Mekaniği Deneyi

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK490 Makine Laboratuarı Dersi Akışkanlar Mekaniği Deneyi BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK490 Makine Laboratuarı Dersi Akışkanlar Mekaniği Deneyi 1. Genel Bilgi Bazı akışlar oldukça çalkantılıyken bazıları düzgün ve düzenlidir. Düzgün

Detaylı

ATIK SULARIN TERFİSİ VE TERFİ MERKEZİ

ATIK SULARIN TERFİSİ VE TERFİ MERKEZİ ATIK SULARIN TERFİSİ VE TERFİ MERKEZİ Pompa; suya basınç sağlayan veya suyu aşağıdan yukarıya terfi ettiren (yükselten) makinedir. Terfi merkezi; atık suların, çamurun ve arıtılmış suların bir bölgeden

Detaylı

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ Kütlenin korunumu: Kütle de enerji gibi korunum yasalarına uyar; başka bir deyişle, var veya yok edilemez. Kapalı sistemlerde: Sistemin kütlesi

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI BORULARDA VE HİDROLİK ELEMANLARDA SÜRTÜNME KAYIPLARI DENEY FÖYÜ 1. DENEYİN AMACI Borularda

Detaylı

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ Kan, kalp, dolaşım ve solunum sistemine ait normal yapı ve fonksiyonların öğrenilmesi 1. Kanın bileşenlerini, fiziksel ve fonksiyonel özelliklerini sayar, plazmanın

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

AKARSULARDA DEBİ ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ

AKARSULARDA DEBİ ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ AKARSULARDA DEBİ ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Akım Ölçümleri GİRİŞ Bir akarsu kesitinde belirli bir zaman dilimi içerisinde geçen su parçacıklarının hareket doğrultusunda birçok kesitten geçerek, yol alarak ilerlemesi

Detaylı

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout Su seviyesi = h a in Kum dolu sütun out Su seviyesi = h b 1803-1858 Modern hidrojeolojinin doğumu Henry Darcy nin deney seti (1856) 1 Darcy Kanunu Enerjinin yüksek olduğu yerlerden alçak olan yerlere doğru

Detaylı

DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ II. DERS KURULU (11 KASIM ARALIK 2013)

DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ II. DERS KURULU (11 KASIM ARALIK 2013) T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ II. DERS KURULU (11 KASIM 2013-20 ARALIK 2013) DERS PROGRAMI DEKAN BAŞKOORDİNATÖR

Detaylı

< 2100 Laminer Akım > 4000 Türbülent Akım Arası : Kararsız durum (dönüşüm)

< 2100 Laminer Akım > 4000 Türbülent Akım Arası : Kararsız durum (dönüşüm) Sıvıların Viskozluğu Viskozluk : η (Gazlarda sıvılar gibi akmaya karşı direnç gösterirler, bu dirence viskozluk denir) Akıcılık : φ (Viskozluğun tersi olan niceliğe akıcılık denir, viskozitesi yüksek olan

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I BERNOULLİ DENEYİ FÖYÜ 2014 1. GENEL BİLGİLER Bernoulli denklemi basınç, hız

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

Kan Akımı. 5000 ml/dk. Kalp Debisi DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ VII. Dr. Nevzat KAHVECİ

Kan Akımı. 5000 ml/dk. Kalp Debisi DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ VII. Dr. Nevzat KAHVECİ MERKEZİ SİNİR SİSTEMİNİN İSKEMİK YANITI DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ VII Dr. Nevzat KAHVECİ Kan basıncı 60 mmhg nın altına düştüğünde uyarılırlar. En fazla kan basıncı 1520 mmhg ya düştüğünde uyarılır.

Detaylı

AKIŞ REJİMİNİN BELİRLENMESİ

AKIŞ REJİMİNİN BELİRLENMESİ AKIŞ REJİMİNİN BELİRLENMESİ 1. Deneyin Amacı Kimyasal proseslerde, akışkanlar borulardan, kanallardan ve prosesin yürütüldüğü donanımdan geçmek zorundadır. Bu deneyde dairesel kesitli borularda sıkıştırılamayan

Detaylı

SORULAR - ÇÖZÜMLER. NOT: Toplam 5 (beş) soru çözünüz. Sınav süresi 90 dakikadır. 1. Aşağıdaki çizelgede boş bırakılan yerleri doldurunuz. Çözüm.1.

SORULAR - ÇÖZÜMLER. NOT: Toplam 5 (beş) soru çözünüz. Sınav süresi 90 dakikadır. 1. Aşağıdaki çizelgede boş bırakılan yerleri doldurunuz. Çözüm.1. SORULAR - ÇÖZÜMLER 1. Aşağıdaki çizelgede boş bırakılan yerleri doldurunuz. Çözüm.1. Gıda Mühendisliği Bölümü, 2014/2015 Öğretim Yılı, Bahar Yarıyılı 0216-Akışkanlar Mekaniği Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

İ çindekiler. xvii GİRİŞ 1 TEMEL AKIŞKANLAR DİNAMİĞİ BERNOULLİ DENKLEMİ 68 AKIŞKANLAR STATİĞİ 32. xvii

İ çindekiler. xvii GİRİŞ 1 TEMEL AKIŞKANLAR DİNAMİĞİ BERNOULLİ DENKLEMİ 68 AKIŞKANLAR STATİĞİ 32. xvii Last A Head xvii İ çindekiler 1 GİRİŞ 1 1.1 Akışkanların Bazı Karakteristikleri 3 1.2 Boyutlar, Boyutsal Homojenlik ve Birimler 3 1.2.1 Birim Sistemleri 6 1.3 Akışkan Davranışı Analizi 9 1.4 Akışkan Kütle

Detaylı

Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı

Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı Basınç sensörleri için, farklı pazarlarda değişik önemler taşıyan pek çok uygulama vardır. Şekilde kimya endüstrisiyle ilgili bir kullanım görülmektedir. Mutlak

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 7.Ünite Yaşam Bulguları NABIZ. 17.18.19. Hafta ( 6-24 / 01 / 2014 )

9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 7.Ünite Yaşam Bulguları NABIZ. 17.18.19. Hafta ( 6-24 / 01 / 2014 ) 9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 7.Ünite Yaşam Bulguları NABIZ 17.18.19. Hafta ( 6-24 / 01 / 2014 ) NABIZ 2 Kalbin sol ventrikülünün kasılmasıyla aorta gönderilen kanın neden olduğu basınç artışına karşı,

Detaylı

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI Dönem II

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI Dönem II YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016-2017 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI Dönem II TIP 2020 DOLAŞIM SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU 14.11.2016-06.01.2017 DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM 21 4x2 25 EMBRİYOLOJİ

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

NÖ-A NÖ-B. Adı- Soyadı: Fakülte No:

NÖ-A NÖ-B. Adı- Soyadı: Fakülte No: Şube Adı- Soyadı: Fakülte No: NÖ-A NÖ-B Kimya Mühendisliği Bölümü, 2016/2017 Öğretim Yılı, 00323-Akışkanlar Mekaniği Dersi, Dönem Sonu Sınavı Soru ve Çözümleri 05.01.2017 Soru (puan) 1 (20) 2 (20) 3 (20)

Detaylı

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır.

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. HİDROLİK SİSTEMLER Hidroliğin Tanımı Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları Temel Fizik Kanunları

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

AÇIK KANAL AKIMI. Hopa Yukarı Sundura Deresi-ARTVİN

AÇIK KANAL AKIMI. Hopa Yukarı Sundura Deresi-ARTVİN AÇIK KANAL AKIMI Hopa Yukarı Sundura Deresi-ARTVİN AÇIK KANAL AKIMI (AKA) Açık kanal akımı serbest yüzeyli akımın olduğu bir akımdır. serbest yüzey hava ve su arasındaki ara yüzey @ serbest yüzeyli akımda

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET 11 1.1. Dairesel Hareket 12 1.2. Açısal Yol 12 1.3. Açısal Hız 14 1.4. Açısal Hız ile Çizgisel Hız Arasındaki Bağıntı 15 1.5. Açısal İvme 16 1.6. Düzgün Dairesel

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

11. SINIF SORU BANKASI. 2. ÜNİTE: ELEKTRİK VE MANYETİZMA 6. Konu ALTERNATİF AKIM VE TRANSFORMATÖRLER TEST ÇÖZÜMLERİ

11. SINIF SORU BANKASI. 2. ÜNİTE: ELEKTRİK VE MANYETİZMA 6. Konu ALTERNATİF AKIM VE TRANSFORMATÖRLER TEST ÇÖZÜMLERİ . SINIF SORU BANKASI. ÜNİTE: EEKTRİK VE MANYETİZMA 6. Konu ATERNATİF AKIM VE TRANSFORMATÖRER TEST ÇÖZÜMERİ 6 Alternatif Akım ve Transformatörler Test in Çözümleri. Alternatif gerilim denklemi; V sinrft

Detaylı

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ RESİRKÜLASYON NEDİR? Diyaliz esnasında, diyaliz olmuş kanın periferik kapiller dolaşıma ulaşmadan arter iğnesinden geçen

Detaylı

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır.

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır. ELEKTRİK AKIMI Potansiyelleri farklı olan iki iletken cisim birbirlerine dokundurulduğunda potansiyelleri eşit oluncaya kadar birinden diğerine elektrik yükü akışı olur. Potansiyeller eşitlendiğinde yani

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI BERNOULLİ DENEYİ FÖYÜ 1. GENEL BİLGİLER Bernoulli denklemi basınç, hız ve yükseklik arasındaki

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU (26 EKİM 2015 11 ARALIK 2015) DERS PROGRAMI DEKAN DEKAN YRD. DEKAN

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SINIR TABAKA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN ÖĞRETİM ELEMAN

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Reynolds Sayısı ve Akış Türleri Deneyi 1. Genel Bilgi Bazı akışlar oldukça çalkantılıyken bazıları düzgün ve düzenlidir. Düzgün akım çizgileriyle belirtilen

Detaylı

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören H04 Mekatronik Sistemler MAK 3026 - Ders Kapsamı H01 İçerik ve Otomatik kontrol kavramı H02 Otomatik kontrol kavramı ve devreler H03 Kontrol devrelerinde geri beslemenin önemi H04 Aktüatörler ve ölçme

Detaylı

Gaz hali genel olarak molekül ve atomların birbirinden uzak olduğu ve çok hızlı hareket ettiği bir haldir.

Gaz hali genel olarak molekül ve atomların birbirinden uzak olduğu ve çok hızlı hareket ettiği bir haldir. GAZLAR Maddeler tabiatta katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç halde bulunurlar. Gaz hali genel olarak molekül ve atomların birbirinden uzak olduğu ve çok hızlı hareket ettiği bir haldir. Gaz molekülleri birbirine

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ DERS KURULU (31 EKİM 2016 16 ARALIK 2016) DERS PROGRAMI DEKAN DEKAN YRD. DEKAN

Detaylı

Prof. Dr. Mehmet ALİ MALAS TEORİK DERS SAATİ

Prof. Dr. Mehmet ALİ MALAS TEORİK DERS SAATİ T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013 2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DÖNEM II II. DERS (DOLAŞIM-SOLUNUM SİSTEMİ) KURULU (11 KASIM 2013-31 ARALIK 2013) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR DÖNEM II KOORDİNATÖRÜ

Detaylı

SORU #1. (20 p) (İlişkili Olduğu / Ders Öğrenme Çıktısı: 1,5,6 Program Çıktısı: 1)

SORU #1. (20 p) (İlişkili Olduğu / Ders Öğrenme Çıktısı: 1,5,6 Program Çıktısı: 1) Süre 90 dakikadır. T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ DERSİ 2015-2016 GÜZ FİNAL SINAVI (Prof.Dr. Tahsin ENGİN - Doç.Dr. Nedim Sözbir - Yrd.Doç.Dr. Yüksel KORKMAZ Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

Spor fizyolojisi. Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu Antrenörlük Eğitimi Bölümü Malatya/2015

Spor fizyolojisi. Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu Antrenörlük Eğitimi Bölümü Malatya/2015 Spor fizyolojisi Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu Antrenörlük Eğitimi Bölümü Malatya/2015 DOLAŞIM SİSTEMİ Dolaşım sistemi; kanın damarlar içerisinde belirli bir basınç

Detaylı

TOPRAK SUYU. Toprak Bilgisi Dersi. Prof. Dr. Günay Erpul

TOPRAK SUYU. Toprak Bilgisi Dersi. Prof. Dr. Günay Erpul TOPRAK SUYU Toprak Bilgisi Dersi Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Toprak Suyu Su molekülünün yapısı Toprak Suyu Su molekülünün yapısı Polarite (kutupsallık) ve Hidrojen bağı Polarite (kutupsallık)

Detaylı

Bölüm 5: Sonlu Kontrol Hacmi Analizi

Bölüm 5: Sonlu Kontrol Hacmi Analizi Bölüm 5: Sonlu Kontrol Hacmi Analizi Reynolds Transport Teoremi (RTT) Temel korunma kanunları (kütle,enerji ve momentumun korunumu) doğrudan sistem yaklaşımı ile türetilmiştir. Ancak, birçok akışkanlar

Detaylı

DEN 322. Pompa Sistemleri Hesapları

DEN 322. Pompa Sistemleri Hesapları DEN 3 Pompa Sistemleri Hesapları Sistem karakteristiği B h S P P B Gözönüne alınan pompalama sisteminde, ve B noktalarına Genişletilmiş Bernoulli denklemi uygulanırsa: L f B B B h h z g v g P h z g v g

Detaylı

V = g. t Y = ½ gt 2 V = 2gh. Serbest Düşme NOT:

V = g. t Y = ½ gt 2 V = 2gh. Serbest Düşme NOT: Havada serbest bırakılan cisimlerin aşağı doğru düşmesi etrafımızda her zaman gördüğümüz bir olaydır. Bu düşme hareketleri, cisimleri yerin merkezine doğru çeken bir kuvvetin varlığını gösterir. Daha önceki

Detaylı

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOLAŞIM VE SOLUNUM SİSTEMLERİ II. DERS KURULU (03 KASIM 2014-12 ARALIK 2014) DERS PROGRAMI DEKAN BAŞKOORDİNATÖR

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 1

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 1 ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 1 AKIŞKANLAR MEKANİĞİ DENEY FÖYÜ (BORULARDA SÜRTÜNME KAYIPLARI) Hazırlayan: Araş. Gör.

Detaylı

ASİSTAN ARŞ. GÖR. GÜL DAYAN

ASİSTAN ARŞ. GÖR. GÜL DAYAN ASİSTAN ARŞ. GÖR. GÜL DAYAN VİSKOZİTE ÖLÇÜMÜ Viskozite, bir sıvının iç sürtünmesi olarak tanımlanır. Viskoziteyi etkileyen en önemli faktör sıcaklıktır. Sıcaklık arttıkça sıvıların viskoziteleri azalır.

Detaylı

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Sıcaklık, bir gaz molekülünün kütle merkezi hareketinin ortalama kinetic enerjisinin bir ölçüsüdür. Sıcaklık,

Detaylı