İLK BEŞ YÜZ İMALAT SANAYİ KURULUŞUNUN ETKİNLİK ANALİZİ VE SİGMA YAKINSAMASI-TÜRKİYE ÖRNEĞİ:

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İLK BEŞ YÜZ İMALAT SANAYİ KURULUŞUNUN ETKİNLİK ANALİZİ VE SİGMA YAKINSAMASI-TÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1993-2000"

Transkript

1 M. Ensar YEŞİLYURT ** Özet İLK BEŞ YÜZ İMALAT SANAYİ KURULUŞUNUN ETKİNLİK ANALİZİ VE SİGMA YAKINSAMASI-TÜRKİYE ÖRNEĞİ: 993- Recep KÖK * Etkinlik analizi yapılan çalışmalarda kullanılan yöntemlerden elde edilen sonuçlar bazı durumlarda negatif ve anlamlı korelasyona sahip çıkmaktadır. Bu ise hangi yöntemin kullanılacağını belirsiz kılmaktadır. Bu çalışmada karar kreri olarak süreç testleri kullanılması çalışmayı benzerlerinden farklı kılmaktadır. Çalışmada bu testlerin sonucuna bağlı olarak Türkiye de ilk beş yüz imalat sanayi kuruluşlarının etkinlik yapısının belirlenebilmesi için stokastik frontier analizinin kullanılmasına karar verilmiştir. Etkinsizliğin nedenlerinin belirleyebilmek için sektörel dışa açıklık, sektörel yoğunlaşma oranı, sektörel bağlantı katsayıları ve özel/kamu kukla açıklayıcı değişkenleri test edilmiştir. Daha sonra sektörel arası yakınsamanın olup olmadığı test edilmiş ve sektörler arası ıraksama bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Stokastik frontier analizi, ilk beş yüz imalat sanayi, yakınsama JEL Kodları: L6, L6, C33, C6 EFFICIENCY ANALYSIS OF TOP FIVE HUNDRED MANUFACTURING INDUSTRY ESTABLISHMENTS AND SIGMA CONVERGENCE-TURKEY SAMPLE: 993- Abstract In some cases the results from the methods, which is used in efficiency analysis, have negative and significant correlation. It makes which method to be used indefine. Using spesification tests as decision creria differs this study from similar studies. To determine efficiency structure of top five hundred manufacture industry establishments in Turkey according to results from these tests, stochastic frontier analysis is decided to use. To determine the reasons of inefficiency, sectoral openess, sectoral consentration ratio, sectoral linked coefficients and private/public dummy explanatory variables are tested. Than is tested whether there is a converge between sectors and divergence is found between sectors. Key words: Stochastic frontier Analysis, top five hundred manıfacturing industry, convergence * Prof. Dr. Dokuz Eylül Üniversesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi ** Dr, Pamukkale Üniversesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

2 . Giriş Sektörlerin kıt olan kaynakları nasıl kullandığı özellikle rekabetin çok yoğun olduğu günümüzde büyük önem taşımaktadır. Çünkü sınırlı kaynaklarla ne kadar üretim yapılacağı, kaynakların nasıl kullanıldığını sağlayan sistematik olgunun ne olduğu sorusuna verilecek cevaplar ekonomik araştırma ve incelemeler açısından oldukça önemlidir. Örneğin, ekonomik etkinliğin tamamlayıcılarından olan teknik etkinlikteki artışın yanı sıra teknolojide de artış gerçekleştirilebilirse, üretim süreci o ölçüde sürdürülebilir büyüme ve artan refaha katkı yapabilir. Bu bağlamda çalışmanın amaçlarından birisi, Türkiye ekonomisinde yaratılan katma değer ibariyle imalat sanayinin yaklaşık yüzde ellisini oluşturan Türkiye de ilk beş yüz imalat sanayi (TİBİS) kuruluşunda yer alan firmaların toplulaştırılmış verilerini kullanarak, endüstriyel rekabeti ortaya koymak ve bu kuruluşların kaynak kullanım etkinliğini incelemektir. Buna bağlı olarak sektörlerin etkinlik seviyelerinin leratürde tartışılan yaklaşımlar yardımıyla analiz etmektir. Bu çalışma TİBİS kuruluşunu kapsaması açısından oldukça önemlidir. Çünkü piyasada önemli hakimiyeti olan bu firmaların, piyasa davranışlarının incelenmesi çalışmaya farklılık kazandırmaktadır. Bu çerçevede TİBİS kuruluşunun piyasadaki payını incelemek anlamlı olacaktır: TİBİS kuruluşu imalat sanayi içerisinde önemli bir paya sahiptir periyodu dikkate alındığında imalat sanayi istihdamında %4-3 luk bir paya sahip olmuştur. Toplam girdilerin %4-49 unu çıktısının ise %45-53 ünü kontrol etmiştir. Başka bir deyişle imalat sanayinde girdi ve çıktıların yaklaşık olarak yarısını kontrol etmiştir. İlk beş yüz imalat sanayi kuruluşu imalat sanayinin katma değerinin ise %5-58 ini yaratmıştır. Ayrıca Türkiye de imalat sanayi ISIC revize 3 sınıflandırma sistemine göre toplam 5 alt sektörün tamamı dış ticaret açıktır. İmalat sanayinde ve ilk beş yüz imalat sanayinde 993- döneminde hem kamu hem de özel kesim firmaları bulunmaktadır. Fakat zaman içerisinde özelleştirmelere bağlı olarak kamu kesiminin payı giderek azalmaktadır. Bunlara bağlı olarak ilk beş yüz imalat sanayide bulunduğu sektörlerde sürükleyici ve belirleyici olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda bu çalışmada ise SFA etkinsizlik etkileri analizi kullanılmıştır. Bu çerçevede öncelikle veri setlerinin ekonometrik bir çalışmada birlikte kullanılıp kullanılamayacağını belirleyebilmek için birim kök analizi yapılmıştır. Daha sonra veri setlerinin stokastik bir Bu çalışmada incelenen alt sektörler ve bu sektörlere ilişkin kodlar Ek de verilmiştir.

3 analize uygunluğunu belirleyebilmek için spesifikasyon testleri uygulanmıştır. Son olarak SFA analizi ve yakınsama analizi yapılmış ve elde edilen parametreler değerlendirilmiştir.. Değişkenlerin Tanımı ve Kaynakları Veri seti Türkiye imalat sanayinde 993- yılları arasında her yıl ilk beş yüz içerisinde kalmış ve sürekli aynı sektörde faaliyet göstermiş olan firmalardan oluşturulmuştur. Firma bazlı veri yayınlamak yasak olduğu için bu firmaların sektör bazlı toplamlarından yararlanılmıştır. Bazı sektörler bu özellikleri taşımış olsalar bile sektörde 3 den az firma bulunduğu için çalışmaya dahil edilememiştir. Dolayısıyla 43 firma araştırmaya konu olmuştur. Özel kesime a 8 endüstride 85, kamu kesimine a 5 endüstride 58 firmanın ücretle çalışanlara yapılan yıllık ödemeler, çıktı ve amortismanlar stokastik frontier analizi için kullanılmıştır Yöntem ve Modeller İktisadi olayları açıklamaya yönelik model seçiminde karşılaşılan en büyük güçlüklerden biri içerilen değişkenlerin nicelik ve nelik yönünden modellemede kullanılıp kullanılamayacağıdır. Bu çerçevede öncelikle verilerin güvenilir olup olmadığı yani parametrik bir çalışmada birlikte kullanılıp kullanılmayacağı, uzun dönemli ilişkileri açıklayıp açıklamadığının belirlenmesi için birim kök testleri yapılmıştır. İkinci olarak ise mevcut veri setlerinin stokastik veya doğrusal bir süreçle tahmin edileceğine karar verilmesi gerekmiştir. Bunun için kullanılan yöntemler ise random etkiler ve Hausman testleridir. Bu süreç testlerine bağlı olarak hangi yöntemin kullanılacağına karara verilmesi oldukça önemlidir. Çünkü etkinlik ölçümlerinde yoğun olarak kullanılan VZA ve SFA yöntemlerinden elde edilen sonuçlar (aynı veri seti için) negatif ve anlamlı korelasyona sahip çıkabilmektedir. Başka bir deyişle yöntemlerin birisinde etkin olan karar birimi diğerinde etkinsiz çıkabilmektedir. Bu durumda hangi yöntemin tercih edileceği ile ilgili bir karar krerinin olması gerekmektedir. Buna bağlı olarak çalışmada hangi yöntemin kullanılması gerektiğine süreç testlerinden sonra karar verilmiştir. Bütün bunlara bağlı Sermaye faktörü olarak kullanılan amortismanlar da makine teçhizat, ulaştırma araçları ve bina ve inşaatlar için ayrıştırılmış halde ayrı bir veri tabanı olarak temin edilmiştir. Amortismanların bu şekilde ayrıştırılmış olmasının analizin daha güvenilir olmasına katkı sağlayacağı düşünülmüştür. Üç farklı varlık türü için ayrı oranlarda amortisman ayrıldığından (makine ve teçhizat için %, taşıt araçları için % ve bina ve inşaatlar için %5) sermaye değişkeni hesaplanırken her bir varlık türü için çarpılması gerekli olan katsayının farklı olduğu dikkate alınmıştır yıllarını kapsayan ve TÜİK in her yıl 9+ işçi çalıştıran işletmelere uyguladığı Yıllık İmalat Sanayi Anketi ile toplanan verilerden yararlanılmıştır. Diğer girdiler ise elektrik, hammadde ve yardımcı maddeler olup bu girdilerin her biri li, 3 lü ve 4 lü dijler şeklinde derlenmiştir. Fakat ve 3 dijli modeller ve elektik ve hammaddeyi de kapsayan modeller istatistiki olarak anlamsız çıkmıştır. 3

4 olarak bu çalışma kullandığı bu karar kreri açısından benzerlerinden önemli bir farklılığa sahiptir. İlk olarak uygulanan, birim kök sınamasında ADF ölçütleri esas alınmıştır. Bir regresyon analizinin yapılabilmesi için bütün değişkenlerin aynı dereceden durağan olmaları öngörülmektedir. SFA analizinde kullanılan veri tabanına a birim kök testi sonuçları Tablo de verilmiştir. Tablo : Sektörel Değişkenler Birim Kök Testi Değişkenler ve Karar ölçütleri Çıktı Emek Sermaye (I) Sab-Trend (P) Fisher-ADF I() I() I().47. Tablodaki parantez içindeki sayılar ise bu değişkenlerin kaçıncı dereceden durağan olduğunu, P ise olasılığı tanımlamaktadır. Bütün değişkenler.5 önem düzeyinde birinci dereceden durağandır. Bu sonuçlar veri tabanının ekonometrik bir yöntemle tahminine imkan vermektedir. İkinci aşamada ise random etkiler analiz edilmiştir. Bir veri tabanının tesadüfi veya doğrusal özelliklere sahip olup olmadığı ve buna bağlı olarak doğrusal veya stokastik yöntemlerle analiz edilip edileceğine karar verilmesi gerekmektedir. Bu yapıyı belirleyebilmek için iki ayrı test uygulanmıştır. Bunlardan birincisi random etkilerin analizidir. Bu test ile veri tabanının ortak bir etkiye sahip olup olmadığı, tesadüfi etkileri içerip içermediği ve nasıl tepki vereceği ve hata teriminin homojen olup olmadığına karar verilmektedir. Zaman kesi ve periyot için tesadüfi (random) özelliklere ilişkin karar krerleri şu şekilde ele alınmıştır: Zaman kesi için P>.5 olduğunda (yatay kesler için) keste bulunan her bir birime a bağımsız değişkenin ortalaması bağımlı değişkenin ortalamasından farklı olduğu hipotezi reddedilmektedir. Yani, birimler arasında ortak bir etkinin olduğu kabul edilmektedir. Periyot için P<.5 olduğunda panel analiz açısından zaman boyutunda tesadüfi etki olduğu kabul edilmektedir (eğer sab etkiler test ediliyor ise P<.5 zaman boyutunda tesadüfi etkilerin olmadığı anlaşılmaktadır). Idiosyncratic için P>.5 olduğunda hataların standart sapmasının karesinin tesadüfi etkiye sahip olmadığı yani hata teriminin homojen özelliğe sahip olduğu kabul edilmektedir. Bu bağlamda test yapıldığında; sab etkinin varlığı, (tesadüfi etki eğer modele katılmış ise) zaman 4

5 boyutunda tesadüfi etkinin varlığı ve hata terimlerinin homojen olup olmadığı şeklinde bir yapı içerisinde modelin geçerliliği ve istatistiki olarak anlamlılığı analiz edilmektedir. Tesadüfi veya sab etkileri belirlemek için kullanılan bir başka yöntem ise Haussman (978) testidir. Bu test bir spesifikasyon testi olup ki-kare dağılımı göstermektedir. Bu testte tesadüfi etkiler test edilmektedir. Tablo de tesadüfi etki analizi ve Hausman testine ilişkin sonuçları verilmiştir. Buna göre yatay keslerde ortak, zaman boyutunda ise tesadüfi bir etkinin olduğu ve hata terimlerinin homojen olduğu durumları yansıtan bütün değişkenler istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hausman testi sonuçlarına göre sab etkilerin olduğu hipotez reddedilmiştir. Bu sonuçlara göre özel kesim veri tabanının stokastik bir süreçle tahmin edilmesi gerektiğine karar verilmiştir 4 Tablo : Random etki analizi ve Hausman Testi Sonuçları Değişkenler ve Karar ölçütleri EGLS P Random etki analizi L.3.3 K..34 C 4.48 Yatay kes tesadüfi SD/Rho 33 (.7567) Periyod tesadüfi SD/Rho 55 (.5) Idiosyncratic tesadüfi SD/Rho 75 (.383) R.7 F.75 Hausman testi sonucu Sonuç Stokastik süreç özelliği göstermektedir Testlere bağlı olarak çalışmada kullanılmasına karar verilen SFA ne ilişkin dikkat çeken çalışmalar şu şekildedir: SFA ilişkin temel model Aigner (977) ve Meeusen ve Broeck (977) tarafından geliştirilmiştir. Zhu (996) regresyon modeli için ML tahmincisini test etmiş, Richmond (974) Afriat ın çalışmasında etkinliği tahmin için kullanılabilecek yeni bir stokastik frontier tahmin süreci geliştirmiştir. Battase (99), Bravo-Ureta ve Pinheiro (997) ve Coelli (996) modelin uygulama alanını genişletmişlerdir. Kumbhakar (99), ve Battase ve Coelli (995) ise açıklayıcı değişkenler ile teknik etkinsizliğin nedenlerini belirleyen bu konudaki leratüre önemli katkılar sağlamışlardır. Türkiye de SFA ni kullanan imalat sanayi ile ilgili çalışmalar şu şekildedir. Taymaz ve Saatçi (997) tekstil, çimento ve makine araçları endüstrilerinde, Önder, Deliktaş ve Lenger (3), imalat 4 Sermaye faktörü olarak kurulu makinelerin sayısı, kurulu ekipmanların beygir gücü (HP), amortismanlar ve sab varlıkların muhasebe değerleri kullanılmaktadır. 5

6 sanayinde teknik etkinlik ve etkinlikteki değişmeleri incelemiştir. Taymaz () bütün imalat sanayindeki sektörlerde teknik ilerleme ve etkinlik seviyelerini translog üretim fonksiyonunu kullanarak ölçmüştür. Önder, Deliktaş ve Lenger (3) ise seçilmiş endüstrilerde etkinlik yapısını ölçmüşlerdir. Yeşilyurt (5) ise Türkiye de ilk beş yüz imalat sanayi kuruluşunu VZA ve SFA yardımı ile incelemiştir. Ayrıca Kök ve Deliktaş (3) içerisinde etkinlik ve DEA konusunda geniş bir leratür bulunmaktadır. Çalışmada kullanılan diğer yöntem yakınsama analizidir. Yakınsama analizine ilişkin çıkış noktası; fakir olan ülke veya bölgelerin zengin olanlardan daha yüksek büyüme hızına sahip olmasına bağlı olarak zaman içerisinde kişi başına gelirin veya üretimin yakınsayıp yakınsamayacağıdır (Barro ve Martin, 99). Kişi başına hasıla ile hasıla büyüme oranı arasındaki tersine eğilimin varlığı ile ilgili ilk çalışmalar Ramsey (98), Solow (956), Cass (965) a atir. Ayrıca etkinlik, verimlilik ve teknoloji gibi değişkenlerin de yakınsayıp yakınsamadığı konusunda ilk çalışmalardan birisi Baumol ün (986) ülkeler arasında verimlilik yakınsamasıdır. Daha spesifik çalışmalarda ise bazı sektörlerde verimlilik yakınsaması bulunmuşken bazılarında bulunamamıştır. Örneğin Bernard ve Jones (996) hizmetler sektöründe yakınsama bulurken bazı imalat sanayi sektörlerinde yakınsama parametreleri anlamlı çıkmamıştır. Dollar ve Wolff (988) bazı sektörlerde daha fazla olmak üzere emek verimliliğinde yakınsama olduğunu belirlemişlerdir. Çalışmada kullanılan temel yöntem olan Stokastik frontier, sınır fonksiyonları ve etkinliği hesaplamak için geliştirilmiştir. Bu yönteme öncü olan yaklaşım parametrik frontier üretim fonksiyonu olup ölçüm hatalarını ve frontierdeki gürültünün muhtemel etkilerini göz önüne almamaktadır. Bu eksikleri gideren model ise stokastik frontier üretim fonksiyonudur. Çalışmada kullanılan temel yöntem Battase ve Coelli (995) tarafından geliştirilen stokastik üretim fonksiyonudur. Bu yöntem ile panel veriler kullanılarak etkinsizliğe neden olan nedenler belirlenebilmektedir. Bu yöntem temel olarak iki sonuç elde edilebilmektedir: (a) zaman içerisinde üretim yapısındaki değişime bağlı olarak teknik etkinsizlik, girdi esneklileri ve teknolojik değişim, (b) stokastik frontier ile eş anlı olarak etkinsizlik etkileri parametreleri. Girdi ve çıktı verileri ( X, Y ) için i sektör ve t yıla sahip panel veriye sahip stokastik ( üretim fonksiyonu aşağıdaki gibi yazılmaktadır: Y = f ( V ) ( ; ) i U X t e Burada 6

7 Y i.sektör için (i=,,..,n) t.gözlemin (t=,,, T) çıktısı f(.) üretim teknolojisi X t.zaman periyodundaki i.sektörün girdi miktarlarına a vektör t t.zaman periyodundaki bilinmeyen parametre vektörü V sıfır ortalamaya sahip ve varyansı bilinmeyen ( olarak dağılmış tesadüfi hataları v ) bağımsız ve identical U girdi seviyesi ve teknoloji veri iken üretimde teknik etkinsizliğe neden olan (gerçekleşen çıktının potansiyel çıktıdan küçük olmasına neden olan) gözlenemeyen ve negatif olmayan tesadüfi değişkenlerdir. Etkinsizlik etkileri modelinde teknik etkinsizlik etkisi ile açıklanamayan değişkenlere ilişkin beyaz gürültü şeklindeki iki bileşenden oluşmaktadır. Teknik etkinsizlik etkisi aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır: U = z δ + W Burada; U ortalaması sıfır ( N ( m, U ) ) olan basık normal dağılımdır ve bağımsız olarak dağılmıştır. m imalat sanayine ilişkin vektör, m = z δ z tarımsal etkinlik üzerinde etkide bulunan değişkenlerin vektörü δ tahmin edilen parametrelerin vektörü W ortalaması sıfır ve varyansı olan ve basık normal dağılıma sahip tesadüfi değişkendir. i.periyotta i.sektör için teknik etkinliğin tahmin edilen ölçümü de aşağıdaki gibidir: Burada TE = (exp( U ii e = v u ii ) e ) etkinsizlikteki değişim bileşenini hesaplamada kullanılır. Tanımlanan stokastik üretim fonksiyonu (maksimum olabilirlilik) ML veya EKK yöntemleri ile tahmin edilmektedir. Fakat hesaplama kolaylıkları ve daha etkin tahmin yapması nedeniyle ML tercih edilmektedir. Tanımlanan fonksiyonun iki tane varyans parametresi vardır. Bunlar + s u ve λ / şeklindedir. Ayrıca ilave bir v parametre olarak γ / s tanımlanmıştır. Bu parametre sıfır ve bir arasında değerler almaktadır. Bu parametrelere ilişkin olabilirlik fonksiyonunu aşağıdaki gibidir: 7

8 N N N N ln( L) = ln( π / ) log( s ) + ln[ φ( z ] = i i ) (ln yi x i ) () Burada fonksiyonudur., s ( ln y x ) i i λ z i = ve Φ (..) standart normal tesadüfi değişkenin dağılım λ ve γ nin ML tahminleri, eşlik de tanımlanan olabilirlik fonksiyonunun maksimumu bulunarak elde edilir 5. Hangi modelin kullanılması gerektiğini belirlemek için hipotez testlerinden yararlanılır. Tanımlanan frontier modeli için, sıfır hipotezi ( H s i= = = ) teknik etkinsizlik etkilerinin olmadığını belirtmekte ve alternatif hipotez H i : > karşısında test edilmektedir. Bu hipotezleri test etmede kullanılan yöntemlerden birisi Wald istatistiğidir. Bu istatistik için ML tahmincisinin onun tahmin edilen standart sapmasına oranını içerir. Genelleştirilmiş olabilirlik testi sıfır ve alternatif hipotezlerinin her ikisi için de modelin tahminini gerektirir. Sıfır hipotezi altında, model teknik verimsizlik etkisi ( ) olmadan geleneksel ortalama tepki fonksiyonuna denktir. Test istatistiği şu şekilde hesaplanmaktadır: [ ln[ L( H )/ L( H ) ] = ln[ L( H )] [ L( )] { ln LR = H } () ( ( Burada, H ve L H sıfır ve alternatif hipotez altında likelihood fonksiyonunun L ) ) u i değerleridir. Eğer H doğruysa bu test istatistiği, dahil edilmiş kısıtlamaların sayısına eş serbestlik derecesinde ki-kare tesadüfi değişkenlerin asimptotik olarak dağıldığını kabul etmektedir. Bununla beraber, H : γ = ı test ederken bazı zorluklar ortaya çıkmaktadır. Çünkü γ =, γ parametresinin sınırında yer almaktadır. Bu durumda, eğer H : γ doğruysa, genelleştirilmiş olabilirlik oranı (LR) istatistiği, ki-kare = dağılımlarının karışımı olan asimptotik dağılıma ( x + x ) sahip olmaktadır 6. 5 Stokastik frontier yaklaşımı teknik etkinliğin etkileri ile ilgili olarak herhangi bir dağılımı zorunlu tutmamaktadır. Yarı normal dağılım, üssel dağılım, truncated dağılım veya başka bir dağılım kullanılmaktadır. 6 H : γ f ın H : γ = a karşı bu tek taraflı genelleştirilmiş LR testlerinin krik değerlerinin hesaplaması bastir. α büyüklüğünde bir testin krik değeri x (α ) değerine eştir. Bu değer α olasılığına eş x rasgele değişkeni tarafından geçilen değerdir. Bu yüzden, α büyüklüğünün tek taraflı genelleştirilmiş LR testine göre, LR x ( α ) yı geçiyorsa H : λ =, H : λ > lehine reddedilmektedir. Dolayısıyla örneğin α =,5 büyüklüğünde bir testin krik değeri (3.84) değil (.7) olmaktadır (Coelli 9-9). 8

9 Temel özellikleri anlatılan SFA etkinsizlik etkileri modelinde sektörel etkinsizlikleri açıklamada kullanılan değişkenler sektörel yoğunlaşma oranı 7, dışa açıklık oranı (toplam sektörel dış ticaret hacmi/gsyih), ve kamu-özel kukla değişkeni, ileri bağlantı katsayıları 8, geri bağlantı katsayıları modele dahil edilmiştir 9. Yoğunlaşma oranı piyasa yapısı ise ekonomik faaliyetlerin sonuçlarını değiştirdiği için, etkinlik seviyelerini belirlemede önemli bir gösterge olduğu için analize alınmıştır. Yine toplam dış ticaret göstergesi rekabetin yerelden evrensele yayılmasını tanımlayan önemli bir değişken olduğundan, firmaların ve sektörlerin etkinlik yapılarını etkileyeceği varsayımıyla modele dahil edilmiştir. Özel/kamu kesimi bütününden oluşan modelde, özel sektörün piyasa koşullarına daha fazla uyumu ve esnek geçişliliği varsayımı dikkate alınarak bir değişken olarak modele eklenmiştir. İleri bağlantı ve geri bağlantı katsayıları ise sektörlerin gücü ve önemini belirleyen değişken oldukları için modele dahil edilmişlerdir. Ayrıca üretim fonksiyonundan elde edilen esneklikler sektörel yapıyı belirlemede çok büyük öneme sahip olduğundan bu çalışmada da faktör esneklikleri ve ölçek esnekliği bütün sektörler ve bütün yıllar için hesaplanmıştır. Yine her bir sektör için sekiz yıllık ortalamalar hesaplanmıştır. Translog üretim fonksiyonlarından herhangi bir parametre doğrudan esneklikleri vermediği için bu değerler aşağıda gösterildiği gibi bir dizi dönüştürme yaklaşımından hareketle elde edilmiştir. Emeğin faktör esnekliğinde lnq = + ln L + ln K ln L sermayenin faktör esnekliğinde lnq = + ln K + ln L ln K ölçek esnekliğinde ε = )ln L + ( + ) ln K ( eşliğinden yararlanılmıştır (Coelli, Rao ve Battase 998, Coelli 996, Kök ve Deliktaş 4) (3) (4) (5) 7 Yoğunlaşma oranı yukarıda da belirtildiği gibi Yıllık İmalat Sanayi Anketi nde bulunan üretimden satışların her bir sektördeki Türkiye değeri, TİBİS kuruluşunun sektörel bazdaki değerleri ile oranlanarak düzenlenmiştir. 8 İleri geri bağlantıların elde edilebilmesinde TÜİK tarafından yayınlanan 998 yılı Leontief Ters Matrisi nden yararlanılmıştır. Tablonun her bir satırı, o sektörün her bir sütunda bulunan sektöre göre ileri bağlantısını satır toplamı ise sektörün toplam ileri bağlantısını; her bir sütunu ise her bir satırda bulunan sektörle geri bağlantısını, toplamı ise sektörün toplam geri bağlantısını vermektedir. 9 Bunun yanında işletme sermayesi teşvikleri, faiz değişkenleri de analize konu olup model sınamalarında kullanılmış fakat istatistiksel anlamlılıkları çok düşük çıktığı için modelden çıkarılmıştır 9

10 4. Ampirik Bulgular SFA modellemesi sonucunda elde edilen etkinlik göstergeleri ve bu göstergeler bağlı olarak yapılan yakınsama analizi aşağıda analiz edilmiştir. 4. Fonksiyonel Yapı ve Etkinlik SFA iki aşamalı uygulanmaktadır. İlk olarak fonksiyonel kalıp belirlenmekte daha sonra hata terimleri modellenmekte ve etkinlik düzeyleri belirlenmektedir Üretim Fonksiyonun Tahmini Çalışmaya referans oluşturan SFA genellikle iki aşamalı olarak uygulanmaktadır. Birinci aşamada fonksiyonel yapı tahmin edilmekte, ikinci aşamada ise hata terimi modellenmektedir. Tablo 3 de ana modele ilişkin hipotez testleri verilmiştir. Bu çalışmada Tablo 3 de görüldüğü gibi hipotez testi sonucunda diğer kalıplar Hicks-nötr teknolojik değişmenin olduğu kalıp karşısında reddedilmiştir. İkinci aşamada ise hata terimi modellenmiştir. Tablo 3: SFA Hipotez Testleri H hipotezi Loglikelihood Teknolojik değişmenin olmadığı CD -3.9 Üretim fonksiyonu (bütün ij = ve 3 = CD Üretim fonksiyonu (bütün =) Teknolojik değişme yoktur ( 3 = 3 = 33 = 3 =) Etkinsizlik yoktur γ = δ = δ = δ = δ = δ = δ = ij Test istatistiği Krik değer Karar H red H red H red H red sıfır hipotezin log-likelihood değeri. Test istatistiğine a krik değer yüzde beş önem seviyesindedir (Table, Kodde ve Palm 986) hipotezi altında (teknik etkinsizlik etkileri yoktur), genelleştirilmiş ki-kare dağılımıyla açıklanmakta H (karması - mixture) olup asimtotik olarak dağılır. Eğer herhangi bir hipotez Hicks-nötr teknolojik değişmenin olduğu fonksiyonel kalıp karşısında kabul edilirse, bu fonksiyonel kalıp kullanılır. Aksi halde Hicks-nötr teknolojik değişmenin olduğu kalıp veri tabanına uygun kalıp olarak kabul edilir. Sonuç olarak Tablo dan da görüldüğü gibi bütün H lar reddedilmiş ve Hicks-nötr teknolojik değişmenin olduğu kalıbın kullanılmasına karar verilmiştir. Etkinsizlik etkileri modelinin ise istatistiki olarak geçerli olduğuna karar verilmiştir. SFA analizi birkaç aşamada yapıldığı için öncelikle ana fonksiyonel kalıplara göre analiz yapılmıştır. Yukarıdaki kalıplar üzerine emek faktörünün ücretle çalışanlara yapılan ödemeler ve üretimde çalışanlara yapılan ödemeler, sermaye faktörünün kurulu ekipmanın beygir gücü ve amortismanlar ve elektrik ve hammadde ve yardımcı maddeler faktörleri çeşli kombinasyonlarla denenmiştir. Bu çerçevede elektrik ve hammadde ve yardımcı maddeleri içeren 3 ve 4 değişkenli ve li ve 3 lü dij veri setlerinin testleri anlamsız çıktığı için değişken olarak modele dahil edilmemişlerdir

11 Sonuç olarak aşağıdaki model en uygun tahmin edici kalıp olarak belirlenmiştir. lnq = + ln( L ) + ln( K ) + t + (/ ) (ln L ) + (ln K ) ln( L )ln( K ) + v u 3 [ + t Teknolojik değişmenin olmadığı CD, teknolojik değişmeyi kapsayan CD ve teknolojik değişmenin olmadığı translog kalıp ile Hicks-nötr teknolojik değişmeye sahip üretim fonksiyonuna ilişkin MLE tahmin sonuçları Tablo 4 de verilmiştir. Bu model etkinsizliğin nedenlerini açıklayan değişkenlerin modellendiği fonksiyonel kalıba referans olduğu için anlamlılığının tanımlanması için oluşturulmuştur. Kullanılan değişkenler modelin yaklaşık %79 unu açıklamaktadır. F-istatistiği ise modelin bir bütün olarak anlamlı olduğunu göstermektedir 33 ] + Hem bu modelde hem de etkinsizlik etkileri modelindeki emek, sermaye, zaman, diğer etkileşim parametreleri ilgili katsayılar ve işaretleri burada yorumlanmamıştır. Çünkü translog modelde (örneğin CD modelindeki gibi) esneklikler direkt parametrelerden elde edilememektedir. Bu nedenle hesaplanmış esneklik değerleri Özel Sektörde SFA Tahmini ve Faktör Esnekliklerinin Tahmini kısmında ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir.

12 Tablo 4: SFA Parametre Sonuçları Hicks nötr teknolojik değişmeye sahip translog üretim Teknolojik değişme yoktur fonksiyonu Değişken Parametre Katsayı t-oranı Sab 5.4 ln(emek). ln(sermaye).377 (ln(emek)) (ln(sermaye)) ln(emek)*ln(sermaye) Yıl 3.76 (Yıl) Varyans Parametreleri γ u teriminin 33 = v + u γ = u / u -. v teriminin v η η -.8 Teknolojik değişmeye sahip CD üretim fonksiyonu Teknolojik değişmenin olmadığı CD üretim fonksiyonu Katsayı t-oranı Katsayı t-oranı Katsayı t-oranı Log-likelihood log L R.79 F testi 4.6

13 Stokastik frontier analizinin ikinci aşamasında hata terimleri modellenmektedir. Etkinsizlik etkilerinin olmadığı ( γ = ) hipotezi alternatif hipotez ( γ ) karşısında kabul edildiği zaman EKK nın tahmin edicisine güvenilmektedir. Bu hipotez reddedilmiştir. Bu nedenle hata terimlerinin modellendiği etkinsizlik etkileri ML yönteminden yararlanarak modellenmiştir (Tablo 3).Teknik etkinsizlik etkilerine yönelik sonuçlar ise Tablo 5 de verilmiştir. Tablo 5: Teknik Etkinsizlik Etkileri Parametre Sonuçları Değişken Parametre Katsayı t-oranı Sab ln(emek) ln(sermaye) (ln(emek))..85 (ln(sermaye))..8 ln(emek)*ln(sermaye) Yıl (Yıl) Sab Yoğunlaşma Dışa açıklık Özel-kamu kukla değişkeni İleri bağlantı katsayısı Geri bağlantı katsayısı Varyans Parametreleri γ u terimine a v terimine a δ δ δ δ δ δ v = v u. 7.4 s γ = u u v / Yukarıda belirtilen temel önermeler bağlamında yoğunlaşmadaki % lik bir artış teknik etkinsizlik seviyesini %.39 oranında azaltmaktadır. Dışa açıklıktaki % lik bir artış ise teknik etkinsizlik etkileri değerini %.69 oranında azaltmaktadır. Bu bulgular beklentilere uygun bir sonuç olup arz yönlü tekelleşme eğilimine ilişkin bir gösterge olarak tanımlanmaktadır. Özellikle Türkiye gibi yüksek ve GSYİH nın yarısından daha fazla dış ticaret hacmi olan bir ekonomide, firmalar hangi büyüklükte ve önemde piyasa hakimiyetine sahip olsalar da dış rekabeti ihmal edemezler. Bu nedenle firmalar büyüdükçe, gelirleri, dış 3

14 ticaret hacimleri ve teknoloji ve bilimi kullanma olanakları arttıkça teknoloji geliştirme ve etkinlik arttırma çabalarına girişebilirler. Bu nedenlerle piyasa hakimi firmalar özellikle etkinliklerini arttırmaya ve pazar paylarını yabancı rakiplerine kaptırmamaya çalışacaklardır. Bu nedenle yoğunlaşma oranı ve dış ticaret hacmi ile ilgili analizden elde edilen sonuçlar beklentilere uygundur. Yoğunlaşma oranı ve dış ticaret hacmine ilişkin hesaplanan t değerleri % 5 anlamlılık düzeyinde istatiksel olarak anlamlıdır. SFA yöntemi çerçevesinde özel/kamu kesimi bütününden oluşan modelde, özel sektörün piyasa koşullarına daha fazla uyumu ve esnek geçişliliği dikkate alınarak modele dahil edilen Özel-kamu kukla değişkeni (ÖK) hem modelin güvenirliğini arttırmış hem de alt sektörlerin etkinlik göstergelerini daha anlamlı hale getirmiştir. Bu bulgu teori çerçevesinde beklentiye uygun düşmektedir. Zira analiz dönemi içinde özel sektörün etkinsizliğindeki azalış (%.36) oldukça önemli bir sonuç olarak görülebilir. Bu değişken ise % düzeyinde anlamlıdır. İleri bağlantı katsayısındaki % lik bir artış etkinsizliği %.5 oranında azaltırken, geri bağlantı katsayısındaki % lik bir artış %.4 oranında azaltmaktadır. İleri ve geri bağlantı katsayılarının anlamlılığı, üretim süreci çıktı talebi açısından değerlendirildiğinde geriye bağlantı katsayısı endüstride girdi tedarikindeki gecikmeler veya piyasa daralmasına (finansman yetersizliği, ihracat rejimindeki değişmeler, yönetim etkinliği vb) bağlı olarak açıklanabilir. İleri bağlantı katsayısının anlamlılığı ise daha ziyade ihracat rejimindeki değişmeler ve piyasa genişlemesine bağlı olarak yorumlanabilir. Ayrıca varyans parametreleri de hem istatiksel olarak anlamlı hem de küçüktür. Varyansın küçük olması istenilen bir sonuçtur. Bu sayede hata kareleri en küçüğe indirgenmiş ve etkin sonuçlar elde edilmiştir. 4.. Sektörel Bazlı Teknik Etkinlikler Çalışmanın metodolojisinde belirtildiği gibi yirmi sekiz özel, altı kamu kuruluşu ile oluşturulan alt sektörler referans olarak alınmış ve SFA tahmin edicilerinden hareketle etkinlik göstergeleri elde edilmiştir. Tablo 6 da görüldüğü gibi özel firmaların oluşturduğu alt sektörlerin ortalama teknik etkinlik seviyesi.866 olup en düşük teknik etkinliğe kodlu trikotaj ürünleri imalatı (.55) sektörü, en yüksek teknik etkinlik seviyesine ise 8 kodlu motorlu kara taşıtlarının imalatı (.983) sektörü sahiptir. Ortalama teknik etkinlik seviyesindeki en az artışa kodlu trikotaj ürünleri imalatı (.948), en yüksek artışa ise kodlu yapı malzemeleri dışındaki, ateşe dayanıklı olmayan seramik eşya imalatı (.4) sahiptir. Bu başlık altında etkinlik seviyesine a panel şeklinde düzenlenmiş ayrıntılı sonuçların ortalaması verilmiştir. Teknolojik değişme ise sadece yıllar ibariyle incelenebilmiştir. 4

15 Kamu firmalarının oluşturduğu alt sektörlerin ortalama teknik etkinlik düzeyi.73 dür. 3 kodlu tekstil elyafının hazırlanması ve iplik haline getirilmesi, tekstil dokumacılığı (.459), en yüksek teknik etkinliğe 9 kodlu şeker imalatı (.94) sahiptir. Teknik etkinlik seviyesindeki en düşük ortalama değişim demir-çelik dışındaki ana metal sanayide (.98) en yüksek ortalama değişim ise demir-çelik ana sanayide(.5) görülmektedir. Tablo 6: Sektörel Bazlı Teknik Etkinlik Seviyeleri * Sıra no Alt sektör OTES 3 Sıra no OTES deki değişme Sıra no Sıralanmış OTES Sıra no Sıralanmış OTES deki değişim Değişimin önem derecesi* ** *** Ort *(-) düşük düzeyde azalışı, (--) önemli düzeyde azalışı, (+) düşük düzeyde artışı, (++) önemli düzeyde artışı tanımlamaktadır. (.) ise değişim olmadığını göstermektedir. Burada ortalamalar etkinlik değerleri verilmiştir **Koyu renkli değerler kamu kesimine atir. * Bu ve takip eden tablolardaki kodların açık tanımlaması Ek deki tabloda verilmiştir. 3 OTES: Ortalama teknik etkinlik seviyesini tanımlamaktadır. 5

16 4.. Endüstriyel Etkinlik Karşılaştırılmasına İlişkin Yakınsama Analizi Yakınsama analizine ilişkin varsayım bu araştırma açısından alt sektörler bağlamında zaman içinde başlangıç etkinlik seviyesi düşük seviyede olanlardan yüksek olanlara doğru bir yakınsamanın olup olmadığı test edilmiştir. Bu kapsamda geleceğe ilişkin kestirimlerde bulunabilmek için referans olabilecek bir polika önermesinin sınanması için kullanılmıştır. Bu yöntem ile SFA analizlerinden elde edilen başlangıç yılına a teknik etkinlik değerleri baz alınarak teknik etkinlik seviyesindeki değişme ve koşullu değişkenler yardımı ile etkinlik seviyelerinin birbirlerine zaman içerisinde yaklaşıp yaklaşmadığı analiz edilmiştir. Koşullu bağımsız değişkenler olarak üretimden satışlar ve stok değişkenleri kullanılmış ve talep eksenli yakınsama/ıraksama parametreleri elde edilmeye çalışılmıştır. Buna bağlı olarak önce koşulsuz -yakınsaması/ıraksaması sınanmış daha sonra koşullu - yakınsaması/ıraksama analizi yer verilmiştir. Bu yaklaşım çerçevesinde yapılan analiz sonuçları elde edilen parametresi ve koşul değişkenlerin katsayı işaretleri hem teorik olarak (endüstrilerin teknik etkinlik ıraksaması) hem de istatistiki ölçütler açısından beklentilerimizle uygunluk sergilememektedir (Ek ). Bu bağlamda bu sınamalardan güvenilir tahmin ediciler elde edilemediği için (sigma)- yakınsaması aracılığı ile alt sektörlere ilişkin non-parametrik bir karşılaştırma yapılmış ve analiz sonuçları -yakınsaması ile değerlendirilmiştir. Tablo 7 den anlaşılacağı gibi yıllar ibariyle 993- döneminde 997 yılı hariç ( TES =.839, =.45) ıraksama gözlenmektedir. Tablo 7: -yakınsaması Yıllar Ortalama -yakınsaması Varyasyon katsayısı yakınsamasına ilişkin bu non-parametrik göstergeler çerçevesinde endüstriler arasında zayıf düzeyde de olsa bir ıraksama olduğu görülmektedir. Bu durum TİBİS işletmelerine ilişkin her bir alt sektörün farklı teknolojiler kullanması ve farklı mal grupları üretmesi ile açıklanabilir. Dolayısıyla örneğin gıda sanayi ile elektronik sanayinin teknolojik değişme hızındaki farklılık ıraksama beklentisi ile paralel düşmektedir. Bu çalışmada beklentimize 6

17 paralel bir sonuç elde edilmiş olmakla birlikte ıraksamanın güçlü olmaması analiz bütünlüğü içinde değerlendirilmelidir. Nekim daha önce belirtildiği gibi birçok alt sektörde teknoloji değişme hızında bir gerileme olduğu görülmektedir. 5. Sonuç ve Değerlendirmeler Bu çalışmada etkinlik TİBİS kuruluşlarının kaynak kullanımı ve etkinlik yapısının belirlenmesi yanında, etkinlik ölçümü için hangi yöntemin kullanılacağına karar vermek için süreç testleri kullanılması çalışmanın önemli bir farklılığını oluşturmaktadır. Yapılan testler sonucunda uygulanmasına karar verilen SFA sonuçlarına göre özel kesimde bulunan alt sektörler kamu kesiminde bulunan alt sektörlere göre daha yüksek etkinlik seviyesine sahip olduğu belirlenmiştir. Bunun nedenleri ise şu şekilde açıklanabilir: Etkinliğin en üst düzeyde olması için faktörler arası bileşim oranının optimumda olması gerekir. Bu temel kural kamu firmalarında yıllarca uygulanamamıştır. Yatırım yapılması gerekirken özelleştirme beklentisi ve mali polikalar nedeniyle kaynak donanımına ilişkin yeni düzenlemeler yapılamamıştır. Ayrıca atıl emek faktörü başka istihdam alanlarına kaydırılamamıştır. Yani istenmeyen ve atıl girdiler güçlü eliminasyona tabi tutulamamıştır. Fakat özel firmalar kamu firmaları gibi siyasi etkiye ve ekonomik nedenler dışında herhangi bir kısıta bağlı olmadığından optimum faktör bileşimini daha iyi kurmaktadır. Özel kesimin ortalama olarak daha yüksek teknik etkinliğe sahip olması gibi bir sonuç temel olarak bu nedenlerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca bu kuruluşların oluşturduğu alt sektörlerin teknik etkinlik seviyeleri ve yoğunlaşma oranları arasındaki ilişki incelendiğinde, bu iki değişken arasında yakın bir ilişki görülmektedir. Yani yoğunlaşma oranı yüksek olan alt sektörler de teknik etkinlik de yüksektir. Bu durum ölçek ekonomilerinden yararlanmak için büyük ölçekte kurulan ve dışa açık bir ekonomi olan Türkiye de dış dünyayla rekabet etme gücü ile ilişkilendirildiğinde; AR-GE gibi pahalı ve bilgi gerektiren faaliyetlerde bulunabilen alt sektörlerin, bulundukları rekabetçi ortam nedeniyle yüksek düzeyde etkinlik seviyesine sahip olduklarını gösterir. Yoğunlaşma oranı-sfa etkinlik seviyesi sonuçları arasındaki paralelliği Sperman Sıra Korelasyon Katsayısı sonuçları doğrulamaktadır. Bu iki değişken için Sperman Sıra Korelasyon katsayısı tablo değerinden (r:.65>.364) büyüktür. Dolayısıyla yoğunlaşma ile teknik etkinlik arasında pozif bir korelasyon gözlenmiştir. Ancak gıda imalatı, fırın imalatı gibi geleneksel mal üreten alt sektörlerin, yüksek katma değer yaratan ürünlere göre etkinlik düzeyleri daha düşük olduğu için bu alt sektörlerin evrensel rekabet gücünün giderek azaldığı söylenebilir. Sadece özel kesimde bulunan kuruluşlar göz önüne alındığında da ise şu değerlendirmeler yapılabilir: Bu kuruluşlar yapısal farklılıklar bakımından iki gruba ayrılabilir. Birinci grupta 7

18 tekstil ürünleri imalatı ve gıda maddeleri imalatı bulunmaktadır. Bunlar, tarımsal hammaddeye dayalı, düşük katma değer yaratan alt sektörlerdir. İkinci grupta ise büyük sermayeye ihtiyaç duyan, dışa açık, etkin kaynak kullanılmaması durumunda rekabet yetersizliğinden dolayı ulusal kayıplara yol açan kuruluşlar bulunmaktadır. Bunlar, makine teçhizat, kara taşıtları imalatı, kimyasal madde üretimi, metalik olmayan mineral üretimi gibi rekabetçi alt sektörlerden oluşmaktadır. Bu kuruluşların etkinlik seviyeleri karşılaştırıldığında farklılığın nedenleri yoğunlaşma oranına, yönetim etkinliğine, finansman yetersizliğine, ileri ve geriye bağlantılardaki akışkanlığa bağlanabilir. Bu sonuçlar özellikle Türkiye gibi hızla büyüyen piyasaya sahip ekonomilerde istikrarsızlıktan dolayı firmaların teknoloji yatırımı yapma riskine girmemeleriyle açıklanabilir. Genişleyen piyasa ile birlikte çok sık krizlerle karşılaşıldığı için olumsuz konjonktürel sürecin etkisiyle teknoloji geliştirme çabası içerisine gidilmemiştir. Başka bir ifadeyle rant ekonomisinin reel kaynak tahsisini bozmasından dolayı Türkiye deki birçok işletme faaliyet dışı gelirlerini, faaliyet içi gelirleri kadar anlamlı görmektedir. Bu tespten hareketle analize konu olan kuruluşların mevcut üretimlerini artırmaya yönelik ilave yatırım yapma çabası içinde olmadıkları söylenebilir. Yukarıda belirtilen temel hususlardan dolayıdır ki teknolojik ilerleme ve kaynak kullanım etkinliğini arttırmak için AR-GE çalışmalarına ayrılan kaynağın arttırılması, bu kuruluşların rekabeti sürdürebilmesi için en temel polika argümanı olarak görülmektedir. Yakınsama analizine ilişkin sonuçlardan da bazı çıkarımlar yapılabilir. Başlangıç etkinlik seviyesi düşük olan alt sektörlerin, zaman içerisinde yüksek olan alt sektörlerin etkinlik seviyesine yakınsayıp yakınsamadığını belirlemek için ise koşulsuz ve koşullu yakınsama analizleri yapılmıştır. Bu sınamalardan güvenilir tahmin ediciler elde edilemediği için - yakınsaması aracılığı ile alt sektörlere ilişkin non-parametrik bir karşılaştırma yapılmış ve analiz sonuçları -yakınsaması ile değerlendirilmiştir. Bu bağlamda -yakınsamasına ilişkin non-parametrik göstergeler çerçevesinde endüstriler arasında zayıf düzeyde de olsa bir ıraksama olduğu görülmektedir. Bu durum TİBİS işletmelerine ilişkin her bir alt sektörün farklı teknolojiler kullanması ve farklı mal grupları üretmesi ile açıklanabilir. Örneğin gıda sanayi ile elektronik sanayinin teknolojik değişme hızındaki farklılık ıraksama beklentisi ile paralel düşmektedir. Bu çalışmada beklentimize paralel bir sonuç elde edilmiş olmakla birlikte ıraksamanın güçlü olmaması analiz bütünlüğü içinde değerlendirilmelidir. Nekim daha önce belirtildiği gibi birçok alt sektörde teknoloji değişme hızında bir gerileme gözlenmektedir Sonuç olarak çalışmadan elde edilen bütün bulgular bir bütün halinde değerlendirildiğinde kalkınma sürecindeki Türkiye nin alt sektörler bazında ilk beş yüz imalat sanayi kuruluşuna 8

19 ilişkin (43 firma) etkinlik göstergeleri (993-) sürdürülebilir kalkınma hedefi ile kabul edilebilir bir paralellik göstermemektedir. Bu dönemde, teknolojide ve kaynak kullanım etkinliğinde alt sektörler ibariyle kısmen bir iyileşme ve gelişme görülmekle birlikte toplulaştırılmış düzeyde sürdürülebilir kalkınmanın dinamiğini oluşturacak bir etkinlik seviyesi elde edilememiştir. Bu etkinlik seviyesindeki genel düşüş üç şekilde yorumlanabilir: Bunlardan birincisi, ulusal ekonominin karşı karşıya kaldığı krizlerdir (994, ). İkincisi, finans ekonomisindeki genişlemenin doğurduğu rantlardan dolayı, birçok yatırımcının yüksek faiz hadleri ile bağlantılı faaliyet dışı karlara yönelmesidir. Üçüncüsü, Türkiye ekonomisinin konjonktürel durumuyla ilgili olarak yatırımcıların riskten kaçmaya çalışmalarıdır. 9

20 KAYNAKÇA Aigner, D., Lovell, C.A.K. and Schmidt, P. (977), Formulation and Estimation of Stochastic Frontier Production Function Models, Journal of Econometrics, 6:-37. Baumol, W.J. (986). Productivy Growth, Convergence, and Welfare: What the Longrun Data Show, The American Economic Review, 76(5):7-85. Barro, R.J. ve Sala-i Martin, X. (99). Convergence, The Journal of Polical Economy, ():3-5 Battese, G.E. (99), Frontier Production Functions and Technical Efficiency: A Survey of Empirical Applications in Agricultural Economics, Agricultural Economics, 7: 85-8 Battese, G.E. ve Coelli, T.J. (995), A Model for Technical Inefficiency Effects in a Stochastic Frontier Production Function for Panel Data, Empirical Economics,, Bernard, A.B. ve Jones, C.I. (996). Productivy Across Industries and Countries: Time Series Theory and Evidence, The Review of Economics and Statistics, 78(): Bravo, B.E. ve Pinheriro, A.E. (997). Technical, Economic and Allocative Efficiency in Peasant Farming: Evidence From The Dominican Republic, The Developing Economies, 35(): Cass, D. (965). Optimum Growth in an Aggregative Model of Capal Accumulation, Review Economic Studies, 3: 33-4 Coelli,T.J. (996). Measurument of Total Factor Productivy Growth and Biases in Technolojical Change in Western Australian Agriculture, Journal of Applied Econometrics, (). Coelli, T., Rao, P. ve Battase, G. (998), An Introduction to Efficiency and Productivty Analysis, Kluwer Academic Publishes. Coelli, T. (996). A. Guide to FRONTIER Version 4.: A Computer Program for Stochastic Frontier Production and Cost Function Estimation, CEPA Working Paper 96/7 Dollar, D. ve Wolff, E.N. (988). Covergence of Industry Labor Productivy among Advanced Economies , The Review of Economics and Statistics, 7(4): Hausman, J.A. (978). Specification Tests in Estimation, Econometrica, 46(5): 5-7. Kök, R. ve Deliktaş, E. (3) Endüstri İktisadında Verimlilik Ölçme ve Strateji Geliştirme Teknikleri. Kumbhakar, S.C. (99). Estimation of Technical Inefficiency in Panel Data Models Wh Firm- And Time-Specific Effects, Economics Letters, 36(): Meeusen, W. ve Van Den Broeck, J. (977). Efficiency Estimation from Cobb-Douglas Production Functions wh Composed Error, International Economic Review, 8(): Önder, Ö., Deliktaş, E.ve Lenger, A. (3) Efficiency Change in Selected Provinces in Turkey: A Stochastic Frontier Analysis, Emerging Markets Finance and Trade, 39(): 98-3 Ramsey, F.P. (98), A Mathematical Theory of Saving, Economic Journal, 38: Richmond, J. (974). Estimating the Efficiency of Production, International Economic Review, 5(): 55-5

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÖNETİMİ BÖLÜMÜ Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar Sunum Planı:

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi ÇOK DEĞİŞKENLİ REGRESYON ANALİZİ: ÇIKARSAMA Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge 14 Ekim 2012 Ekonometri

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İKTİSADİ YÖNELİM ANKETİ AYLIK TOPLU SONUÇLARI MART 2007 İSTATİSTİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ REEL SEKTÖR VERİLERİ MÜDÜRLÜĞÜ 16 Nisan 2007 İÇİNDEKİLER SAYFA NO Aylık Katılımlar 3

Detaylı

YARI LOGARİTMİK MODELLERDE KUKLA DECİşKENLERİN KA TSA YıLARıNIN YORUMU

YARI LOGARİTMİK MODELLERDE KUKLA DECİşKENLERİN KA TSA YıLARıNIN YORUMU Marmara Üniversitesi U.B.F. Dergisi YIL 2005, CİLT XX, SAyı 1 YARI LOGARİTMİK MODELLERDE KUKLA DECİşKENLERİN KA TSA YıLARıNIN YORUMU Yrd. Doç. Dr. Ebru ÇACLAYAN' Arş. Gör. Burak GÜRİş" Büyüme modelleri,

Detaylı

Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı. Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı

Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı. Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı 32 ve Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Radyo, TV, Haberleşme Teçhizatı ve

Detaylı

YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI. Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY 2

YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI. Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY 2 Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 5, Sayı:2, 2003 YABANCI DİL EĞİTİMİ VEREN ÖZEL BİR EĞİTİM KURUMUNDAKİ ÖĞRENCİLERİN BEKLENTİLERİNİN ARAŞTIRILMASI Sibel SELİM 1 Efe SARIBAY

Detaylı

SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS)

SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) YÖNTEMİNİN ASİMPTOTİK ÖZELLİKLERİ Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR MÜDÜRLÜĞÜ Ağustos 2008 ANKARA TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE

Detaylı

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ

TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ TALEP YANLI YENİLİK: FARKLI ÖZELLİKLERDEKİ FİRMALAR İÇİN ROLÜNÜN BELİRLENMESİ Yeşim Üçdoğruk Dokuz Eylül Üniversitesi AYTEP-27.01.2011 Literatür Ar-Ge Harcamaları ~ Yenilik Faaliyetleri Farklı firmaların

Detaylı

ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ

ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ ZAMAN SERİLERİNDE AYRIŞTIRMA YÖNTEMLERİ 1 A. GİRİŞ Gözlemlerin belirli bir dönem için gün, hafta, ay, üç ay, altı ay, yıl gibi birbirini izleyen eşit aralıklarla yapılması ile elde edilen seriler zaman

Detaylı

Nitel Tepki Bağlanım Modelleri

Nitel Tepki Bağlanım Modelleri Doğrusal-Dışı Yaklaşım ve Nitel Tepki Bağlanım Modelleri Doğrusal-Dışı Yaklaşım ve Ekonometri 2 Konu 18 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Doğrusal-Dışı Yaklaşım ve UADMK Açık Lisans Bilgisi İşbu belge, Creative Commons

Detaylı

Dr. Yücel ÖZKARA, BSTB Verimlilik Genel Müdürlüğü Doç. Dr. Mehmet ATAK, Gazi Ün. Endüstri Müh. Bölümü

Dr. Yücel ÖZKARA, BSTB Verimlilik Genel Müdürlüğü Doç. Dr. Mehmet ATAK, Gazi Ün. Endüstri Müh. Bölümü Dr. Yücel ÖZKARA, BSTB Verimlilik Genel Müdürlüğü Doç. Dr. Mehmet ATAK, Gazi Ün. Endüstri Müh. Bölümü 6 Ekim 2015 İmalat Sanayinin Önemi Literatür Çalışmanın Amacı ve Kapsamı Metodoloji Temel Bulgular

Detaylı

MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu. 14.30 Ekonomide İstatistiksel Yöntemlere Giriş Bahar 2009

MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu. 14.30 Ekonomide İstatistiksel Yöntemlere Giriş Bahar 2009 MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu 14.30 Ekonomide İstatistiksel Yöntemlere Giriş Bahar 2009 Bu materyale atıfta bulunmak ve kullanım koşulları için http://ocw.mit.edu/terms sayfasını ziyaret ediniz.

Detaylı

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN DEĞİŞKEN BAZINDA İNCELENMESİ

250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN DEĞİŞKEN BAZINDA İNCELENMESİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN DEĞİŞKEN BAZINDA İNCELENMESİ Prof. DR. Necmi GÜRSAKAL I. GİRİŞ Çalışmamızın ilk bölümünde 2002 yılına ilişkin 250 büyük firma verilerini değişken bazında inceleyerek bazı yorumlar

Detaylı

Örnek. Aşağıdaki veri setlerindeki X ve Y veri çiftlerini kullanarak herbir durumda X=1,5 için Y nin hangi değerleri alacağını hesaplayınız.

Örnek. Aşağıdaki veri setlerindeki X ve Y veri çiftlerini kullanarak herbir durumda X=1,5 için Y nin hangi değerleri alacağını hesaplayınız. Örnek Aşağıdaki veri setlerindeki X ve Y veri çiftlerini kullanarak herbir durumda X=1,5 için Y nin hangi değerleri alacağını hesaplayınız. i. ii. X 1 2 3 4 1 2 3 4 Y 2 3 4 5 4 3 2 1 Örnek Aşağıdaki veri

Detaylı

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman 364 1. SEKTÖRÜN TANIMI Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman 422 1. SEKTÖRÜN TANIMI Ana metal sanayii ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 27 no lu gruplandırma içinde yer almaktadır.

Detaylı

GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI. Son Güncelleme

GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI. Son Güncelleme TÜRKİYE ŞEKER SANAYİİ İŞÇİLERİ SENDİKASI GENEL MERKEZİ GELİR VE YAŞAM KOŞULLARI ARAŞTIRMASI 2008 Son Güncelleme 29/07/2010 Şeker-İş Sendikası Genel Merkezi AR-GE(Araştırma Geliştirme) Birimi Karanfil Sokak,

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2011-20 / 28 Kasım 2011 EKONOMĐ NOTLARI. Belirsizliğin Đktisadi Faaliyet Üzerindeki Etkileri

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2011-20 / 28 Kasım 2011 EKONOMĐ NOTLARI. Belirsizliğin Đktisadi Faaliyet Üzerindeki Etkileri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 211-2 / 28 Kasım 211 EKONOMĐ NOTLARI Belirsizliğin Đktisadi Faaliyet Üzerindeki Etkileri Yavuz Arslan Aslıhan Atabek Demirhan Timur Hülagü Saygın Şahinöz Özet: Bu

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

MAK 210 SAYISAL ANALİZ

MAK 210 SAYISAL ANALİZ MAK 210 SAYISAL ANALİZ BÖLÜM 6- İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Doç. Dr. Ali Rıza YILDIZ 1 İSTATİSTİK VE REGRESYON ANALİZİ Bütün noktalardan geçen bir denklem bulmak yerine noktaları temsil eden, yani

Detaylı

Sunu planı. Sunu Planı. Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri. 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri

Sunu planı. Sunu Planı. Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri. 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri YÖNETİCİ ÖZETİ Sunu planı Sunu Planı Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri 9-11 Tekstil ve Hazır Giyim İstihdamı 12 İşyeri Sayısı 13 Sektörün

Detaylı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı ARAŞTIRMA MODELLİLERİNDE KULLANILACAK İSTATİSTİKLERİ BELİRLEME ÖLÇÜTLERİ Parametrik mi Parametrik Olmayan mı? Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri Değişken Sayısı Tek değişkenli (X) İki değişkenli

Detaylı

0.04.03 Standart Hata İstatistikte hesaplanan her istatistik değerin mutlaka hatası da hesaplanmalıdır. Çünkü hesaplanan istatistikler, tahmini bir değer olduğu için mutlaka hataları da vardır. Standart

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

ÜSTEL DÜZLEŞTİRME YÖNTEMİ

ÜSTEL DÜZLEŞTİRME YÖNTEMİ ÜSEL DÜLEŞİRME YÖNEMİ ÜSEL DÜLEŞİRME YÖNEMİ Bu bölüme kadar anlatılan yöntemler zaman içinde değişmeyen parametre varsayımına uygun serilerin tahminlerinde kullanılmaktaydı. Bu tür seriler deterministik

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 3: Portföy Teorisi. Bölüm 1: Problemi Oluşturmak

15.433 YATIRIM. Ders 3: Portföy Teorisi. Bölüm 1: Problemi Oluşturmak 15.433 YATIRIM Ders 3: Portföy Teorisi Bölüm 1: Problemi Oluşturmak Bahar 2003 Biraz Tarih Mart 1952 de, Şikago Üniversitesi nde yüksek lisans öğrencisi olan 25 yaşındaki Harry Markowitz, Journal of Finance

Detaylı

Telekomünikasyon Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Yaklaşımı

Telekomünikasyon Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Yaklaşımı Finans Polik& Ekonomik Yorumlar 2007 Cilt: 44 Sayı:508 Telekomünikasyon Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Panel Veri Yaklaşımı 35 Özet M.Vedat PAZARLIOĞLU Özlem KİREN GÜRLER 2 Gelişmenin ve ekonomik büyümenin

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

BASEL II. RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar)

BASEL II. RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar) BASEL II RİSK AĞIRLIK FONKSİYONLARI (Beklenmeyen Kayıplar) Temerrüde düşmemiş krediler için Basel II düzenlemelerinde Korelasyon Katsayısı, Vade ayarlaması, Sermaye Yükümlülüğü oranı, Sermaye yükümlülüğü

Detaylı

KOK KÖMÜRÜ, RAFİNE EDİLMİŞ PETROL ÜRÜNLERİ VE NÜKLEER YAKIT İMALATI Hazırlayan Seher OZAN DÜNDAR Kıdemli Uzman 302 1. SEKTÖRÜN TANIMI Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt imalatı

Detaylı

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır?

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır? 26.2.23 Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel yöntemlere HĐPOTEZ TESTLERĐ denir. Sonuçların raslantıya bağlı olup

Detaylı

Gıda Ürünleri ve. Ömür GENÇ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Müdür Yardımcısı

Gıda Ürünleri ve. Ömür GENÇ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Müdür Yardımcısı 15 İçecek Gıda Ürünleri ve İmalatı Ömür GENÇ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Müdür Yardımcısı Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Gıda ve İçecek Sanayi İçindeki Payı (%) İçindeki Sıralaması İşyeri

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan

Detaylı

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU Dersin Adı-Kodu: BİS 601 Örnek Genişliği ve Güç Programın Adı: Biyoistatistik Dersin düzeyi Doktora Ders saatleri ve Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

KONULAR. 14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi

KONULAR. 14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi ÇOKLU REGRESYON ANALİZİNDE EK KONULAR Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge 14 Ekim 2012 Ekonometri

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması 2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması Mahmut YARDIMCIOĞLU Özet Genel anlamda krizler ekonominin olağan bir parçası haline gelmiştir. Sıklıkla görülen bu krizlerin istatistiksel

Detaylı

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur.

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 1-John Maynard Keynes in en önemli eseri ve bu eserin içeriği nedir? İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 2-Keynes in geliştirdiği görüş nedir? Toplam talebin istihdamı

Detaylı

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1.1. GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 1. Ekonomik kalkınmanın önemli göstergelerinden biri olan kişi başına düşen GSYİH, TÜİK tarafından en son 2001 yılında hesaplanmıştır.

Detaylı

Nazlı Karamollaoğlu 1 Ege Yazgan 2. İşletme Dinamikleri ve Verimlilik

Nazlı Karamollaoğlu 1 Ege Yazgan 2. İşletme Dinamikleri ve Verimlilik Döviz Kurları ve Yaşama Şansı : Türkiye İmalat Sektörü Firmaları Üzerine Bir İnceleme Nazlı Karamollaoğlu 1 Ege Yazgan 2 1 MEF Üniversitesi 2 İstanbul Bilgi Üniversitesi İşletme Dinamikleri ve Verimlilik

Detaylı

FİNANSMAN SORUNLARINA GÖRE KREDİ KULLANIM ORANLARI VE YATIRIMLARDA KREDİLERİN ETKİSİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA

FİNANSMAN SORUNLARINA GÖRE KREDİ KULLANIM ORANLARI VE YATIRIMLARDA KREDİLERİN ETKİSİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Mustafa Kemal University Journal of Social Sciences Institute Yıl/Year: 2012 Cilt/Volume: 9 Sayı/Issue: 19, s. 445-449 FİNANSMAN SORUNLARINA

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ MAKİNE VE TEÇHİZAT İMALATI Hazırlayan Erdal ERTUĞRUL Kıdemli Uzman 484 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış (bys) makine ve teçhizat imalatı, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına

Detaylı

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ

LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ Lojistik Regresyon Analizini daha kolay izleyebilmek için bazı terimleri tanımlayalım: 1. Değişken (incelenen özellik): Bireyden bireye farklı değerler alabilen özellik, fenomen

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti 15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır.

K-S Testi hipotezde ileri sürülen dağılımla örnek yığılmalı dağılım fonksiyonunun karşılaştırılması ile yapılır. İstatistiksel güven aralıkları uygulamalarında normallik (normal dağılıma uygunluk) oldukça önemlidir. Kullanılan parametrik istatistiksel tekniklerin geçerli olabilmesi için populasyon şans değişkeninin

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ DURUM TESPİT ANKETİ

MESLEK KOMİTELERİ DURUM TESPİT ANKETİ SONUÇLARI DURUM TESPİT ANKETİ MESLEK KOMİTELERİ Ocak 214 Araştırma Şubesi 16 14 12 1 8 6 4 2 95, SANAYİ GELİŞİM ENDEKSİ 91, 96,9 17,3 19,5 SANAYİ GELİŞİM ENDEKSİ (SGE) (Üretim, İç Satışlar, İhracat, İstihdam)

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

Risk Yönetimi ve İşletmelerde Uygulanabilirliği. Demet BARLİN HARMANKAYA 11 Aralık 2013

Risk Yönetimi ve İşletmelerde Uygulanabilirliği. Demet BARLİN HARMANKAYA 11 Aralık 2013 Risk Yönetimi ve İşletmelerde Uygulanabilirliği Demet BARLİN HARMANKAYA 11 Aralık 2013 Sunum Planı Risk, risk yönetimi, işletme riskleri Mali başarısızlık, nedenleri, mali başarısızlık tahminin işletmeler

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri

Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Merkezi Eğilim ve Dağılım Ölçüleri Soru Öğrencilerin derse katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilen 16 soruluk bir test için öğrencilerin ilk 8 ve son 8 soruluk yarılardan aldıkları puanlar arasındaki

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

MAKİNE VE TEÇHİZATI HARİÇ; METAL EŞYA SANAYİİ Hazırlayan Mustafa TOSUN Kıdemli Uzman 450 1. SEKTÖRÜN TANIMI Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii

Detaylı

ÇOKLU REGRESYON ANALİZİNDE VARSAYIMLARDAN SAPMALARIN İNCELENMESİ

ÇOKLU REGRESYON ANALİZİNDE VARSAYIMLARDAN SAPMALARIN İNCELENMESİ ÇOKLU REGRESYON ANALİZİNDE VARSAYIMLARDAN SAPMALARIN İNCELENMESİ 1. ÇOKLU REGRESYON ANALİZİ VE VARSAYIMALARDAN SAPMALAR 1.1. Çoklu Regresyon modeli Varsayımları 1.2. Tahmincilerin anlamlılığının sınanması

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

BÖLÜM 14 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 3 (ORTALAMALARIN KARŞILAŞTIRILMASI)

BÖLÜM 14 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 3 (ORTALAMALARIN KARŞILAŞTIRILMASI) 1 BÖLÜM 14 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 3 (ORTALAMALARIN KARŞILAŞTIRILMASI) Hipotez testi konusunda görüldüğü üzere temel betimleme, sayma ve sınıflama işlemlerine dayalı yöntemlerin ötesinde normal dağılım

Detaylı

Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini

Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi Cilt:16.Sayı:2.Aralık 2012 ss.95-110 Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini Econometric Estimation of Sectoral Import Demand Function

Detaylı

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Olasılığa ilişkin olayların çoğunluğunda, deneme sonuçlarının bir veya birkaç yönden incelenmesi

Detaylı

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,

Detaylı

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER SPSS in üzerinde işlem yapılabilecek iki ana ekran görünümü vardır. DATA VIEW (VERİ görünümü) VARIABLE VIEW (DEĞİŞKEN görünümü) 1 DATA VIEW (VERİ görünümü) İstatistiksel

Detaylı

Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünlerin İmalatı. Yusuf MEDER Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman

Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünlerin İmalatı. Yusuf MEDER Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman 26 Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünlerin İmalatı Yusuf MEDER Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünlerin İmalatı İçindeki

Detaylı

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM - 169 - İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM Cemalettin Dönmez * Özet Türkiye de inşaat mühendisliğinde lisans sonrası eğitimin hacim ve temel uzmanlık

Detaylı

Başka Yerde Sınıflandırılmamış Makine ve Teçhizat İmalatı. Orkun Levent BOYA Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman

Başka Yerde Sınıflandırılmamış Makine ve Teçhizat İmalatı. Orkun Levent BOYA Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman 29 Başka Yerde Sınıflandırılmamış Makine ve Teçhizat İmalatı Orkun Levent BOYA Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Sektöre İlişkin Özet Bilgiler B.y.s. Makine ve Teçhizat İmalatı İçindeki

Detaylı

Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı. Erdal ERTUĞRUL Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman

Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı. Erdal ERTUĞRUL Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman 23 Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı Erdal ERTUĞRUL Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

Sayı: 2012-13 / 13 Haziran 2012 EKONOMİ NOTLARI. Belirsizlik Altında Yatırım Planları

Sayı: 2012-13 / 13 Haziran 2012 EKONOMİ NOTLARI. Belirsizlik Altında Yatırım Planları EKONOMİ NOTLARI Belirsizlik Altında Yatırım Planları Yavuz Arslan Aslıhan Atabek Demirhan Timur Hülagü Saygın Şahinöz Abstract: This note analyzes the relationship between uncertainty and firm investment

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ NE İLİŞKİN YÖNTEMSEL AÇIKLAMA

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ NE İLİŞKİN YÖNTEMSEL AÇIKLAMA DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ NE İLİŞKİN YÖNTEMSEL AÇIKLAMA 1. Amaç Dış Ticaret Beklenti Anketi (DTBA), dış ticaretimize yön veren firmaların yakın geçmişe ve mevcut duruma ilişkin değerlendirmeleri ile

Detaylı

İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ

İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ Prof. Dr. Gül ERGÜN Hacettepe Üniversitesi Kasım 2013 İstatistik Nedir? İSTATİSTİK Belirli bir konuda toplanan sayısal değerlerdir. Buna göre, 2012 yılında Türkiye de kayıtlı

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Büro Makineleri ve 30Bilgisayar İmalatı. Birgül OĞUZOĞLU Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman

Büro Makineleri ve 30Bilgisayar İmalatı. Birgül OĞUZOĞLU Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Büro Makineleri ve 30Bilgisayar İmalatı Birgül OĞUZOĞLU Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Büro Makineleri ve Bilgisayar Imalatı İçindeki Payı (%) İçindeki

Detaylı

altında ilerde ele alınacaktır.

altında ilerde ele alınacaktır. YTÜ-İktisat İstatistik II Nokta Tahmin Yöntemleri 1 NOKTA TAHMİN YÖNTEMLERİ Şimdiye kadar verilmiş tahmin edicilerin sonlu örneklem ve asimptotik özelliklerini inceledik. Acaba bilinmeyen anakütle parametrelerini

Detaylı

KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ

KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ Yasemin ŞİŞMAN, Ülkü KIRICI Sunum Akış Şeması 1. GİRİŞ 2. MATERYAL VE METHOD 3. AFİN KOORDİNAT DÖNÜŞÜMÜ 4. KALİTE KONTROL 5. İRDELEME

Detaylı

İSTATİSTİK 2. Hipotez Testi 21/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr

İSTATİSTİK 2. Hipotez Testi 21/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr İSTATİSTİK 2 Hipotez Testi 21/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI aysecagli@beykent.edu.tr 1 Güven aralığı ve Hipotez testi Güven aralığı µ? µ? Veriler, bir değer aralığında hangi değeri gösteriyor? (Parametrenin gerçek

Detaylı

SANAYİ İŞÇİLERİNİN DİNİ YÖNELİMLERİ VE ÇALIŞMA TUTUMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ - ÇORUM ÖRNEĞİ

SANAYİ İŞÇİLERİNİN DİNİ YÖNELİMLERİ VE ÇALIŞMA TUTUMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ - ÇORUM ÖRNEĞİ , ss. 51-75. SANAYİ İŞÇİLERİNİN DİNİ YÖNELİMLERİ VE ÇALIŞMA TUTUMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ - ÇORUM ÖRNEĞİ Sefer YAVUZ * Özet Sanayi İşçilerinin Dini Yönelimleri ve Çalışma Tutumları Arasındaki İlişki - Çorum

Detaylı

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serileri IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serisi nedir? Kronolojik sırayla elde edilen verilere sahip değișkenlere zaman serisi adı verilmektedir. Genel olarak zaman serisi,

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler 1. EKONOMİK YAPI 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler Bölge sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre 26 Bölge arasında son sırada bulunmaktadır. İller arasında bir karşılaştırma yapıldığında 81 il içersinde

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler Bahman Alp RENÇBER 1

Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler Bahman Alp RENÇBER 1 Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 3(1): 191-198 Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler Bahman Alp RENÇBER 1 Özet Bu çalışmanın amacı, üniversite

Detaylı

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2

DERS KODU DERS ADI ZORUNLU TEORİ UYGULAMA LAB KREDİ AKTS Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 1.YARIYIL LERİ KODU ADI ZORUNLU TEORİ Atatürk İlkeleri ve İnkılap AIT181 Tarihi I Zorunlu 2 0 0 2 2 IKT101 İktisada Giriş I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT103 İktisatçılar İçin Matematik I Zorunlu 3 0 0 3 6 IKT105

Detaylı

Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı

Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi. Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Varyans Analizi (ANOVA) Kruskal-Wallis H Testi Doç. Dr. Ertuğrul ÇOLAK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı Konu Başlıkları Tek Yönlü Varyans Analizi SPSS de Tek

Detaylı

İktisadi Yönelim Anketi ve Reel Kesim Güven Endeksi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama

İktisadi Yönelim Anketi ve Reel Kesim Güven Endeksi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İktisadi Yönelim Anketi ve Reel Kesim Güven Endeksi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Reel Sektör Verileri Müdürlüğü İçindekiler I- Amaç... 3 II- Çerçeve... 3 III- Kapsam... 3 IV-

Detaylı

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ

1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ 1. FARKLILIKLARIN TESPİTİNE YÖNELİK HİPOTEZ TESTLERİ Örneklem verileri kullanılan her çalışmada bir örneklem hatası çıkma riski her zaman söz konusudur. Dolayısıyla istatistikte bu örneklem hatasının meydana

Detaylı

MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu. 14.30 Ekonomide İstatistiksel Yöntemlere Giriş Bahar 2009

MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu. 14.30 Ekonomide İstatistiksel Yöntemlere Giriş Bahar 2009 MIT OpenCourseWare http://ocw.mit.edu 14.30 Ekonomide İstatistiksel Yöntemlere Giriş Bahar 2009 Bu materyale atıfta bulunmak ve kullanım koşulları için http://ocw.mit.edu/terms sayfasını ziyaret ediniz.

Detaylı

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012)

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) Aşağıdaki analizlerde lise öğrencileri veri dosyası kullanılmıştır.

Detaylı