Tip1 diyabet TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Tip1 diyabet TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES"

Transkript

1 TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES 03 MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ Tip1 diyabet

2 Diyabet insülinin eksikiği veya etkisizliği sonucu ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Toplumda daha sık görülen diyabet formu tip 2 diyabettir ve insülinin yeterince etki gösterememesi sonucu ortaya çıkar. Tip 1 diyabet ise daha seyrek olarak görülmesine rağmen küçük yaşlardan itibaren başlar ve ömür boyu insülin kullanılmasını gerektirir. Kanda şeker (glukoz) seviyesinin uzun süreli olarak yüksek olması (hiperglisemi), diyabet sorunlarına yol açar. Hiperglisemi kalp ve kan damarlarını bozarak göz,sinir ve böbrek hasarlarına, kalp krizi ve inmeye neden olabilir. Bu sebeple kan şekerinin olabildiğince normale yakın seviyelerde tutulması bu komplikasyonlarla karşılaşma riskini azaltır. Bu kitapçık, tip 1 diabetes mellituslu hastalarımızı bilgilendirmek ve yol göstermek amacı ile hazırlanmıştır. TEMD Dİabetes Mellİtus Çalışma ve Eğitim Grubu adına Prof.Dr. İlhan SATMAN - Prof. Dr. Şazi İMAMOĞLU Prof. Dr. Candeğer YILMAZ - Prof. Dr. Sema AKALIN Diyabetik Hasta Eğitim Broşürleri Serisi Novo Nordisk firmasından sağlanan koşulsuz eğitim desteği ile TEMD Diabetes Mellitus Çalışma ve Eğitim Grubu tarafından hazırlanmıştır. Tip 1 Diabetes Mellitus (Tip 1 diyabet) Daha önce juvenil başlangıçlı diyabet ve insülinebağımlı diabetes mellitus (IDDM) olarak adlandırılan tip 1 diyabet, kronik, ömür boyu süren bir hastalıktır. Bu hastalıkta pankreasta yapılan insülin adı verilen hormon, çok az üretilebildiği veya hiç üretilemediği için kandaki şekerin (glukozun) enerjiye dönüşmek üzere hücre içine girmesi mümkün olamamakta ve kanda glukoz seviyesi yükselmektedir. Toplumda çok daha sık görülen tip 2 diyabette ise öncelikle, vücudun çeşitli dokularında insülinin etkilerine karşı direnç vardır, sonraki yıllarda bir grup hastada insülin yapımı da azalır. Genetik ve çevresel faktörler, belirli virüslara maruz kalmak gibi çeşitli faktörler tip 1 diyabet gelişimine katkıda bulunabilir. Tip 1 diyabet, genel olarak ilkokula başlama döneminde ve adolesan çağında daha sık rastlanmakla birlikte, herhangi bir yaşta görülebilir. Bu konudaki yoğun araştırmalara rağmen tip 1 diyabetin kesin tedavisi veya koruma yolu yoktur, ancak hastalık iyi yönetilebilir. Mevcut tedavi yöntemleri ve takip olanakları ile tip 1 diyabetli hastaların, geçmişteki döneme göre daha uzun ömürlü ve sağlıklı oldukları bilinmektedir. 2 3

3 Belirtiler Tip 1 diyabetin başlıca belirtileri; ağız kuruluğu, susama hissi, sık ve bol idrar etme, yorgunluk ve halsizlik, sık acıkma, diyet yapmadığı halde zayıflama, bulanık görme ve özellikle ayaklarda -bazen de ellerde- hissizlik veya uyuşma ve karıncalanmadır. Belirtiler o kadar hızlı ilerler ki, bazı hastalar diyabet tanısı konulmadan önce önemli bir şikayetleri olmadığını ifade eder. Diyabetin belirtileri > > Ağız kuruluğu, susama > > Sık idrara çıkma > > Yorgunluk ve halsizlik > > Sık ve aşırı acıkma > > İstem dışı kilo kaybetme > > Bulanık görme > > Ayaklarda hissizlik veya uyuşma, karıncalanma 4 5

4 Tip 1 diyabetli bir kişi, genelde aşağıdaki belirti ve bulgularla başvurabilir: Ağız kuruluğu ve sık idrara çıkma: Aşırı şeker idrarla atılırken vücut suyunu da çektiği için idrar miktarı fazlalaşır. Bu durumda susama hissi ve ağız kuruluğu artar. Sonuç olarak hasta normalden daha çok idrara çıkıp daha fazla su içmeye başlar. Aşırı acıkma: Kandaki şekerin hücre içine girmesi için yeterli insülin bulunmadığından kaslar ve organlarda enerji açığı meydana gelir. Bu durum açlığı tetikler. Yemek yedikten hemen sonra bile açlık devam eder. İnsülin kullanılmadan, yiyeceklerin içindeki şekerler, adeta enerji fakiri olan vücut dokularını doyuramaz. Kilo kaybı: Acıkmayı azaltmak için daha fazla yemek yenilmesine rağmen hızla kilo kaybedilir. Enerji olarak kullanılabilecek şeker bulunmadığı için kas dokuları ve yağ depoları büzüşebilir. Yorgunluk: Hücre içinde enerji (şeker) yoksunluğu nedeniyle hasta, kendisini yorgun ve huzursuz hisseder. Bulanık görme: Kandaki şeker seviyesi çok yüksek ise vücudun tüm dokularından, bu arada göz merceğinden de su çekilir. Bu sebeple bakılan objelere odaklanılması güçleşir ve bulanık görme ortaya çıkar. Bazı hastalar ise, ancak kan şekeri çok yükselip diyabetik ketoasidoz geliştiğinde aşağıdaki belirtilerle hastaneye başvurabilirler: > > Derin ve hızlı nefes alıp verme > > Cilt ve ağız kuruluğu > > Yüzde kızarıklık > > Nefesin çürük meyve gibi kokması > > Bulantı ve kusma > > Sık idrar yapma > > Mide veya karın ağrısı Ne zaman doktora başvurmak gerekir? Yukarıda bahsedilen ve tip 1 diyabeti düşündüren herhangi bir belirti veya bulgu ile karşılaşırsanız hemen doktora başvurunuz. 6 7

5 Tip 1 diyabetin sebepleri Tip 1 diyabetin kesin sebebi bilinmemektedir. Bilim adamları, tip 1 diyabetli pek çok kişide -normalde vücudumuza giren zararlı bakteri ve viruslarla savaşmakla görevli olan- bağışıklık sisteminin, hatalı olarak pankreas bezinde yer alan ve insülin hormonunu üreten adacıkların beta hücrelerine yöneldiğini ve onları harap ettiğini ortaya çıkarmışlardır. Genetik özellikler, belirli viruslara maruz kalmayı kolaylaştırmakta ve hastalığı başlatmakta rol oynamaktadır. Sebebi ne olursa olsun, adacık hücreleri tahrip edilmeye başladığında, insülin yapımı giderek azalmaya başlar ve nihayetinde hiç insülin yapılamaz. Tip 1 diyabet Yüksek kan şekerine cevap olarak pankreastaki insülin üreten hücreler, insülin hormonu salgılar. Tip 1 diyabet, bu hücrelerin vücudun kendi bağışıklık sistemi tarafından tahrip edilmesi ile oluşur. Pankreas Normal Beta hücre yıkımı İnsülin üretilir Glukoz İnsülin üretilemez Glukozun hücre içerisine alınması İnsülin reseptörü İnsülin reseptörü Normalde, insülin hormonu glukozun hücrelerin içine girmesini, yakılarak adalelere ve diğer dokulara enerji ulaştırılmasını sağlar. İnsülin hormonu, midenin arkasında bulunan pankreas bezinde yapılır. Yemek yenildiğinde pankreas yeteri kadar insülini kan dolaşımına verir. İnsülin, damarlarda adeta bir anahtar gibi davranarak mikroskopik kapıları açar, böylece yenilen yemeğin sindirimi sonrasında kanda yükselen şekerin hücrelerin içine girmesini sağlar. Şeker, hücre içinde parçalanarak yakılır, bu şekilde bir yandan enerji sağlanırken diğer yandan kandaki şeker seviyesi düşer. Kan şekeri normal seviyeye doğru geriledikçe pankreastan kana verilen insülin miktarı da azalır. Tip 1 diyabet İnsülin yapımının azalması Tip 2 diyabet İnsülin Glukoz İnsülin direnci 8 9

6 Karaciğer bir nevi glukoz deposu ve yapım merkezi olarak görev yapar. Kanda insülin düzeyi düşük olduğunda, örneğin bir süre aç kalındığında kanda glukoz seviyesi azalmaya başlar, bu durumda karaciğer glikojen olarak depoladığı şekeri tekrar glukoz a çevirip kan glukozunu normal sınırlar içinde tutmayı sağlar. Tip 1 diyabette, pankreas adacık hücreleri tahrip oldukları için insülin yapılamaz ve bütün bu olaylar gerçekleşemez. Böylece glukoz, enerji olarak hücrelere ulaştırılacağı yerde, kanda birikmeye başlar ve kanda glukozun aşırı yükselmesi ile diyabet koması (diyabetik ketoasidoz) gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlar ortaya çıkar. Erişkin yaşlarda başlayan tip 1 diyabette beta hücre yıkımı çok yavaş gelişir ve bu hastalarda ancak 5-10 yıl sonra insülin gereksinimi başlar. Yavaş seyirli tip 1 diyabet veya LADA adı verilen bu diyabet formu, son 20 yılda artış göstermiştir. Tip 1 diyabet nasıl ortaya çıkar? > > Özetlemek gerekirse, tip 1 diyabetin kesin sebebi bilinmemektedir. > > Fakat çoğu kez genetik yatkınlığı olan bir kişide immun reaksiyonu başlatan bir viral infeksiyon ya da çevresel bir tetikleyici söz konusudur. > > Vücudun ak kan hücreleri (lenfositler) hatalı olarak insülin üretiminden sorumlu pankreas beta hücrelerine yönelip bu hücreleri tahrip etmeye başlar

7 Risk faktörleri Bilim adamları, tip 1 diyabet ile ilişkili yeni risk faktörlerini belirlemeye çalışmaktadır. Bilinen az sayıdaki risk faktörü aşağıda özetlenmiştir: > > Aile öyküsü: Kardeşlerinden birinde veya anne ya da babasında tip 1 diyabet bulunan kişilerde, tip 1 diyabet gelişme riski bir miktar artmıştır. > > Genetik: Belirli genleri bulunan kişilerde tip 1 diyabet gelişme riski yüksektir. Ailede tip 1 diyabetli varsa, bazı vakalarda genetik test yapılarak tip 1 diyabet açısından risk olup olmadığı anlaşılabilir. Ancak genetik test yapılması, çoğu kez klinik araştırma programlarına katılacak riskli kişilerin belirlenmesi ile sınırlıdır. > > Coğrafya: Ekvatordan Kuzeye doğru çıkıldıkça tip 1 diyabet insidensi artma eğilimi gösterir. Tip 1 diyabet gibi, toplumda çok sık görülmeyen hastalıkların görülme sıklığı insidens terimi ile ifade edilir. İnsidens, 1 yıl içinde çocukta yeni ortaya çıkan tip 1 diyabetli vakaların sayısını gösterir. Tip 1 diyabet insidensi, Finlandiya ve İtalya nın Sardunya Adası nda yaşayanlarda en yüksektir. Bu ülkelerde tip 1 diyabet, A.B.D. den 3 kat, Türkiye gibi ülkelerden ise yaklaşık olarak 30 kat daha yüksek oranda görülür

8 Tip 1 diyabetin olası risk faktörleri aşağıda özetlenmiştir: > > Viruslar: Epstein-Barr virusu, koksakivirus, kabakulak virusu ve sitomegalovirus infeksiyonları geçiren bazı kişilerde pankreas adacıklarında otoimmun yıkım tetiklenebilir ya da virusun kendisi adacık hücrelerini doğrudan harabiyete uğratabilir. > > D-vitamini eksikliği: Araştırmalar, D-vitamininin tip 1 diyabete karşı koruyucu rolü olabileceğini düşündürmektedir. Süt, önemli bir D-vitamini kaynağıdır. Bununla beraber, bazı araştırmalara dayanarak yaşamın ilk 3 ayında inek sütü verilen çocuklarda tip 1 diyabet riskinin arttığı ileri sürülmektedir. > > Diğer beslenme faktörleri: Omega-3 yağ asidlerinin tip 1 diyabete karşı bir miktar koruyuculuğu vardır. Nitratlı sulardan içenlerde tip 1 diyabet riski artabilir. Ek olarak, bebek mamasına erken dönemde tahıl eklenmesinin de tip 1 diyabet riskini etkileyebileceği ileri sürülmüştür. Bir çalışmada bebeklere tahıl verilmesi için en uygun zamanın aylar olabileceği gösterilmiştir. > > Diğer risk faktörleri: Ayrıca doğum sırasında annesi 25 yaşından genç olan çocuklarda ve gebelik sırasında preeklampsi geçiren kadınların çocuklarında, doğumdan hemen sonra sarılık veya solunum yolu sorunları geçiren çocuklarda tip 1 diyabet riskinin artabileceğinden kuşkulanılmaktadır

9 Diyabet tanısı nasıl konulur? Haziran 2009 da, Amerikan Diyabet Cemiyeti (ADA; American Diabetes Association), Avrupa Diyabet Çalışmaları Birliği (EASD: European Association for the Study of Diabetes) ve Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF: International Diabetes Federation) aşağıdaki tip 1 diyabet tanı testlerinin yapılması konusunda görüş birliğine varmışlardır: > > Glikozile hemoglobin: (A1C: HbA 1c ): Hemoglobin, alyuvarlarımıza oksijen taşıyan proteindir. A1C, hemoglobine bağlanan glukozun % oranını ölçer. Kan şekeri ne kadar yüksekse, hemoglobine bağlanma yüzdesi de o oranda artar. Daha önce hastaların son 2-3 aylık ortalama kan glukoz düzeyini izlemek üzere geliştirilmiş olan ve halen de bu amaçla kullanılan bu testin, 2010 yılından bu yana ADA nın önerileri ile, diyabet ve prediyabet tanısında da kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Son yıllarda A1C nin % ile ifade edilmesi yerine, mmol/mol biriminin kullanılması önerilmektedir. A1C nin iki kez %6.5 (48 mmol/mol) veya üzerinde bulunması, diyabet tanısı koydurur. % (39-46 mmol/mol) arasındaki A1C düzeyleri ise diyabet açısından yüksek riskli (prediyabetik) kişileri belirler. HbA 1c (A1C) düzeyine göre diyabet ve prediyabet tanısı A1C (%) A1C (mmol/mol) Normal <5.7 <39 Prediyabet (yüksek riskli durum) Diyabet Eğer bulunduğunuz koşullarda A1C testi yapılamıyorsa veya anormal hemoglobin varyantları gibi nadir rastlanan hemoglobin formlarını taşıyorsanız ya da gebe iseniz A1C testi durumunuzu tam olarak yansıtamayabilir. Bu durumda doktorunuz diğer testleri yaptırmanızı isteyebilir. > > Rastgele bir zamanda ölçülen kan glukozu: Ülkemizde kan glukoz düzeyi mg/dl birimi ile, bazı ülkelerde ise glukoz mmol/l birimi ile ifade edilir ( mg/dl birimini mmol/l ye çevirmek için 18 e bölmek gerekir). > > Sık idrar etme, ağız kuruluğu, yorgunluk gibi diyabet açısından kuşkulu şikayetleri olan bir kişide günün herhangi bir saatinde ölçülen kan glukozunun 200 mg/dl veya üzerinde bulunması, diyabet tanısı koydurur. Bu durumun daha sonra açlık kan glukozu ile de doğrulanması gerekir. > > Açlık plazma glukozu (APG): En az 8 saatlik açlık sonrasında sabah ölçülen APG nin iki farklı zamanda 126 mg/dl veya daha yüksek bulunması, diyabet tanısı koydurur mg/dl arasındaki APG düzeyleri bozulmuş açlık glukozu: BAG durumunu ifade eder, bu aşama diyabet açısından orta derecede riskli prediyabetik durumu yansıtır

10 Açlık kan glukoz (APG) düzeyine göre diyabet ve prediyabet tanısı APG (mg/dl) APG (mmol/l) Normal <100 <5.6 Prediyabet (bozulmuş açlık glukozu: BAG) Diyabet > > Oral glukoz tolerans testi (OGTT; Şeker yükleme testi): Tip 1 diyabet tanısında nadiren OGTT yapılması gerekebilir. OGTT de 2. saat plazma glukoz (2.stPG) düzeyinin 200 mg/dl veya üzerinde bulunması diyabet tanısı koydurur mg/dl arasındaki OGTT 2.stPG düzeyleri bozulmuş glukoz toleransı: BGT olarak bilinen ve yüksek riskli olan prediyabetik durumu yansıtır. OGTT 2. saat plazma glukoz (2.stPG) düzeyine göre diyabet ve prediyabet tanısı 2.stPG (mg/dl) 2.stPG (mmol/l) Normal <140 <7.8 Prediyabet (bozulmuş glukoz toleransı: BGT) Diyabet > > Diğer tanı testleri: Özellikle yetişkin yaşlarda başlayan bazı tip 1 diyabet vakalarını, tip 2 diyabetten klinik olarak ayırmak kolay olmayabilir. Ayrıca, çocukluk çağında da obezite sıklığının artmış olması, çocuk ve adolesan çağda başlayan tip 2 diyabet vakalarının artmasına yol açmıştır. Bu gibi durumlarda doktor kanda otoantikor (ICA, Anti-GAD, IA-2, IA-2β, IAA, Anti- ZnT8) testlerinin yapılmasını isteyebilir. Bu antikorlardan bir ya da birkaçının kanınızda tespit edilmesi tip 1 diyabeti düşündürür. Kan veya idrar örneğinde yağların yıkım ürünü olan ketonların bulunması da tip 2 diyabetten ziyade, tip 1 diyabet olduğuna işaret eder

11 Diyabetinizi kontrolde tutmak için ne yapmalısınız? Tip 1 diyabet tanısı almışsanız, insülin tedavisine başlanıp dozları ayarlanarak kan şekeriniz kontrol altına alınıncaya kadar yakın tıbbi takip altında olmanız gerekir. Diyabet bakımı bir ekip işidir. Tip 1 diyabetli hasta bu ekibin merkezinde yer almalıdır. Genelde doktor, tip 1 diyabetlinin bakımını koordine eder. Tip 1 diyabetlilerin bir endokrinoloji uzmanı tarafından izlenmesi daha uygundur. Diyabet ekibinde ayrıca, eğitmen olarak bir diyabet hemşiresi, deneyimli bir diyetisyen ve mümkünse bir sosyal hizmet uzmanı da yer almalıdır. Ek olarak, komplikasyonlara ve özel durumlara yönelik olarak psikolog, göz hastalıkları uzmanı, nörolog, nefrolog, kardiyolog, genel cerrah, ortopedist, infeksiyon hastalıkları uzmanı, damar cerrahı, plastik cerrah ve jinekolog gibi uzmanlardan oluşan bir konsültan ekibine de ihtiyaç vardır. Tip 1 diyabetli kişilerin kan glukoz düzeyi kontrol altına alındıktan sonra, düzenli olarak 3 ayda bir endokrinolog tarafından izlenmesi gerekir. Ayrıca yılda bir genel check-up yapılmasında yarar vardır. Özellikle diyabet kontrolü bozulduğunda, yüksek kan basıncı, böbrek hastalığı ya da gebelik varlığında bu kontroller sıklaştırılmalıdır

12 Doktor randevularında zaman kısıtlı olduğundan, bazen her şeyi sormak mümkün olmayabilir. Ayrıca aynı randevu sırasında diyabet ekibinin diğer üyelerinin de görülmesi gerekebilir. Bu sebeple, tip 1 diyabetli hasta olarak, randevulara hazırlıklı gitmeniz işleri kolaylaştırabilir. > > Bir sonraki randevuya kadar diyabete ilişkin önemli bulduğunuz olay ve durumları not edin. Randevunuza liste ile gidin. Diyabet kontrolü sağlandığında, başlangıçtaki belirtiler hızla kaybolur. Ancak tekrarlayan ani kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) veya belirli gıdaları yedikten sonra kan şekerinin ne kadar yükseleceğinin tahmin edilmesi gibi yeni sorunları öğrenmeniz gerekebilir. > > Önemli kişisel sorunlarınıza dair bilgileri not edin. Örneğin büyük stresler, yakın dönemdeki yaşam tarzı değişikliği gibi pek çok sorun diyabet kontrolünüzü etkileyebilir. > > Kullanmakta olduğunuz tüm ilaç, vitamin ve gıda desteklerinin listesini yapın. > > Kontrole gelirken kan şekeri günlüğünüzü ve glukometrenizi beraberinizde getirin. Doktorunuza, diyabet hemşirenize ya da diyetisyeninize soracağınız soruları not edin: Özellikle aşağıdaki hususlarda bilgi edinmek için sormak istediklerinizi listeleyin. Öğrenmek istediğiniz diğer hususları da sormaktan çekinmeyin. Diyabet ekibinizden öğrenecekleriniz; > > Kan şekeri ölçüm sıklığı ve zamanları > > İnsülin tedavisi kullanılan insülin tipleri, injeksiyon zamanları ve dozlar > > İnsülin uygulama araçları kalem injeksiyon ya da insülin pompası > > Düşük kan şekeri (hipoglisemi) nasıl tanınır?, nasıl tedavi edilir? > > Yüksek kan şekeri (hiperglisemi) nasıl tanınır?, nasıl tedavi edilir? > > Ketonlar nasıl ölçülür?, nasıl tedavi edilir? > > Beslenme gıda tipleri ve kan şekerini nasıl etkiledikleri > > Karbonhidrat sayımı > > Egzersiz aktivite durumunda insülin dozlarının ve ek gıda (karbonhidrat) alımının nasıl ayarlanacağı > > Tıbbi takip doktor, diyetisyen ve diyabet hemşiresinin hangi sıklıkta görüleceği 22 23

13 Doktorunuz sizden neleri öğrenmek isteyebilir? Doktorunuzun size bazı soruları sorması muhtemeldir. Aşağıdaki soruları cevaplamaya hazırlıklı olun. Doktorunuzun size soracakları; > > Diyabetle başa çıkmakta ne kadar başarılısınız? > > Ne kadar sıklıkta kan şekeri düşüklüğü yaşıyorsunuz? > > Kan şekerinizin düşeceğinin/düştüğünün farkına varıyor musunuz? > > Gün içinde nasıl besleniyorsunuz? > > Egzersiz yapıyor musunuz? Ne sıklıkta? > > Ortalama olarak günde ne kadar insülin kullanıyorsunuz? > > Hangi konularda ve ne sıklıkta kaçak yaparsınız? 24 25

14 Diyabet tanısından sonra hangi testler ve ne sıklıkta yapılmalıdır? A1C testi: Tip 1 diyabet tanısını aldıktan sonra düzenli aralıklarla kontrollere gittiğinizde, 3 ayda bir A1C testinin yapılması gerekir. Doktorunuz, yaşınızı, diyabet sürenizi, komplikasyonlarınızın olup olmadığını ve eşlik eden hastalıklarınızı dikkate alarak sizin için en uygun olan A1C hedefini belirleyecektir. TEMD Diyabet Kılavuzuna göre komplikasyonları bulunmayan ve diyabet süresi yılı aşmayan yetişkin yaştaki bir tip 1 diyabetlide A1C hedefinin %.6.5 i aşmaması önerilmektedir. IDF ve pek çok Batı toplumundaki diyabet otoriteleri de aynı hedefi benimsemektedir. ADA ise aynı koşullardaki bir tip 1 diyabetli için A1C hedefinin %7 nin altında olmasını önermektedir. Yaşam beklentisi düşük, diyabet yaşı ileri, hipoglisemi riski yüksek, komplikasyonları veya eşlik eden ciddi hastalıkları bulunan bazı diyabetiklerde ise %7.5, hatta %8.0 gibi A1C hedefleri daha güvenlidir. Buna karşılık genç, sosyokültürel düzeyi yüksek, yeni diyabetli ya da gebelik planlayan kişilerde A1C hedefinin %6.0 civarında olması istenebilir. A1C düzeyinin %6.5 olması son 3 aylık ortalama glukoz düzeyinin 140 mg/dl, A1C nin %7 olması ise son 3 aylık ortalama glukozun 154 mg/dl olduğunu ifade eder. A1C nin hedefin üzerinde bulunması insülin ve yemek planında değişiklikler yapılması gerektiğini gösterir

15 Diğer kan/idrar testleri ve muayeneler: Üç ayda bir ölçtüreceğiniz A1C ye ek olarak aşağıdaki laboratuvar testlerinizin periyodik aralıklarla yapılması gerekir: > > Açlık kan lipid profili (total kolesterol, HDL-kolesterol, LDLkolesterol, trigliserid düzeyleri) Yılda bir kez > > Böbrek fonksiyon testleri (kanda kreatinin ve BUN, idrarda mikroalbumin düzeyleri) Yılda bir kez > > Tiroid fonksiyon testleri (TSH, gereğinde serbest T4 ve anti-tpo düzeyleri) - Yılda bir kez > > Karaciğer fonksiyon testleri (ALT, AST) - Yılda bir kez > > Gluten enteropatisi için otoantikor testleri (anti-endomisyum IgA ve doku transglutaminazına karşı IgA antikorları) -Bir kez > > Kan basıncı -Her muayenede > > Ayak muayenesi -Her muayenede > > İnsülin injeksiyon yerlerinin kontrolü -Her muayenede > > Göz muayenesi - Yılda bir kez > > Diş hekimi muayenesi - Yılda iki kez 28 29

16 Tedavi Tip 1 diyabet tedavisinin erken dönemdeki ana amacı; diyabetik ketoasidoz ve aşırı yüksek hiperglisemiyi tedavi etmektir. Yeni tanı konulan tip 1 diyabetli hastaların durumları stabil olana kadar hastanede gözetim altında olmalarında yarar vardır. Tedavinin uzun dönemdeki amaçları ise; > > Belirtileri azaltmak > > Diyabetle ilişkili göz, böbrek, sinir, ayak ve kalp-damar hasarlarını önlemektir. Diyabet yönetiminde hasta baş aktördür. Bir tip 1 diyabet hastası olarak; > > Hipo ve hiperglisemileri fark edip tedavi etmeyi > > Diyabette beslenme planlaması yapmayı > > İnsülin injeksiyonu yapmayı > > Evde kan şekerini ölçmeyi ve idrarda keton bakmayı > > İnsülin dozlarını nasıl ayarlayacağını ve egzersiz durumunda ne kadar ekstra karbonhidratlı gıda alacağını > > Hastalık günlerinde ve özel durumlarda diyabetini nasıl yöneteceğini > > Diyabet ile ilgili sarf malzemelerini ve ilaçlarını almak için nereden rapor alacağını ve bunları nerede muhafaza edeceğini öğrenmeniz şarttır. Tip 1 diyabet tanısı almış her hastanın ömürboyu; > > İnsülin kullanmak > > Düzenli olarak egzersiz yapmak > > Sağlıklı kiloda olmak ve bunu korumak > > Dengeli ve düzenli beslenmek > > Evde kan şekerini takip etmek için söz vermesi gereklidir. Tedavinin asıl amacı; glukoz düzeyini olabildiğince normale yakın düzeylerde tutarak komplikasyonları önlemek veya geciktirmektir. Bunun için bazı isitisnaları olmakla birlikte, genel olarak kan glukoz düzeylerinin öğün öncesinde mg/dl ( mmol/l) ve gece yatmadan önce de mg/dl ( mmol/l) aralığında tutulması gereklidir. Bu konuda zorlanır ya da kendinizi yalnız hissederseniz, lütfen diyabet ekibinden yardım isteyin. İnsülin ve diğer ilaçlar: Tip 1 diyabette pankreasta insülin yapılamadığı için hastaların yaşaması için her gün insülin kullanmaları şarttır. İnsülin, glukozun damarlardan hücrelere girişini sağlayarak kan şekerini düşürür. İnsülin peptid (protein) yapısında bir hormon olduğu için hap olarak ağızdan verilemez. Çünkü ağızdan alındığında mide asidi ve sindirim enzimleri tarafından kana geçemeden hızla parçalanır. İnsülin çoğunlukla cilt altına zerk edilir. Seçilmiş bazı haslarda ise insülin pompası ile cilt altından sürekli olarak verilebilir

17 İnsülin tipleri: Etki sürelerine göre; hızlı, kısa, orta ve uzun etklili olmak üzere, başlıca 4 tip insülin mevcuttur. Etki sürelerine göre insülinler İnsülin tipi Jenerik adı Ticari adı Hızlı/çabuk etkili analog Aspart Lispro Glulisin NovoRapid Humalog Apidra Kısa etkili insan Kristalize Actrapid Humulin R Orta/ara etkili insan NPH İnsulatard Humulin N Uzun etkili analog Detemir Levemir Glargin Lantus Doktorunuz, ihtiyacınıza uygun olarak, bir gün içerisinde kullanacağınız insülin tiplerini verecektir. Günümüzde insülin tedavisi -diyabeti olmayan kişilerdeki normal fizyolojik insülin salınımına uygun olarak- günde 1-2 kez uzun ya da orta etkili insülin ile sağlanan bazal ve günde 3 kez -her yemek sonrasında kan şekeri yükselmesini kontrol etmek üzere- hızlı ya da kısa etkili insülin ile sağlanan bolüs insülin dozları ile yapılmaktadır. İnjeksiyon seçenekleri: İnsülin, daha önce tek kullanımlık (disposable) injektörler ile yapılmaktaydı. Günümüzde ise insülin tedavisi, kartuşu değişebilen ya da tek kartuşluk disposable insülin kalemleri yardımıyla yapılmaktadır. İnsülin kalemlerinde 4, 6, 8 ve 12 mm lik iğne uçları kullanılmaktadır. İnsülin pompası: İnsülin pompası, bir cep telefonu büyüklüğünde olan ve vücudun dışında taşınabilen bir cihazdır. Cihaz içindeki insülin rezervuarı şeffaf ve ince bir tüp ile karın cildi altına yerleştirilen bir katetere bağlanır. Ayrıca günümüzde pek çok ortamda mevcut olan kablosuz teknoloji ile ayarlanabilen pompa modelleri de mevcuttur. Karın dışında, ayrıca sırtın alt kısmı, kol ya da bacaklara da uygulanabilir. Kablosuz teknolojiyle pompayı programlamak mümkündür. Hangi pompa kullanılırsa kullanılsın, yapılan programlamaya göre hızlı etkili insülini sürekli ve otomatik olarak cilt altına verir. Programa uygun olarak sabit hızda verilen bu insülin, vücudun bazal insülin ihtiyaçlarını karşılar. Buna ek olarak, her öğünde tüketilen karbonhidrat miktarına uygun olarak yine bir program çerçevesinde pompa tarafından hesaplanan bolüs insülin dozları verilmektedir. Ayrıca kan şekeri hedeflenen düzeyin üzerinde ise düzeltme dozu ile hızla normale indirilebilmektedir. İyi motive olmuş kişilerde insülin pompası kullanılmasının, bazal-bolüs insülin injeksiyonlarına göre, daha iyi bir glisemik kontrol sağladığı bazı çalışmalarda gösterilmiştir

18 Diyabete eşlik eden durumların tedavisi: Aşağıdaki durumlarda ağızdan alınan bazı ilaçların da kullanılması gerekebilir; > > Hipertansiyon ilaçları: Kan basıncınız yüksek olmasa bile, anjiyotensin dönüştürücü enzimi (ACE: Angiotensin-converting enzyme) inhibe eden/baskılayan veya anjiyotensin II reseptör blokajı yapan bazı ilaçları (ARB: Angiotensin II receptor blockers) kullanmanız gerekebilir, zira bu ilaçların kan basıncını düşürmenin yanı sıra, idrarla atılan albumin (mikrolabumin) miktarını da azaltarak böbrek sağlığını korudukları gösterilmiştir. Tip 1 diyabetli kişilerde kan basıncının 130/80 mmhg nın altında tutulması gereklidir. > > Kolesterol düşürücü ilaçlar: Diyabet hastalarında kalp hastalığı riski yüksek olduğu için kan kolesterolünün güncel kılavuzlarda önerilen düşük düzeylerde tutulması için statin grubu ilaçlar verilmesi gerekebilir. TEMD ve ADA; -- düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL: Low-density lipoprotein, kötü ) kolesterolün 100 mg/dl nin altında, -- yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL: High-density lipoprotein, iyi ) kolesterolün erkekte 40 mg/dl, kadında ise 50 mg/dl nin üzerinde ve -- trigliseridin de 150 mg/dl nin altında tutulmasını önermektedir. Daha önce bir kalp-damar sorunu geçirmiş olan diyabetlilerde ise LDL kolesterol düzeyinin 70 mg/dl nin altına indirilmesi benimsenmiştir. > > Aspirin: Yaşı 40 ın altında, kalp krizi geçirmiş birinci derece akrabaları bulunan, kan basıncı veya kan kolesterolü yüksek olan veya sigara içen diyabetli hastalarda kalp hastalıklarını önlemek için düşük doz aspirin (günde mg) kullanılması önerilmektedir

19 Sağlıklı beslenme ve karbonhidrat sayımı Sağlıklı beslenme: Tip 1 diyabetli kişilerin her gün aynı saatlerde yemek yemesi, ayrıca önerilen beslenme planı ve gıda seçeneklerine uyması gerekmektedir. ADA ve Amerikan Diyetisyenler Birliği nin web sitelerinde diyabetlilere yönelik sağlıklı ve dengeli öğün planlaması için yararlı bilgiler sunulmaktadır. Bu bilgiler dışında, deneyimli bir diyetisyenden yardım alınması şarttır. Popüler inanışın aksine, aslında diyabet diyeti diye bir olgu yoktur. Artık diyabetlilere ömür boyu sıkıcı, yasaklayıcı veya kısıtlı diyetler önerilmemektedir. Tam tersine diyabetlilere meyve, sebze ve tam taneli tahıllardan zengin bir beslenme planı sunulmaktadır. Çünkü bu tür gıdaların besleyici değerleri yüksek, buna karşılık yağ ve enerji içerikleri ise düşüktür. Karbonhidrat sayımı: Bir tip 1 diyabetli olarak, yediğiniz gıdalardaki karbonhidrat miktarlarını öğrenmeniz gereklidir. Bu konuda diyabet ekibinizdeki diyet uzmanından destek alabilirsiniz. Ayrıca doktorunuz, tedavi planınızı yaparken karbonhidrat/insülin oranı nızı da hesaplayarak, kaç gram karbonhidrat aldığınızda bir ünite insülin yapmanız gerekeceğini size bildirecektir. Fiziksel aktivite Fiziksel aktiviteyi de günlük rutin programınızın içine almanız işleri kolaylaştıracaktır. Herkes gibi, bir tip 1 diyabetli olarak sizin de fiziksel aktivite yapmaya ihtiyacınız vardır. Düzenli egzersiz yapmanız, kan şekerini bir miktar düşürerek diyabet kontrolüne yardımcı olur. Egzersiz, aynı zamanda fazla kalorilerinizi yakarak sağlıklı kiloya ulaşmanızı kolaylaştırır. Diyabetli kişilerin haftada en az 5 gün ve günde en az 30 dakika süreli yürüme, koşma, yüzme, bisiklete binme gibi aerobik egzersizleri yapması önerilmektedir. Bununla beraber gerilme ve kuvvet artırıcı egzersizler de önemlidir. Uzun süredir aktif egzersiz yapmıyorsanız, egzersizin süresini ve şiddetini tedricen artırınız. Egzersizden birkaç saat sonrasında bile kan şekerinizin düşeceğini unutmayın. Bunun için kan şekerinizi daha sık ölçün. Doktorunuza danışarak gerekirse bir önceki insülin dozunda veya pompa kullanıyorsanız bazal dozlarınızda değişiklik yapın. Yoğun bir egzersiz programına başlamadan önce, mutlaka doktorunuza danışın. Tip 1 diyabetli kişilerin egzersizden önce, egzersiz sırasında ve sonrasında uymaları gerekli kurallar vardır

20 Egzersiz programı uygularken kurallara dikkat edin! > > Uygulayacağınız programın size uygun olup olmadığını doktorunuza danışın. > > Giydiğiniz ayakkabıların egzersiz için uygun olup olmadığını öğrenin. > > Vücudunuzun kondüsyonunu da sağlayacak, eğlenceli fiziksel aktiviteleri tercih edin. > > Egzersizi haftanın en az beş günü, mümkünse aynı saatlerde yapmaya çalışın. > > Egzersizden önce ve sonra kan şekerinizi ölçün. > > Egzersiz esnasında ya da egzersizden sonra kan şekerinizin aniden düşme ihtimaline karşı yanınızda hızlı emilen kabonhidratlı yiyecekler bulundurun. > > Diyabetiniz olduğunu gösterecek bilezik veya kolye takın ya da kartvizit kullanın. Olası bir acil durum halinde kullanmak üzere, yanınızda cep telefonu bulundurun. > > Egzersizden önce, egzersiz sırasında ve sonrasında ek sıvı alın. > > Egzersizin süresini veya şiddetini değiştirdiğinizde, kan şekerinizi uygun aralıkta tutmak için beslenme ve insülin programınızda değişiklikler yapmanız gerekebileceğini unutmayın. Evde kan şekeri takibi (SMBG: Self Monitoring of Blood Glucose) Evde kan şekerinizi düzenli aralıklarla ölçmeniz; diyet, egzersiz ve insülin programınızın uygun olup olmadığını ortaya koyar. > > Evde kan şekerinizi hangi sıklıkta ölçeceğinizi ve hedeflerinizin ne olduğunu doktorunuzdan veya diyabet hemşirenizden öğrenin. > > Günlük öğünlerinizi, aktivitenizi ve insülin dozlarınızı ayarlamak için kan şekeri sonuçlarından nasıl yararlanacağınızı öğrenin. Genel olarak kan şekerinin öğünlerden önce ve gece ölçülmesi gereklidir. Öğün öncesi ve gece kan şekeri hedeflerine ulaşıldığı halde, A1C hedefi tutturulamaz ise öğün sonrası 2. saat kan şekeri de ölçülmelidir. > > Hasta veya stresli olduğunuzda, insülin programında yeni bir değişiklik yaptıysanız, seyahat ediyorsanız ya da gebe iseniz kan şekerinizi daha sık ölçün

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 02 Diyabet ve egzersiz Diyabetli bireyler

Detaylı

Diyabet ve diş-dişeti sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve diş-dişeti sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 13 Diyabet ve diş-dişeti sorunları

Detaylı

Diyabet ve sosyal yaşam

Diyabet ve sosyal yaşam TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 14 Diyabet ve sosyal yaşam Diyabet

Detaylı

TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES 04 MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ Diyabet insülinin eksikiği veya

Detaylı

Diyabet ve göz sorunları

Diyabet ve göz sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 08 Diyabet ve göz sorunları Diyabet

Detaylı

Diyabette böbrek sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabette böbrek sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 09 Diyabette böbrek sorunları Diyabet

Detaylı

Şeker düşürücü ilaçlar

Şeker düşürücü ilaçlar TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES 05 MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ Şeker düşürücü ilaçlar Şeker düşürücü

Detaylı

Diyabet ve kalp-damar hastalıkları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve kalp-damar hastalıkları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 10 Diyabet ve kalp-damar hastalıkları

Detaylı

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ HİPOGLİSEMİ (KAN ŞEKERİNİN DÜŞMESİ) Tedavi planınız kan şekerinizi hedef değerler arasında tutmada daha etkili hale geldikçe, arada sırada hipoglisemi (düşük

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

Diyabet, cinsel yaşam ve gebelik

Diyabet, cinsel yaşam ve gebelik TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 07 Diyabet, cinsel yaşam ve gebelik

Detaylı

DİABETES MELLİTUS DİYABET (Şeker )HASTALIĞI. ATASAM HASTANESİ Kalite Yönetim Birimi

DİABETES MELLİTUS DİYABET (Şeker )HASTALIĞI. ATASAM HASTANESİ Kalite Yönetim Birimi DİABETES MELLİTUS DİYABET (Şeker )HASTALIĞI ATASAM HASTANESİ Kalite Yönetim Birimi BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? DİYABET(ŞEKER HASTALIĞI) NEDİR? Diyabet vücutta yeterince insülin üretilememesi veya etkili

Detaylı

Diyabet, iş yaşamı ve stres

Diyabet, iş yaşamı ve stres TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 15 Diyabet, iş yaşamı ve stres Diyabet

Detaylı

İNSÜLİN UYGULAMALARI

İNSÜLİN UYGULAMALARI İNSÜLİN UYGULAMALARI İnsülinin Fizyolojik Özellikleri İnsülin; pankreasın langerhans adacıklarındaki beta hücrelerinden salgılanan ve kan glikozunu düşüren bir hormondur. Sağlıklı bireylerde (gebe ve obez

Detaylı

TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ

TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ GİRİŞ Bu bilgi kiti, size Ramazan süresince oruç tutmanın esaslarını anlatmak ve pratik tavsiyeler sunmak amacıyla

Detaylı

Pankreas, midenin arkasında karın içine yerleşmiş bir organdır. Gıdaların sindirim ve kullanımında büyük rol alır. Vücut için önemli hormonlar

Pankreas, midenin arkasında karın içine yerleşmiş bir organdır. Gıdaların sindirim ve kullanımında büyük rol alır. Vücut için önemli hormonlar Pankreas, midenin arkasında karın içine yerleşmiş bir organdır. Gıdaların sindirim ve kullanımında büyük rol alır. Vücut için önemli hormonlar üretir. Bunların başında insülin gelmektedir. İnsülin, pankreastan

Detaylı

DİYABETTE İLAÇ VE İNSÜLİN TEDAVİSİ

DİYABETTE İLAÇ VE İNSÜLİN TEDAVİSİ DİYABETTE İLAÇ VE İNSÜLİN TEDAVİSİ Uz. Dr. M. Masum CANAT Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Kliniği DİYABET (ŞEKER HASTALIĞI) NEDİR? İnsülin eksikliği ya da var olan

Detaylı

Diyabetik Hasta Takibi. Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli

Diyabetik Hasta Takibi. Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli Diyabetik Hasta Takibi Dr. Hasan Onat PHD Diyabet Çalışma Grubu İnece ASM, Kırklareli Amaç Bu oturum sonunda katılımıcı hekimler birinci basamakta Diyabet hastalığının yönetimi konusunda bilgi sahibi olacaklardır.

Detaylı

DIYABET VE GEBELIK. www.temd.org.tr. TÜRKiYE ENDOKRiNOLOJi VE METABOLizMA DERNEGi

DIYABET VE GEBELIK. www.temd.org.tr. TÜRKiYE ENDOKRiNOLOJi VE METABOLizMA DERNEGi wwwtemdorgtr TÜRKiYE ENDOKRiNOLOJi VE METABOLizMA DERNEGi DiYABET ÇALIŞMA GRUBU TÜRKiYE ENDOKRiNOLOJi VE METABOLizMA DERNEGi Meşrutiyet Cad Ali Bey Apt 29/12 Kızılay, Ankara Tel: (312) 425 20 72 Faks:

Detaylı

Diyabet ve Hiperlipidemi

Diyabet ve Hiperlipidemi TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 11 Diyabet ve Hiperlipidemi Diyabet

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir.

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. HİPERTANSİYON Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir? Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon

Detaylı

Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi. Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi. Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi KALP KRİZİ Kalp krizi (miyokard

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU HİPERLİPİDEMİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini

Detaylı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU DÜŞÜK KAN ŞEKERİ HİPOGLİSEMİ Diyabetli olmak ve diyabetle beraber

Detaylı

DIABETES MELLITUS NEDİR? NEDENLERİ VE SONUÇLARI. Mümkün olduğunca normal bir yaşam. Lilly Deutschland GmbH Werner-Reimers-Straße 2 4 61352 Bad Homburg

DIABETES MELLITUS NEDİR? NEDENLERİ VE SONUÇLARI. Mümkün olduğunca normal bir yaşam. Lilly Deutschland GmbH Werner-Reimers-Straße 2 4 61352 Bad Homburg DIABETES MELLITUS NEDİR? NEDENLERİ VE SONUÇLARI DEDBT01944 Lilly Deutschland GmbH Werner-Reimers-Straße 2 4 61352 Bad Homburg Mümkün olduğunca normal bir yaşam www.lilly-pharma.de www.lilly-diabetes.de

Detaylı

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRıZINDE ILK MÜDAHALE Kalp krizi tıbbi bir acil durumdur. Erken tanı ve hızlı tedavi oldukça hayati

Detaylı

ÇOCUKLARDA ŞEKER HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

ÇOCUKLARDA ŞEKER HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR? Öğrencim ve Diyabet ÇOCUKLARDA ŞEKER HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR? Şeker hastalığının (diyabet) en sık görülen belirtileri sık sık ve bol miktarda idrar yapma, çok su içme, iştah artmasına rağmen

Detaylı

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Yazar Ad 61 Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Ülkemizde kalp damar hastalıkları erişkinlerde en önemli ölüm ve hastalık nedeni olup kanser veya trafik kazalarına bağlı ölümlerden daha sık görülmektedir. Halkımızda

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Diyabet Nedir? Diyabetin Tarihçesi. Gizli Şeker (Prediyabet)

Diyabet Nedir? Diyabetin Tarihçesi. Gizli Şeker (Prediyabet) Diyabet Nedir? Diabetes Mellitus (DM), pankreasın yeterli insulin üretememesi veya vücudun ürettiği insülini etkili bir şekilde kullanamaması sonucu oluşan ömür boyu devam eden kronik ve insülin üreten

Detaylı

HİPERTANSİYON VE İLAÇLAR

HİPERTANSİYON VE İLAÇLAR HİPERTANSİYON VE İLAÇLAR Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Hedef kan basıncı değerlerine ulaşmak için başarılı bir tedaviye gerek vardır. Başarılı tedavi 2 kısımdan oluşur: 1.Yaşam düzeninin değiştirilmesi 2.İlaç

Detaylı

ŞEKER HASTALIĞI-DİYABET. Uzm. Hemşire Seval GÜNDOĞDU

ŞEKER HASTALIĞI-DİYABET. Uzm. Hemşire Seval GÜNDOĞDU ŞEKER HASTALIĞI-DİYABET Uzm. Hemşire Seval GÜNDOĞDU Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir? Kandaki şeker (glukoz) miktarının çok fazla olduğu kronik (uzun süreli seyreden) bir hastalıktır Enerji kaynağı olarak

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

Hipoglisemi Hiperglisemi. (Kan Şekerinin Yükselmesi ve Düşmesi) Diyabet

Hipoglisemi Hiperglisemi. (Kan Şekerinin Yükselmesi ve Düşmesi) Diyabet Hipoglisemi Hiperglisemi (Kan Şekerinin Yükselmesi ve Düşmesi) Diyabet BR.HLİ.045 HİPOGLİSEMİ Kan şekeri düzeyinin 50 mg/dl veya altına düşmesi hipoglisemi olarak tanımlanır. Hipogliseminin oluşumuna zemin

Detaylı

Hasta bilgileri. Lantus

Hasta bilgileri. Lantus Hasta bilgileri Lantus Bu kitapçığı diyabet hastaları ve doktor tarafından Lantus teşhisi koyulan kişiler için hazırladık. Tüm diyabet tedavilerinin ilk amacı kan glikoz seviyesini olabildiğince normal

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit

NEFRİT. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Genel Bilgiler. Nefrit NEFRİT Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Genel Bilgiler Böbreğin temel fonksiyonlarından birisi idrar üretmektir. Her 2 böbrekte idrar üretimine yol açan yaklaşık 2 milyon küçük ünite (nefron) vardır. Bir nefron

Detaylı

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü Tip 1 diyabete giriş Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü ENTERNASYONAL EKSPER KOMİTE TARAFINDAN HAZIRLANAN DİABETİN YENİ SINIFLAMASI 1 - Tip 1 Diabetes

Detaylı

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? KALP DAMAR HASTALIĞI NEDİR? DAMARLAR NEDEN DARALIR? KALP DAMAR HASTALIĞININ BULGULARI RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR? KALP

Detaylı

Diyabette Bakım,Takip ve İzleme. İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji,Diyabet ve Metabolizma Uzm.Hem.

Diyabette Bakım,Takip ve İzleme. İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji,Diyabet ve Metabolizma Uzm.Hem. Diyabette Bakım,Takip ve İzleme İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji,Diyabet ve Metabolizma Uzm.Hem.Alev Kahraman Kan Glukozunun Diyabetli Birey Tarafından Takibi Kan glukozunun

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

Diyabet insülin eksikliği veya etkisizliği sonucu gelişen, akut ve kronik komplikasyonların eşlik etmesiyle yaşam boyu süren bir hastalıktır.

Diyabet insülin eksikliği veya etkisizliği sonucu gelişen, akut ve kronik komplikasyonların eşlik etmesiyle yaşam boyu süren bir hastalıktır. DİYABET DİYABET NEDİR? Diyabet insülin eksikliği veya etkisizliği sonucu gelişen, akut ve kronik komplikasyonların eşlik etmesiyle yaşam boyu süren bir hastalıktır. Diyabet her yaşta görülebilir. SORUN

Detaylı

Diyabet nedir? Ensülin nedir?

Diyabet nedir? Ensülin nedir? Was ist Diabetes? Was ist Insulin? (Türkisch) Diyabet nedir? Ensülin nedir? Diyabet melitusun temelleri Diyabet melitus Diyabet, kronik bir özümleme bozukluğudur. Diyabetli olmak demek, ya vücudunuzun

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

A S T A B I L G I L E R I. Apidra ara insülin verilen kişiler için

A S T A B I L G I L E R I. Apidra ara insülin verilen kişiler için A S T A B I L G I L E R I Apidra ara insülin verilen kişiler için Doktorunuz tarafından saptanan diyabetli hastalar için bu broşürü hazırladık. Tüm diyabet tedavilerinin ilk amacı iyi hissetmek, ayrıca

Detaylı

Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri;

Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Aile Sağlığı Merkezlerinde Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezlerinde Toplum Sağlığı Merkezlerinde ÜCRETSİZ verilmektedir. Temizlik, genel vücut

Detaylı

Diyabet ve komplikasyonlarıyla. yla mücadele uzun bir yolculuk gibidir. Binlerce kilometrelik bir yolculuk bile, r. Lao Tzu MÖ 600

Diyabet ve komplikasyonlarıyla. yla mücadele uzun bir yolculuk gibidir. Binlerce kilometrelik bir yolculuk bile, r. Lao Tzu MÖ 600 İki veciz söz s Diyabet ve komplikasyonlarıyla yla mücadele uzun bir yolculuk gibidir. Binlerce kilometrelik bir yolculuk bile, tek bir adımla başlamak zorundadır. r. Lao Tzu MÖ 600 Şeker Hastalığı; Ülkemizde;

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atışı. Initiated by the World Hypertension League

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atışı. Initiated by the World Hypertension League Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atışı Initiated by the World Hypertension League MAY 17, 2013 Hipertansiyon Nedir? Hipertansiyon kan basıncı (tansiyon) yüksekliği olarak bilinir. Kan basıncının yüksek

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

21 EKĠM 2011 SUPHĠ ÖNER ÖĞRETMEN EVĠ HOŞ GELDİNİZ. Hüseyin GÖKÇE İl Sağlık Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürü

21 EKĠM 2011 SUPHĠ ÖNER ÖĞRETMEN EVĠ HOŞ GELDİNİZ. Hüseyin GÖKÇE İl Sağlık Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürü 21 EKĠM 2011 SUPHĠ ÖNER ÖĞRETMEN EVĠ HOŞ GELDİNİZ Hüseyin GÖKÇE İl Sağlık Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürü 1 OKULDA DİYABET PROGRAMI www.okuldadiyabet.org DİYABET VE OBEZİTE 2 KAN ŞEKERİ, İNSÜLİN VE DİYABET

Detaylı

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI Hazırlayan : Julie A. KUENZİ, RN,MSN,CDE,CPT Medical College of Wisconsin Çeviren: Doç.Dr. Nermin OLGUN Marmara Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir.

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir. Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONRASI AĞRI Altı haftaya kadar karın alt bölgesinde aralıklı ağrılar

Detaylı

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP HAKKINDA BİLMEMİZ GEREKENLER Gribin nasıl bir hastalık olduğunu, Gripten korunmak için neler yapmamız gerektiğini, Grip aşısını ve ne zaman aşı olmamız

Detaylı

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ Bu sunu Sincan İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Hayatboyu Öğrenme Programı Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi kapsamında düzenlenen Eğitim Toplantıları için hazırlanmıştır.

Detaylı

Diyabette düşük ve yüksek şeker

Diyabette düşük ve yüksek şeker Unter- und Überzuckerung bei Diabetes (Türkisch) Diyabette düşük ve yüksek şeker Tehlikeleri teşhis edebilmek ve tepki verebilmek Düşük şeker Düşük şeker (hipoglikemi), kan şekerinin 50 mg/dl (2,8 mmol/l)

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. KULLANMA TALİMATI ZADİTEN 1 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. Yardımcı maddeler: Magnezyum stearat, mısır nişastası,

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

Kolesterol yaşam için gerekli olan mum kıvamında yağımsı bir maddedir.

Kolesterol yaşam için gerekli olan mum kıvamında yağımsı bir maddedir. On5yirmi5.com Kolesterol Nedir? Kolesterol yaşam için gerekli olan mum kıvamında yağımsı bir maddedir. Yayın Tarihi : 21 Haziran 2011 Salı (oluşturma : 11/3/2015) Kolesterol beyin, sinirler, kalp, bağırsaklar,

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır.

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. KULLANMA TALĐMATI MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir tablet 160 mg megestrol asetat içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, mikrokristalize selüloz, kolloidal silikon

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir film tablette 5 mg Levosetirizin dihidroklorür

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir film tablette 5 mg Levosetirizin dihidroklorür KULLANMA TALİMATI XYZAL 5 mg film tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir film tablette 5 mg Levosetirizin dihidroklorür Yardımcı maddeler: Mikrokristalin selülöz, laktoz monohidrat, kolloidal anhidrus

Detaylı

GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU)

GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) Op.Dr. Tuncer GÜNEY Göz Hastalıkları Uzmanı GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) HASTALIĞINI BİLİYOR MUSUNUZ? Glokom=Göz Tansiyonu Hastalığı : Yüksek göz içi basıncı ile giden,görme hücrelerinin ölümüne

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir. KULLANMA TALİMATI ANTISTAX 180 mg Sert Jelatin Kapsül Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir. Yardımcı maddeler: Susuz kolloidal silisyum

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

HİPERLİPİDEMİ TEDAVİ KILAVUZU VE YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ

HİPERLİPİDEMİ TEDAVİ KILAVUZU VE YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ HİPERLİPİDEMİ TEDAVİ KILAVUZU VE YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Bu çeşitli yağ tipleri kolesterol, trigliserid, LDL-kolestroldür.

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her VENDİOS tablet 600 mg diosmin içermektedir. Yardımcı maddeler: Her VENDİOS tablet povidon, mikrokristalin selüloz, mısır nişastası

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

Prof. Dr. Pınar AYDIN O DWEYER

Prof. Dr. Pınar AYDIN O DWEYER Yazar Ad 139 Prof. Dr. Pınar AYDIN O DWEYER Yaşın ilerlemesine bağlı olarak göz sağlığında değişiklikler veya bozulmalar olabilir. Bu değişikliklerin tümü hastalık anlamına gelmemektedir. Ancak diğer

Detaylı

G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA

G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA 392 G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA Kitabın sonuna pratikte yararlı olabilecek 7 ek konmuştur. 1.ekte hastalar için bir kimlik kartı tasarlanmıştır. Hastaların başka bir hemodiyaliz merkezine kısa süreli gittikleri

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu talimatta yazılanlara aynen uyunuz. İlaç hakkında size önerilen dozun dışında yüksek veya düşük doz kullanmayınız.

KULLANMA TALİMATI. Bu talimatta yazılanlara aynen uyunuz. İlaç hakkında size önerilen dozun dışında yüksek veya düşük doz kullanmayınız. KULLANMA TALİMATI DİAMİCRON 80 mg Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her draje 80 mg Gliklazid içermektedir. Yardımcı maddeler: 45 mg laktoz, mısır nişastası, kurutulmuş nişasta macunu, talk, magnezyum

Detaylı

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır.

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Bölüm 9 Astım ve Gebelik Astım ve Gebelik Dr. Metin KEREN ve Dr. Ferda Öner ERKEKOL Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Erişkinlerde astım görülme

Detaylı

SICAK ÇARPMASI ELEKTRİK-YILDIRIM ÇARPMASI. Dr. Mehmet TUĞRUL İ.Ü.İstanbul Tıp Fakültesi Anesteziyoloji AD.

SICAK ÇARPMASI ELEKTRİK-YILDIRIM ÇARPMASI. Dr. Mehmet TUĞRUL İ.Ü.İstanbul Tıp Fakültesi Anesteziyoloji AD. SICAK ÇARPMASI ELEKTRİK-YILDIRIM ÇARPMASI Dr. Mehmet TUĞRUL İ.Ü.İstanbul Tıp Fakültesi Anesteziyoloji AD. SICAK BİTKİNLİĞİ-Etyoloji Sıcak ve nemli havaya uzun süre maruz kalma Yaşlı, çocuk Bilinçsiz diyet

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Menopozda Öz-bakım Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Yapılan araştırmalar, kadınların menopozun ne olduğunu, bedenlerinde meydana gelen değişikliklerin

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

Basın bülteni sanofi-aventis

Basın bülteni sanofi-aventis Basın bülteni sanofi-aventis 7 Kasım 2007 ULUSLARARASI DİYABET TEDAVİ PRATİKLERİ KAYIT ÇALIŞMASI NIN (IDMPS) TÜRKİYE SONUÇLARI HEDEF TEDAVİ KALİTESİNİ ARTIRMAK ÇALIŞMANIN AMACI ve YÖNTEMİ Uluslararası

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. ADELEKS IM 4 mg/2 mi Ampul Kas içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her bir ampulde 4 mg Tiyokolşikosid Yardımcı maddeler: Sodyum klorür, enjeksiyonluk su. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

ŞEKER HASTALARINDA SAĞLIKLI BESLENME NASIL OLMALIDIR? Uzm. Dyt. Yonca SEVİM Haseki Eğ. ve Araş. Hast. Diyet Polikliniği

ŞEKER HASTALARINDA SAĞLIKLI BESLENME NASIL OLMALIDIR? Uzm. Dyt. Yonca SEVİM Haseki Eğ. ve Araş. Hast. Diyet Polikliniği ŞEKER HASTALARINDA SAĞLIKLI BESLENME NASIL OLMALIDIR? Uzm. Dyt. Yonca SEVİM Haseki Eğ. ve Araş. Hast. Diyet Polikliniği Diyabet Nedir? Önce Hastalığımızı Tanıyalım! Şeker Glikoz Karbonhidrat! İnsülin!

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU

TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU (AİLE HEKİMİ, AİLE SAĞLIĞI ELEMANI, TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ HEKİMİ, TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ SAĞLIK PERSONELİ) Prof.

Detaylı

Okul Çocuklarında Diyabet ve Okulda Diyabet Bakımı Rehberi

Okul Çocuklarında Diyabet ve Okulda Diyabet Bakımı Rehberi Okul Çocuklarında Diyabet ve Okulda Diyabet Bakımı Rehberi Bu rehber Okullarda Diyabet Eğitim programı çerçevesinde Çocuk Endokrinoloji ve Diyabet Derneği Diyabet Çalışma Grubu tarafından hazırlanmış ve

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. DİAFORMİN 850 mg Film Tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. DİAFORMİN 850 mg Film Tablet Ağızdan alınır. DİAFORMİN 850 mg Film Tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her film tablet 850 mg metformin hidroklorür içerir. Yardımcı maddeler: PVP K30, Avicel ph 102, Magnezyum stearat, Opadry, Etil

Detaylı

İnsülinler ve insülin uygulama tekniği

İnsülinler ve insülin uygulama tekniği TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES 06 MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ İnsülinler ve insülin uygulama

Detaylı

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı?

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı? Başarılı bir kilo verme ve daha da önemlisi bu kiloyu korumada en önemli anahtar egzersizdir. Kilo verdikten sonra egzersiz yapmayı bırakanlar yeniden kilo alırken, egzersize devam edenlerde bu ihtimal

Detaylı