ĠġLETĠM SĠSTEMLERĠ DERS NOTLARI HAZIRLAYANLAR : PROF. DR. MESUT RAZBONYALI YRD. DOÇ.DR. ERDEM UÇAR TRAKYA ÜNĠVERSĠTESĠ BĠLGĠSAYAR MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ĠġLETĠM SĠSTEMLERĠ DERS NOTLARI HAZIRLAYANLAR : PROF. DR. MESUT RAZBONYALI YRD. DOÇ.DR. ERDEM UÇAR TRAKYA ÜNĠVERSĠTESĠ BĠLGĠSAYAR MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ"

Transkript

1 ĠġLETĠM SĠSTEMLERĠ DERS NOTLARI HAZIRLAYANLAR : PROF. DR. MESUT RAZBONYALI YRD. DOÇ.DR. ERDEM UÇAR TRAKYA ÜNĠVERSĠTESĠ BĠLGĠSAYAR MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ EDĠRNE

2 ĠÇĠNDEKĠLER BÖLÜM I : GENEL TANIM VE KAVRAMLAR 1.1. ĠĢletim Sisteminin Önemi... [7] 1.2. ĠĢletim Sisteminin GeliĢimi... [8] 1.3. ĠĢletim Sistemi ve Kapsamı... [11] 1.4. Kaynak BölüĢümü... [12] 1.5. Job (ĠĢ)... [14] 1.6 Task (Görev)... [16] 2. ĠĢletim Sistemi Türleri... [17] 2.1. ÇalıĢma Ortamına Göre Sınıflama... [17] Tek ĠĢ Düzeni (Monoprogramming)... [18] Çok ĠĢ Düzeni (Multiprogramming)... [18] Çok Görevli ĠĢlem (Multitasking)... [20] 2.2. Sistem Kullanım Biçimine Göre Sınıflama... [21] AdanmıĢ ĠĢlem (Dedicated Processing)... [21] Toplu ĠĢlem (Batch Processing)... [22] EtkileĢimli ĠĢlem (Interactive Processing)... [23] 2.3. Yapılara Göre Sınıflama... [24] 3. ĠĢletim Sistemlerinde Temel ĠĢlevler... [24] 3.1. Yazılım-Donanım Bütünlüğünün Sağlanması... [25] 3.2. Kaynakların Yönetimi... [25] Ana Belleğin Yönetimi... [27] Ana ĠĢlem Biriminin Yönetimi... [28] Yan Ünitelerin Yönetimi... [30] Verilerin Yönetimi... [31] 3.3. Kullanıcıların Yönetimi... [32] BÖLÜM II : ÇEKĠRDEK SĠSTEM 4. GiriĢ... [34] 4.1. Kesilmelerin Yönetimi... [34] 4.2. Kesilme Türleri... [34] 4.3. Kesilmelerde Sıradüzen... [35] 4.4. Kesilmelerin ĠĢlenmesi... [36] 5. GiriĢ / ÇıkıĢ Donanımının Yönetimi... [37] 5.1. Bağlantı Arabirimi... [38] 5.2. G/Ç Hattı... [40] 5.3. Kanallar... [42] Kanalların ÇalıĢma Ġlkeleri... [42] Kanal Türleri... [43] 5.4. GiriĢ/ÇıkıĢların Programlanması... [45] Durum Belirteçlerinin Kullanılması... [46] Kesilme Sisteminin Kullanılması... [46] 2

3 6. Donanımda Öngörülmeyen Komutların ĠĢletimi... [47] BÖLÜM III : VERĠLERĠN YÖNETĠMĠ 7. Veri Yönetim Sisteminin BileĢenleri... [48] 7.1. GiriĢ/ÇıkıĢ Yönetim Sistemi... [49] 7.2. Kütük Yönetim Sistemi... [50] 8. Kütük Yönetim Sisteminin ĠĢlevsel Kesimleri... [50] 8.1. Mantıksal Düzey... [52] Tek Düzeyli Kılavuz Yapısı... [52] Çok Düzeyli Kılavuz Yapısı... [54] 8.2. Temel Düzey... [55] 8.3. Fiziksel Düzenleme Kesimi... [56] 8.4. Stratejik Yönetim Kesimi... [56] 9. Genel Amaçlı Bir Kütük Yönetim Sistemi... [58] 9.1. Mantıksal Düzey... [58] 9.2. Temel Düzey... [60] BÖLÜM IV : ANA BELLEK YÖNETĠM SĠSTEMĠ Ana Bellek Yönetimi ĠĢlevleri... [62] Adlandırma ĠĢlevi... [62] Bellek ĠĢlevi... [64] Ana Belleğin Düzenlenmesi... [64] Gerçek Ana Bellek Yönetimi [65] Single Contiguous (Tek ve Kesintisiz) Bellek Yönetimi... [65] Partitioned (Bölümlere Ayırarak) Bellek Yönetimi... [67] Relocatable Partitioned (Yer DeğiĢir Bölümlü) Bellek Yönetimi... [83] Paged (Sayfalı) Bellek Yönetimi... [89] Görüntü Ana Bellek Yönetimi... [100] Demand-Paged (Ġstenebilir-Sayfalı) Bellek Yönetimi... [100] Segmented (Kesimleme) Bellek Yönetimi... [112] Segmented And Demand-Paged (Kesimleme ve Ġstenebilir-Sayfalı) Bellek Yönetimi... [115] Diğer Bellek Yönetim Teknikleri... [118] BÖLÜM V : CPU YÖNETĠMĠ (PROCESSOR MANAGEMENT) Temel Kavramlar... [119] Schedular... [120] Traffic Controller... [121] Process Senkronizasyonu... [122] Race Condition (YarıĢ Durumu)... [122] 3

4 Deadly Embrace (Öldürücü KucaklaĢma)... [123] Multiprocessor Sistemler... [124] BÖLÜM VI : KULLANICILARIN YÖNETĠMĠ GiriĢ... [128] ĠĢ Yönetimi-Görev Yönetimi ĠliĢkisi... [128] ĠĢ Yönetimi-Görev Yönetimi EtkileĢimi... [129] Görev Yönetimi... [131] ĠĢ Yönetimi... [132] BÖLÜM VII : BĠRLĠKTE ÇALIġAN GÖREVLER (CONCURRENT TASKS) Process (Süreç) Kavramı... [134] Kesilme ĠĢleme... [136] Kesilme Türleri... [136] Context Switching (Bağlam / Kullanma Yeri DeğiĢtirme)... [137] Kernel (Çekirdek)... [137] 14. Birlikte ÇalıĢan Görevler (Concurrent Tasks)... [138] Görevler Arası EtkileĢim... [138] Görevler Arası Zamanuyumu... [138] Birlikte ÇalıĢan Görevlerde Zaman Ġçinde OluĢan Hatalar... [138] Altdüzeyli Zamanuyumu ĠĢlevleri... [140] Ana Bellek EriĢimli Kilitlenme... [140] Bölünmez Komutlar... [142] Semaforlar... [143] Senkronizasyon Semaforları... [146] KarĢılıklı DıĢlama Semaforları... [146] 15. Görevler Arası ĠletiĢim... [147] 16. Üst Düzeyli Zamanuyum ĠĢlevleri... [151] Tek Yönlü Posta Kutusu... [151] Çift Yönlü Posta Kutusu... [151] Çift GiriĢli Posta Kutusu... [151] Kapılar... [151] Hoare Monitor'u... [152] Monitor Görevler... [153] 17. Örnekler... [153] Okuyucu ve Yazıcılar... [153] 18. Kilitlenme (Deadlock)... [153] Sürekli Kaynaklarda Kilitlenme... [154] ĠĢletim Sistemlerinde Kilitlenmelerin Çözümlenmesi... [155] Kilitlenmeleri Engelleme... [155] Banker Algoritması... [155] Sıradüzensel Kaynak Atama... [157] 4

5 Görevlerde Sıradüzensel ĠletiĢim... [158] BÖLÜM VIII : VM ĠġLETĠM SĠSTEMĠ 19. GiriĢ... [161] 19.1 Tarihçe... [166] 20. Kontrol Programı (Control Program)... [168] 21. Demand Paging (Ġstenebilir Sayfalama)... [169] 22. Minidiskler... [170] 23. Konsol Yönetimi... [171] 24. CP Kullanıcı Öncelik Sınıfları... [172] 25. VM Directory'si... [173] 26. CMS-Conversational Monitor System... [174] 27. RSCS (Remote Spooling Communications System)... [177] 28. VM'in gücü... [178] 29. VM/370'in GeliĢimi... [178] 30. Performansı Etkileyen Faktörler... [178] 31. Görüntü Makine Yardım Özelliği... [179] 32. Uzantılı Kontrol Program Destek Özelliği... [179] 33. Performans Ölçme ve Analiz... [179] 34. VM:IBM'in 1980'li Yıllar Ġçin Büyük Ölçek ĠĢletim Sistemleri... [180] 35. Özet... [182] BÖLÜM IX : UNIX ĠġLETĠM SĠSTEMĠ 36. Unix ĠĢletim Sistemi... [184] Tarihçe... [184] Tasarım Ġlkeleri... [186] Programcı Arayüzü... [187] File ĠĢleme... [188] ĠĢlem Kontrol... [191] Sinyaller... [192] Bilgi ĠĢleme... [193] Kütüphane Rutinleri... [193] Kullanıcı Arayüzü.... [193] Shell ve Komutlar... [194] Standart G/Ç... [195] Pipeline'lar, Filtreler ve Shell Yazıları... [195] File Sistemi...[196] Bloklar ve Parçalar... [196] Inodes (index noktası)...[197] Direktoriler... [198] File Tanımlayıcısının Inode'a bağlanması... [199] Disk Yapıları... [199] Yürütmeler... [201] Layout ve Atama Politikaları... [201] ĠĢlem Yöneticisi... [204] 5

6 ĠĢlem Kontrol Blokları... [204] CPU Scheduling... [207] Bellek Yönetimi.... [208] DeğiĢtirme(swapping)... [208] Sayfalama(paging).... [209] GiriĢ-ÇıkıĢ Sistemleri... [211] Blok Buffer Cache... [213] Raw Aygıtların Arayüzleri... [214] C Listeleri..... [214] ĠĢlemler Arası ĠletiĢim [214] Soketler... [215] Network (ağ) Desteği...[217] 6

7 1.1. ĠĢletim Sisteminin Önemi BÖLÜM 1 GENEL TANIMLAR VE KAVRAMLAR ĠĢletim sistemi, bilgisayar donanımı ile bilgisayar kullanıcısı arasında arayüz görevi yapan programlar topluluğudur. ĠĢletim sisteminin amacı ise, bilgisayar kullanıcılarına programlarını çalıģtırabilecekleri bir ortam hazırlamak ve bilgisayar donanımının etkin kullanımını sağlamaktır. Bir bilgisayar sisteminin genel olarak dört bileģeni vardır. Bunlar; 1) Donanım (CPU, Bellek, G/Ç Aygıtları), 2) Ġletim sistemi, 3) Uygulama programları (Compilers, Assembler, Loaders, Database Systems, vb.), 4) Kullanıcılar (Ġnsanlar, diğer bilgisayarlar), dır. ĠĢletim sisteminin bu bileģenler açısından donanım ile iliģkisi ġekil-1a'da, temel bilgisayar donanımı ise ġekil-1b'de gösterilmiģtir. Ġnsan Uygulama Programları Hazır Programlar Hata Makro Text Tarama ĠĢleyici Editör Compilers Assembler Loaders ĠġLETĠM SĠSTEMĠ Bellek CPU Yan-Üniteler Bilgi Yönetimi Yönetimi Yönetimi Yönetimi B Ġ L G Ġ S A Y A R ġekil-1a. ĠĢletim Sisteminin Bilgisayar Donanımı ile ĠliĢkisi 7

8 Ana Bellek Bellek Bellek G/Ç İşleyici (Kanal) G/Ç İşleyici (Kanal)... Merkezi İşleyici (CPU) Merkezi İşleyici (CPU) Kontrol Kontrol Ünitesi Ünitesi İkincil Bellek Disk Teyp Drum Yazıcı Terminal ġekil-1b. Temel Bilgisayar Donanımı. Temel bilgisayar kaynakları donanım tarafından sağlanmaktadır. Bu kaynakların kullanımı, kullanıcı sorunlarının çözümü için yazılmıģ olan uygulama programlarıyla gerçekleģtirilmektedir. ĠĢletim sistemi, uygulama programlarıyla donanım arasındaki iletiģimi sağlamaktadır. ĠĢletim sistemi bir "kontrol program"dır. Kontrol programının amacı, kullanıcı programlarının çalıģmasını sağlamak, bilgisayarın uygunsuz kullanımına ve hatalara yol açmasına engel olmaktır ĠĢletim Sisteminin GeliĢimi 1940 senelerinin ortalarında günümüze kadar olan süre içinde bilgisayar sistemlerinin geliģmesini ve buna paralel olarak bu sistemlerin kullanım yönünden geçirmiģ oldukları değiģiklikleri gözden geçirecek olursak karģımıza Tablo 1'deki görünüm çıkmaktadır. 8

9 Instruction-by-instruction processing Job-by-job processing Batch processing Multi-programming Time-sharing Tablo-1 ĠĢletim Sistemlerinin GeliĢimi. Instruction-by-instruction processing olarak tanımlanan süre içinde, bilgisayarın çalıģmaları elle kontrol edilmekteydi. ġöyle ki; günümüzde "operatör" olarak bilinen kiģi, o zamanlar bu kiģi iyi bir programcı ve hatta bir bilgisayar mühendisi olmak zorundaydı, elindeki iģin niteliğine göre teypleri takar, kart okuyucusunu yükler v.b. ve sonra konsol üzerindeki tuģları ve anahtarları (switches) kullanarak programı baģlatırdı. ĠĢ bitiminde operatör teypleri çıkarır, kartları okuyucudan alır, yazıcıyı ayarlar ve sonra ikinci bir iģi için gereken hazırlıkları yapardı. Bilgisayar teknolojisinin o günlerde böyle bir çalıģma Ģekli bir dereceye kadar geçerliydi, çünkü SET-UP-TIME denilen operatörün bir iģ için gereken hazırlıkları yapma süresi ile RUN-TIME denilen o iģin kullanıldığı bilgisayar zamanı arasındaki fark genellikle göz yumulabilecek bir dereceydi. Ancak daha sonraki yıllarda bilgisayarların iģlem yapma hızları giderek artmıģ ve dolayısıyla SET-UP-TIME RUN-TIME oranı da aynı ölçüde büyümeye baģlamıģtır. Böylelikle bilgisayar sistemlerinin daha verimli bir Ģekilde kullanılabilmesi için "bir iģten diğer bir iģe" geçiģ iģlemlerinin otomatikleģtirilmesi yolları aranmaya baģlanmıģtır. Bilgisayarların daha doğrusu merkezi iģlem ünitelerinin (CPU) hızlanması, diğer yandan tamamen elektro-mekanik prensiplere dayalı olarak çalıģan yazıcı, teyp ve kart okuyucu gibi giriģ-çıkıģ ünitelerinin hızlarıyla CPU hızı arasındaki farkın da gittikçe açılmasına neden olmuģtur. Bu hız farkının veya uyumsuzluğunun giderilmesi için yapılan çalıģmalar sistemcilik yönünden iki ayrı ve önemli geliģmeyle sonuçlanmıģtır. Bunlardan biri G/Ç kanallarının, diğeri ise OFF-LINING-I/O (G/Ç) adı verilen bir giriģçıkıģ tekniğinin geliģtirilmesi olmuģtur. Temel olarak g/ç kanalı adı verilen birim, sisteme bağlı giriģ-çıkıģ ünitelerinin CPU' dan mümkün olduğu kadar bağımsız bir Ģekilde çalıģmalarını sağlayan bir aygıttır. g/ç yapılacağı zaman CPU'dan kaynaklanan bir komutla kanal uyarılmakta ve o g/ç iģlemi için gereken iģlemler kanal tarafından otomatik olarak yapılmaya baģlanmaktadır. Bu sırada CPU diğer bir iģ üzerinde çalıģmakta ve aynı zamanda kanala verilen görevin bitip bitmediğini belirli zamanlarda kontrol etmektedir. Bu Ģekilde g/ç kanallarının kullanılmasıyla CPU gücünün, kendisinden çok daha yavaģ çalıģan giriģ/çıkıģ üniteleri üzerinde harcanması önlendiği gibi, giriģ/çıkıģ iģlemleriyle processing iģlemlerinin paralel yürütülmesi gerçekleģtirilmiģtir. Diğer yandan OFF-LINING-I/O adını verdiğimiz tekniğin geliģtirilmesiyle, g/ç kanallarında olduğu gibi, CPU'nun da kendinden çok daha yavaģ çalıģan giriģ/çıkıģ üniteleri ile direkt iliģki kurması önlenmiģtir. Bu tekniğin temelini ise "bilgilerin görüntüleģtirilmesi" kavram oluģturmaktadır. Örneğin; bir satır yazıcısı, bir kart okuyucusu ve bir manyetik teyp ünitesinden oluģan bir bilgisayar sistemi düģünelim. Böyle bir sistemde kartlardan okunması gereken bilgilerin, önce kart görüntüleri Ģeklinde manyetik teybe kaydedilmesi ve gerektiğinde oradan okunması CPU'nun daha 9

10 etkin bir Ģekilde kullanılmasını sağlar. Çünkü bilgi aktarma hızı yönünden manyetik teyp bir kart okuyucusundan en az yüz kat daha hızlıdır. Yine aynı sistemde ana bellekte kayıtlı bilgilerin satır yazıcısına gönderilmesi gerektiğini düģünelim. Aynı düģünce ile bu bilgilerin satır yazıcısı görüntüsünde önce manyetik teybe kaydedilmeleri ve daha sonra buradan alınıp yazıcıya gönderilmeleri CPU'nun daha etkin bir Ģekilde kullanılmasını sağlayacaktır. 1950'lerin ikinci yarısında kullanılmaya baģlanan bilgisayar sistemlerinde g/ç kanallarının ve OFF-LINING-I/O tekniğinin kullanılması g/ç - processing paralelizminin ve dolayısıyla CPU gücünün çok daha etkin bir Ģekilde kullanılmasını sağlamıģtır. Özellikle manyetik teyp ve disk kullanılarak OFF-LINING- I/O tekniğinin uygulanması, daha önce sözü edilen JOB-SET-UP-TIME ile PROCCESSING TIME arasındaki uyumsuzluğun giderilmesini sağlamıģtır. Bu Ģekilde sisteme girilmesi istenen iģler teypler üzerine kaydedilmekte ve bir iģlem diğerine geçiģ otomatik olarak MONITOR adı verilen bir program tarafından sağlanmaktaydı. Böyle bir çalıģma Ģekli bugün BATCH PROCESSING adını verdiğimiz çalıģma yönteminin temelini oluģturmaktadır. Batch Processing'den sonra en büyük geliģme Multi-Programming sistemlerdir. Bu geliģmenin temelini interrupt (kesinti) kavramı oluģturmuģtur. G/Ç kanallarından söz ederken CPU'nun kanala bir g/ç komutu verdiğini ve bu kanal iģlemi yaparken CPU'nun belirli aralıklarla bu iģin bitip bitmediğini kontrol etmesi gerektiğini vurgulamıģtık. ĠĢte CPU'nun bu kontrolü yapması yerine kanalın CPU'ya verilen görevin bitiminde özel bir sinyal ile haber vermesi inturrupt kavramını ortaya çıkarmıģtır. G/Ç görevi verilen kanal iģlemini bitirdiğinde CPU'ya bir interrupt sinyali gönderir. Bu sinyali alan CPU o anda çalıģtırmakta olduğu programı durdurur ve inturrupt yapan kanala iliģkin programa girer, burada gereken kontrolü yaptıktan sonra eğer baģka bir g/ç iģlemi varsa kanalı yeniden görevlendirir ve tekrar interrupt sinyali ile kesintiye uğrayan programı ele alır. Interrupt kavramı her ne kadar basit bir kavram olarak gözüküyorsa da giriģ-çıkıģ ünitelerinin veya daha doğrusu g/ç kanallarının sürekli kontrol edilmesi yükünü CPU'nun üzerinden kaldırması ve dolayısıyla giriģ-çıkıģ ünitelerinin, kanallarının çalıģabilecekleri en büyük hızlarıyla iģlem yapmalarını sağlaması yönünden büyük bir önemi vardır. Önceleri interrupt mekanizması yalnızca tek bir programa iliģkin olarak kullanılmaktaydı. Ancak sonraları 1960'ın ilk yarısında böyle bir mekanizma yardımı ile birçok programın aynı anda aynı CPU'yu kullanarak çalıģtırılabileceği saptanmıģtır. ġöyle ki, sistemde bulunan programlardan biri, bir g/ç iģleminin sonuçlanmasnı beklemek zorunda kalacak olursa, o g/ç iģlemi yapılırken diğer bir program CPU kontrolünü alabilir ve bu ikinci program bir g/ç iģlemi yapma durumuna geldiğinde CPU kontrolü tekrar birinci programa veya üçüncü bir programa verilebilir. ĠĢte bilgisayar sistemlerinin bu Ģekilde kullanılmaları bugün Multi-Programming adını verdiğimiz çalıģma Ģeklini ortaya atmıģtır. Multi-Programming, CPU'nun peripheral-limited (çok g/ç) programlarla processor-limited (çok iģlem) iģler arasında etkin paylaģımını sağlayan bir çalıģma yöntemidir. 10

11 Multi-Programming yönteminden baģka bir Ģekilde de yararlanılabilir. CPU'nun yalnız g/ç bekleyen (peripheral-limited) veya CPU'yu bekleyen (processor-limited) programlar arasında paylaģımlı kullanılması gerekmez. Nitelikleri ne olursa olsun birçok program aynı CPU'yu belirli sürelerle (quantum) ele geçirip iģlem yapabilirler. Bu Ģekilde o anda sistemde bulunan bütün programların paralel olarak ilerledikleri izlenimi verilebilir. Özellikle bu programların her biri sisteme yakın (local) veya sisteme uzak (remote) terminallerle iliģkili olursa, terminal kullanıcılarının her birine sanki o sistemi yalnız onlar kullanıyormuģ izlenimi verilebilir. ĠĢte bu çalıģma Ģeklinin uygulandığı sistemlere MULTI-ACCESS ve çalıģma Ģekline de INTERACTIVE veya TIME- SHARING adı verilmektedir. Ancak burada vurgulanması gereken önemli bir nokta, time-sharing ile multiprogramming arasındaki farkın belirlenmesidir. Bu iki kavram arasında en belirgin fark real-time-response, yani sistemden bir iģin yapılması için istekte bulunulması ile o iģin yapıldığına iliģkin yanıtın alınması arasında geçen zaman yönündendir. Multi- Programming yönteminin kullanıldığı sistemlerde CPU kontrolünü elinde bulunduran program, CPU'yu ya iģi bittiğinden, ya g/ç transferi beklemek zorunda kaldığından, ya da kendinden daha öncelikli bir programın CPU'yu elde etmesiyle bırakır. Multi-access sistemlerde ise CPU kontrolünün belirli sürelerde bir programdan diğerine geçirilmesi söz konusudur. Böylece terminal kullanıcılara geçerli bir servis veya baģka bir deyimle geçerli bir "response-time" sağlanmıģ olmaktadır ĠĢletim Sistemi ve Kapsamı Bir bilgisayar sisteminden istenen hizmet, fiziksel ve mantıksal olarak sınıfladığımız, donanım ve yazılım nitelikli kaynakların birlikte iģletilmeleri sağlanır. Örneğin, bir kullanıcının Fortran programlama dili ile geliģtirdiği uygulama programını, bir bilgisayar sisteminde çalıģtırabilmesi için; programını ve verilerini okutacağı giriģ birimleri, sonuçların alınacağı çıkıģ birimleri, iģlemin yapılacağı ana bellek, ana iģlem birimi gibi donanımın yanı sıra, programı çalıģmaya hazır duruma getirecek derleyici, bağlayıcı, yükleyici gibi yazılım nitelikli kaynaklara gereksinimi vardır. Bu kaynakların amaçlanan iģe gereken sırada ve sayıda yöneltebilmesi için, kullanıcının beklediği hizmeti, bu hizmetin koģul ve niteliğini, bilgisayar sistemine aktarabilmesi gereklidir. Bir bilgisayar sisteminde, kullanıcı ile iletiģim kurarak, istenen hizmeti karģılayacak kaynakları iģe yöneltecek, bu kaynakların birbiriyle uyumlu çalıģmalarını sağlayacak aracı, "ĠĢletim Sistemi" diye adlandırıyoruz. Bilgisayar sistemi üreten hemen her kuruluģ, pazarladığı donanım ile birlikte, fiziksel kaynakların kolayca kullanılmasını sağlayan temel yazılımı da vermektedir. Donanım üzerindeki güç denetim iģlevlerini yürüten, fiziksel birimleri denetleyen, kısaca donanımın çeģitliliğini ve karmaģıklığını kullanıcılara yansıtmamaya çalıģan bu çekirdek sistem "Supervisor", "Monitor" gibi adlarla anılmaktadır. Ġlk kuģak bilgisayarlarda bu yazılım katmanı, iģletim sisteminin en büyük kesimini oluģturmaktaydı. Bilgisayar sistemlerinden beklenen hizmetin çeģitliliği ve düzeyi, bu aracın kullanımına, uygulama alanlarının yayılmasına paralel olarak artmıģtır. Yapımcılar, 11

12 değiģik beklentileri karģılayabilmek üzere, ilk aģamada, çekirdek sistemin üzerine birçok yazılım katmanı eklemiģlerdir (ġekil-2). Pazarlama ürününün genel amaçlı olmasını, baģka bir deyiģle yeni görevlere kolaylıkla yöneltilebilmesini sağlamak üzere iģletim sistemlerine katılan yazılımın hacmi, günümüzdeki sistemlerde bile, çekirdek yazılımdan onkat daha fazladır. Yazılım Donanım Uygulama Programları Kullanıcıların Yönetimi Kaynakların Yönetimi Ç e k i r d e k S i s t e m B e l l e n i m D o n a n ı m Bilgisayar Sistemlerinin Gelişme Yönü İşletim Sistemleri Kapsamında İşlenecek Konular ġekil-2. ĠĢletim Sistemlerinde Katmanlar Bir iģletim sisteminin, gerektiğinde yeni bir yazılım katmanı daha eklenerek geliģtirilmesi, çoğunlukla sağlıklı bir büyümeye yol açmamıģtır. Yazılım yığınlarından oluģan hantal ve anlaģılmaları giderek güçleģen bu tür sistemlerin, kullanıcıların iģ yükünü her zaman hafiflettikleri söylenemez. Ayrıca, iģletim sistemlerinin kullanıcılara; sistemdeki aksamaları en az yansıtan, güvenilir ve iģletim bütünlüğünü koruyan bir ortam hazırlaması için yazılım yolu ile yapılacak iyileģtirmeler de, artık doyum noktasına ulaģmaya baģlamıģtır. Özellikle seksenli yılların baģında, bilgisayar sistemlerinin yapıları geliģtirilerek, geçmiģte çekirdek sistemin ve daha üst düzeyli katmanların üstlendiği birçok iģlevin donanımca yapılmasına çalıģılmaktadır Kaynak BölüĢümü Bilgisayar sistemini oluģturan fiziksel kaynaklar, çoğu uygulamada, tek bir kullanıcı tarafından tümüyle tüketilemez. BoĢta kalan kaynaklar, sistemin verimli kullanım düzeyini düģürdüklerinden, bunların eģzamanlı çalıģacak baģka kullanıcıların hizmetine yöneltebilmeleri, sistem yapımcılarının çözmesi gereken baģlıca sorunlardan biri olmuģtur. Ana iģlem birimi ve ana bellek, altmıģlı yıllardan baģlayarak, yetmiģlerin ortalarına kadar, toplam eder içindeki oranları nedeniyle, bir sistemde bölüģülmeleri amaçlanmıģ ilk kaynaklardır. Günümüzde ise, mıknatıslı depolama birimleri, satır yazıcılar gibi, diğer birimlere oranla pahalı olmaya baģlayan kaynakların bölüģülmesine çalıģılmaktadır (ġekil-3). 12

13 1960'lar Kullanıcılar AİB + Ana Bellek Veri Depolama Birimleri Eğilim 1980'ler Bilgisayar Bilgisayar Bilgisayar ġekil-3. Bilgi ĠĢlem Ortamının Evrimi Bilgisayar sistemlerindeki kaynak bölüģüm sorunu, ekonomik gerekçeler kadar, uygulamaların zorunlu kıldığı nedenlere de dayanmaktadır. Örneğin rezervasyon, stok denetimi, banka hesapları vb. uygulamalarda, birçok kullanıcının ortak bir veri kümesini bölüģmesi gereklidir. Süreç denetimi gibi, eģzamanlı iģlevlerin birlikte yürütülmesi 13

14 gereken uygulamalarda ise, bilgisayar sistemi, paralel çalıģan bağımlı/bağımsız birçok görev arasında bölüģülür. Bilgi iģlem ortamının kabaca çizdiğimiz bu evrimi nedeniyle, iģletim sistemleri, sürdürdükleri kaynak denetim iģlevinin yanısıra, bu kaynakları kullanıcılar arasında dengeli olarak bölüģtürme görevini de üstlenmiģtir. Bu aģamayı da gözeterek, iģletim sisteminin tanımını "bir bilgisayar sisteminde, kullanıcılar ile iletiģim kurarak, istenen hizmetleri karģılayacak kaynakları ise yöneltecek, bu kaynakların düzen içinde, uyumlu çalıģmalarını sağlayacak ve sistem kaynaklarını, sistemin karģılaması beklenen amaç yönünde kullanıcılar arasında bölüģtürülecek araç" olarak tamamlıyoruz Job (ĠĢ) Kullanıcıların, bilgisayar sisteminde bağımsız bir bütün olarak iģlenmesini istedikleri, iģletim sisteminin de diğerleri ile iliģkilendirmeden ele alacağı hizmet kümesi, iģ olarak adlandırılır. Bilgisayar sistemlerine sunulan iģler, bir veya daha çok programın ayrı ayrı uygulanacağı alt adımlardan oluģabilir. Kullanıcılar, yalnız aynı iģ içinde yer alan adımları iliģkilendirme olanağına sahiptir. Adımların uygulanıģında izlenecek sıra, kullanılacak kaynaklar, iģ denetim dilleri veya iģletmen komutları ile iģletim sistemine tanımlanır. ĠĢler, genellikle adımların ard arda uygulanacağı biçimde düzenlenir. Her adım, bir öncekinin sonuçlanması üzerine iģletime girer. Ancak, kullandıkları fiziksel kaynaklar yönünden çeliģmeyen bağımsız adımların, paralel olarak uygulanabilmeleri de olanaklıdır. Örneğin, delikli kartlar üzerinde hazırlanmıģ bir programda kullanılan bazı yordamların, mıknatıslı Ģeritte saklanan bir kaynak yordam kitaplığında bulunduklarını düģünelim. Derleme ve bağlama iģlemleri sonunda elde edilen amaç programın iki kez, iki bağımsız veri kümesi ile (delikli kart ve mıknatıslı tekerdeki bir kütük) uygulanacağını varsayalım. Bir bilgisayar sisteminde bu iģi çalıģtırmanın en yalın yolu, adımların sıradan iģletilmesidir (ġekil-4a). Ancak, örnekteki derleme ve uygulama adımlarının ayrı kaynaklar kullandıkları düģünülürse, bu iģin ġekil-4b'de gösterildiği gibi, paralel çalıģan adımlarla da düzenlenmesi olanaklıdır. 14

15 Kaynak Program A Kaynak Yordam Derleme 1 A 1.Adım Kitaplığı Derleme 2 2.Adım B Bağlama 3.Adım Amaç Program P 1.veri kümesi P K1 4.Adım Sonuçlar 2. Veri P Kümesi K2 5.Adım ġekil-4a. Sıradan Uygulama Ġle ĠĢ Adımlarının Düzenlenmesi. 15

16 Derleme 1 Derleme 2 B A+B Bağlama P Amaç Program 1.Veri Kümesi P P 2.Veri Kümesi K1 Sonuçlar K2 ġekil-4b. Paralel Uygulama Ġle ĠĢ Adımlarının Düzenlenmesi Task (Görev) Bir bilgisayar sisteminde hizmet üretimi, bağımlı veya bağımsız birçok iģlevin birlikte yürütülmesiyle sağlanır. Örneğin, bir program derlenirken giriģ-çıkıģ donanımından gelen uyarıları yanıtlamak, gerçek zaman saatinin uyarılarını izleyip, zamanla ilgili sayıģını yapmak, sistem iģletmeninden gelecek komutları kollamak gibi iģlevleri paralel sürdürmek gereklidir. Bu nedenle sistemdeki AĠB'nin zaman zaman yürütmekte olduğu iģi bırakıp, daha öncelikli yeni bir iģleve yönelmesi, sonra da bıraktığı iģe dönüp, iģletimi kesildiği noktadan sürdürmesi zorunludur. Bu iģleme AĠB'nin anahtarlanması denir. Anahtarlanmayı yapabilmek için; a)aġb'nin eski durumunun saklanması, b)aġb'nin durum yazmacının, diğer yazmaç vb. öğelerin yeni iģlevi ilgilendiren verilerle günlenmesi gerekir. ĠĢletim sistemleri bu amaçla, birlikte yürütülecek her iģlevin çalıģma ortamını tanımlayan bir yapı kurar. Bu yapıda AĠB'ni anahtarlamada kullanılacak verilerin yanısıra, iģlevi yürütmek için gereksinen kaynakların listesi ve çeģitli sayıģım bilgileri bulunur. 16

17 Yapılar 1.Görevin Uygulandığı Program Yazmaçlar Durum Sözcüğü Prog.Sayacı 1.görev 2.ve3.Görevlerin Uygulandıkları Prog. Yazmaçlar 2.görev AİB Program Sayacı... Yazmaçlar 3.görev Veri Alanları ġekil-5. Bir ĠĢletim Sisteminde Görevlerin OluĢturdukları Ortam. ĠĢletim sistemi açısından bakıldığında, AĠB'nin yöneltileceği çalıģma ortamını tanımlayan bu yapı, uygulanacak program ve ilgili veri alanları ile birlikte, sistemdeki en küçük iģletim birimini oluģturur. Bu iģletim birimi task (görev) olarak adlandırılır. ġekil- 5' te bir sistemde birlikte çalıģan üç görevin oluģturdukları ortam gösterilmiģtir. Ġkinci ve üçüncü görevler aynı programı uygulamaktadır. AĠB ise üçüncü göreve atanmıģtır. Birinci ve ikinci görevlerin yapıları, iģletimin bırakıldığı son durumu saklamaktadır. 2. ĠĢletim Sistemi Türleri ĠĢletim sistemi türleri; a)kullanıcılara sağladıkları çalıģma ortamı, b)kullanıcıların sisteme eriģim biçimleri, c)tasarım ve yapılarında izlenen yaklaģımlara göre, birbirine dolaylı olarak bağımlı üç boyut üzerinde incelenebilir. Bir iģletim sistemi, ilk iki boyuttaki özelliklerinden yalnız birini taģıyabileceği gibi, bunlardan çeliģmeyen birkaçını da birlikte bulundurabilir ÇalıĢma Ortamına Göre Sınıflandırma Günümüzdeki çoğu iģletim sistemi kullanıcılara fiziksel sistemin görünümünü aģan çalıģma ortamları hazırlamaktadır. Örneğin ana belleğin kapasitesi veya sistemdeki kart okuyucu, satır yazıcı sayısı, gerçek sistem görünümünün çok üzerinde olabilmektedir. Kullanıcıların iģ denetim dilleri ve programları aracılığı ile tanımladıkları, sınırlarını çizdikleri bu çalıģma ortamları, bilgisayar sisteminin 17

18 görünümünü aģsın veya aģmasın, "Görüntü Sistemler" olarak adlandırılır. ĠĢletim sistemi, görüntü sistemleri, gerçek sistemin kaynakları ile kurup çalıģtıran aracılar olarak da tanımlanabilir. Bir iģletim sistemi, aynı anda yalnız bir görüntü sistem kurma olanağını sağlıyorsa, bu sistemin tek iģ düzeninde (monoprogramming) çalıģtığı, eģ zamanlı birçok görüntü sisteminin kurulmasına olanak sağlıyorsa, çok iģ düzeninde (multiprogramming) çalıģtığı söylenir. Birlikte çalıģan görüntü sistemleri, AĠB dıģındaki kaynaklar için kesiģebiliyorsa, iģletim sistemi eģzamanlı kaynak bölüģümüne olanak tanımaktadır. Bunların yanısıra, bir iģletim sistemi kurulan herhangi bir görüntü ortamının birden çok AĠB içermesine izin veriyorsa, bu sistemde ayrıca, çok görevli iģlem (multi-tasking) yapıldığı söylenir Tek ĠĢ Düzeni (Monoprogramming) Tek iģ düzeninde çalıģılan bir sistemde, bir anda yalnız bir görüntü ortam kurulduğundan, kullanıcı sistemin kaynaklarını tümü ile kullanabilir. ĠĢletimde oluģan hatalar baģka bir kullanıcıya yansımayacağı için, korunma önlemleri, sadece iģletim sistemi ile kullanıcı arasında öngörülür. Bu nedenlerle tek iģ düzeninde kaynak atama, sistem bütünlüğünü koruma gibi sorunlar, yalın biçimde çözülebilir. Ancak kurulan görüntü sistemler, çoğu kez gerçek görünümünün altında kalacağından, bu iģletim sisteminin verimlilik düzeyi de düģüktür Çok ĠĢ Düzeni (Multiprogramming) Çok iģ düzeni baģlangıçta, AĠB'nin boģ olarak beklediği süreleri değerlendirmek için tasarlanmıģtır. Sistemde çalıģan herhangi bir iģ, bir giriģ/çıkıģ, bir zaman uyumu vb. nedenle beklemeye geçtiğinde AĠB'nin baģka bir iģe baģlaması ve böylece bu pahalı birimin kullanım düzeyinin yükseltilmesi amaçlanmıģtır. Genellikle AĠB ile giriģ/çıkıģ birimlerinin çalıģma hızları arasındaki fark büyüktür. Örneğin, dakikada 300 kart okuyabilen bir okuyucudan giriģ yapmak isteyen bir program; 60 / 300 saniye = 200 milisaniye beklemek zorundadır. Bir sistemde ortalama iģlem hızının 2 ile 5 mikro saniye arasında olduğu varsayılırsa, bu bekleme süresi içinde; 200 / 2 * 1000 = veya 200 / 5 * 1000 = (1/1000 sn = 1 mili sn, 1/1000 mili sn = 1 mikro sn, 1/1000 mikro sn = nano sn) komut iģlemek olanaklıdır. Çok iģ düzeninin ilkelerini incelemek üzere, bir sistemde, üç iģin paralel çalıģtığı bir yapıyı düģünelim (ġekil-6). Her iģ, AĠB'ni bir süre kullandıktan sonra (a (kullanıcı, kez)), bir giriģ/çıkıģ (g (kullanıcı, kez)) baģlatmaktadır. Bu giriģ/çıkıģ sonunda AĠB boģta ise, kullanıcı yeniden çalıģmaya baģlamakta (örneğin ikinci kullanıcı, birinci g/ç sonu: g21 a22 ), eğer AĠB baģka bir iģe atanmıģ ise, kullanıcı bu birimin serbest kalmasını 18

19 bekleyip (örneğin birinci kullancı, birinci g/ç sonu: g11 b11 ) AĠB'ne daha sonra sahip olmaktadır (b11 a12 ). ġekil-6'da I ve II ile gösterilen taralı alanlar AĠB'nin atanacağı iģ kalmadığında, boģ geçen süreleri göstermektedir. Bu sistemde birinci iģin toplam iģletim süresi, j a b g ij 1l 1k l k bağıntısı ile gösterilir. Bu iģin sonuçlanması, sistemde çalıģan diğer iģler nedeniyle l b 1l kadar gecikmeye uğramıģtır. AĠB, uygulanacak baģka iģler bulunduğundan a a 2 j 3k süresi boyunca çalıģmıģtır. Bunun yanısıra, ikinci ve üçüncü iģler, birinci iģin kullandığı yan birimler dıģında kalanları da paralel çalıģtırdıklarından, sistemin toplam kullanım düzeyi artmıģtır. Tek iģ düzeni düģünüldüğünde, çok iģ düzeni iģlerin çalıģma sürelerini, AĠB'ni bekleme süresi kadar arttırmaktadır. Ancak, sistemde aynı anda birçok iģ paralel çalıģtığından, bazı iģler de görüntü ortamlarına kavuģtukları andan baģlayarak, diğerlerinin sonuçlanmasını beklemeden iģletimlerini tamamlayabilirler. Oysa ġekil-6'da verilen örnek, tek iģ düzeninde çalıģan bir sistemde uygulansaydı, birlikte sunulan üç iģten yalnız biri uygulanabilecek, diğerleri sıra ile bir öncekinin bitmesini bekleyecekti. Bu nedenle, iģlerin sonuçlanmaları için gereken sürenin, tek iģ düzenine göre ortalama olarak daha düģük olması doğaldır. Birlikte çalıģacak iģlerin seçimi, bu sürenin, tek iģ düzenine göre ortalama olarak daha düģük olması doğaldır. Birlikte çalıģacak iģlerin seçimi, bu sürenin artıp, eksilmesindeki baģlıca etkendir. Kullanıcılar AİB'ni Bekleme 1 2 AİB G/Ç AİB G/Ç b 21 a 11 a 21 g 11 g 21 a 31 b 11 a 12 a 22 g 12 g 22 b 12 a 13 a 23 b 32 3 AİB G/Ç b 31 g 31 I AİB Boş II Zaman T 19

20 ġekil-6. Çok ĠĢ Düzeninde AĠB Kullanımı Çok Görevli ĠĢlem (Multitasking) Bir sistemde bağımsız çalıģabilen en küçük iģletim birimi olarak tanımlanan görev, kullanıcıların bilgisayar sistemine sundukları iģlerin yürütülmesini sağlayan temel araçtır. Bir iģin sistemde çalıģması, iģletim sisteminin bu iģe en az bir görevi koģması ile gerçekleģir. Adımları sıradan uygulanacak bir iģ (ġekil-4a), sırası ile derleme, bağlama, uygulama adımlarını karģılayan programları çalıģtıracak tek bir görev tarafından yürütülebilir. Ancak, iģteki bazı adımları paralel olarak uygulamaya yöneldiğimizde (ġekil-4b), birlikte yürütülecek her adım için ayrı bir görevin kullanılması gerekir. Böyle bir çalıģma ortamını kurma olanağını sağlayan iģletim sistemleri, çok görevli iģlem yapan (multitasking) sistemler olarak tanımlanır. ĠĢletim sistemleri, bağımlı ve bağımsız birçok iģlemi birlikte yürütmekle yükümlü olduklarından, doğal olarak çok görevli yapıda çalıģırlar. Bu görevlerden yalnız sınırlı bir kesimi, kullanıcıların iģlerini yürütürler. ĠĢletim sistemleri içinde çalıģan görevler, ya da ayrı kullanıcılara hizmet üreten tek tek görevlerden oluģan bir topluluk, bir bilgisayar sisteminde çok görevli iģlem yapıldığı anlamını taģımaz. ġekil- 7'de birlikte çalıģan iki kullanıcının (çok iģ düzeni) oluģturdukları ortam gösterilmiģtir. Birinci kullanıcı, uygulama adımını tek bir görevle yürütmektedir. Ġkinci kullanıcı ise (ġekil-4b'de iģlenen örnekte olduğu gibi), ilk iki derleme adımını birlikte yürüterek, çok görevli iģlem yapmaktadır. Bu kullanıcı, derlemeler bittiğinde, bağlama sürecini tek bir görevle (birinci kullanıcı gibi) gerçekleģtirecektir. Daha sonra, uygulama adımlarını paralel yürütmek isterse, yeniden çok görevli bir ortam kuracaktır. Çok görevli iģlemde, kullanıcıların birlikte çalıģtırabilecekleri görev sayısı, iģletim sistemi içinde görevler için öngörülen yapı sayısı ile sınırlıdır. Ancak bu üst sınır, çoğu uygulama için yeterlidir. Ayrıca, birlikte çalıģacak görev sayısı, kullanılan diğer kaynaklar nedeniyle de, çoğu kez, iģletim sisteminin izin verdiği sayının çok altında kalır. 20

21 1.İş İş Adımları Uygulama Derleme Görevler 1.Kullanıcı g 1 g j g i Gerçek Zaman Saati 2.İş Uygulama Bağlama Derleme Derleme 2.Kullanıcı g 1 g m g k İşletmen iletişimi g 2 İşletim Sistemi Görev Yönetici 2.2. Sistem Kullanım Biçimine Göre Sınıflama ġekil-7. Çok Görevli ĠĢlem Bir bilgisayar sisteminde hizmet üretim süreci; hazırlık + sunuş + işletim + sonuçlama olarak tanımlanan evrelerden oluģur. ĠĢletim sistemlerinde, iģletim dıģında kalan evrelerin düzenleniģ biçimleri, kullanıcıların bilgisayar sistemine nasıl eriģeceklerini, gereksedikleri hizmeti alırken nasıl davranacaklarını, doğrudan belirleyen etmenlerdir. Bir iģte, çalıģma ortamının hazırlanması, uygulanacak programın iģletim sistemine aktarılması ve sonuçların kullanıcıya iletilmesinde benimsenen yaklaģımlara göre, iģletim sistemleri; a) AdanmıĢ iģlem (Dedicated Processing), b) Toplu ĠĢlem (Batch Processing), c) EtkileĢimli iģlem (Interactive Processing), yapan sistemler biçiminde sınıflanmaktadır AdanmıĢ ĠĢlem (Dedicated Processing) AdanmıĢ iģlem, bilgisayar sisteminin belirli bir süre için, tümüyle bir kullanıcının hizmetine verildiği çalıģma türüdür. Ġlk kuģak bilgisayar sistemlerinde ve yetmiģli yılların minibilgisayarlarında yaygın olarak kullanılmaya baģlanmıģtır. Günümüzde kiģisel bilgisayarlar ile yeniden gündeme gelen bu çalıģma türü, kullanıcıya, iģin her adımını izleyip, elde edilen sonuçlara göre, iģ akıģını dinamik biçimde yönlendirme esnekliğini sağlar. Örneğin metin düzenleme, derleme ve uygulama adımlarını içeren bir iģte (ġekil- 8), kullanıcı kaynak program ile verilerini metin düzenleyiciyle günleyip, düzeltebilecek, derleme aģamasına hatasız olduğuna inandığı programı sunacaktır. Derleme veya uygulama adımında herhangi bir aksama olduğunda, 21

22 yeniden önceki adımlara dönüp, gereken düzeltmeleri yapması olanaklıdır. Kullanıcı, bilgisayar sistemi ile karģı karģıya bulunduğundan, gereksinim duyduğu denetim komutları yalın ve az sayıdadır. AdanmıĢ iģlem, kullanıcılara etkin bir çalıģma ortamı sağlamasına karģın, sistem kullanım düzeyinin çok düģük kalması nedeniyle, bilgisayar sistemlerinin görünümleri büyüdüğünde, çok pahalı bir yaklaģım olmaktadır. Metin Düzenleme Derleme Uygulama Kullanıcı ġekil-8. AdanmıĢ ĠĢlemde ĠĢ AkıĢı Toplu ĠĢlem (Batch Processing) Bir bilgisayar sisteminde iģlerin akıģını hızlandıracak en etkin önlem, uygulama sürecinin her adımında yinelenen hazırlanıģ ve sunuģ evrelerinde tüketilen süreleri kısaltmaktır. Bu da, gereksinen çalıģma ortamının önceden planlanıp, düzenlenmesi ve doğrudan insan etkeninin katılmadığı, otomatik bir iģ akıģ mekanizmasının kurulmasıyla gerçekleģtirilebilir. Toplu iģlem bu ilkelerin uygulandığı ilk çalıģma düzenidir. Bu çalıģma düzeninde, iģteki adımlar, tüketilen kaynaklar, iģletimde oluģabilecek koģullara göre izlenmesi gerekecek yollar, iģ sisteme aktarılmadan önce kesinlikle belirlenir. Kullanıcı iģ tanımını, programlarını, verilerini bilgisayar sistemine topluca aktarır (ġekil 9). ĠĢ denetim dilleri, kullanıcının iģini dolaylı yoldan yönetebilmesi için, bu çalıģma düzeninin zorunlu kıldığı araçlardır. 22

23 2. Adım Hazırlama 1. Adım Son Adım Sonuçlanma İş Akış Dili 3. Adım Kullanıcı ġekil-9. Toplu ĠĢlemde ĠĢ AkıĢı Toplu iģlem yapılan sistemlerde kullanılan en yaygın giriģ birimi, kart okuyuculardı. Günümüzde, disket birimlerinin delikli kartların yerini alması, mantıksal açıdan eģdeğerli sayılabilecek bu birimlerin de, toplu iģlem düzeninin giriģ birimleri arasında sayılmalarını gerektirmektedir. Bunların dıģında, birçok iģi baģka bir sistemde mıknatıslı ortama aktararak (örneğin mıknatıslı Ģerit), bilgisayar sistemine yığılmıģ ve hızlı okuma yapabilen giriģ uçlarından sunan çeģitli sistemlerde bulunmaktadır. Uzaktan iģ giriģi (Remote Job Entry) toplu iģlem yapılan bir sisteme uzak bir noktadan iģ sunma ve çıktıları uzak bir yazıcıdan alma olanağı sağlayan eriģim biçimine verilen addır. Toplu iģlem, bilgisayar sistemlerinin daha verimli kullanılmalarını sağlayarak, iģ baģına düģen sistem giderlerinin azalmasına yol açmıģtır. Bu olumlu yönün yanısıra, toplu iģlemin sakıncalı sayılabilecek iki yönü bulunmaktadır. Bunlardan ilki; iģ yönetiminin, durgun ve iģ denetim dilinin olanaklarıyla sınırlı bulunmasıdır. Kullanıcı, iģletimde oluģan ve öngörmediği durumları çözümlemek için, iģin sonuçlanıp kendisine ulaģmasını beklemek zorundadır. Doğru bir sonuç alabilmek için, iģi yeniden sisteme vermesi gerekmektedir. Ġkinci sakınca, sonuçlanma evresinden kaynaklanmaktadır. Çoğu iģletim ortamında iģler sonuçlanmıģ olsalar bile, çıktıların kullanıcıya ulaģması dakika, saat ile ölçülebilen düzeye çıkabilmektedir EtkileĢimli ĠĢlem (Interactive Processing) EtkileĢimli iģlem kullanıcılara, iģlerini dinamik biçimde yönlendirme, yapılan uygulamanın sonuçlarını aracısız elde edip, hızla önlem alma olanağını sağlayan çalıģma türüne verilen addır. Bu yaklaģımla yönetilen bilgisayar sistemlerinin bir baģka özelliği de, birlikte çalıģacak kullanıcı sayısının yüksek olabilmesidir. Zaman bölüģümü (Time Sharing), "kullanıcılara bir bilgisayar sisteminde tek baģına çalıģıyormuģ izlenimi veren" ve bu sistemi birçok uygulama arasında bölüģtüren, etkileģimli iģlem yaklaģımına verilen addır. EtkileĢimli iģlemde, hizmet üretim süreci; 23

24 a) ĠĢlenecek bilginin (transaction) sisteme yöneltilmesi, b) ĠĢletim için beklemesi, c) ĠĢletim, d) Sonuçların dökümü, e) Kullanıcının düģünme süresi, biçiminde beģ evreye ayrılır (ġekil-10). İşletim için Bekleme İşletim Dilimleri Düşünme Süresi İşlenecek Bilginin Girilmesi İşletim Evresi Yanıt Süresi Sonuçların Dökümü İşlenecek Bilginin Girilmesi Bir İşletim Süreci ġekil-10. EtkileĢimli ĠĢlemde ĠĢletim Süreci ĠĢlenecek bilginin girilmesinden baģlayarak, sonuçların dökümüne kadar geçen süreyi sistemin yanıt süresi olarak adlandırıyoruz. ġekil-10'dan görüleceği gibi yanıt süresi, iģletim için gereksenen süre kadar (iģletim dilimlerinin toplamı), iģletim evresine geçmek için beklenen süreye ve iģletim dilimleri arasında AĠB'nin diğer görevlere yöneltildiği sürelere de bağlıdır. EtkileĢimli iģlemde, iģletim sisteminin baģlıca iģlevlerinden biri "bu dilimlerin, kullanıcıların hiçbirini fazla bekletmeyecek biçimde" dağılmasını sağlamaktır. Yanıt süresi için, kesin bir üst sınırın çizildiği etkileģimli uygulamaları, Gerçek Zamanlı (Real Time) olarak niteliyoruz. Veri toplama, süreç denetimi gibi, fiziksel sistemlerin izlenmesi, yönetilmesine iliģkin uygulamaların yer aldığı bu iģlem türünde, yanıt süreleri çoğunlukla mikrosaniye, milisaniye, saniye ile ölçülen kısa dilimlerle sınırlıdır. Kullanılan zaman birimi ne olursa olsun bu sistemlerin temel özelliği, istenen hizmeti, önceden belirlenen süre içinde gerçekleģtirmeye çalıģmaktır. Ancak milisaniyenin altında tutulması gereken yanıt süreleri söz konusu olduğunda, günümüz bilgisayar teknolojisinin sınırları zorlandığından, çok özel yaklaģımların benimsenmesi gerekmektedir. Bu tür sistemlerin yapıları, doğal olarak, genel amaçlı kullanıma açık olanlardan farklıdır Yapılarına Göre Sınıflama ĠĢletim sistemlerini gerçekleģtirirken benimsenen ilkeler, bu sistemleri sınıflamada kullanılabilecek ölçütlerdir. Örneğin, sistemde görevlerarası zaman uyumunda uygulanan yaklaģımlara göre, iģletim sistemlerini yapılarına göre iki grupta toplamak olanaklıdır; 24

25 a) Ġletiye dayalı sistemler (message oriented systems), b) Yordam çağırmaya dayalı sistemler (procedure oriented systems), Bunun dıģında sistemde temel birim varsayılan öğeler üzerinde (örneğin görev, iģ, kütük, program, vb.) yapılan iģlemler de, ayırıcı etken sayılmaktadır. 3. ĠĢletim Sistemlerinde Temel ĠĢlevler ĠĢletim sistemlerinin temel iģlevleri; a) Yazılım-donanım bütünlüğünün sağlanması, b) Kaynakların yönetimi, c) Kullanıcılar ile sistem arasındaki iliģkinin,uyum ve düzeninin kurulması, diye üç ana grupta toplayabiliriz Yazılım-Donanım Bütünlüğünün Sağlanması Donanım üzerindeki denetim iģlevleri ve çevre birimlerinin yönetimi, çekirdek sistem denilen, temel yazılım katmanı tarafından yürütülmektedir. Bu çekirdek, donanım ve yazılım arasındaki geçiģi, kaynaģmayı sağlayarak, daha üst katmanlara, bilgisayar sistemini düzenli, yalın kurallar içinde yönetilen bir bütün olarak yansıtma görevini üstlenmiģtir. Örneğin, verilerin çevre birimleri ile ana bellek arasında nasıl aktarıldığı, program ya da donanımda oluģan aksamaların nasıl yakalanıp iģlendiği, bu katmanın üzerinde yer alan kesimlere yansımayan iģlemlerdir. Bilgisayar sistemlerinde yazılım ile donanım arasındaki iletiģim, yazılımdan donanıma doğru sistemin temel komutları, donanımdan yazılıma doğru da uyarılar yolu ile kurulur. AĠB'nin çözüp çözüp uyguladığı sistem komutları, donanımı denetleyen temel uyarıların üretilmesini sağlar. Sistemde var olan donanım birimleri ise, sonucu bilgisayar sistemindeki uygulamayı etkileyecek oluģumları, uyarılar biçiminde sisteme yansıtırlar. Örneğin satır yazıcının, bir satır yazdıktan sonra serbest duruma geçmesi, iģletmen ucundan girilen bir karakterin, ana sisteme aktarılmaya hazır duruma gelmesi, AMB'nin bir iģlemi tutarsız sonuçlandırması vb. olaylar uyarılar biçiminde AĠB'ne aktarılırlar. Çekirdek sistemin bu uyarıları yakalayıp, yorumlaması ve beklenen hizmeti üretecek yordama yöneltmesi gerekir. Bir bilgisayar sisteminde, donanımdan kaynaklanan uyarılar, yazılıma iki yoldan yansıtılır. Bunlardan birincisi; bu uyarıları özel yazmaçlarla saklayıp, çekirdek sistemin, gerekli gördüğü zaman bunları incelemesini beklemektir. Diğeri ise, AĠB'ni, uygulamakta olduğu programı bırakarak, bu yeni olayı iģleyecek yazılıma yönelmeye zorlamaktır Kaynakların Yönetimi ĠĢletim sistemlerinde, kaynakların yönetimi baģlığı altında toplanan kesim, kaynakların düzenlenmeleri ve bölüģülmelerini amaçlayan yazılımın incelenmesine yöneliktir. Bilgisayar sistemlerinde yer alan fiziksel ve mantıksal kaynaklar hem nitelik, 25

26 hem de nicelik yönünden farklı olduklarından, herbirinin yönetiminde benimsenen yaklaģımlar da ayrıdır. Ancak her kaynak yönetici: a) kaynağın durumunu izleyen, b) kime, ne zaman, ne süre ile atanacağını saptayan, c) kullanıma hazır duruma getiren, d) gerektiğinde geri alan iģlevlerden oluģur. Fiziksel kaynaklar: a) istenildiğinde bir kullanıcıdan geri alınıp, baģka birine yöneltilebilenler, b) doğası nedeniyle, kullanımı her zaman devredilemeyenler olmak üzere, iki grupta toplanabilir. AĠB ve ana bellek ilk grup, satır yazıcı ve kart okuyucu ikinci grupta yer alan kaynaklar için verebileceğimiz örneklerdir. Fiziksel kaynakların gerçek anlamda eģzamanlı bölüģümü, hiçbir zaman söz konusu değildir. Bir donanımın, sınırlı sürelerle birden fazla kullanıcının hizmetine verilmesini, baģka bir deyiģle, bir kullanıcının belirli bir birimden beklediği tüm hizmeti almadan, bu kaynağın baģka birine yöneltilmesini, eģzamanlı bölüģüm diye adlandırıyoruz. EĢzamanlı bölüģüm, yalnız AĠB ve ana bellek gibi yeniden kullanılır birimler için olanaklıdır. Ancak, böyle bir kaynağı kullanıcılar arasında anahtarlayabilmek için bazı önlemler almak, düzenlemeler yapmak zorunludur. Örneğin, AĠB'deki program sayacı, durum belirteçleri, genel amaçlı yazmaçlar kullanıcıya özgü verileri içerirler. AĠB nin bölüģülebilmesi için, bu yazmaçların yeni kullanıcının verileri ile günlenmeleri ve eski içeriklerinin saklanması gereklidir. Satır yazıcı gibi, istenildiğinde geri alınamayan (eģ zamanlı bölüģülemeyen) kaynaklar için de, yazılım yolu ile eģdeğerli birimler yaratmak olanaklıdır. Böylece her kullanıcı, kendi satır yazıcısını, kart okuyucusunu kullanabilir. ĠĢletim sisteminin, "görüntü" diye nitelendirilen bu kaynakları da yönetmesi ve görüntü kaynak-fiziksel birim iliģkisini kurması gereklidir. Yazılım nitelikli kaynakların eģ zamanlı bölüģümü, programların: a) yeniden girilir nitelikte (reentrant) olmalarına, b) herkesce bilinen, öğrenilebilen adlarla çağılmalarına bağlıdır. Ġlk özellik, çeģitli programlama teknikleri ile kullanıcılar, derleyiciler tarafından sağlanabilir. Ancak adlandırma sorunu, fiziksel kaynaklarda olduğu gibi, iģletim sisteminin yükümlülüğündedir. BölüĢülmesi istenen yazılım, sistemin sürekli birleģenleri arasında sayılıyorsa, baģka bir değiģle herhangi bir kullanıcı tarafından rastgele zamanlarda yaratılıp, yok edilmiyorsa, tüm kullanıcılarca bilinen ortak bir isimle çağırılabilir. Örneğin kimi sistemde derleyiciler, matematiksel ve istatistiksel iģlevler vb. yazılım, ana bellekte aynı isimle, birçok kullanıcı tarafından eģzamanlı bölüģülmektedir. Bir sistemde bölüģülen yazılımın, birbirinden habersiz kullanıcılar tarafından, dinamik olarak yaratılıp, yok edilmesi istenirse, iģletim sisteminin bu oluģumu izleyecek, gereken iliģkileri kuracak iģlevleri de içermesi gerekir. Günümüzde, bedeli yüksek olan bu seçeneği uygulayan sistem sayısı çok sınırlıdır. 26

27 Bir bilgisayar sisteminde belirli bir süre kullanılması amacıyla atanabilecek cinsten her türlü yapıta KAYNAK adı verilmektedir. Tipik bir sistemde bu yapıtlar Ģunlar olabilir; - K tane AĠB (CPU) - L byte'lık bellek - M tane disk - N tane manyetik teyp - P tane satır yazıcı - Q tane kart okuyucusu ve yazıcısı - R tane terminal... vb. ĠĢletim sistemleri açısından bir bilgisayar sisteminin kaynakları dört ayrı grupta toplanabilir. Bunlar; 1) Bellek (Ana bellek) 2) AĠB (CPU) 3) Yan-üniteler (yazıcılar, terminaller, diskler, vb.) 4) Bilgi (Files, Data-Bases) Bir bilgisayar sisteminin kaynaklarının, o sistemin performansını en yüksek düzeyde tutabilecek bir Ģekilde paylaģımlı olarak kullanılmasını sağlayan mekanizmaya YÖNETĠM adı verilir. Bir sistemin performansı temel olarak beģ ayrı kriterle ölçülür. Bunlar; 1) Verimlilik: ĠĢletim sistemleri genellikle karmaģık programlardan oluģmuģtur. Bu programların, yönetimini üstlendikleri sistem kaynaklarını kullanma oranı ne kadar düģük olursa, sistemin verimliliği de o derece yüksek olur. 2) Güvenilirlik: Sistem yönetimi, en azından üstünde kurulu olduğu donanım kadar güvenli olmalıdır. Donanım veya yazılım yönünden doğacak sorunları sezebilmeli ve bu sorunlardan doğacak zararları en aza indirmelidir. 3) Koruyuculuk: Yönetim bir kullanıcının, ki bu bir program da olabilir, yapacağı hataların diğer kullanıcıları hiçbir Ģekilde etkilememesini sağlayabilmelidir. 4) Sezdiricilik: Genellikle kullanıcıların sistemden isteklerinin neler olduğunu sezmek veya kestirmek kolay olmamaktadır. Ancak, kullanıcıların isteklerinin belirli süreler içinde büyük farklılıklar göstermediği de söylenebilir. Örneğin, kullanıcı sisteme bir iģ girdiğinde, o iģin kabaca ne zaman sonuçlanabileceğini kestirebilmelidir. 5) ElveriĢlilik: Kullanıcıların bir sistemin kaynaklarını paylaģımlı olarak kullanmaları, onların kendi istekleriyle değil de sistemin onlardan istediği ekonomik bir zorunluluktur. Dolayısıyla sistem yönetimi, kullanıcıya verilen servisin kolay elde edilebilir, yani elveriģli olmasını da sağlamalıdır. 27

28 Bir iģletim sisteminin yönetim fonksiyonlarını temel alarak dört ayrı gruba ayırabiliriz. Bunlar; 1) Kaynakların izlenmesi (KĠ), kaynağın statüsü, kullanıldığı yer, vb. 2) Kaynakların kullanım politikasının saptanması (KP), kim, ne zaman, ne kadar? 3) Kaynakların atanması (KA) 4) Kaynakların kullanıcılardan geri alınması (KG) dır Ana Belleğin Yönetimi YetmiĢli yılların ortalarına kadar, ana bellek, bölüģülür niteliği ve sistem içindeki yüksek ederi nedeniyle, üzerinde yolun çalıģma yapılan bir kaynak olmuģtur. Günümüzde, donanımın büyük ölçüde ucuzlaması, ana belleğin geçmiģe göre daha yalın yöntemlerle yönetilmesini olanaklı kılacaktır. Ancak, orta ve büyük boy birçok sistemin, yapılmıģ olan yatırımlar nedeniyle, geçmiģ dönemin izlerini taģıyacağı ve ana belleğin yönetimi için benimsenmiģ ilkelerin, daha bir süre yürürlükte kalacağı öngörülebilir. ġimdi yönetim fonksiyonlarının bellek için ne anlam taģıdıklarını inceleyelim. 1)KĠ: Belleğin hangi bölümlerinin kullanılmakta olduğunun ve kimler tarafından kullanıldığının, ayrıca belleğin hangi bölümlerinin kullanılabilir durumda (FREE) olduğunun izlenmesi. 2)KP: Eğer "Multi-Processing" yapılıyorsa belleğin hangi "Process"lere (görev veya iģbirimlerine) ne zaman ve ne kadar bir süre için verilmesi gerektiğinin saptanması. 3)KA: Sistemdeki bir "Process" bellek isteğinde bulunduğunda "Kullanım Politikası"na aykırı olmadıkça gereken atamanın saptanması. 4)KG: "Process"lerden, iģlerinin bitiminde, onlara atanmıģ bellek sahalarının geri alınıp, o sahalarla ilgili statü değiģikliklerinin yapılması. Bellek ve AĠB yönetimleri birbirlerine sıkı bağlarla bağlanmıģtır. Bir program ancak belleğe yerleģtirilmiģ ise iģlem görebilir. Dolayısıyla belirli bir süre için AĠB denetimini ele geçiremeyecek bir programın bellekte tutulması, o bellek bölümünün boģu boģuna harcanması demektir. Bir bilgisayar sisteminin en pahalı kaynaklarından biri olan belleğin bu Ģekilde harcanmasını önlemek için iģletim sistemi, daha doğrusu bellek yönetimi, belleğin iģlenebilir programlarla yüklü olmasını ve bellekte oluģan boģlukların kullanılabilir bir durumda düzenlenmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu ve benzeri bellek yönetim sorunlarını çözmek için Relocation, Paging, Segmentation, Partition, Allocation, Swapping, Overlaying gibi çeģitli teknikler geliģtirilmiģtir. Ancak bu tekniklerin bellek yönetimi açısından getirdikleri kolaylıkları ve uygunluğu gerek 28

BÖLÜM 3 3. İŞLETİM SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ

BÖLÜM 3 3. İŞLETİM SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ BÖLÜM 3 3. İŞLETİM SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ Bir işletim sistemi bir anda yalnızca bir kullanıcının bilgisayarı kullanmasına izin veriyor ve birden çok kullanıcının kullanmasına izin vermiyorsa, böyle

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İŞLETİM SİSTEMLERİ Bilinen İşletim Sistemleri İşletim Sistemlerinin Görevleri İşletim Sistemlerinin Gelişim Evresi İşletim Sistemi Türleri İşletim

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

Program AkıĢ Kontrol Yapıları

Program AkıĢ Kontrol Yapıları C PROGRAMLAMA Program AkıĢ Kontrol Yapıları Normal Ģartlarda C dilinde bir programın çalıģması, komutların yukarıdan aģağıya doğru ve sırasıyla iģletilmesiyle gerçekleģtirilir. Ancak bazen problemin çözümü,

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemleri ve Donanım İşletim Sistemlerine Giriş/ Ders01 1 İşletim Sistemi? Yazılım olmadan bir bilgisayar METAL yığınıdır. Yazılım bilgiyi saklayabilir, işleyebilir

Detaylı

Dosya Yönetim Sistemi Hazırlayan : mustafa kaygısız Kaynak: megep.meb.gov.tr

Dosya Yönetim Sistemi Hazırlayan : mustafa kaygısız Kaynak: megep.meb.gov.tr Dosya Yönetim Sistemi Hazırlayan : mustafa kaygısız Kaynak: megep.meb.gov.tr İşletim sisteminin dosyaları organize etme ve yönetme için ne kullandığını gösteren ifadedir. Dosya verilerin toplandığı birimlerdir

Detaylı

ÖĞRENME FAALĠYETĠ 3 ÖĞRENME FAALĠYETĠ 3

ÖĞRENME FAALĠYETĠ 3 ÖĞRENME FAALĠYETĠ 3 ÖĞRENME FAALĠYETĠ 3 AMAÇ ÖĞRENME FAALĠYETĠ 3 Bu öğrenme faaliyetiyle elektronik posta hesabınızı, e-posta yönetim yazılımlarını kullanarak yönetmeyi öğrenebileceksiniz. ARAġTIRMA Ġnternet ortamında e-posta

Detaylı

T.C. BĠNGÖL ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ Strateji GeliĢtirme Dairesi BaĢkanlığı. ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN)

T.C. BĠNGÖL ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ Strateji GeliĢtirme Dairesi BaĢkanlığı. ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN) ÇALIġANLARIN MEMNUNĠYETĠNĠ ÖLÇÜM ANKET FORMU (KAPSAM ĠÇĠ ÇALIġANLAR ĠÇĠN) Düzenleme Tarihi: Bingöl Üniversitesi(BÜ) Ġç Kontrol Sistemi Kurulması çalıģmaları kapsamında, Ġç Kontrol Sistemi Proje Ekibimiz

Detaylı

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri İşletim Sistemi 2 İşletim sistemi (Operating System-OS), bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan ve uygulama programlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem

Detaylı

Sistem Programlama. (*)Dersimizin amaçları Kullanılan programlama dili: C. Giriş/Cıkış( I/O) Sürücülerinin programlaması

Sistem Programlama. (*)Dersimizin amaçları Kullanılan programlama dili: C. Giriş/Cıkış( I/O) Sürücülerinin programlaması Sistem Programlama Sistem programlama bilgisayar mühendisliğinin bir alanı olup karmaşık sistemlerin ve bu sistemlerin parçalarının ile ilgilenir. İşletim Sistemlerinin Programlaması Giriş/Cıkış( I/O)

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNĠVERSĠTESĠ BĠLGĠSAYAR BĠLĠMLERĠ UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ YÖNETMELĠĞĠ

MUSTAFA KEMAL ÜNĠVERSĠTESĠ BĠLGĠSAYAR BĠLĠMLERĠ UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ YÖNETMELĠĞĠ MUSTAFA KEMAL ÜNĠVERSĠTESĠ BĠLGĠSAYAR BĠLĠMLERĠ UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Mustafa Kemal Üniversitesi

Detaylı

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SMO103

BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SMO103 BİLGİ TEKNOLOJİLERİ SMO103 2. HAFTA BİLGİSAYAR SİSTEMİ, BİLGİSAYARI OLUŞTURAN BİRİMLER VE ÇALIŞMA PRENSİPLERİ ANAKART, İŞLEMCİ VE BELLEKLER SABİT DİSKLER, EKRAN KARTLARI MONİTÖRLER VE DİĞER DONANIM BİRİMLERİ

Detaylı

Kullanıcı Hesabı ve Şifre Yönetimi

Kullanıcı Hesabı ve Şifre Yönetimi 1. Amaç Bu prosedürün amacı BĠLGĠ bünyesinde veya yan kuruluģlarda çalıģan ve BILGINETWORKS alanına dahil olan kullanıcıların Ģifrelerinin azami ölçüde güvenlikli ve sağlam bir yapıda oluģturulmasını,

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş Ders Kitapları ve Notlandırma İşletim Sistemlerine Giriş Ahmet Burak Can Hacettepe Üniversitesi abc@cs.hacettepe.edu.tr Ders kitapları İşletim Sistemleri, Ali Saatçi Modern Operating Systems, Andrew Tanenbaum

Detaylı

Hansel zeki bir çocukmuģ. Sabah ormana doğru yürürlerken, akģam yemeğinde cebine sakladığı kuru ekmeğin kırıntılarını (yere iz bırakıp kaybolmamak ve

Hansel zeki bir çocukmuģ. Sabah ormana doğru yürürlerken, akģam yemeğinde cebine sakladığı kuru ekmeğin kırıntılarını (yere iz bırakıp kaybolmamak ve ALGORİTMALAR Hansel zeki bir çocukmuģ. Sabah ormana doğru yürürlerken, akģam yemeğinde cebine sakladığı kuru ekmeğin kırıntılarını (yere iz bırakıp kaybolmamak ve daha sonra bu izi takip ederek evin yolunu

Detaylı

T.C. B A ġ B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/14200 3 ARALIK 2009 GENELGE 2009/18

T.C. B A ġ B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/14200 3 ARALIK 2009 GENELGE 2009/18 I. GİRİŞ GENELGE 2009/18 2007-2013 döneminde Avrupa Birliğinden Ülkemize sağlanacak hibe niteliğindeki fonlar Avrupa Konseyinin 1085/2006 sayılı Katılım Öncesi Yardım Aracı Tüzüğü ve söz konusu Tüzüğün

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ - 2. Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ - 2. Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ - 2 Kaynakların Paylaşımı (Resource Sharing) Sistem, sistem kaynaklarını belli bir hiyerarşi içinde kullanıcının hizmetine sunar. Bir işletim sisteminde paylaşılan kaynaklar

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu bulunmaktadır; 1. Performans: İşletim sistemi, makine

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 İşletim Sistemlerine Giriş Bilgisayar Sistemi uygulama programları derleyici editör komut yorumlayıcı işletim sistemi makina dilinde programlar mikroprogram (ROM da)

Detaylı

BĠLGĠSAYAR AĞLARI. 1-Bilgisayar ağı nedir? 2-Ağ türleri 3-Ağ bağlantıları 4-Ġnternet kavramı ve teknolojileri

BĠLGĠSAYAR AĞLARI. 1-Bilgisayar ağı nedir? 2-Ağ türleri 3-Ağ bağlantıları 4-Ġnternet kavramı ve teknolojileri BĠLGĠSAYAR AĞLARI 1-Bilgisayar ağı nedir? 2-Ağ türleri 3-Ağ bağlantıları 4-Ġnternet kavramı ve teknolojileri Ağ Kavramı Bilgisayarların birbirleri ile iletiģimlerini sağlamak, dosya paylaģımlarını aktif

Detaylı

İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü

İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü İnsan Kaynakları Yönetiminin Değişen Yüzü 21. yüzyılda Ģirketlerin kurumsallaģmasında, insan kaynakları yönetiminin Ģirketlerde etkin bir Ģekilde iģlemesi, giderek

Detaylı

BĠLGĠ ĠġLEM DAĠRE BAġKANLIĞI FAALĠYET RAPORU

BĠLGĠ ĠġLEM DAĠRE BAġKANLIĞI FAALĠYET RAPORU BĠLGĠ ĠġLEM DAĠRE BAġKANLIĞI FAALĠYET RAPORU 2011 BİRİM YÖNETİCİSİNİN SUNUŞU 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun yayınlanmasıyla beraber veri ve bilgiye dayalı bir yönetimin gerekliliği,

Detaylı

5.50. OTOMOBĠL TEKERLEĞĠ MONTAJ OTOMASYONU

5.50. OTOMOBĠL TEKERLEĞĠ MONTAJ OTOMASYONU 5.50. OTOMOBĠL TEKERLEĞĠ MONTAJ OTOMASYONU Prof. Dr. Asaf VAROL avarol@firat.edu.tr GiriĢ: Hızla geliģen bilgisayar teknolojisi, her alanda olduğu gibi etkisini robot teknolojisi ve otomasyon sistemleri

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş Ders Kitapları ve Notlandırma İşletim Sistemlerine Giriş Ahmet Burak Can Hacettepe Üniversitesi abc@cs.hacettepe.edu.tr Ders kitapları İşletim Sistemleri, Ali Saatçi Modern Operating Systems, Andrew Tanenbaum

Detaylı

ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü Veri Tabanı (ÇED Veri Tabanı)

ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü Veri Tabanı (ÇED Veri Tabanı) ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü Veri Tabanı (ÇED Veri Tabanı) 1 GÜNDEM 1. Amacı 2. Veri Tabanı Kapsamı 3. Özellikleri 4. Uygulama 2 1-Amacı Mekansal (haritalanabilir) Bilgilerin Yönetimi Sağlamak (CBS)

Detaylı

5.49. METRO ULAŞIM SİSTEMİ OTOMASYONU

5.49. METRO ULAŞIM SİSTEMİ OTOMASYONU 5.49. METRO ULAŞIM SİSTEMİ OTOMASYONU Prof. Dr. Asaf VAROL avarol@firat.edu.tr Giriş: Metro ulaģım sisteminde amaç araçların değil insanların ekonomik, hızlı ve güvenli bir biçimde ulaģımına öncelik vermektir.

Detaylı

MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; çalıģanlara verilecek iģ sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esaslarını düzenlemektir.

MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; çalıģanlara verilecek iģ sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esaslarını düzenlemektir. ÇALIġANLARIN Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ EĞĠTĠMLERĠNĠN USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELĠK BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; çalıģanlara verilecek iģ

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ

Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Bilgisayar, kendine önceden yüklenmiş program gereğince

Detaylı

ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI

ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI ÖĞR.GÖR.DR. FATĠH YILMAZ YILDIZ TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ MESLEK YÜKSEKOKULU Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ PROGRAMI Dünya da her yıl 2 milyon kiģi iģle ilgili kaza ve hastalıklar sonucu ölmektedir. ĠĢle ilgili kaza

Detaylı

TÜRKĠYE FUBOL FEDERASYONU GENEL KURUL ĠÇ TÜZÜĞÜ

TÜRKĠYE FUBOL FEDERASYONU GENEL KURUL ĠÇ TÜZÜĞÜ TÜRKĠYE FUBOL FEDERASYONU GENEL KURUL ĠÇ TÜZÜĞÜ I-BAġLANGIÇ HÜKÜMLERĠ MADDE 1 Amaç ĠĢbu iç tüzüğün amacı, Türkiye Futbol Federasyonu ( TFF ) genel kurul toplantılarında izlenecek tüm usul ve esasları belirlemektir.

Detaylı

MTM 305 MĠKROĠġLEMCĠLER

MTM 305 MĠKROĠġLEMCĠLER KARABÜK ÜNĠVERSĠTESĠ TEKNOLOJĠ FAKÜLTESĠ MEKATRONĠK MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ MTM 305 MĠKROĠġLEMCĠLER ArĢ. Gör. Emel SOYLU ArĢ. Gör. Kadriye ÖZ Assembly Dili Assembly programlama dili, kullanılan bilgisayar

Detaylı

BİLGİSAYAR KULLANMA KURSU

BİLGİSAYAR KULLANMA KURSU 1 2 KURS MODÜLLERİ 1. BİLGİSAYAR KULLANIMI 3 1. Bilişim (Bilgi ve İletişim) Kavramı Bilişim, bilgi ve iletişim kelimelerinin bir arada kullanılmasıyla meydana gelmiştir. Bilişim, bilginin teknolojik araçlar

Detaylı

İşlem Yönetimi (Process Management)

İşlem Yönetimi (Process Management) İşlem Yönetimi (Process Management) 2 Bir işletim sisteminde, temel kavramlardan bir tanesi işlemdir. İş, görev ve süreç kelimeleri de işlem ile eşanlamlı olarak kullanılabilir. Bir işlem temel olarak

Detaylı

T.C. SĠLĠVRĠ BELEDĠYE BAġKANLIĞI ĠNSAN KAYNAKLARI VE EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIġMA YÖNETMELĠĞĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Ġlke ve Tanımlar

T.C. SĠLĠVRĠ BELEDĠYE BAġKANLIĞI ĠNSAN KAYNAKLARI VE EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIġMA YÖNETMELĠĞĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Ġlke ve Tanımlar T.C. SĠLĠVRĠ BELEDĠYE BAġKANLIĞI ĠNSAN KAYNAKLARI VE EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜ ÇALIġMA YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Ġlke ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu yönetmeliğin amacı Silivri Belediye BaĢkanlığı

Detaylı

2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM PROGRAMLARI

2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM PROGRAMLARI 2010 I. DÖNEM GEBZE EĞİTİM KuruluĢumuz ilgili Devlet KuruluĢları tarafından devlet destekleri kapsamındaki eğitim ve danıģmanlık faaliyetlerinde yetkilendirilmiģ bulunmaktadır. 1 STRATEJĠK PLANLAMA EĞĠTĠM

Detaylı

SAMSUN BELEDĠYELER BĠRLĠĞĠ ÇALIġMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELĠK. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar

SAMSUN BELEDĠYELER BĠRLĠĞĠ ÇALIġMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELĠK. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar SAMSUN BELEDĠYELER BĠRLĠĞĠ ÇALIġMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELĠK Amaç: BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Samsun Belediyeler Birliği çalıģma usul

Detaylı

ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO

ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK YURTİÇİ KARGO ALĠ ARIMAN:2008463007 OSMAN KARAKILIÇ:2008463066 MELĠK CANER SEVAL: 2008463092 MEHMET TEVFĠK TUNCER:2008463098 ŞİRKET TANITIMI 1982 yılında Türkiye'nin ilk

Detaylı

Donanımlar Hafta 1 Donanım

Donanımlar Hafta 1 Donanım Donanımlar Hafta 1 Donanım Donanım Birimleri Ana Donanım Birimleri (Anakart, CPU, RAM, Ekran Kartı, Sabit Disk gibi aygıtlar, ) Ek Donanım Birimleri (Yazıcı, Tarayıcı, CD-ROM, Ses Kartı, vb ) Anakart (motherboard,

Detaylı

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Depolama Aygıtları 1- Birincil Depolama Aygıtları Hızlı Erişim Süresine Sahiptirler Fiyatı daha fazladır. Daha küçük kapasiye sahiptir 2. İkincil

Detaylı

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SU ÜRÜNLERĠ VE SU SPORLARI. UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ YÖNETMELĠĞĠ

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SU ÜRÜNLERĠ VE SU SPORLARI. UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ YÖNETMELĠĞĠ HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SU ÜRÜNLERĠ VE SU SPORLARI UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Hitit Üniversitesi Su Ürünleri

Detaylı

TC İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİ STAJ RAPORU/DEFTERİ HAZIRLAMA İLKELERİ

TC İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİ STAJ RAPORU/DEFTERİ HAZIRLAMA İLKELERİ TC İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİ STAJ RAPORU/DEFTERİ HAZIRLAMA İLKELERİ Eylül, 2011 İÇİNDEKİLER GĠRĠġ... 3 A. Öğrenci Staj Raporu/Defterinin Başlıca Bölümleri...

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

VACAM ÖZELLİKLERİ. VACAM Kontrol Yazılımı program çalıģırken dönüģtürülebilen 13 tercüme edilmiģ lisan ile

VACAM ÖZELLİKLERİ. VACAM Kontrol Yazılımı program çalıģırken dönüģtürülebilen 13 tercüme edilmiģ lisan ile VACAM KONTROL YAZILIMI VACAM kontrol yazılımı çelik iģleme makinaları alanında uzun yıllardan sonra elde edilen deneyimlerin bir sonucu olarak Voortman tarafından geliģtirilmiģtir. Voortman'ın imalat programındaki

Detaylı

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar Bilgisayarda Programlama Temel Kavramlar KAVRAMLAR Programlama, yaşadığımız gerçek dünyadaki problemlere ilişkin çözümlerin bilgisayarın anlayabileceği bir biçime dönüştürülmesi / ifade edilmesidir. Bunu

Detaylı

Dersin Konusu ve Amaçları: Ders P lanı: Bölüm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar

Dersin Konusu ve Amaçları: Ders P lanı: Bölüm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarına Giriş Dersin Konusu ve Amaçları: Bu dersin amacı daha önce bilgisayar ve bilgi teknolojileri alanında herhangi bir bilgi ve/veya deneyime sahip olmayan öğrenciye bilgi

Detaylı

Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 9/12/2004 Sayı :25665

Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 9/12/2004 Sayı :25665 AĠLE HEKĠMLĠĞĠ KANUNU(1) Kanun Numarası : 5258 Kabul Tarihi : 24/11/2004 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 9/12/2004 Sayı :25665 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 44 Sayfa: Amaç ve kapsam Madde 1-

Detaylı

T.C. UġAK ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ. Ziraat ve Doğa Bilimleri Fakültesi Dekanlığı

T.C. UġAK ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ. Ziraat ve Doğa Bilimleri Fakültesi Dekanlığı T.C. UġAK ÜNĠVERSĠTESĠ REKTÖRLÜĞÜ Ziraat ve Doğa Bilimleri Fakültesi Dekanlığı UġAK ÜNĠVERSĠTESĠ, ZĠRAAT VE DOĞA BĠLĠMLERĠ FAKÜLTESĠ ĠÇ KONTROL SĠSTEMĠNĠN KAMU ĠÇ KONTROL STANDARTLARINA UYUMUNU SAĞLAMAK

Detaylı

GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR

GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR GÜNEġĠN EN GÜZEL DOĞDUĞU ġehġrden, ADIYAMAN DAN MERHABALAR ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BAġARILI YÖNETĠMDE ĠLETĠġĠM Hastane İletişim Platformu Hastane ĠletiĢim Platformu Nedir? Bu

Detaylı

İşletim Sistemlerine Genel Bakış

İşletim Sistemlerine Genel Bakış İşletim Sistemlerine Genel Bakış 1.1 Silberschatz, Galvin and Gagne 2009 İşletim Sistemi Nedir? Bilgisayar donanımı ile bilgisayar kullanıcısı arasında bir ara katman olarak aracılık etmek İşletim sisteminin

Detaylı

YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus )

YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus ) YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus ) MANTAR, VĠRÜS, KÜF VE BAKTERĠLERĠ YOK EDER, SAĞLIKLI YAġAM ALANLARI OLUġTURUR. % 100 EKOLOJĠK DEZENFEKSĠYONU SAĞLIYOR ve KÖTÜ KOKUKULARA SON VERĠYORUZ

Detaylı

TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE TEKNOLOJĠK ARAġTIRMA KURUMU BĠLGĠ ĠġLEM DAĠRE BAġKANLIĞI ÇALIġMA USUL VE ESASLARI

TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE TEKNOLOJĠK ARAġTIRMA KURUMU BĠLGĠ ĠġLEM DAĠRE BAġKANLIĞI ÇALIġMA USUL VE ESASLARI TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE TEKNOLOJĠK ARAġTIRMA KURUMU BĠLGĠ ĠġLEM DAĠRE BAġKANLIĞI ÇALIġMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Usul ve Esasların

Detaylı

MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ 2014 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU

MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ 2014 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ 2014 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU Ağustos 2015 İÇİNDEKİLER 1. KAMU İDARESİNİN MALİ YAPISI VE MALİ TABLOLARI HAKKINDA BİLGİ... 1 2. DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU...

Detaylı

Giriş Çıkış Birimleri:

Giriş Çıkış Birimleri: DONANIM VE YAZILIM Giriş Çıkış Birimleri: Bilgisayara dış ortamdan bilgi girilmesini sağlayan ve girilen bu bilgilerin bilgisayar tarafından işlendikten sonra, tekrar dış ortama çıkarılması için kullanılan

Detaylı

4.35. ASP, PHP ve CGI YAZILIMLARIN PERFORMANS ANALİZİ

4.35. ASP, PHP ve CGI YAZILIMLARIN PERFORMANS ANALİZİ 4.35. ASP, PHP ve CGI YAZILIMLARIN PERFORMANS ANALİZİ AraĢ. Gör. Ferhat BAĞÇACI, Prof. Dr. Asaf VAROL Fırat Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi ferhatb@firat.edu.tr, asaf_varol@yahoo.com Özet Bu çalıģmada,

Detaylı

PORTLAR Bilgisayar: VERİ:

PORTLAR Bilgisayar: VERİ: PORTLAR 1.FARE 2. YAZICI ÇİZİCİ TARAYICI 3.AĞ-İNTERNET 4.SES GİRİŞİ 5.SES ÇIKIŞI(KULAKLIK) 6.MİKROFON 7.USB-FLASH 8.USB-FLASH 9.MONİTÖR 10.PROJEKSİYON 11.KLAVYE BİLGİSAYAR NEDİR? Bilgisayar: Kullanıcıdan

Detaylı

SCADA VE RAPORLAMA SĠSTEMLERĠ

SCADA VE RAPORLAMA SĠSTEMLERĠ SCADA VE RAPORLAMA SĠSTEMLERĠ SCADA (Supervisory Control And Data Your Acquisition Slide ) Title RAPORLAMA SİSTEMİ Kapsamlı ve entegre bir Veri Tabanlı Kontrol ve Gözetleme Sistemi (SCADA) sayesinde, bir

Detaylı

2.4.2.3) Ġnsan Kaynakları Yönetimi Sistemleri... 14 2.4.2.4) Malzeme Yönetim Sistemleri... 15 2.4.2.5) Ofis Otomasyonu... 15 2.4.

2.4.2.3) Ġnsan Kaynakları Yönetimi Sistemleri... 14 2.4.2.4) Malzeme Yönetim Sistemleri... 15 2.4.2.5) Ofis Otomasyonu... 15 2.4. ĠÇĠNDEKĠLER ĠÇĠNDEKĠLER... i 1) BĠLGĠ SĠSTEMLERĠ... 1 1.1) BĠLGĠ SĠSTEMĠNE AĠT KAVRAMLAR... 1 1.1.1) Bilgi... 1 1.1.2) Sistem... 1 1.1.3) Bilgi Sistemi... 2 1.2) BĠLGĠ (ENFORMASYON) SĠSTEMLERĠNĠN TĠPLERĠ...

Detaylı

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ. SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ SÜREKLĠ EĞĠTĠM UYGULAMA VE ARAġTIRMA MERKEZĠ FAALĠYET RAPORU 2012 ĠÇĠNDEKĠLER ÜST YÖNETĠCĠ SUNUġU I- GENEL BĠLGĠLER A- Misyon ve Vizyon.. B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... C- Ġdareye

Detaylı

II. Bilgi Teknolojileri YönetiĢim ve Denetim Konferansı

II. Bilgi Teknolojileri YönetiĢim ve Denetim Konferansı II. Bilgi Teknolojileri YönetiĢim ve Denetim Konferansı BTYD 2011 ANKARA COSO YAKLAġIMI ÇERÇEVESĠNDE ĠÇ KONTROL FAALĠYETLERĠNĠN ANALĠZĠ Haziran 2011 BTYD 2011 BTYD 2011 Gündem Gündem 1. Ġç Kontrol Modelleri

Detaylı

SUNUŞ. Sabri ÇAKIROĞLU Ġç Denetim Birimi BaĢkanı

SUNUŞ. Sabri ÇAKIROĞLU Ġç Denetim Birimi BaĢkanı SUNUŞ Denetim, kurumsal iģ ve iģlemlerin öngörülen amaçlar doğrultusunda benimsenen ilke ve kurallara uygunluğunun belirlenmesidir. ĠĢlem ve hata tespit odaklı denetim/teftiģ uygulamaları zamanla süreç

Detaylı

AR&GE BÜLTEN 2010 ġubat EKONOMĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ

AR&GE BÜLTEN 2010 ġubat EKONOMĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ ĠZMĠR FĠNANS ALTYAPISI VE TÜRKĠYE FĠNANS SĠSTEMĠ ĠÇĠNDEKĠ YERĠ Erdem ALPTEKĠN Türk finans sistemi incelendiğinde en büyük payı bankaların, daha sonra ise sırasıyla menkul kıymet yatırım fonları, sigorta

Detaylı

EKLER. EK 12UY0106-4/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi

EKLER. EK 12UY0106-4/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-4/A1-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ Türk Akreditasyon Kurumu Personel Akreditasyon Başkanlığı Akreditasyon Uzmanı 1 Ülkemizde ve dünyada tüm bireylerin iģgücüne katılması ve iģgücü piyasalarında istihdam edilebilmeleri için; bilgiye dayalı

Detaylı

Daima Çözüm Ortağınız!!!

Daima Çözüm Ortağınız!!! Ses3000 CNC Neden Ses3000 CNC? Daima Çözüm Ortağınız!!! Ses3000 CNC, isminin getirdiği sorumluluk ile SatıĢ, Eğitim ve Servis hizmetlerini kurulduğu 1994 yılından beri siz değerli sanayicilerimize sağlamayı

Detaylı

CHAOS TM Dinamik Kavşak Kontrol Sistemi

CHAOS TM Dinamik Kavşak Kontrol Sistemi CHAOS TM Dinamik Kavşak Kontrol Sistemi CHAOS, araçların trafik ışıklarında bekleme süresini en aza indirir. Dinamik Kavşak Kontrol Sistemi Dinamik kavşak kontrol sistemi olarak adlandırılan CHAOS TM,

Detaylı

BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan BANKACILIK VERĠ TRANSFER SĠSTEMĠ KAPSAMINDA YAPILAN RAPORLAMALARDA UYGULANACAK ĠDARĠ PARA CEZALARINA ĠLĠġKĠN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLĠĞ (Resmi Gazete nin

Detaylı

TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM

TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM TOBB VE MESLEKĠ EĞĠTĠM Esin ÖZDEMİR Avrupa Birliği Daire Başkanlığı Uzman 15 Ocak 2010, Ankara 1 ĠÇERĠK Türk Eğitim Sisteminin Genel Yapısı Sorunlar Türkiye de Sanayi/Okul ĠĢbirliği TOBB ve Eğitim Oda

Detaylı

5. PROGRAMLA DİLLERİ. 5.1 Giriş

5. PROGRAMLA DİLLERİ. 5.1 Giriş 5. PROGRAMLA DİLLERİ 8.1 Giriş 8.2 Yazılım Geliştirme Süreci 8.3 Yazılım Geliştirme Sürecinde Programlama Dilinin Önemi 8.4 Programlama Dillerinin Tarihçesi 8.5 Programlama Dillerinin Sınıflandırılması

Detaylı

5.31. MODÜLER MOBİLYA ÜRETİMİNDE KULLANILAN SERİ ÜRETİM HATLARINDAN ZIMPARA MAKİNASININ BESLEME ÜNİTESİ OTOMASYONU

5.31. MODÜLER MOBİLYA ÜRETİMİNDE KULLANILAN SERİ ÜRETİM HATLARINDAN ZIMPARA MAKİNASININ BESLEME ÜNİTESİ OTOMASYONU 5.31. MODÜLER MOBİLYA ÜRETİMİNDE KULLANILAN SERİ ÜRETİM HATLARINDAN ZIMPARA MAKİNASININ BESLEME ÜNİTESİ OTOMASYONU Prof. Dr. Asaf VAROL avarol@firat.edu.tr ÖZET: GeliĢen teknolojilerin en büyük eksikliği

Detaylı

www.binnuryesilyaprak.com

www.binnuryesilyaprak.com Türkiye de PDR Eğitimi ve İstihdamında Yeni Eğilimler Prof. Dr. Binnur YEŞİLYAPRAK Türk PDR-DER Başkanı 16 Kasım 2007 Adana Türkiye de Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri Başlangıcından günümüze

Detaylı

REALTIME LINUX. 3. Linux ve Özgür Yazılım Şenliği Murat Demirten, 16 Mayıs 2004, Ankara

REALTIME LINUX. 3. Linux ve Özgür Yazılım Şenliği Murat Demirten, 16 Mayıs 2004, Ankara REALTIME LINUX 3. Linux ve Özgür Yazılım Şenliği Murat Demirten, 16 Mayıs 2004, Ankara Bu belgeyi, Free Software Foundation tarafından yayınlanmış bulunan GNU Genel Kamu Lisansının 2 ya da daha sonraki

Detaylı

AbstractAgent Bildiri Özeti (Abstract) Yönetim Sistemi. Hakem Kılavuzu

AbstractAgent Bildiri Özeti (Abstract) Yönetim Sistemi. Hakem Kılavuzu AbstractAgent Bildiri Özeti (Abstract) Yönetim Sistemi Hakem Kılavuzu İçindekiler I. ABSTRACTAGENT NEDİR?... 4 I.1 TANIM VE TEMEL ÖZELLĠKLER... 4 I.2 AVANTAJLARI... 4 II. YETKİLER... 5 III. HAKEM İŞLEMLERİ...

Detaylı

AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU

AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU Ağustos 2014 İÇİNDEKİLER KAMU İDARESİNİN MALİ YAPISI VE MALİ TABLOLARI HAKKINDA BİLGİ... 1 DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU...

Detaylı

Paralel Hesaplama ve CUDA

Paralel Hesaplama ve CUDA 6. Uluslar arası İleri Teknolojiler Sempozyumu (İATS 11), 16-18 Mayıs 2011, Elazığ, Türkiye Paralel Hesaplama ve CUDA M. Akçay 1 B. ġen 2, Ġ.M. Orak 3, A. Çelik 4 1 University of Dumlupınar, Kütahya/Turkey,

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİ Alakoç BURMA İÇİNDEKİLER

İŞLETİM SİSTEMLERİ Alakoç BURMA İÇİNDEKİLER 0 İÇİNDEKİLER İŞLETİM SİSTEMLERİ... 2 1. GİRİŞ... 2 1.1. İşletim Sistemi Nedir ve Niçin Kullanılır?... 2 1.2. İşletim Sisteminin Tanımı... 6 1.3. Bilgisayar Sistem Yapısı... 6 1.4. İşletim Sistemlerinin

Detaylı

Bilgisayarım My Computer

Bilgisayarım My Computer My Computer Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 Bahar Yarıyılı 12-13 Mar. 2012 Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU Bilgisayarım (my computer) simgesine sağ tıklar ve özellikler (properties) seçeneğini seçeriz.

Detaylı

Çeviri ĠĢletmeleri Derneği

Çeviri ĠĢletmeleri Derneği Çeviri ĠĢletmeleri Derneği Ahmet ÇALLI ES Bilgisayar ve DanıĢmanlık Ltd. Çeviri ĠĢletmeleri Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Çeviri ĠĢletmeleri Derneği 2007 yılında kuruldu 30 civarında üyesi var Sektör iģ

Detaylı

T.C. GÜMÜġHANE ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ

T.C. GÜMÜġHANE ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ T.C. GÜMÜġHANE ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ YÜKSEK LĠSANS VE DOKTORA TEZ TESLĠM KILAVUZU HAZIRLAYANLAR Yrd. Doç. Dr. Serhat DAĞ Yrd. Doç. Dr. Enver AKARYALI ġubat-2015 ÖNSÖZ Lisansüstü tezlerin,

Detaylı

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Eğitim Programı için gerekli ek rapor

Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Eğitim Programı için gerekli ek rapor 1/9 Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce Eğitim Programı için gerekli ek rapor İçindekiler C2. ULUSAL TIP EĞĠTĠMĠ STANDARTLARINA ĠLĠġKĠN AÇIKLAMALAR... 2 1. AMAÇ VE HEDEFLER... 2 1.3. Eğitim programı amaç

Detaylı

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği

Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı. Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Muhasebe Bilgi Sisteminin Temel Yapısı Bilgi Sistemleri Muhasebe Bilgi Sisteminin Niteliği ve İçeriği Bilgi Sistemleri Yönetim Bilgi Sistemleri Para, insangücü, malzeme, makine, teknoloji ve bilgi gibi

Detaylı

2010 YILI OCAK-HAZĠRAN DÖNEMĠ

2010 YILI OCAK-HAZĠRAN DÖNEMĠ MADEN TETKĠK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Sondaj Dairesi Başkanlığı 21 Yılı Ocak-Haziran Dönemi Faaliyet Raporu 21 YILI OCAK-HAZĠRAN DÖNEMĠ 1 ÜST YÖNETĠM SUNUMU SONDAJ DAĠRESĠ BAġKANLIĞI 21 YILI 1. 6 AYLIK

Detaylı

Ek-7 (KAPAK) LOGO ... 2 VERĠMLĠLĠK ARTIRICI PROJE ... 3

Ek-7 (KAPAK) LOGO ... 2 VERĠMLĠLĠK ARTIRICI PROJE ... 3 (KAPAK) LOGO 1... 2 VERĠMLĠLĠK ARTIRICI PROJE... 3 4 1 2 3 4 Proje sahibi iģletmenin veya tüzel kiģinin logosu yer alacaktır. Proje sahibi iģletmenin veya tüzel kiģinin adı veya ünvanı yazılacaktır. Proje

Detaylı

BİLTEK AKADEMİ EXCELL DERS NOTLARI. GRAFĠK OLUġTURMA

BİLTEK AKADEMİ EXCELL DERS NOTLARI. GRAFĠK OLUġTURMA Microsoft Excel Ders Notları - 2 GRAFĠK OLUġTURMA Grafikler, çok sayıda verinin ve farklı veri serileri arasındaki iliģkinin anlaģılmasını kolaylaģtırmak üzere sayısal veri serilerini grafiksel biçimde

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Prosesler Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Prosesler ve Proses Yönetimi bilgisayar sisteminde birden fazla iş aynı anda etkin olabilir kullanıcı programı diskten okuma işlemi yazıcıdan çıkış alma

Detaylı

Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir?

Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Başlangıç Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Bilgisayar Bilgisayar, kendisine verilen bilgiler

Detaylı

0502309-0506309 ÖLÇME YÖNTEMLERİ. Ders Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Yrd. Doç. Dr. M. Azmi AKTACĠR

0502309-0506309 ÖLÇME YÖNTEMLERİ. Ders Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Yrd. Doç. Dr. M. Azmi AKTACĠR 0502309-0506309 ÖLÇME YÖNTEMLERİ Ders Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Yrd. Doç. Dr. M. Azmi AKTACĠR Kaynak Ders Kitabı: ÖLÇME TEKNĠĞĠ (Boyut, Basınç, AkıĢ ve Sıcaklık Ölçmeleri), Prof. Dr. Osman

Detaylı

ĠNġAAT MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ DERSĠ

ĠNġAAT MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ DERSĠ ĠNġAAT MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ DERSĠ 1 PROF. DR. İLKER ÖZDEMİR YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYTEKİN 4 Çoğu ülkede, mühendislik dalında lisans derecesi, meslekte uzman olma yolunda ilk adımı oluģturur ve lisans programı

Detaylı

VERİ TABANI SİSTEMLERİ

VERİ TABANI SİSTEMLERİ VERİ TABANI SİSTEMLERİ 1- Günümüzde bilgi sistemleri Teknoloji ve bilgi. 2- Bilgi sistemlerinin Geliştirilmesi İşlevsel Gereksinimleri 1.AŞAMA Gereksinim Belirleme ve Analiz Veri Gereksinimleri Gereksinimler

Detaylı

Bilişim Teknolojileri

Bilişim Teknolojileri Bilişim Teknolojileri Arş.Görev.Semih ÇALIŞKAN 1.Hafta İÇİNDEKİLER Bilgisayar nedir? Donanım nedir? Yazılım nedir? Giriş nedir? İşlem nedir? Bellek nedir? Çıkış nedir? BİLGİSAYAR NEDİR? Bilgisayar, kullanıcıdan

Detaylı

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ

AĞ SĠSTEMLERĠ. Öğr. Gör. Durmuş KOÇ AĞ SĠSTEMLERĠ Öğr. Gör. Durmuş KOÇ Ağ Ġletişimi Bilgi ve iletişim, bilgi paylaşımının giderek önem kazandığı dijital dünyanın önemli kavramları arasındadır. Bilginin farklı kaynaklar arasında transferi,

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİ. Öğr. Gör. Fatih ALBAYRAK

İŞLETİM SİSTEMLERİ. Öğr. Gör. Fatih ALBAYRAK İŞLETİM SİSTEMLERİ Öğr. Gör. Fatih ALBAYRAK 1 Hedefler İşletim Sisteminin tanımını yapabilmek, Bilgisayarın Yapısını kabaca öğrenmek, İşletim Sistemlerinin Görevlerine hakim olmak, İşletim Sistemi mimarileri

Detaylı

GÜMÜġHANE ÜNĠVERSĠTESĠ DÖNER SERMAYE ĠġLETME MÜDÜRLÜĞÜ

GÜMÜġHANE ÜNĠVERSĠTESĠ DÖNER SERMAYE ĠġLETME MÜDÜRLÜĞÜ GÜMÜġHANE ÜNĠVERSĠTESĠ DÖNER SERMAYE ĠġLETME MÜDÜRLÜĞÜ 2011 MALĠ YILI BĠRĠM FAALĠYET RAPORU Mart 2012 / GümüĢhane 1 BĠRĠM YÖNETĠCĠSĠNĠN SUNUġU Dünya da son yıllarda yönetim anlayıģında yaģanan geliģmeler

Detaylı

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr Gölhisar Meslek Yüksekokulu Bilgisayarın Yapısı Donanım (Hardware): Bir bilgisayara genel olarak bakıldığında; Kasa, Ekran, Klavye, Fare, Yazıcı, Hoparlör,

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 5. Yönlendiricilerde İşlem İzleme ve Hata Ayıklama

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 5. Yönlendiricilerde İşlem İzleme ve Hata Ayıklama HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUVARI DENEY 5 Yönlendiricilerde İşlem İzleme ve Hata Ayıklama Bu deneyde, Laboratuvar görünümü, Çizim 5.1 de gösterilen biçimde

Detaylı

ATATÜRK ÜNĠVERSĠTESĠ

ATATÜRK ÜNĠVERSĠTESĠ ATATÜRK ÜNĠVERSĠTESĠ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Lisansüstü Programlar Online Ön Kayıt Kılavuzu Sevgili Öğrencimiz, Enstitülerimize hoģ geldiniz. 2009-2010 eğitim-öğretim yılında bahar yarıyılında Enstitümüze

Detaylı

Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır.

Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır. Kabuk Nedir? Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır. Kabuk programı kullanıcıya bir komut satırı (prompt da denir) sunar ve komut girmesi için bekler. Kabuk bu komutu yorumlayıp

Detaylı