T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2584 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1553 ÜRET M YÖNET M

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2584 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1553 ÜRET M YÖNET M"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2584 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1553 ÜRET M YÖNET M Yazarlar Doç.Dr. C. Hakan KA NICIO LU (Ünite 1, 3, 8) Yrd.Doç.Dr. Sinan AYDIN (Ünite 2, 4) Yrd.Doç.Dr. Servet HASGÜL (Ünite 5, 6) Prof.Dr. A. Sermet ANAGÜN (Ünite 7) Editör Doç.Dr. C. Hakan KA NICIO LU ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc lar Doç.Dr. T. Volkan Yüzer Ö r.gör. Orkun fien Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flman Okt. Sevgi Çal fl r Zenci Grafikerler Ayflegül Dibek Gülflah Y lmaz Aysun fiavl Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Üretim Yönetimi ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Haziran 2012

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... vii flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi... 2 G R fi... 3 filetmelerde ÜRET M VE ÜRET M S STEMLER... 3 ÜRET M S STEM TÜRLER... 7 ÜRET M YÖNET M VE AMAÇLARI Üretim Yönetimi Kapsam Üretim Yönetiminin Amaçlar ÜRET M YÖNET M N N TEMEL filevler VE D ER filetme filevler LE L fik LER Üretim Yönetiminin Temel fllevleri Üretim Yönetiminin Di er flletme fllevleri le liflkileri ÜRET M YÖNET M N N TAR HSEL GEL fi M ÜRET M YÖNET M LE LG L YAKLAfiIMLAR Esnek Üretim Sistemleri Toplam Kalite Yönetimi Yal n Üretim Süreç Odakl Yönetim Tedarik Zinciri Yönetimi Tam Zaman nda Üretim Alt Sigma Bilgisayarla Bütünleflik Üretim NTERNET VE KÜRESELLEfiMEN N ÜRET M YÖNET M NE ETK LER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Üretim Stratejisi ve Verimlilik G R fi filetme STRATEJ S Misyon Çevre Taramas Öz Beceriler (Temel Yetkinlik) Durum Analizi ÜRET M STRATEJ S VE ROLÜ Üretim Stratejisinin Önemi ÜRET M STRATEJ S N N filetme STRATEJ S LE L fik S Üretim Fonksiyonunun flletme Stratejisine Katk Düzeyleri Üretim Stratejisinin Oluflturulmas ndaki Yaklafl mlar Yukar dan Afla ya Afla dan Yukar ya Pazar Gereksinimleri Üretim Kaynaklar ÜRET M STRATEJ S N N GEL fit R LMES Maliyet Kalite ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Zaman Esneklik Üretim Performans Hedefinin Seçilmesi VER ML L K Verimlilik Hesaplamalar Toplam Verimlilik K smi Verimlilik Çok Faktörlü Verimlilik Verimlilik Ölçümünün Yorumlanmas Hizmet Sektöründe Verimlilik Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE Ürün Tasar m ve Üretim Süreci Seçimi G R fi ÜRÜN GEL fit RME VE TASARIM SÜREC Ürün Gelifltirme Ürün Yaflam Süreci Ürün Tasar m Süreci filetmelerde ÜRÜN TASARIM KARARLARI filetmelerde ÜRÜN TASARIMINI ETK LEYEN ETMENLER ÜRÜN TASARIM ARAÇ VE YÖNTEMLER Kalite Fonksiyon Yay l m (Quality Function Deployment) De er Analizi/Mühendisli i (Value Analysis/Engineering) Taguchi Yöntemi Efl Zamanl Mühendislik (Concurrent Engineering) ÜRET M SÜREC SEÇ M Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Tesis Yerleflimi ve Kapasite Planlamas G R fi TES S YERLEfi M TES S YERLEfi M TÜRLER Sabit Konumlu Yerleflim Düzeni Sürece Göre Yerleflim Düzeni Ürüne Göre Yerleflim Düzeni Hücresel Yerleflim Düzeni TES S YERLEfi M TASARIMI DETAYLI YERLEfi M PLANI Sabit Konumlu Yerleflim Tasar m Sürece Göre Yerleflim Tasar m Ürüne Göre Yerleflim Tasar m... 94

5 çindekiler v Hücresel Yerleflim Tasar m KAPAS TE PLANLAMASI Kapasite Planlamas Nedir? Kapasite Ölçümü Kapasite Planlama Kararlar Kapasite htiyaçlar n n Tan mlanmas Kapasite Seçeneklerinin Gelifltirilmesi ve De erlendirilmesi Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Stok Yönetimi STOK YÖNET M STOK KONTROL S STEMLER Sürekli Gözden Geçirme Sistemi Devresel Gözden Geçirme Sistemi Malzeme Gereksinim Planlamas Tam Zaman nda Üretim Sistemi STOK MODELLER Stoklarla lgili Maliyetler Ekonomik Siparifl Miktar Modeli Ekonomik Üretim Miktar Modeli ABC Analizi Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Üretim ve Kaynak Planlamas ÜRET M KAYNAKLARI PLANLAMASI MRP II Kavramlar ve Tarihsel Geliflim Süreci ÜRET M KAYNAKLARI PLANLAMASINDA TEMEL MODÜLLER VE UYGULAMALARI Üretim ve Sat fl Planlamas Ana Üretim Programlama Taslak Kapasite Planlamas Malzeme Gereksinim Planlamas Ürün A ac Stok Kay tlar MRP Mant Kapasite Gereksinim Planlamas KURUMSAL KAYNAK PLANLAMASI Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 6. ÜN TE

6 vi çindekiler 7. ÜN TE 8. ÜN TE Kalite Yönetimi KAL TEN N TANIMI KAL TEN N BOYUTLARI KAL TEN N TAR HSEL GEL fi M KAL TE DÜfiÜNÜRLER TOPLAM KAL TE YÖNET M KAL TE MAL YETLER Uygunluk Maliyetleri Önleme Maliyetleri Ölçme-De erlendirme Maliyetleri Uygunsuzluk Maliyetleri ç Baflar s zl k Maliyeti D fl Baflar s zl k Maliyetleri Kalite Maliyetlerinin Analizi KAL TE GEL fit RME ARAÇLARI Süreç (Ak fl) fiemas Histogram m n Kural Kay t Formlar Pareto Diyagram Sebep-Sonuç Diyagram Serpme Diyagram Kontrol Grafikleri Kusurlu Oran (p) Kontrol Grafi i ile Süreç Analizi Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Tedarik Zinciri Yönetimi G R fi TEDAR K Z NC R YÖNET M NDE LOJ ST K TEDAR K Z NC R VE AfiAMALARI TEDAR K Z NC R N N YAPISI TEDAR K Z NC R YÖNET M KAVRAMI TEDAR K Z NC R YÖNET M KARARLARI TEDAR K Z NC R YÖNET M NDE KR T K BA LANTILAR TEDAR K Z NC R YÖNET M N N ORTAYA ÇIKIfi NEDEN Kitle Üretimi Ürün Farkl laflmas Bilimsel Bir Dal Olarak Yönetim Japonya n n Pazara Girifli TEDAR K Z NC R YÖNET M NDE TEDAR KÇ SEÇ M TEDAR K Z NC R YÖNET M N N GELECE VE KÜRESELLEfiME Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Sözlük

7 Önsöz vii Önsöz nsano lunun var oluflandan itibaren zorunlu olarak üretim faaliyeti de ortaya ç km flt r. Üretim faaliyetini yerine getiren iflletmeler ister mal, isterse hizmet üretsinler, büyük bir rekabetin içine girmektedirler. Bu rekabette hayatta kalmak için üretim faaliyetinin etkin ve verimli yönetimi önemli olmaktad r. flletmenin varl - n sürdürebilmesi, baflka bir deyiflle rekabet edebilmesi ayn zamanda üretim faaliyetinin ve di er tüm iflletme ifllevlerinin birbirleri ile etkin ve koordineli etkileflimine ba l olmaktad r. Bu durumu sa layabilmek, üretim faaliyetinin baflar l yönetimini gerekli k lmaktad r. Üretim yönetimi ile mal ve hizmetlerin üretimi ile ilgili faaliyetler yönetilirken, ayn zamanda üretim sistemlerinin tasar m ve çal flt - r lmas da amaçlanmaktad r. Bir iflletmenin mal ve hizmetlerini üretebilmek için gerekli kaynaklar planlama, koordine etme ve kontrol etmekle sorumlu olan üretim yönetimi, ne kadar baflar l yönetilirse iflletmede o oranda baflar l olmaktad r. Tabii ki burada, iflletme ifllevlerinin koordineli ve birbirini destekleyici faaliyetleri de unutulmamal d r. Teknolojinin h zla geliflti i günümüz iflletmelerinde, bu teknolojinin iflletmeler aç s ndan avantajl kullan m da üretim ve di er iflletme ifllevlerine bu teknolojinin ne kadar yans t labildi i ile ilgili olmaktad r. flletmeler için küresel pazarlarda rekabet üstünlü ü sa laman n bir yolu da üretim fonksiyonunu ön plana ç karmakt r. Üretimi etkin yöneterek, düflük maliyetli, esnek, h zl ve kaliteli üretim yapmak her iflletmenin iste idir. Üretim faaliyetlerini bu amaçlar do rultusunda yöneten iflletmeler, baflar l olma potansiyeli yüksek iflletmeler demektir. Üretim yönetimi kitab alanla ilgili akademisyenler taraf ndan üniteler halinde haz rlanm flt r. Anadolu Üniversitesi ö retim üyesi olarak editörlü üm ve yazarl - mda, say n hocalar m z; Osmangazi Üniversitesi nden Prof.Dr. A. Sermet Anagün ve Yrd.Doç.Dr. Servet Hasgül ve Anadolu Üniversitesi nden Yrd.Doç.Dr. Sinan Ayd n n de erli katk ve destekleriyle ortaya ç km flt r. Bu yay n n gerçeklefltirilmesi için her türlü deste i veren Anadolu Üniversitesi nin Rektörü Prof.Dr. Davut Ayd n'a özellikle teflekkürü bir borç bilirim. Ayr ca, bu çal flman n ortaya ç kmas nda verdi i destek için flletme Fakültesi Dekan Prof. Dr. Melih Erdo an a ve Bölüm Baflkan Prof.Dr. M. Necdet Timur a da teflekkürlerimi sunar m. Bunlar n yan nda, Üretim Yönetimi kitab n n içeri inin haz rlanmas nda yard m ve desteklerini veren Say n Hocam Prof.Dr. Ali Ekrem Özkul a da ayr ca teflekkür etmek isterim. Bu kitab n bas m s ras nda her türlü teknik yard m sunan ve flletme Fakültesi flletme Bölümünde kullan lacak bu yay n oluflturan tasar m n ortaya ç kmas nda büyük eme i geçen AÖF Dizgi Birimi ne de özellikle teflekkür etmek isterim. Nisan 2012 Eskiflehir Editör Doç.Dr. C. Hakan Ka n c o lu

8 1ÜRET M YÖNET M Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; flletmelerde üretim sistemleri ve türlerini aç klayabilecek, Üretim yönetimi ve amaçlar n tart flabilecek, Üretim yönetiminin temel ifllevlerini ve di er iflletme ifllevleri ile iliflkilerini aç klayabilecek, Üretim yönetiminin tarihsel geliflimini anlatabilecek, Üretim yönetimi ile ilgili yaklafl mlar ifade edebilecek, nternet ve küreselleflmenin üretim yönetimine etkilerini tart flabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Üretim Üretim sistemi Üretim yönetimi nternet çindekiler Üretim Yönetimi flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi G R fi filetmelerde ÜRET M VE ÜRET M S STEMLER ÜRET M S STEM TÜRLER ÜRET M YÖNET M VE AMAÇLARI ÜRET M YÖNET M N N TEMEL filevler N VE D ER filetme filevler LE L fik LER ÜRET M YÖNET M N N TAR HSEL GEL fi M ÜRET M YÖNET M LE LG L YAKLAfiIMLAR NTERNET VE KÜRESELLEfiMEN N ÜRET M YÖNET M NE ETK LER

9 flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi G R fi nsanlar, varolufllar ndan itibaren hayatlar n sürdürebilmek için üretmek zorunda kalm fllard r. lk üretim faaliyetleri kendi ihtiyaçlar n karfl lamaya yönelik iken, daha sonra baflkalar için üretim söz konusu olmufl ve günümüze kadar geliflerek gelmifltir. Üretimi en sade flekliyle yarat lan bir de er olarak kabul ederken ayn zamanda ekonomik bir anlam olan her hangi bir fleyi ortaya ç karmak için yap lan faaliyetler olarak da kabul etmekteyiz. Di er bir tan mlamada ise üretim, do adaki kaynaklar n ham madde ve malzemelerin insan gereksinimlerine daha uygun mal ve hizmetler biçimine dönüfltürülmesi için yap lan fiziksel, kimyasal, yersel ve benzeri çal flmalar olarak tan mlanmaktad r. Bir faaliyetin üretim olarak kabul edilebilmesi için ayn zamanda insan gereksinimlerini karfl lama gibi bir amaca hizmet etmesi de gerekmektedir. Üretim flekillerinde ve ürünlerde oluflan de iflimin en önemli nedeni, müflteri istek ve gereksinimlerindeki ve hatta beklentilerindeki sürekli de iflimdir. Bununla birlikte, üretim faaliyetinin bafllad günden itibaren de sorunlar ortaya ç kmaktad r. Özellikle üretimin bireysellikten ç karak topluma yönelmesine ba l olarak miktar ve çeflit olarak artmas yla birlikte çözülmesi gereken sorunlar da artmaktad r. Tüm bu evreler süresince üretimde bulunan iflletmelerin hedefleri giderek de- iflikli e u ramaktad r. lk dönemlerde üretimin miktar önemliyken, daha sonra s ras yla maliyeti, kalitesi ve flimdilerde ise çeflitlili i ve h z ön plana ç kmaya bafllamaktad r. filetmelerde ÜRET M VE ÜRET M S STEMLER nsangücü ve di er girdi kaynaklar n n etkin kullan m ile gerçeklefltirilen üretim ekonominin can damar olmaktad r. Ekonomistlere göre üretim fayda yaratmak fleklinde tan mlanmaktad r. Mühendisler ise bir fiziksel varl k üzerinde, onun de- erini artt racak bir de ifliklik yapmay veya ham madde veya yar mamulleri kullan labilir bir mamule dönüfltürmeyi üretim saymaktad rlar. kinci tan m, bankac - l k, ulaflt rma, sa l k gibi faaliyetleri üretim olarak kabul etmemektedir. Oysa ki iflletmeler aç s ndan bunlar n tümü, yani hem hizmet hem mal üretimi, üretim olarak kabul edilmektedir. Çünkü, iflletme kâr amac güden ve bu amac na ulafl rken her türlü fayda yaratmaya çal flan kurulufltur. Günümüzde, üretim kavram n n kapsam geniflletilerek üretim faktörlerinin tedarikinden mal ve hizmetlerin pazara sunulmas na kadar olan tüm faaliyetleri kapsayan temel bir iflletme faaliyeti durumu-

10 4 Üretim Yönetimi na gelmifltir. Ayr ca, teknolojik geliflmeler de üretimin bugünkü fleklini almas nda etkin rol oynam flt r. Gelecekte de teknolojik geliflmeler bu h zla devam ederse üretim iflletmeler aç s ndan çok farkl bir anlam ifade edebilecek ve üretimde flu anda etkin olarak kullan lan yöntemler geçerlili ini kaybederek farkl yöntemler kullan labilecektir. Basit olarak, girdileri mal ve hizmetlere dönüfltüren sisteme üretim sistemi ad verilmektedir. Üretim sisteminin daha iyi anlafl labilmesi aç s ndan önce sistem kavram üzerinde durmak gerekmektedir. Sistem, bir bütünlük oluflturacak flekilde bir arada bulunan elemanlar, bu elemanlar aras ndaki iliflkiler ve bunlar n birbirleriyle ve çevreyle iliflkili veya ba lant l olan nitelikleri dizisidir fleklinde tan mlanmaktad r (Çelikçapa, 2000, 1). Farkl bir tan mlamada ise belirli bir amac gerçeklefltirmek için bir araya gelen elemanlar n bütününe sistem ad verilmektedir. Bu tan mlamada, her sistemin bir amac olmas gerekti i üzerinde durulmaktad r. Her sistemin, bir bütünlü ünün olmas ve elemanlardan oluflmas sistem kavram nda bütünlü ü akla getirmektedir. Her sistemin bir amac n n olmas na ba l olarak bu sistemi oluflturan elemanlar n da uyumlu bir flekilde amac gerçeklefltirme do rultusunda birbirini tamamlamas gerekmektedir. Sistemi oluflturan elemanlar n ahenkli iflleyiflinde herhangi bir uyumsuzluk, tüm sistemin bozulmas na neden olabilmektedir. Her sistem, alt sistemlerden oluflmaktad r ve bu alt sistemlerdeki bozulmalar da genel sistemin bozulmas na neden olabilmektedir. Örne in, insan bir do al sistem olarak kabul etti imiz zaman sindirim sistemi ya da solunum sistemi bir alt sistemi olmaktad r. Bu alt sistemlerin herhangi birindeki ahenk bozuklu u tüm sistem olan insan n ahenginin bozulmas na neden olabilmektedir. Alt sistemler sistemin amac do rultusunda çal fl rlarsa sistem baflar l olmaktad r. Do al bir sistem olan insan için geçerli olan bu durum, iflletme gibi yapay bir sistem için de geçerli olmaktad r. flletmenin alt sistemleri olarak iflletme fonksiyonlar kabul edilebilmektedir. Bu fonksiyonlardan herhangi birindeki aksakl k tüm iflletmenin aksamas na neden olmaktad r. Sistemin elemanlardan olufltu undan ve bu elemanlar n sistemin amac do rultusunda karfl l kl ba ml l k ilkesine ba l kalarak iflledi inden söz edilmektedir. Sistem içindeki tüm elemanlar, sistemin amac na ulaflabilmesi için de er yaratmaya çal flmaktad rlar. Sistem, daima içindeki elemanlar n ortaya koydu u toplam de- erden daha fazlas na sahip olmaktad r. Baflka bir deyiflle, sistemden ortaya ç kan ç kt, elemanlar n n ayr ayr yaratabilecekleri ç kt lar n toplam ndan daha büyüktür. Bu duruma sinerji ad verilmektedir. Sisteme giren de erlerden daha fazla de- er elde etmeyi gösteren bir kavramd r. Basit olarak nin 4 ten fazla etmesi demektir. Sistem elemanlar sistem içinde bir araya geldiklerinde toplamlar ndan çok daha fazlas n ortaya koymaktad rlar. Sistem genel özellikleri ile incelendi i zaman, elemanlardan olufltu u, bu elemanlar aras nda ahenkli bir iliflkinin oldu u, amac n n bulundu u, alt sistemlerden olufltu u, s n rlar n n bulundu u, iç ve d fl çevresinin bulundu u, iç ve d fl çevresinden etkilendi i ve etkiledi i ve girdi, süreç, ç kt ve geri-beslemenin temel yap s n oluflturdu u söylenebilmektedir. Sistemler, do al sistemler ve yapay sistemler olarak s n fland r ld gibi aç k sistemler ve kapal sistemler olarak da s n fland r labilmektedir. Ayr ca, di er bir s n fland rma da alt ve üst sistemlerdir. Her sistemin ait oldu u üst bir sistem ve bu üst sistemi oluflturan alt sistemler bulunmaktad r.

11 1. Ünite - flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi 5 Aç k ve kapal sistemleri aç klay n z. Rekabetin h zla artmas, iflletmeleri etkileyen iç ve d fl faktörlerin çok h zl de- ifliklik göstermesi ve özellikle müflterilerin s n rs z istek ve gereksinimleri iflletmeleri zorlamakta ve karmafl k problemlerle karfl karfl ya b rakmaktad r. Bu problemlerin çözümünde ise problemi bileflenlerine ay rmak yerine, bileflenlerin aralar n- SORU SORU daki iliflkileri göz önünde tutarak bir bütün olarak ele al p incelemek etkin bir yaklafl m olarak ortaya ç kmaktad r. Bu yaklafl ma da sistem yaklafl m D KKAT ad verilmektedir. Bir baflka flekilde, sistem yaklafl m nda resmin içindeki ayr nt ve bileflenlere D KKAT odaklanmak yerine, bileflenlerin birbirleri ile iliflkilerini göz önünde tutarak resmin bütününe bakmak önemli olmaktad r. Sistem yaklafl m, probleme iliflkin tüm elemanlar n göz önüne al n p incelenerek problemin anlafl lmas ve tan mlanmas için bir bak fl aç s olarak aç klanabil- AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ mektedir. Sistem yaklafl m nda herhangi bir eleman tek bafl na ele almak yerine, onu ait oldu u sistem içerisinde incelemek, sistem içindeki rolünü K T A ve P di er elemanlarla olan iliflkilerini gözden kaç rmamak gerekir (Yamak, 2007, 10). K T A P Yöneticiler, iflletmenin iflleyiflinde küçük ya da büyük birçok karar verme durumu ile karfl laflmaktad rlar. Bu karar verme sürecinde, iflletme TELEV ZYON içindeki tek bir TELEV ZYON noktaya odaklanarak hareket etmek yerine sistem yaklafl m ile iflletmenin bütününü göz önünde tutup iflletme içi bileflenlerin birbirleriyle iliflkileri dikkate al narak verilecek kararlar daha etkin olmaktad r. Sistem yaklafl m ndan NTERNET iflletme içindeki NTERNET tüm bölümlerin kararlar nda yararlan ld gibi üretim sistemi ile ilgili kararlarda da yararlan lmaktad r. Bu yaklafl m, iflletme aç s ndan önemli bileflenlerden biri olan üretim yönetiminin etkin ve verimli kullan m n sa lamaktad r. Sistem yaklafl m n n temel amac, iflletmenin tamam nda iyilefltirme sa larken ayn zamanda, iflletme içindeki tüm faaliyetlerin ahenkli ve etkin iflleyiflini garanti alt na almakt r. Bunun içinde, iflletmenin alt sistemlerini analiz ederek birbiriyle çeliflen amaçlar olan alt sistemleri uyumlu hâle getirmek ve iflletmenin bütünsel amaçlar do rultusunda düzenlemek önemli olmaktad r. Bir iflletmenin üretim sistemi iflletmenin mal ve/veya hizmet üretimi gerçeklefltiren bölümüdür. Üretilenler, baz iflletmelerde fiziki bir mal (bilgisayar, koltuk, bardak) olurken, baz iflletmelerde de hizmet (lokanta, sa l k, sigorta) olmaktad r. Sistem teorisinin öncüsü Russel Ackoff a göre, Bir sistem bir bütündür ve temel karakterlerini kaybetmeden, sistemin parçalar n incelemek mümkün de ildir. Bundan dolay sistem, bir bütün olarak ele al nmal d r. Böylece, bütünü parçalar halinde aç klamak yerine, parçalar, bütün halinde aç klanacakt r (Do ruer, 2005, 3). Üretim sistemine bak lacak olursa amac n n mal ve/veya hizmet üretmek oldu- u görülmektedir. Üretimin önceki tan mlamalar nda dikkat çeken durum dönüflüm olmas d r. Üretim sistemi de çeflitli elemanlardan oluflmakta ve sistem içinde gerekli girdiler kullan larak istenilen ç kt lar elde edilmeye çal fl lmaktad r. 1

12 6 Üretim Yönetimi fiekil 1.1 Üretim Sistemi G RD Ham madde Malzeme Makine flçilik Yönetim Sermaye Bilgi Giriflimcilik Enerji DÖNÜfiÜM SÜREC GER BESLEME ÇIKTI Mal Hizmet Üretim sisteminin genel yap s fiekil 1.1 de verilmektedir. Sistemin temel elemanlar olan girdi, süreç ve ç kt üretim sisteminde de yer almaktad r. Üretim sisteminin girdileri olan ham madde, malzeme, makine, iflçilik, yönetim, sermaye, bilgi, giriflimcilik, enerji ve benzeri elemanlar mal ve hizmet fleklindeki ç kt lara dönüfltürülmektedir. Girdiler, üretilen mal ve hizmete göre de iflik isimler alabilmektedir. Bununla birlikte, her girdiyi sonunda temel üretim elemanlar ndan birine dönüfltürmek olas d r. Girdiler, ayn zamanda karar de iflkenleri olarak da bilinirler. Bir üretim probleminde çözümün amac, bu girdilerin en uygun de erlerini hesaplamakt r. Üretim süreci, sisteme giren elemanlar n katma de er yaratacak flekilde bir mal ya da hizmete dönüfltürülmesidir. Üretim sürecini farkl laflt ran elemanlardan özellikle dört tanesi önemlidir (Kobu, 2005, 39): 1. Verimlilik: Genel olarak, verimlilik ç kt miktar n n girdi miktar na oran d r. flletmelerin en yo un olarak üzerinde durdu u konulardan biridir. Verimlili i basit olarak art rman n yolu, girdi miktar n ayn tutarken ç kt miktar n artt rmak ya da ç kt miktar n ayn tutarken girdi miktar n azaltmakt r. Verimlilik do rudan maliyetler üzerinde olumlu etkiye sahip olmas aç s ndan da önemlidir. 2. Etkinlik: Üretim sisteminin amaçlar n gerçeklefltirme derecesi olarak tan mlan rken ayn zamanda performans ile ayn anlamda kullan lmaktad r. Verimlilik, bir ifli do ru yapmakken etkinlik do ru ifli yapmak olarak tan mlanabilmektedir. Baflka bir deyiflle verimlik üretim girdilerinin ne kadar iyi kullan ld n ölçerken etkinlik amaçlar n ne ölçüde gerçekleflti ini belirtmektedir. 3. Kapasite: Üretim sisteminin gerçeklefltirebilece i en yüksek üretim miktar - na denmektedir. Üretim sistemi kapasitesi, taleplerin karfl lanmas aç s ndan önemli olmaktad r. Kapasitenin fazla olmas art k kapasiteye neden olurken eksik kapasite de taleplerin karfl lanamamas na neden olmaktad r. Dolay - s yla, kapasite kullan m verimlili i etkilemektedir. 4. Esneklik: flletmelerin de iflen talebe cevap verebilme yetene ine ya da yeni ürün üretimini h zla gerçeklefltirebilme yetene ine esneklik ad verilmektedir. Esneklik ile ilgili farkl tan mlamalarda bulunmaktad r. Günümüz iflletmelerinin, rekabetçi olabilmelerinde önemli faktörlerden biri olarak ortaya ç kmaktad r.

13 1. Ünite - flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi Dönüflüm sürecine bak ld nda, fiziksel, yersel, fizyolojik, psikolojik ve bilgisel dönüflüm gibi dönüflümler söz konusu olmaktad r. Hedeflenen üretim mal yani otomobil, sandalye, televizyon gibi elle tutulabilir somut ç kt lar ise, dönüflüm fabrikalarda, sa l k, ulafl m, e lence gibi soyut ç kt lar ise dönüflüm hastane, kamyon ya da turizm iflletmeleri gibi hizmet birimlerinde gerçeklefltirilmektedir. Girdilerin ç kt ya dönüflümünde dört de iflik türde de er yarat labilmektedir. Bunlar flekil yer, zaman ve sahiplik de eridir (Top, Y lmaz, 2009, 17). fiekil de eri, girdilerin gerçek biçimlerinin de ifltirilerek tüketiciye daha yaral bir flekle dönüfltürülerek yarat lmaktad r. Bu flekil de iflimi, fiziksel oldu u gibi kimyasal da olabilmektedir. flletmelerin büyük ço unlu u bu tür de er yaratmakta olup metal saç levhalar n kal plarda flekillerinin de ifltirilerek arabalarda kullan lmas buna bir örnektir. Yer de eri üretim sisteminin ürünü ya da müflteriyi istenilen yere getirmesiyle yarat lmaktad r. Bu yer de iflimini yapan araçlar aras nda uçak, kamyon, tren, boru hatlar ve gemi gibi ulafl m araçlar gelmektedir. Evinizden tafl nman z durumunda eflyalar n z n baflka bir eve tafl nmas, buna basit bir örnek olarak verilebilmektedir. Zaman de eri, ürünün müflterinin istedi i uygun zamanda müflteriye sunulmas yla ortaya ç kan bir de erdir. Buna örnek olarak, so uk hava depolar verilebilmektedir. Sahiplik de eri, iki yolla yarat labilir. Birincisinde, tan t m ya da reklam yolu ile müflterinin sahip olmak isteyebilece i bir ürünün varl hakk nda müflteriye bilgi verilmektedir. kincisinde ise müflterinin ürüne sahip olmak için da t m kanallar arac l ile gerekli araçlar sa layarak yarat lmaktad r (Top, Y lmaz, 2009, 18). Üretim sisteminin ç kt s olan mallar, gözle görülebilir ve ölçülebilir varl klar olurken hizmetler, üretildi i anda tüketilir ve ölçülmeleri çok güçtür. Geri besleme analizleri, ç kt lar üzerinde ölçme ve gözlemlere dayan rken, analizler amaçlardan SORU sapma oldu u durumda düzeltici kararlar almaktad r. Üretim sisteminin ç kt s olan mallar somut iken, hizmet soyut olmaktad r. D KKAT 7 SORU D KKAT Üretim sisteminin eleman olarak gözükmeyen ancak, do rudan üzerinde etkisi olan di er bir eleman da çevredir. Çevreye müflteriler, rakipler, tedarikçiler, ya- salar ve ekonomi gibi faktörler dâhil edilmektedir. Bu faktörler, bilinmekte ancak do rudan belirleyebilme ya da de ifltirilebilme flans bulunmamaktad r. AMAÇLARIMIZBu nedenle, bu faktörler risk olarak hesaba AMAÇLARIMIZ kat lmaktad r. ÜRET M S STEM TÜRLER K T A P Ekonomik de eri olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi için kurulan insan-makine-malzeme sistemi Buffa taraf ndan üretim sistemi olarak tan mlanmaktad r (Yamak, 2007, 37). Ancak, daha sonra, bu sistemin içeri i ham TELEV ZYON maddenin tedarikinden ürünlerin müflteriye ulaflt r lmas na kadar geniflletilmifltir. Günümüzde ise pek çok farkl üretim sistemi türleri ve yenilikçi yaklafl mlarla karfl laflmak olas d r ve 1970 li y llardaki üretim tesisleri ile flimdiki ileri teknolojilerle ve otomasyonla NTERNET donat lm fl geliflmifl tesisler karfl laflt r ld nda çok önemli farkl l klar oldu u görülmektedir. Üretim sistemi türleri, teknolojik geliflme ve yeni yaklafl mlara ba l olarak de iflime u ramaktad r. Ayr ca, farkl laflan çevre koflullar da üretim sistemi türlerini etkilemektedir. Bu nedenle, üretim sistemi türlerinin literatürde farkl s - n fland rmalar bulunmaktad r. Buna ra men, üretim sistemi türleri içinde geçmifl- K T A P TELEV ZYON NTERNET

14 8 SORU Üretim YönetimiSORU D KKAT ten beri geçerlili ini D KKAT koruyan ve muhtemelen gelecekte de var olacak olan baz temel s n fland rmalar söz konusudur. Daha önceden söz edildi i gibi, üretim sistemleri farkl flekillerde s n fland r labilmektedir. Üretim sistemleri talebe göre, sto a üretim, siparifle göre üretim ve si- parifle göre montaj olarak s n fland r labilmektedirler. Di er bir s n fland rma da ise AMAÇLARIMIZ üretim miktar na ve ak fl na göre kesikli üretim, sürekli üretim ve proje tipi üretim AMAÇLARIMIZ olarak s n fland r labilmektedir. K T A P TELEV ZYON NTERNET Üretim sistemlerinin K T A Ps n fland r lmas ile ilgili daha fazla bilgiyi Bülent Kobu nun Üretim Yönetimi kitab nda bulabilirsiniz. Sto a TELEV ZYON Üretim: Ürünler stokta bulundurulacak flekilde üretilmektedir. Üretim düzeyi, iflletme stok düzeylerine ve müflteri hizmet düzeyine göre belirlenmektedir. Ürün, müflteriden herhangi bir siparifl gelmeden üretilip stoklanmaktad r. Siparifl gelince de stoktan siparifl karfl lanmaktad r. Bu üretim türünde önemli olan ürünün stoklanmaya uygun olup olmamas d r. Araba, televizyon gibi uzun ömürlü NTERNET ürünler bu tip üretime uygun ürünlerdir. Bu tür üretimin en önemli avantaj, müflteri sipariflinin hemen karfl lanabilme olas l n n yüksek olmas d r. Bu da iflletmeye rekabet avantaj sunabilmektedir. Ancak sto a üretim yap ld için üründe kiflisellefltirme çok fazla mümkün olmamakta dolay s yla, ürün esnekli i düflük olmaktad r. Bu durum da, önemli bir dezavantaj olarak görülebilmektedir. Siparifle Göre Üretim: Baz ürünler, müflteri siparifl vermeden üretilemezler, çünkü ürünün flekillenmesini yapacak kifli müflteridir. Örne in, evinize yapt raca- n z bir mutfak dolab mutfa n z n ölçülerine uygun olmal d r. Bu örnekte talep bilgisinin kayna müflteridir. Hangi üründen, ne miktarda ve ne zaman üretilece- i tamamen müflteriden gelen siparifle göre belirlenmektedir. Bu tür üretime siparifle göre üretim ad verilmektedir. Siparifle göre üretimde ürünlerin müflteri istek ve gereksinimlerine göre özellefltirilmesi mümkün olmaktad r. Bu nedenle, ürün esnekli i yüksektir ve en önemli avantajlardan biri olarak gözükmektedir. Ancak, müflteri sipariflini verdikten sonra ürün üretilinceye kadar bir süre beklemek zorundad r. Bu bekleme süresini iflletmeler çok uzun tutmamal d r. Aksi takdirde, müflteriyi kaybedebilirler. Bu nedenle, iflletmeler siparifle göre üretim yapsalar bile, rekabet avantaj sa layabilmek için üretim sürelerini mümkün oldu unca k saltmak durumundad rlar. Bu konuda çal flma yapan baz iflletmeler, üretim süresini k saltabilmek için maliyetine katlanarak yar bitmifl ürün stoklar ellerinde tutmakta ve gelen sipariflin özelli ine göre ürünü sonland rmaktad rlar. Siparifle Göre Montaj: Bu üretim türünde müflterilerin istedi i ürünü h zl bir flekilde sunabilmek amac yla siparifle göre üretim ile sto a göre üretim birlikte kullan lmaktad r. Baflka bir deyiflle, sto a göre üretim ile siparifle göre üretimin karmas yap lmaktad r. Burada, ürünler parçalar na ayr lmakta ve çok çeflitli parçalar üretilerek stokta tutulmaktad r. Amaç, müflteriden bir siparifl geldi i zaman müflterinin istedi i ürünü üretmek için gerekli parçalar bir araya getirerek montaj n yapmakt r. Böylece, zaman tasarrufu da sa lanm fl olmaktad r. Örne in, baz bilgisayar iflletmeleri haz r bilgisayarlar üretmek yerine bu konuda çal flmalar yaparak, müflterilerinin istedi i özelliklerdeki bilgisayar çok k sa sürede müflterilerine ulaflt rmaktad r. Üretim miktar na ve ak fl na göre üretim sistemlerinin s n fland r lmas afla da aç klanmaktad r:

15 1. Ünite - flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi Kesikli Üretim: Kesikli üretim sisteminde, farkl ürünlerden az miktarlarda üretim yap lmaktad r. Bu üretim sisteminde, çeflitli ürünler üretilebilmekte ve üretilecek ürüne göre ifllem dizisi de ifltirilmektedir. Talebin düzensiz olmas na ba l olarak bir kerelik üretilen ürünler oldu u gibi seri olarak tekrarlanan siparifller de söz konusu olabilmektedir. Bu üretim sisteminde, kalifiye ifl gücü ve genel amaçl makineler kullan l rken yüksek yar mamul stoklar ve emek yo un üretim yap labilmektedir. Bu üretim türünün alt s n flar olarak, parti tipi üretim ve atölye tipi üretim bulunmaktad r. Bir ürünün, özel bir siparifli ya da sürekli müflteri talebini karfl lamak amac yla belirlenmifl miktarlarda partiler hâlinde üretilmesine parti tipi üretim ad verilmektedir. stenilen miktardaki ürün partiler halinde üretildikten sonra makine ve donan m baflka bir ürünün üretimi için haz rlanmaktad r. Makine ve donan m ile birlikte insan gücü planlamas üretimin büyüklü üne ve s kl na ba l olarak de iflebilmektedir. Parti üretim sürecinde, her parti için ayr bir üretim planlamas yapma zorunlulu u bulunmaktad r. Seçilen hedef pazar n bölümlerine ba l olarak talep miktarlar belirlenmektedir. Her bölümün iste ine ba l uygun miktarda ürün partilerinin üretimi için tüm planlama yeniden yap lmaktad r. Üretimdeki parti hacmi büyüdükçe ve dönemler belirli hâle geldikçe üretim planlama ve kontrolü daha kolaylaflmaktad r. Parti üretimde karar verilmesi gereken önemli konulardan biri en uygun parti büyüklü ünün belirlenmesidir. Di er önemli bir konu ise kapasite kullan m oran n en büyük yapacak üretim programlar n n haz rlanmas d r. Günümüzde, rekabet koflullar na ba l olarak birçok iflletme parti üretimini tercih etmektedir. Parti üretimin temelinde hem yüksek miktarlarda üretim yapmak hem de çok farkl ürünleri üretebilme yetene ine sahip olabilmek yatmaktad r. Ev eflyas, haz r giyim, g da gibi birçok çeflit ürün parti üretimi ile üretilmektedir. Müflterinin istedi i özelliklerde ürünün istedi i zaman ve miktarda üretilmesine atölye tipi üretim ad verilmektedir. Ancak baz literatürde bu tan mlama için siparifle göre üretim ad da verilmektedir. Bu tip üretimde özel isteklere ba l çok çeflitli ürünler üretilebilmektedir. Bu nedenle, bu üretim tipinde esneklik yüksektir. Üretimde kullan lan ifl gücü nitelikli ve makine ve donan m genel amaçl d r. Genel amaçl makine ve donan m n yat r m maliyeti düflük olmas na ra men, düzensiz üretim ak fl de iflken üretim maliyetini yükseltmektedir. Üretim miktar, müflteri isteklerine göre belirlenmekte olup genellikle küçük partiler hâlindedir. Bu üretim tipinin en önemli avantaj, çok çeflitli ürünler üretilebilmesini sa larken en önemli dezavantaj da kontrolün zor olmas ve verimlili in düflük olmas d r. Çal flanlar ço- unlukla her defas nda ayn iflleri yapmad klar için ifl tatmini ve motivasyon daha yüksek olabilmektedir. Sürekli üretimin tersine bir makinenin bozulmas, tüm üretimin durmas na neden olmamaktad r. Üretim tesisinde genelde yar bitmifl ürün stoklar bulunmakta ve bu durum da önemli stok maliyetlerine neden olabilmektedir. Yar bitmifl ürünler ifllemler aras nda uzun süre ifllenmeyi bekleyebilmekte ve fazladan alana ihtiyaç duyulmaktad r. Çok çeflitli ürünler, farkl makineler aras nda farkl rotalar izledi i için tafl ma maliyetleri yüksek olmaktad r. Bu durum da genel üretim maliyetlerini yükseltmektedir. Çok çeflitli ürünlerin üretilmesi üretimin etkinli ini etkilerken ayn zamanda, üretim planlamas ve kontrolünü de zorlaflt rmaktad r. Çeflitli amaçlar için kullan lan makineler, özel elektronik cihazlar ve büyük tak m tezgâhlar n n üretimi atölye tipi üretime örnek olarak verilebilmektedir. Sürekli Üretim: Bu üretim tipinde, iflletme içindeki makine ve donan m yaln z belirli bir ürünün üretimi için kullan lmaktad r. Ürünün talebinin yüksek ve sürek- Hangi üründen, ne miktarda ve ne zaman üretilece i müflteriden gelen siparifle göre belirlenen üretime siparifle göre üretim ad verilmektedir. 9

16 10 Üretim Yönetimi li olmas na ba l olarak üretim miktar da yüksek olmaktad r. Bu ürünün üretimi sürekli bir ak fl fleklinde gerçekleflmektedir. Üretimin bafl nda üretime giren girdiler, hiç ara vermeden üretimin sonunda ürün olarak ortaya ç kmaktad r. Sistem içinde ifllemler, yüksek otomasyona sahip olup özel donan m ve aletler de kullan lmaktad r. Donan m, otomasyona dayal oldu u için ç kt miktar n n ve çeflidinin de ifltirilmesi çok zordur. Ayr ca, ifl gücü gereksinimi az ve daha çok izleme ve kontrol etme iflini yerine getirmektedir. Bu tip üretim sistemi tamamen bütünleflik bir sistemdir. Tüm sistem, birbirine zincirleme ba l oldu u için üretim girdilerini durdurdu unuz zaman, sistemi de durdurdunuz demektir. Bu tür üretim sistemlerinin durdurulmas çok yüksek maliyetlere neden olabilmektedir. Bu sebeple, genel bak m gibi çok önemli bir neden olmadan üretim durdurulmaz. Bu sistemlerin sabit maliyetleri yüksek olup ham madde ve malzeme maliyeti de iflken maliyetin büyük k sm n kapsamaktad r. Sürekli üretimde önemli nokta, kullan m oran n n maksimize edilmesidir. Sürekli üretim, kütle üretimi ve ak fl üretimi olarak iki alt gruba ayr labilmektedir. Kütle üretimde bir üründen çok büyük hacimlerde uzun süreli üretim yap l rken baz de iflikliklerle farkl bir ürünün üretimine geçifl yap - labilmektedir. Oysa ki ak fl üretimde makine ve donan m yaln z bir cins ürünü üretmek için haz rlanm flt r. Baflka bir cins ürünün üretimi ya çok maliyetlidir ya da olanaks zd r. Bu tür üretim sistemine örnek olarak petrol rafinerileri, çimento, kâ- t, fleker endüstrileri verilebilmektedir. Bu sistemlerde üretim planlama ve kontrolü basit olmas na ra men, üretime bafllamadan önce genifl ve ayr nt l planlama yap lmaktad r. Üretim bafllad ktan sonra üretim planlama basit rutin bir ifl durumuna gelmektedir. Sürekli ve kesikli üretim tipinde ürün çeflidi ve miktar n karfl laflt r n z. 2 Proje Tipi Üretim: Proje tipi üretimde eflsiz tek bir ürün belirli bir sürede tamamlanmaktad r. Bu ürünün üretiminden sonra, ayn ürün bir daha üretilmemek- tedir. Bu ürünün üretiminde ürün özellikleri tamamen müflteri taraf ndan belirlendi i ve tek bir SORU ürün oldu u için siparifle göre üretime benzerlik göstermektedir. Bu SORU üretimin önemli özellikleri aras nda ak fl n söz konusu olmamas, ürünün genelde sabit konumda bulunmas, makine ve çal flanlar n ürün çevresinde ya da içinde hareket etmesi ve ayn anda birçok ifllemin beraber yürütülmesi say labilmektedir. Bu D KKAT D KKAT üretimde ürün, özel ve eflsiz olmas ndan dolay maliyeti çok yüksektir. Tek bir ürünün üretimi oldu u için üretim proje olarak görülür ve tüm faaliyetler, yap lma s - ralar ve süreleri belirlendikten sonra, hepsinin planlamas yap larak istenilen sürede tamamlanmaya çal fl lmaktad r. Proje tamamland nda üretim de bitmifl de- AMAÇLARIMIZ mektir. Bu AMAÇLARIMIZ tip üretimin yönetimi için özel proje yönetim metotlar kullan lmaktad r. Bir köprünün infla edilmesi, büyük bir yük gemisinin yap lmas, büyük kargo K T A P uça yap lmas K T proje A P tipi üretime örnek olarak verilebilmektedir. Bu tip üretimde farkl zamanlarda, farkl ifl gücü ve donan ma gereksinim olmakta ve ayn zamanda uzmanlaflm fl personel ve özel tasar m aletler kullan lmaktad r. En önemli amaç TELEV ZYON üretimi zaman nda TELEV ZYON ve do ru olarak yapmakt r. NTERNET ÜRET M YÖNET M VE AMAÇLARI Özellikle 1980 lerden sonra ortaya ç kan teknolojik geliflmeler ve küreselleflme, iflletmeleri kalite, NTERNET fiyat, esneklik ve h z konusunda rekabet edebilmek için üretim yöntemlerinde ve yönetiminde çok zorlamaya bafllam flt r. Bu yo un rekabetin sonucunda yeni prensip ve yöntemler ortaya at lm flt r. Günümüzde müflterilerin h z-

17 1. Ünite - flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi 11 la de iflen istek ve gereksinimlerini karfl layabilmek için çok çeflitli ürün gruplar - n n üretilmesi zorunlulu u ortaya ç kmaktad r. Bu ürün gruplar giderek karmafl klaflmakta bu durumda, üretim yapan iflletmelerin iflini daha da zorlaflt rmaktad r. Ayr ca h zla artan rekabet, ifl gücü yap s, sermaye kaynaklar, sosyal geliflmeler ve endüstri iliflkileri de iflletmeler üzerinde bask kuran önemli faktörler olmaktad rlar. Tüm bu bask, üretim yönetimine özel bir önem verilmesine neden olmaktad r. flletmelerdeki tüm faaliyetlerin do rudan ya da dolayl olarak üretim ile iliflkili olmas nedeniyle, üretimdeki sorunlar n tüm iflletmeyi etkileyebilece i inkâr edilemez bir gerçektir. Üretim Yönetimi Kapsam Üretim yönetimi kapsam bak m ndan genifl, faaliyet hacmi çok yüklü bir iflletmecilik fonksiyonudur. Buna göre, üretim yönetimi için flöyle bir tan m yapmak mümkündür: Üretim yönetimi, iflletmenin elinde bulunan malzeme, makine ve insan gücü kaynaklar n n belirli miktarlardaki ürünün istenilen niteliklerde (kalitede), istenilen zamanda ve en düflük maliyetle üretimini sa layacak biçimde bir araya getirilmesidir. Bu tan mlama da yer alan miktar, kalite, zaman ve fiyat faktörünün hepsinin iflletmenin istekleri do rultusunda ayn anda gerçekleflmesi mümkün de- ildir. Büyük miktarlardaki üretim, ürün bafl na üretim maliyetini azalt rken stok tafl ma ve elde stok kalma maliyetlerini art rabilmektedir. Bu nedenle, iflletmelerde yöneticiler üretim ile ilgili kararlar nda çeliflen seçeneklerden dolay ödünleflme ile karfl karfl ya kalmaktad rlar. Karmafl k üretim sistemlerinde çeliflen seçenekler aras ndan tercih yap lmak istenmesi durumunda, çeflitli nicel ve/veya nitel tekniklerin kullan lmas gerekmektedir. Üretim yönetimi disiplinin amac, uygun araç ve yöntemler kullanarak yöneticinin karar verme yetene inin gelifltirilmesi olarak tan mlanabilmektedir (Kobu, 2005, 6). Bir bilim dal ve konu bafll olarak üretim yönetimi, çok genifl bir çal flma ve uygulama alan na SORU sahiptir. Üretim kelimesi genelde yanl fl bir anlay flla sadece imalat endüstrilerinin D KKATilgilendi i bir konu olarak ele al nmaktad r. Oysa ki üretim kelimesi ile hem imalat hem de hizmet endüstrisindeki faaliyetlerden söz edilmektedir. Üretim sisteminin ç kt s SIRA olan S ZDE mal ve hizmet üretimi de bunun göstergesidir. SORU D KKAT Üretim yönetimi kavram n n ngilizce karfl l olarak Production/Operations AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ Management kavram yer almaktad r. Hatta baz kitaplarda sadece Operations Management kavram da yer almaktad r. Operations kelimesinin Türkçe karfl l - nda ifllemler ya da operasyonlar bulunmaktad r. Bu kelimenin K T A kullan lmas - P K T A P n n nedeni kavram n herhangi bir endüstriden ya da üretim fleklinden ba ms z olarak sistemde yürütülen ifllemlerin do ru flekilde yürütülmesi ile ilgili olmas ndand r. Söz konusu sistem, bir bilgisayar parças üreticisi olabilir, TELEV ZYON bir hastane olabilir, bir sigorta flirketi olabilir ya da bir otel olabilir. Üretim yönetimi kapsam nda TELEV ZYON tüm bu farkl alanlarla ilgili olabilmektedir (Sezen, 2011, 3). Üretim yönetimi, üretim sistemlerinin tasar m, iflletilmesi ve iyilefltirilmesi olarak da tan mlanabilmektedir. Üretim yönetimi, pazarlama ve finans gibi do rudan NTERNET NTERNET yönetim sorumluluklar na giren bir iflletme ifllevidir. Ayn zamanda, üretimde günümüze kadar olan geliflmeler üretim yönetimi kararlar nda daha fazla bilimsel yöntemlerin kullan lmas zorunlulu unu ortaya ç karmaktad r. Üretim yönetimi kararlar, pazara ba l olarak biçimlenen iflletme stratejileri üzerine kurulmaktad r. flletme stratejisi, iflletme misyonuna ba l kalarak iflletmenin uzun dönemli rekabet

18 12 Üretim Yönetimi gücünü desteklemektedir. Bu strateji, iflletme kaynaklar n n ve ifllevlerinin kullan lmas n ilgilendiren politikalar ve planlar belirlemektedir. Daha sonra, üretim olanaklar n n, iflletme stratejilerine destek sa lamak amac yla nas l kullan laca n belirleyen üretim stratejileri saptanmaktad r. Maliyet, kalite, h z ve esneklik önemli temel üretim stratejileri aras nda say lmaktad r (Demir, Gümüflo lu, 2003, 11). Günümüz çal flma alanlar nda, disiplinleraras faaliyetler söz konusu oldu u gibi üretim yönetimi bilim dal nda da disiplinleraras faaliyetler, kapsam n n genifllemesine neden olmaktad r. Ancak üretim yönetiminin di er disiplinler ile iliflkisinden önce kapsam hakk nda bilgi verilmesi önemli olmaktad r. Üretim yönetimi kapsam nda, ürün ve hizmet tasar m, süreç seçimi, teknoloji yönetimi ve seçimi, ifl tasar m, insan kaynaklar planlamas, tesis yeri seçimi, tesis yerleflimi ve planlamas, talep tahmini, kapasite planlamas, bak m planlamas, stok kontrolü, üretim planlamas ve kontrolü, kalite kontrolü ve tedarik zinciri yönetimi önemli olarak yer almaktad r. Üretim yönetiminin bu kapsam na bak ld zaman, çok genifl bir alana yay ld - görülmektedir. Ürün tasar m ndan üretime, stoklanmas ndan müflteriye sevkine kadar birçok üretim ile ilgili faaliyet bu alana dâhil olmaktad r. Bu faaliyetlerin bir k sm birincil faaliyetler olurken baz lar da birincil faaliyetlerin yürütülmesine destek olan faaliyetlerdir. SORU Örne in, bir ürünün üretimi yap l rken üretimde kullan lan SORU makinelerin bak m ya da kalite kontrol destek faaliyet olmaktad r. D KKAT Üretim yönetimi D KKAT faaliyetleri dâhilinde birçok karar verilmesi gerekmektedir. Bu kararlar n verilmesinde karar vericiye yard mc olan nicel yöntemler bulunmaktad r. Bunlar n aras nda do rusal ve do rusal olmayan programlama, simülasyon (benzetim), dinamik programlama, ulaflt rma modelleri, kuyruk teorisi, proje planlama gibi yöntemler ön plana ç kmaktad r. Bu yöntemler ile yap lan analizler sonucunda karar vericiye üretim yönetimi faaliyetleri ile ilgili önerilerde bulunulmak- AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ tad r. K T A P TELEV ZYON NTERNET Nicel yöntemler K Tkonusunda A P daha genifl bilgiye Hamdy A. Taha n n Yöneylem Araflt rmas kitab ndan ulaflabilirsiniz. Üretim Yönetiminin Amaçlar TELEV ZYON Üretim yönetiminin amac, miktar, zaman, kalite ve maliyet faktörlerinin en iyi de- erlerinin bulunmas na yönelik çal flma yapmakt r. Üretim yönetimi ile bu amaca ulafl lmaya çal fl l rken, hangi ürünlerin, hangi miktarlarda, hangi özelliklerde, nerede ve kim taraf ndan üretilece i sorular na yan t aranmaktad r. Bu sorular yan t- NTERNET lan rken ayn zamanda, maliyetin en düflük düzeyde ya da kâr n en yüksek düzeyde tutulmas na çal fl lmaktad r. Tüm bunlar n yan nda, müflterilerin istek ve gereksinimlerinin karfl lanmas, stok düzeyinin olas en düflük düzeyde tutulmas ve üretim kaynaklar n n etkin ve verimli kullan m da önemli olmaktad r. Üretim yönetiminin bu amaçlar gerçeklefltirmesindeki en büyük engel, bu amaçlar n birbirleriyle çelifliyor olmas d r. Örne in, ürün stoklar n minimum düzeyde tutmaya çal fl rken müflteri talebini de hemen karfl lamaya çal flmak, bir arada gerçeklefltirilmesi zor amaçlard r. Bu çeliflen amaçlar küçük iflletmelerde uzlaflt rmak daha kolayken bunu büyük iflletmelerde gerçeklefltirmek zordur. Çünkü küçük iflletmede her bölümde çal flan birçok kifli yerine tek kifli olabilmekte ve bu tek kifli tüm karar vererek sorumlulu u üstlenebilmektedir. Büyük iflletmede ise farkl bölümlerdeki yöneticiler farkl bak fl aç lar ile amaçlar de erlendirmeye çal flmakta ve uzlaflmaya ulaflmak çok daha zor olmaktad r.

19 1. Ünite - flletmelerde Üretim Yönetimi ve Sistemi 13 Küreselleflme, teknolojideki h zl geliflmeler ve ileri iletiflim araçlar neticesinde artan rekabet, üretim yöntemlerindeki amaçlar n farkl laflmas na neden olmaktad r. Bu amaçlara esneklik ve h z unsuru da kat lmaktad r. Esneklik, iflletmenin de iflen müflteri istek ve gereksinimlerine ba l olarak farkl ürünleri pazara sunabilme yetene i yan nda, maliyetleri fazla etkilemeden farkl miktarlarda üretim yapabilme yetene i anlam na da gelmektedir. H z unsuru ise müflterilerin de iflen istek ve gereksinimlerine h zl yan t verebilme yetene ine denmektedir. Bu amaçlar n gerçeklefltirilebilmesi de esnek üretim sistemleri, yedek kapasite, uygun teknoloji ve iyi e itilmifl ifl gücü gibi faktörlerin varl n gerektirmektedir. flletme, üretim yönetimine ba l olarak amaçlar n belirlerken çok dikkatli olmal d r. Yukar da söz edilen amaçlar, hedeflenirken gerçekçi olunmal ve hangilerinin beraber hedeflendi i ve ulafl labilece i iyi saptanmal d r. flletme aç s ndan çok fazla çeliflen amaçlar hedeflenerek, hayal k r kl na u ran lmamal d r. flletme kendi bünyesini iyi analiz ederek neyi yap p neyi yapamayaca konusunda karar vermelidir. Aksi takdirde, iflletme ulafl labilecek hedeflere de ulaflamama tehlikesi ile karfl karfl ya kalabilmektedir. flletmeler amaçlar n belirlerken ve bu konuda çal flma yaparken di er baflar l iflletmeleri mutlaka göz önünde bulundurmal d rlar. Ancak unutulmamal d r ki her iflletmenin iç ve d fl koflullar ve ifl yapma yöntemi farkl l k göstermektedir. Bu farkl l klar göz önünde bulundurularak iflletme için olas en iyi amaçlar belirlenmeli ve bu hedef do rultusunda çal flmalar yap lmal d r. Üretim yöneticisinin temel amaçlar nelerdir? ÜRET M YÖNET M N N TEMEL filevler VE D ER filetme filevler LE L fik LER Bir iflletmede, pazarlama, finans, insan kaynaklar ve araflt rma gelifltirme gibi üretim de bir iflletme ifllevi oldu undan daha önce söz edilmektedir. SORU Burada önemli nokta, üretim ifllevi olmaz ise iflletmenin di er ifllevlerinin hiçbir öneminin olmamas d r. Üretimin olmad iflletmede di er ifllevler varl klar n sürdüremez. Ancak D KKAT üretim ifllevi de tek bafl na yeterli de ildir. Tüm iflletme ifllevleri bir arada olduklar zaman bir anlam ifade etmekte ve ifle yaramaktad rlar. Üretim Yönetiminin Temel fllevleri SORU D KKAT flletmelerde üretim ifllevinin kapsam n belirlemede iflletme büyüklü ü, AMAÇLARIMIZüretim yönetimi politikas, örgüt yap s, üretim sistemi çeflidi, bulundu u sektör, üretim miktar, üretim teknolojisi gibi faktörler etkili olmaktad r. Müflterilerin istedi i ürün AMAÇLARIMIZ miktar, özellikleri gibi bilgiler pazarlama bölümü taraf ndan K saptand ktan T A P sonra, K T A P bunlar karfl lamaya yönelik gerekli teknik bilgi, makine ve insan gücü olanaklar - SORU SORU n belirlemek, üretim bölümünün görevidir. TELEV ZYON TELEV ZYON Müflterilerin istek ve gereksinimlerinin de iflmesi ya da rekabet nedeni D KKAT ile ürünlerde de- D KKAT ifliklik yap lmas gerekti inde, bu de iflimin üretime ve üretim teknoloji ve yöntemlerine yans malar iyi irdelenmelidir. NTERNET NTERNET flletmenin üretim tipine, ürün çeflitlili ine ve üretim miktar na ba l makine ve teçhizat n belirlenerek bunlar n nas l kullan laca, hangi ürün AMAÇLARIMIZ parçalar n n üretilip AMAÇLARIMIZ hangilerinin d flar ya yapt r laca, mevcut kapasitenin artt r lmas na gerek olup olmad kararlar, verilmesi gereken temel kararlard r. Bunun yan nda, üretimde K T A P K T A P 3 TELEV ZYON TELEV ZYON

20 14 Üretim Yönetimi kullan lan makine ve teçhizat n ifl ak fl n bozmayacak flekilde yerleflimi ve düzeni de di er bir önemli nokta olmaktad r. Üretimde, do rudan etkin olan dört faktör, malzeme, üretim yöntemi, makine ve ifl gücüdür. Üretim faaliyetlerinde bu dört faktörün özenle planlanmas çok önemlidir. Üretimde kullan lacak malzemenin üretim öncesinde haz r tutulmas ndan, üretim yönteminin belirlenmesine, makine ve teçhizat n üretim için uygun olup olmad ndan, kullan lacak farkl nitelikteki ifl gücüne kadar üretim ile ilgili tüm konular belirlenmelidir. Üretimde kullan lan tüm faktörler ile ilgili olanaklar göz önünde tutularak gerekli önlemler araflt r lmal d r. Üretim öncesi rotalama ve ifl seyrinin planlamas, üretim faaliyetlerinin hangi s raya göre ve nas l bir ak fl içinde yürütülece ini belirlemektedir. Zaman ve ifl analizi ile saptanan standart makine ve iflçilik süreleri ve eldeki ifl yükü göz önüne al narak, ayr nt l üretim programlar haz rlanmaktad r. Üretim yönetiminin kontrol aflamas nda üretim için belirlenip atanan tüm üretim faktörlerinin planlama dâhilinde uygulanmas n sa layacak faaliyetleri yürütmek, uygulama esnas nda ortaya ç kabilecek sorunlar ilgili bölümlere bildirmek ve gözlem alt nda tutmak esast r. Üretim faaliyetlerinin ifl emirlerine uygun biçimde yürütülmesine iliflkin bilgiler, programdan sapmalar ve nedenleri ve muayeneden gelen raporlar incelenip gerekli hesaplamalar yap ld ktan sonra, genellikle günlük olmak üzere, üretim raporlar haz rlanmas da üretim yönetimine dahil olmaktad r (Kobu, 2005,15). Üretim Yönetiminin Di er flletme fllevleri le liflkileri Üretim yönetimi, kapsam ndaki faaliyetleri yerine getirirken iflletmenin di er ifllevleri ile karfl l kl etkileflimde bulunmaktad r. Üretim yönetimi faaliyetlerini yürütürken di er iflletme ifllevleri ile iliflkisi faaliyetin baflar l olmas nda önemli bir rol oynamaktad r. Ayn zamanda, di er iflletme ifllevlerinin de faaliyetlerinde baflar l olmalar üretim ile iliflkilerine ba l olmaktad r. flletmeye ba l tüm ifllevler birbirileriyle etkileflim halinde olmak zorundad r. Baflka flekilde, bu ifllevlerin tek bafl na baflar l olmalar olas de ildir. Tüm iflletme ifllevleri, birbirlerinden do rudan ya da dolayl olarak beslenmektedir. Baz ifllevlerin ç kt lar baz lar n n girdisi durumundad r. Örne in, pazarlama bölümü taraf ndan yap lan pazar araflt rmas n n sonucunda elde edilen müflteri istek ve gereksinimleri do rudan üretim bölümüne iletilmektedir ya da tedarikçiler ile ilgili yaflanan sorunlar sonucunda malzeme ak fl ndaki aksama an nda üretim bölümüne bildirilmektedir. flletmenin farkl ifllevleri ile üretim yönetimi aras ndaki iliflki örgüt yap s, iflletme büyüklü ü, üretim tipi ve büyüklü ü gibi faktörlere ba l olmaktad r. Üretim yönetiminin en fazla iletiflimde oldu u temel bölümler pazarlama, finans ve muhasebe, insan kaynaklar ve araflt rma gelifltirme bölümleridir. Üretim yönetiminin bunun d fl ndaki di er bölümler ile de mutlaka etkileflimi bulunmakta ancak bu etkileflim ya daha az ya da dolayl yollardan olmaktad r. Üretim yönetimi, pazar araflt rmalar ndan gelen müflteri istek ve gereksinimleri ile ilgili bilgiler fl nda üretimi yönlendirmeye çal flmaktad r. Ancak, burada dikkat edilmesi gereken konu, üretim miktar talepten fazla olup stoklar artt rmamak ya da talepten az üretim ile müflteri talebinin karfl lanamamas gibi bir durum ile karfl karfl ya kalmamakt r. Pazarlama bölümü, daha fazla müflteri odakl olmas na ba l olarak müflteri talebini birinci öncelik olarak görürken, üretim yönetimi ise üretim faaliyetlerinin ahenginin bozulmas n istemez çünkü bu durum maliyetleri artt rmaktad r. Bu gibi durumlarda ortak bir noktada uzlafl lmaya çal fl lmaktad r. Normal flartlarda pazarlama bölümünden müflteri ile ilgili bir talebin gelmesi durumunda mevcut ifl yüküne göre bu

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÖNERGE 10 BÜTÇE YÖNERGESİ T E T A Ş TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜTÇE YÖNERGESİ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2213 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1215 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES OKULÖNCES Ö RETMENL L SANS PROGRAMI Ö RETMENL K UYGULAMASI-I Yazarlar Doç.Dr. Mehmet GÜLTEK N (Ünite 1)

Detaylı

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ;

Farkl alanlarda çal flmalar n sürdüren firmam z n bafll ca faaliyet alanlar ; FARK n zolsun Bir DPAK Prestij Torbalar DPAK File Torbalar DPAK Bantl Torbalar Etiketler Etiketli Çuvallar Rulo Etiketler Üzüm Torbalar Sebze Torbalar Koliler Tüp File ve Extrude File çeflitleri Hakk m

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

ÖZEL (YAP-SAT) NfiAAT

ÖZEL (YAP-SAT) NfiAAT mali ÇÖZÜM 215 ÖZEL (YAP-SAT) NfiAAT F RMALARINDA MAL YET S STEM N N OLUfiTURULMASI Ö r. Gör. Ender BOYAR Fatih Üniversitesi stanbul Meslek Yüksek Okulu Ö r. Gör. Ali Haydar GÜNGÖRMÜfi Fatih Üniversitesi

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM Ali Kamil UZUN / DRT Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 403 404 1. Salon - Paralel Oturum VII - flletmelerde ç Denetimin Kurulmas, Rolü ve Önemi/Ali Kamil UZUN

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

, HAS-ER MONOPUMP. 2 www.has-ermakina.com.tr HAKKIMIZDA V ZYONUMUZ M SYONUMUZ

, HAS-ER MONOPUMP. 2 www.has-ermakina.com.tr HAKKIMIZDA V ZYONUMUZ M SYONUMUZ HAKKIMIZDA HAS-ER MAK NA geçmiflten günümüze gelen tecrübesi ve birikimleri ile 1991 y l nda, meyve sular meflrubat ve g da sanayi sektörlerinde faaliyet göstermek üzere makine ve yedek parça imalat na

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN

SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN SÜREKL MESLEK GEL fi M E T M PROGRAMI N SAN MAYIS HAZ RAN 2007 SÜREKL MESLEK GEL fi M E T MLER VE KRED LEND RME ESASLARINA L fik N B LG LEND RME Sürekli Mesleki Geliflim çerçevesinde Odam z bünyesinde

Detaylı

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Enerji ve Kalkınma Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Kırılma Noktası Dünyanın gerçeklerini kırılma noktalarında daha iyi kavrıyoruz. Peşpeşe gelen, birbirine benzer damlaların bir tanesi bardağın

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI

Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI Risk nedir? Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI Projeler, proje yöneticilerinin do rudan kontrol edemeyecekleri olaylardan etkilenebilirler. Proje gerçek durumun bütün boyutlar n kapsayamaz. D fl faktörler,

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

MUHASEBEDE B LG YÖNET M

MUHASEBEDE B LG YÖNET M T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2967 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1922 MUHASEBEDE B LG YÖNET M Yazarlar Doç.Dr. Ahmet A CA (Ünite 1, 2, 4) Doç.Dr. Ali ALAGÖZ (Ünite 3, 6, 8) Prof.Dr. Melih ERDO

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Kalite Güvence ve Standartları

Kalite Güvence ve Standartları Dersin İşlenişi Kalite Güvence ve Standartları KONULAR (%) Standardizasyon Kalite ve Kalite Kavramları Kalite Güvence, TKY Mesleki Standartlar 30 10 45 15 GİRİŞ 1. Standardizasyonun gelişim sürecini 2.

Detaylı

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev ürünlerin vergilendirilmelerine iliflkin aç klamalar n yap ld Maliye Bakanl Genel

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Hukuk için Biliflim, Biliflim için Hukuk... Kurultay : 1-A ve 1-B No lu Salonlar Sergi (Stant) : 2 No lu Salon zmir Uluslararas Fuar Alan - Kültürpark Ülkemizin bilgi otoyollar ile sar ld günümüzde, bilgiyi

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

ADIM ADIM REKLAM ÜRET M

ADIM ADIM REKLAM ÜRET M Nesrin TAN AKBULUT - Elif Eda BALKAfi ADIM ADIM REKLAM ÜRET M (Reklam Filmi Prodüksiyonu) 1 Nesrin TAN AKBULUT, Lisans E itimini Anadolu Üniversitesi letiflim Fakültesi (AÖF) Sinema Televizyon Ana Bilim

Detaylı

Doç. Dr. Cemal Niyazi SÖKMEN*

Doç. Dr. Cemal Niyazi SÖKMEN* Yeni Nükleer Reaktörler: Tasar m Kriterleri Doç. Dr. Cemal Niyazi SÖKMEN* Girifl: Nükleer reaktörler halen dünyadaki elektrik üretiminin %16-17 sini sa lamaktad rlar. 50 y l aflk n bir geçmifle sahip nükleer

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2517 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1488 LOJ ST K LKELER

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2517 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1488 LOJ ST K LKELER T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2517 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1488 LOJ ST K LKELER Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Ali ÖZDEM R (Ünite 1, 2, 4) Yrd.Doç.Dr. Naz m ÇATALBAfi (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ergün KAYA

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

filetme B LG S STEMLER

filetme B LG S STEMLER T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2690 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1656 filetme B LG S STEMLER Yazarlar Ö r.gör.dr. fienay LEZK (Ünite 1, 3) Yrd.Doç.Dr. Sinan AYDIN (Ünite 2, 6) Yrd.Doç.Dr. Özlem

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

Faaliyet Konular m z:

Faaliyet Konular m z: Faaliyet Konular m z: Is Transfer Bölümü Plakal Is Eflanjörleri Borulu ve Tubuler Eflanjörler Akümülasyon Tanklar Boylerler S v Transfer Bölümü Domestik Pompalar Hijyenik Pompalar Proses Pompalar Hijyenik

Detaylı

TARİFE YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler

TARİFE YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler 12 Kasım 2009 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27404 YÖNETMELİK Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan: TARİFE YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN 80 ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI R.G. Tarihi : 13 Aralık 2013 R.G. Sayısı : 28850 TÜRMOB Türkiye Serbest

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

MODÜLER PANO SSTEMLER

MODÜLER PANO SSTEMLER MDÜLER PN SSTEMLER Tip Testli Pano Ç NDEK LER Tip Testli Pano Özellikleri Elektriksel - Mekaniksel Karakteristikler FMP-1 Modüler Panolar Pano Ölçüleri Pano Bileşenleri FMP-2 Modüler Panolar Pano Ölçüleri

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

2 Gemi Kiralama ve Demuraj-Dispeç Hesapları

2 Gemi Kiralama ve Demuraj-Dispeç Hesapları GĠRĠġ Dünya ticareti insanlığın gereksinimleri, yaşam kalitesi ve refahı için vazgeçilmez bir unsurdur, dünya ticaretinin vazgeçilmezi ise ulaşım sistemleridir. Ulaşım sistemleri içinde, çok uzun, kıtalar

Detaylı

EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU

EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 1995 yılından bu yana, hazırladığı ve titizlikle uygulamaya çalıştığı Stratejik

Detaylı

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur.

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur. Mevcut Kaynaklar Kullan lmas na Ra men 2020 li Y llarda Türkiye de Elektrik Enerjisi Aç Olabilir mi? H. Atilla ÖZGENER* I. Türkiye nin Elektrik Enerjisi Durumunun Saptanmas Türkiye nin elektrik enerjisi

Detaylı

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi

Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi Üniversitelerde Yabancı Dil Öğretimi özcan DEMİREL 1750 Üniversiteler Yasası nın 2. maddesinde üniversiteler, fakülte, bölüm, kürsü ve benzeri kuruluşlarla hizmet birimlerinden oluşan özerkliğe ve kamu

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2681 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1647 STRATEJ K YÖNET M

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2681 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1647 STRATEJ K YÖNET M T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2681 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1647 STRATEJ K YÖNET M Yazarlar Prof.Dr. Ali AKDEM R (Ünite 1, 3, 5) Prof.Dr. Ali AKDEM R, Ö r.gör.dr.gönül KONAKAY (Ünite 2) Prof.Dr.

Detaylı

Asgari Ücret Denklemi

Asgari Ücret Denklemi Asgari Ücret Denklemi Av. Mesut Ulusoy MESS Hukuk Müflaviri ve Dr. Aykut Engin MESS E itim Müdürü flçilere normal bir çal flma günü karfl l olarak ödenen ve iflçinin g da, konut, giyim, sa l k, ulafl m

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı