TUR ST K ALANLARDA MEKÂN TASARIMI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TUR ST K ALANLARDA MEKÂN TASARIMI"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2469 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1440 TUR ST K ALANLARDA MEKÂN TASARIMI Yazarlar Yrd.Doç.Dr. P nar KISA OVALI (Ünite 1, 3, 7) Yrd.Doç.Dr. Gökçe YÜKSEK (Ünite 2, 8) Doç.Dr. Medet YOLAL (Ünite 4) Prof.Dr. B. Yelda UÇKAN (Ünite 5, 6) Editör Prof.Dr. B. Yelda UÇKAN ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K l ç Genel Koordinatör Yard mc s Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö retim Tasar mc s Dr. Kadriye Uzun Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Grafikerler Ayflegül Dibek Hilal Küçükda aflan Gülflah Y lmaz Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Turistik Alanlarda Mekân Tasar m ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, May s 2012

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... vii Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi... 2 SÜRDÜRÜLEB L R KALKINMA / SÜRDÜRÜLEB L RL K ve TUR ZM... 3 SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM KAVRAMI... 5 Sürdürülebilir Turizmin lkeleri... 7 Sürdürülebilir Turizmin Amaçlar... 8 SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM ve ÇEVRE ETK LEfi M... 9 Fiziksel Çevre Üzerindeki Etkiler Sosyal Çevre Üzerindeki Etkiler Ekonomik Yap Üzerindeki Etkiler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Çevresel Geliflmeler Alt nda Mekân Olgusu G R fi ÇEVRE KAVRAMI VE ÇEVREN N BOYUTLARI Fiziksel Çevre Do al Çevre Yapay Çevre Toplumsal Çevre TUR ZM VE ÇEVRE L fik S Turizmin Çevre Üzerindeki Etkileri Çevrenin Turizm Üzerindeki Etkileri DÜNYADAK ÇEVRESEL FAKTÖRLER VE GEL fimeler ÇEVRESEL GEL fimeler N MEKÂNLAR ÜZER NDEK ETK LER Do al Faktörlerin Mekânlar Üzerindeki Etkisi Hava Kirlili i Su Toprak Flora ve Fauna At k Kültürel Faktörlerin Mekânlar Üzerindeki Etkisi Sosyo-Ekonomik Faktörlerin Mekânlar Üzerindeki Etkisi Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Tasar m ve Mekân Tasar m M MAR TASARIM SÜREC VE STRATEJ LER Mimari Tasar m Süreci Stratejileri Tümevar m (Endüksiyon) Tümdengelim (Dedüksiyon) Hipotetik Dedüksiyon ÜN TE 2. ÜN TE 3. ÜN TE

4 iv çindekiler M MARLIKTA MEKÂN OLGUSU VE MEKÂN TASARIMI Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 5. ÜN TE Turizme Aç k Alanlarda Mekân Olgusu TUR ZM VE MEKÂN L fik S MEKÂNSAL ETK LEfi M TUR ZM MEKÂNLARI TUR ZM AMAÇLI MEKÂNSAL DÜZENLEMELER Parklar ve Yeflil Alanlar Rekreasyon Alanlar Yaflam Alanlar Ulafl m Yollar MEKÂNSAL DÖNÜfiÜM VE YEN DEN KULLANIM MEKÂNLAR VE YEREL KULLANIM MEKÂNLARIN PAZARLANMASI Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Turizm flletmelerinde Mekân Olgusu G R fi G R fi HOLÜ VE ÖN BÜROLAR YATAK KATLARI Yatak Üniteleri Banyolar Tesisat Bacalar Banyolar n Havaland r lmas YEMEK, ÇK MEKÂNLARI VE MUTFAK Temel Verilerin Tespiti Program Tespiti Menü Organizasyon Malzeme Tedariki mkanlar Yemek ve çki Mekânlar D ER UMUM KISIMLAR Oturma Salonu (Lobi) Toplant Salonlar Gece Kulübü, Taverna v.s Butikler, Sat fl Yerleri v.s DAR BÜROLAR VE PERSONEL HAC MLER ÇAMAfiIRHANE Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar... 94

5 çindekiler v Konaklama Tesisleri ve Fonksiyonel liflkiler KONAKLAMA TES SLER NDE FONKS YONEL L fik LER Otel Mutfaklar nda Fonksiyonel liflkiler Yiyecek flleri ile lgili Ana Fonksiyonlar Mutfa n Di er Hacimlerle liflkisi ve Otel Binas çindeki Yeri Restoranlarla Ba lant Yatak Katlar ile Ba lant Mutfa n Di er Servis K s mlar na Ba lant s Mutfa n Otel çindeki Yeri ile lgili Di er Hususlar Yiyecek Malzemelerinin Muhafazas Malzemenin Kabulü DEPOLARIN DÜZENLENMES NDEK FAKTÖRLER Servis Kapasitesi ve Menü Malzeme Tedariki Pazarlara Ulafl m mkânlar Malzemelerin Muhafaza fiartlar Depolara Ayr labilecek Yer mkanlar Malzeme Tipleri Depo Çeflitleri Kuru Depolar Sebze ve Meyve Depolar So uk Muhafaza Depolar HAZIRLIK KISIMLARI Sebze Haz rl k K sm : Fonksiyonu Et Bal k ve So uk Yemek Haz rl k Yeri (Gar De Mahcer) Pasta ve Hamur flleri Haz rl k Yeri (Patiseri) Fonksiyonu Kahve Mutfa Fonksiyonu Ana Mutfak (Piflirme Mutfa ) C HAZLARIN SEÇ M Piflirme Mutfa nda Kullan lan Bafll ca Cihazlar PERSONEL ORGAN ZASYONU ANA MUTFAK Ç NDEK FONKS YONEL L fik LER VE TRAF K Malzemenin Getirilmesi (Tedariki) Haz rl k ve Piflirme K s mlar Aras ndaki liflkiler Personel liflkileri Personelin Cihazlarla liflkileri Haz r Yemeklerin Servise Verilmesi Bulafl k Mutfa ve Ofisi Mutfak Kaplar Bulafl Fonksiyonlar ve Lüzumlu Teçhizat Servis Bulafl Ofis Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Turizm Yap lar nda Konsept (Tema) Üzerinden Mekânlaflt rma KONSEPT VE TEMA KAVRAMLARININ M MARLIK LE L fik S KONSEPT (TEMA) ÜZER NDEN MEKÂN OLUfiTURMA ÜN TE 7. ÜN TE

6 vi çindekiler TUR ZM YAPILARINDA KONSEPT (TEMA) ÜZER NDEN MEKÂNLAfiTIRMA Analoji Konseptli Yaklafl m Taklit Konseptli Yaklafl m KONSEPT (TEMA) ÜZER NDEN TASARLANAN TUR ZM B NALARI Temal Oteller (Konsept Oteller) Temal Parklar (Konsept Parklar) Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE Tarihi Mekânlara Turizm fllevli Yeni Fonksiyon Kazand rma TAR H MEKÂN KAVRAMI, TÜRLER VE KORUMA ÖLÇÜTLER Tarihi Mekân Kavram Tarihi Mekân Türleri An tsal Mekânlar Çevresel De erli Mekânlar Tarihi Mekânlar Koruma Ölçütleri TAR H MEKÂNLARIN TUR ZM SEKTÖRÜNDEK YER Kültür Turizmi Kültür Turizmi Aç s ndan Kültürel Varl klar ve Tarihi Mekânlar Uluslararas Belgelerde Turizm ve Kültür Varl liflkileri Turizmin Kültürel Varl klar (Tarihi Mekânlar) Üzerindeki Etkisi Turizmin Kültürel Varl klar (Tarihi Mekânlar) Üzerindeki Olumlu Etkileri Turizmin Kültürel Varl klar (Tarihi Mekânlar) Üzerindeki Olumsuz Etkileri TAR H MEKÂNLARIN TUR ZM AÇISINDAN SÜRDÜRÜLEB L RL TAR H MEKÂNLARIN TUR ZM SEKTÖRÜNE KAZANDIRILMASI Restorasyon Tan t m ve Pazarlama TAR H MEKÂNLAR Ç N TUR ZM filevl FONKS YONLAR TUR ZM SEKTÖRÜNE KAZANDIRILAN TAR H MEKÂNLARA DÜNYA VE TÜRK YE DEN ÖRNEKLER Turizm Sektörüne Kazand r lan Tarihi Mekânlara Türkiye den Örnekler Turizm Sektörüne Kazand r lan Tarihi Mekânlara Dünya dan Örnekler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar

7 Önsöz vii Önsöz Sadece ulusal de il ayn zamanda küresel anlamda yaflanan geliflmelerin farkl sektörlerin içinde bulundu u dengeleri de ifltirdi i bir dönemde, turizm gelir ve istihdam yaratma üzerindeki gücü sayesinde y ld z giderek parlayan bir sektör olarak görülmektedir. Kökleri çok eskiye dayanan turizm faaliyetlerinin farkl dönemlerde farkl flekillerde mekân ihtiyac n karfl lamaya yönelik tasar mlara gitti i izlenmektedir. Bununla birlikte turistik mekânlar n planl ve kurallara uygun bir biçimde yap lmas ve dolay s yla turizm de erlerinin korunmas, sürdürülmesi ve ihtiyaçlar karfl layabilecek flekilde tasarlanmas son derece önemlidir. Bu noktada bu kitap turizm ve tasar m kavramlar aras ndaki iliflki çerçevesinde Türkiye'nin mekân ve tasar m kavramlar n turizm ekseninde tan mlamay ; sosyal, kültürel ve ekonomik aç lardan sürdürülebilir mekân tasar m n n önemi vurgulamay ve turizm sektöründe mekân tasar m na yönelik temel bilgi gereksinimini gidermeyi amaçlamaktad r. Kitapta tasar m kavram, boyutlar ve özellikleri ile turizm kavram ve turizm sektörünün unsurlar sürdürülebilirlik çerçevesinde tan mlanarak, tasar m ve sürdürülebilirlik aras nda iliflki irdelenmektedir. Ayr ca do al, kültürel, sosyal ve ekonomik çevrelerde yaflanan geliflmelerin mekân tasar m üzerindeki önemine vurgu yap lm flt r. Daha sonra tasar m ve mekân tasar m kavramlar iliflkilendirilmekte ve turistik mekân tasar m nda etkili olan faktörler ve tasar m sürecinde kullan - lan malzemeler analiz edilmektedir. Turizm ve mekan iliflkisinin bileflenleri aç klanmakta ve turistik mekânsal düzenlemeler parklar, yeflil alanlar, rekreasyon alanlar, yaflam alanlar, k y düzenlemeleri bafll klar alt nda s n flanarak incelenmektedir. Mekân olgusu turizm iflletmeleri boyutunda de erlendirilmekte ve ortak kullan m alanlar ndan, depolara, mutfaklardan, restoranlara ve yatak katlar na kadar bir konaklama iflletmesindeki ihtiyaçlar n mekânlaflt r lmas nda dikkat edilmesi gereken özellikler anlat lmaktad r. Turizm iflletmelerinin bir konsept (tema) üzerinden mekânlaflt r lmas ve tarihi mekanlara turizm ifllevli yeni fonksiyonlar kazand r lmas örneklerle incelenmektedir. Kitapta yal n bir dil kullan lmaya çal fl lm fl, bununla birlikte uygulamada kabul gören baz kavramlar, tasar m ve mekân konusuyla ilgili literatürdeki karfl l klar dikkate al narak kullan lm flt r. Ünitelerin bafllang c nda yer alan amaçlar ve anahtar kavramlar, konunun daha iyi alg lanmas n sa lamaktad r. Ayr ca her konu içinde yer alan S ra Sizde sorular ve Kendimizi S nayal m bölümleri, konu içeriklerinin de erlendirilmesinin yap lmas aç s ndan önem kazanmaktad r. Kitab n haz rlanmas nda eme i geçen yazar arkadafllar m za ve katk da bulunan tüm görevlilere teflekkür eder, en iyi dileklerimi sunar m. Editör Prof.Dr. B. Yelda Uçkan

8 1TUR ST K ALANLARDA MEKÂN TASARIMI Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Sürdürülebilirlik kavram n ve turizm sektörü aras ndaki iliflkiyi aç klayabilecek, Sürdürülebilir turizmi tan mlayabilecek, Sürdürülebilir turizm ve çevre aras ndaki iliflkiyi irdeleyebilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks n z. Anahtar Kavramlar Sürdürülebilirlik Sürdürülebilir Turizm Sosyo-kültürel Çevre Do al Çevre Turistik Eylem Turizm Ortak Gelece imiz Çevre Sorunu Kalk nma çindekiler Turistik Alanlarda Mekân Tasar m Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi SÜRDÜRÜLEB L R KALKINMA / SÜRDÜRÜLEB RL K VE TUR ZM SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM KAVRAMI SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM VE ÇEVRE ETK L fi M

9 Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi SÜRDÜRÜLEB L R KALKINMA / SÜRDÜRÜLEB L RL K VE TUR ZM Bölgesel olarak bafllayan çevre sorunlar n n küresel ölçeklere ulaflmas, 21. yüzy - la gelindi inde; s n rl do al kaynaklar n h zla tükenmesi, açl k, çevresel kirlilik, tür kay plar, iklim de ifliklikleri, do al afetler, ekonomik krizler ve enerji sorunu olarak kendini göstermifltir. Gelinen nokta, ülkelerin tüketim odakl kalk nma politikalar ile çevre aras ndaki etkileflimi sorgulamalar na ve kaynaklar n korunmas n öngören yeni bir kalk nma anlay fl n oluflturmalar na neden olmufltur. Özellikle son yirmi y lda teknoloji alan nda ortaya ç kan flu geliflmeler de yeni bir kalk nma anlay fl n n oluflumuna destek vermifltir; teknoloji ve bilim alan ndaki geliflmelerin yard m yla geri dönüflüm yap labilmesi, yenilenebilir enerjilerden elektrik enerjisi üretim teknolojilerinin geliflmesi, biliflim teknolojilerindeki geliflimin, araflt rma, analiz etme ve irdelemeyi kolaylaflt rmas. Sürdürülebilir kalk nma kavram ilk kez, 1983 y l nda Birleflmifl Milletler bünyesinde kurulan Dünya Çevre ve Kalk nma Komisyonu nun 1987 Genel Kuruluna sundu u Ortak Gelece imiz adl raporda tan mlanm flt r. Brundtland Raporu olarak da bilinen raporda sürdürülebilir kalk nma; gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlar n karfl layabilme yetene inden ödün vermeksizin güncel ihtiyaçlar karfl layan kalk nma olarak tan mlanmaktad r (WTO, 1998: 21). Dünya Çevre ve Kalk nma Komisyonu baflkan Gro Harlem Brundtland sürdürülebilir kalk nmay, dura an bir kavram olman n aksine, günümüz kadar gelece in gereksinimleriyle de uyumlu olmak kofluluyla, kaynaklar n kullan m, yat r mlar n yönlenmesi, teknolojik ve bilimsel geliflmeler do rultusunda yön de ifltirebilen bir geliflme süreci olarak nitelendirmektedir (Sev, 2009: 15). Sürdürülebilir kalk nmada, sanayileflme, kentleflme gibi insan unsurunun içinde bulundu u her türlü eylemde uzun süreli etkiler göz ard edilmeden, çevresel, ekonomik ve toplumsal yönlerin birlikte de erlendirildi i kararlar n üretilmesini esas alan bir düflünce flekli egemendir (Canan, 2003: 56). Sürdürülebilir kalk nma/sürdürülebilirlik, bugünden gelece e yönelen, son derece genifl ve dinamik bir zaman dilimini içermektedir. Ayn zamanda yeryüzündeki her canl y ve her alan kapsamaktad r. Sürdürülebilirlik, bir toplumun, ekosistemin ya da süreklili i olan herhangi bir sistemin ifllerini kesintisiz, bozulmadan, afl r kullan mla tüketmeden ya da sistemin hayati ba olan ana

10 4 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m Sürdürülebilir kalk nma ünite içinde sürdürülebilirlik olarak adland r lmaktad r. kaynaklara afl r yüklenmeden sürdürülebilmesi yetene i olarak tan mlanmaktad r (Karaman, 1996). Sürdürülebilirli i belli bir disiplin veya sektör ile s n rlamak olas de ildir. Sürdürülebilirli i, her sektörü do rudan ilgilendiren yönlendirici ve s n r belirleyici bir unsur olarak alg lamak gerekmektedir. Bu ba lamda sürdürülebilirli in; çevresel, toplumsal ve ekonomik olmak üzere üç temel boyutu öne ç kmaktad r (fiekil 1.1). fiekil 1.1 Sürdürülebilirli in Çevresel, Ekonomik ve Sosyal Boyutlar (Kaynak: Koçhan, 2003: 50; Sev, 2009: 21; Hui, 2002) Çevresel Sürdürülebilirlik Ekosistem bütünlü ü Ekolojik yapay çevre Do al çeflitlili in devam At k yönetimi Zehirli hammaddelerin yok edilmesi Geri dönüflümlü malzeme kullan m ÇEVRE EKONOM TOPLUM Sosyal Sürdürülebilirlik Kültürel kimlik Yaflam kalitesi nsan sa l ve güvenli i stikrar, adalet ve kolay eriflilebilirlik Toplumun kararlara kat l m Engellilerin topluma kazand r lmas Ekonomik sürdürülebilirlik Sa l kl büyüme ve kalk nma Az maliyet/yüksek verim Ak lc kaynak ve enerji kullan m Sürekli döngü nsan yaflam n n süreklili i için do al çevrenin korunmas zorunludur. Çevresel sürdürülebilirlik, ekolojik dengelerin zararl etkilere karfl savunma gücünün korunmas ve adaptasyon ile ilgilidir. Ekonomik sürdürülebilirlikle iliflkisi, do al hammaddenin sa lanmas ve çevrenin at k havuzu olmaktan korunmas aflamas nda gerekli finansal kaynaklar n sa lanmas noktas ndad r. Sosyal sürdürülebilirlik ile iliflkisi ise, do al kaynaklar n yönetiminde görev ve sorumluluk paylafl m aflamas nda belirginleflir. Sosyal sürdürülebilirlik, nesiller aras dengeyi sa lamak, gelecek nesillerin yaflam hakk n gözetmek için gerekli do al, kültürel ve di er tüm kaynaklar miras b rakmak anlay fl na ba l d r. Çevresel sürdürülebilirlik ile ba lant s do al kaynaklar n korunmas ve aktar lmas nda insanlar n bilgilendirilmesi, al flkanl klar n de ifltirilmesi ile ilgilidir. Ekonomik sürdürülebilirlik ile iliflkisi ise küresel ölçekli do a ve kültür koruma faaliyetlerinin finans kaynaklar n n sa lanmas noktas nda olmaktad r. Ekonomik sürdürülebilirlik, insan yaflam n n maddi ve manevi aç dan gelifltirilmesi, refah düzeyinin art r lmas ve sa l k koflullar n n iyilefltirilmesinde sosyal-kültürel yap n n de iflimini de gözeterek kalk nma hedeflerinin gerçeklefltirilmesi ile ilgilidir. Bu üç boyutun her koflulda sa lanmas zor olmas na karfl n, temel amaç dengelerin ve önceliklerin belirlenmesidir. Ekonomik süreçlerde k sa vadede yüksek kar ve rant beklentisi, yerini uzun vadede gelecek nesilleri de gözeten ekonomik büyüme anlay fl na b rakmal d r. Karar alma süreçlerinde genifl halk kat l m sa layacak politikalar üretilmeli ve sosyal adalet her fleyin üstünde tutulmal d r. Sürdürülebilirlik, çevresel kaynaklar üzerinde olumsuz bir etkiye sebep olmadan ekonomik kalk nman n sa lanmas n ifade etmektedir.

11 1. Ünite - Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi 5 Ortak gelecek için çevre, insan ve ekonomi aras ndaki dengeyi koruyarak büyümeyi tan mlayan sürdürülebilirlik, 21.yüzy l n anahtar kelimesi olmufltur. nsana ve kültürüne sayg n n öne ç kt, kaynaklar ve enerjiyi ak lc kullanan, çevreyi kirletmeyen, do al alanlar koruyarak gelifltiren yaklafl mlar sektörlerin itici gücünü oluflturmufltur. Do al kaynaklar ve insan eylemleri aras ndaki etkileflime temellenen turizm sektörü sürdürülebilir yaklafl mlardan etkilenen alanlar n bafl nda gelmektedir. Bir seyahat deneyimi sa layan endüstriler, hizmetler ve u rafllar bütünü olan turizm, turistik eylemin gerçekleflti i kayna a ba l olarak geliflmektedir (av turizmi, kültür turizmi gibi). Bu da turizmin sürdürülebilirli inin turistik eylemin üzerinde gerçekleflti i kayna n korunmas na, niteliklerinin art r lmas na ve ak lc yönetimine ba l oldu unu göstermektedir. Kayna a ba l olarak geliflen di er turizm türleri neler olabilir? 1 Ancak, 20. yüzy l n sonlar na gelindi inde turizm faaliyetlerinin ulaflt nokta (Atabay, 1998: 2); Nüfusun belirli alanlarda y lma göstermesi, Sosyal-ekonomik ve sosyal-kültürel aç dan olumsuz geliflim, SORU SORU Arazi spekülasyonu, Tar msal kültür deseninin ortadan kalkmas, D KKAT D KKAT Flora ve faunada tür kay plar n n olmas, Ormanl k alanlar n azalmas, K y reliyeflerinin de iflimi ve tafl ma kapasitelerinin afl lmas, Turistik eylemler sonucu do al kaynaklar n (su, hava, toprak, deniz vb.) kirlenmesi, AMAÇLARIMIZ Alana özgü ekolojik efliklerin ortadan kalkmas, AMAÇLARIMIZ Bölgesel ve yerel yerleflme özelliklerinin ortadan kalkmas nedeni ile mimari kültürün yabanc laflmas, K T A P K T A P Do al ve kültürel miras n yo un ve bilinçsiz kullan lmas nedeni ile özgünlü ün ortadan kalkmas, Yerel ve etnik özelliklerin yitirilmesi olmufltur. TELEV ZYON TELEV ZYON 20. yüzy l n sonlar na de in geliflen turizm faaliyetlerinin olumsuz SIRA etkilerinden S ZDE tar msal kültür deseninin ortadan kalkmas ülkemiz aç s ndan hangi sorunu do urabilir? NTERNET Bu olumsuz etkiler turizm sektörünün yüksek ekonomik getiri için çevresel de- erleri göz ard eden, tüketim a rl kl gelifliminin de iflmesini gerektirmifltir. Turizm sektörü sürdürülebilirlik anlay fl yla yeniden yap lanm fl ve SORU sürdürülebilir turizm kavram ortaya ç km flt r. 2 NTERNET SORU SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM KAVRAMI D KKAT D KKAT Turizmin sürdürülebilirli i, do al ve kültürel kaynaklar ile insan aras ndaki etkileflimi anlamakla iliflkilidir. Sürdürülebilir turizm kavram n n ç k fl noktas n turis- tik eylemin üzerinde gerçekleflti i kayna n korunmas anlay fl oluflturmaktad r (P ll, 1996: 58). AMAÇLARIMIZ Sürdürülebilir turizm, turizm sektöründe yer alan ev sahipleri ile turistlerin gereksinimlerinin bugün var olan kaynaklar n gelecekte de erlerinin art r larak ve AMAÇLARIMIZ korunarak, karfl lanmas anlay fl d r (WTO, 1998: 21). Bu tan mla K Ttüm A Pkaynaklar n K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON

12 6 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m yönetimi, kültürel bütünlü ün, zorunlu ekolojik süreçlerin, biyolojik çeflitlili in ve yaflam destek sistemlerinin devaml l vurgulan rken, ziyaret edilen bölgedeki halk n ve turistlerin ekonomik, sosyal ve estetik gereksinimlerinin karfl lanmas n n önemi belirtilmektedir. Ayn zamanda turistik gereksinimlerin gelecekte de karfl - lanabilecek flekilde yönetildi i bir turizm kalk nmas ndan söz edilmektedir (Dinçer, 1996: 342; Özbey 2002: 143; Çak lc o lu, 2011). Sürdürülebilirli in üç boyutu sürdürülebilir turizm kalk nmas n n çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik boyutlar ile ilgilidir. Boyutlar aras nda kurulacak dengenin uzun dönemde sürdürülmesi gerekmektedir. Bu ba lamda sürdürülebilir turizm (WTO, 2006); Temel ekolojik süreçlerin devaml l n sa layan, do al miras ve biyolojik çeflitlili i korumaya yard mc olan turizmin geliflmesinde temel ö eyi oluflturan çevresel kaynaklar n optimal kullan m n sa lamal d r. Yerel halk n sosyo-kültürel özgünlü üne uymal d r. Onlar n geleneksel de- erlerini yaflamalar n ve gelifltirmelerini sa layarak, kültürler aras anlay fl ve hoflgörüyü oluflturmal ve kültürel çeflitlili i desteklemelidir. Uzun dönemli ifllemlerde yat r mc lar ve yerel halk için istikrarl istihdam ve sosyal-ekonomik kalk nma f rsatlar n sa layarak, toplumsal adaleti garanti alt na almal ve yoksullu u azaltmal d r. Müller (1994: 133) sürdürülebilir turizmi, nitelikli (kalitatif) büyüme ile yak ndan ilgili oldu u; nitelikli büyümenin yaflam kalitesindeki herhangi bir art fl olarak tan mlamaktad r. Müller bu tan m sürdürülebilir turistik kalk nman n sihirli beflgeni olarak bilinen afla daki hedef sistem yoluyla somutlaflt rm flt r (fiekil 1.2). Buna göre iflleyen do a, iflleyen kültür, bölgedeki yerleflik toplulu un ekonomik refah ve öznel sa l turist istemlerinin karfl lanmas için ön kofluldur. Beflgen sistemde bir amaç bir di eri üzerinde bask n olmamakta ve tüm amaçlar n karfl l kl denge içinde daha fazla yararl olmas sa lanmaktad r. Bu flekilde üst hedef olan gelecek nesillerin biçimlendirilmesi hakk kesinlefltirilmektedir. fiekil 1.2 Sürdürülebilir Turistik Kalk nman n Sihirli Beflgen Piramidi (Kaynak: Müller, 1994: 133; Scharpf, 1998: 18) Gelecek Nesillerin Biçimlendirilmesi Hakk Ekonomik Refah Özel Sa l k Turistik stemlerinin Optimum Karfl lanmas flleyen Do a Kaynak Koruma flleyen Kültür

13 1. Ünite - Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi Benzer bir yaklafl mla sürdürülebilir turizm do al, kültürel ve sosyal kaynaklar uzun vadede güzellefltiren ve koruyan, olumlu ve l ml bir flekilde ekonomik kalk nmay destekleyen bir turizm (Scharpf, 1998: 18) olarak tan mlanabilir. Sürdürülebilir turizm, sektörü besleyen do al çevre ve insan kaynaklar n olumsuz yönde etkilemeden, turizm kapasitesini ve turizm türlerinin kalitesini art rmak (Ak fl, 1999: 37) olarak tan mlanmaktad r. Turizmin kalitesini art rmak, yüksek düzeyde turist tatmininin devaml l ve turistlerin sürdürülebilirlik ve çevre koruma konusundaki bilinçlerinin art r lmas na ba l d r. Bu ba lamda sürdürülebilir turizm turistlere kültürel etkileflimi ve do ada yaflamay teflvik eden deneyimler sa lamal d r. Sürdürülebilir turizm tan mlar n n ortak noktalar n ; çevresel de erlerin turizmin temel ö esi olarak korunmas, turistik eylemlerin çevreye sorumlu bir flekilde gerçekleflmesi, turistik eylemlerin nitelik ve çeflitlerinin art r lmas, ekonomik geliflme ile çevresel de erlerin korunmas n n eflgüdümle yürütülmesi, bölge halk n n kalk nmas ve çevre konusunda bilinçlenmesi, gelecek kuflaklar n gözetilmesi gereklili i oluflturmaktad r. Sürdürülebilir turizm bir turizm türü veya bir planlama reçetesi de ildir. Aksine tüm turizm türlerinin çevreye duyarl bir yap ya kavuflturulmas nda s n rlar belirleyen, uygulama stratejilerini sürekli yeniden formüle eden bir davran fl biçimi (Scharpf, 1998: 20) ve dinamik süreçler bütünüdür. Bu sürecin aktörleri; merkezi yönetim, yerel yönetim, koruma amaçl sivil toplum kurulufllar (yerel ve küresel ölçekli olmak üzere), halk, turist, tur operatörleri, yat r mc lar, iflletmeciler ve tasar mc lard r. Sürdürülebilirlik iflleyifli turizm sektörü, kamu kesimi, yerel halk ve çevre sistemlerin uyumlu iflletilmesine ba l d r. Sürdürülebilir turizmde iliflkiler bir döngü içinde gerçekleflmektedir (fiekil 1.3.). Bir tarafta etkinlikler kaynaklar sürdürülebilir flekilde kullanmaya çal fl rken, di er tarafta organizasyonlar bu bilgileri de erlendirmekte ve ekonomik, sosyal ve fiziksel olumsuz etkileri en aza indirecek düzenlemelerle talepleri karfl lamaya çal flmaktad r. Di er taraftan ise toplam turistik talep bask s n sürdürmektedir. Bileflenlerden birinin eksikli i sistemin sürdürülememesi sonucunu do urabilir. Aktör kelimesi, herhangi bir etkinli e bizzat kat larak görev alan kifli veya grup anlam nda kullan lm flt r. 7 Sürdürülebilir Turizmin lkeleri Sürdürülebilir turizmin yerel ölçekten küresel ölçe e baflar yla gerçekleflebilmesi için baz temel ilkelere uyulmas zorunludur. Bunlar (WTO, 1998: 21; Özbey, 2002: 144): Turizmin do al, tarihi ve kültürel kaynaklar mevcut topluma sa lamakta oldu u yararlar n devaml l sa lanarak, gelecekteki kullan mlar için korunmal d r. Turizmin kalk nmas, turistik alanda çevresel ve sosyo-kültürel sorunlara yol açmayacak flekilde planlanmal ve yönetilmelidir. Turistik eylemin gerçekleflti i alanda çevresel kaliteler sürdürülerek, gereksinimler do rultusunda gelifltirilmelidir. Yüksek oranda turist memnuniyeti turistik destinasyonun pazarlanabilirli inin ve popülerli inin gelecekte de sürdürülebilmesi için korunmal d r. Turizmden elde edilen fayda, toplum içinde genifl kesimlere yay lmal d r. Yerel ekonomileri desteklemek ve güçlendirmek yan nda, karar mekanizmalar na yerel halk n kat l m sa lanmal d r.

14 8 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m fiekil 1.3 Sürdürülebilir Turizmde liflkiler TOPLAM TUR ST K TALEP (Kaynak: Kuntay, 2004: 78) TUR ST K ETK NL KLER Tar m Ticaret Ulafl m Konaklama G da Sanayi Seyahat Acentalar Sigortac l k Emlakç l k E itim Yay n Oto kiralama Restoran Ve di erleri SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM YERLEfiMELERE GÖRE Kentsel Turizm - Benzersizlik - Kültür ve çekicilik - E lence - Mutfak ve konaklama K rsal Turizm - Ekolojik turizm - Yeflil turizm - Alternatif turizm K y Turizmi - Deniz - Göl - Nehir KAYNAKLARA GÖRE Do al Miras - Co rafyas - klim ve havas - Yüzey biçimi - Bitki örtüsü (flora) - Hayvanlar (fauna) Tarihi ve Kültürel Miras - Maddi miras - Manevi miras - nsanl n ortak miras TUR ST K ORGAN ZASYON Kamu Sektörü Özel Sektör Karma Düzenleme Yerel Yönetim Uluslararas Sivil Toplum TOPLAM TUR ST K ARZ Bu ilkeler sürdürülebilir turizm gelifliminde afla da belirtilen öncelikler kapsam nda planlamaya akt r lmal d r (Ak nc, 2006: 54, Çak lc o lu, 2011); Turistik düzenlemenin talebe göre de il arza göre yap lmas, Turistik geliflimin yavafl ve denetimli olmas, Önceliklerin yerel halka verilmesi, Küçük ölçekli turistik iflletmelerin desteklenmesi, 12 ay turizm (turizmin zaman ve mekân aç s ndan da l m ), Turistik kullan m ve yap laflman n alan n fiziksel ve sosyal tafl ma kapasitelerini aflmayacak flekilde planlanmas ve gerekti inde s n rlanmas, Toplu tafl man n desteklenmesi ve gelifltirilmesi, Temiz enerji kullan m (günefl, rüzgâr, jeotermal, biokütle vb.), Çevreye uyumlu özgün turizm mimarisinin korunmas ve gelifltirilmesi, Gerçek yaflam n sahnelenmesi (kültürel etkileflim), Mevcut yap stokunun öncelikli kullan m, Toplumsal ve kültürel kimli in korunmas, Turizm yat r mlar n n esnek, geliflmeye aç k ve uzun vadeli olmas, Yerel ekonomilerin öncelikli desteklenmesi, Yerel halk n karar süreçlerine kat l m n n sa lanmas Yerel halk ve turistin çevre koruma konusunda bilinçlendirilmesi. SORU D KKAT 3 Yerel halk n SIRA ve turistin S ZDE çevre koruma konusunda bilinçlendirilmesi için ulusal ve uluslar aras ölçekte neler yap labilir? Sürdürülebilir Turizmin Amaçlar Sürdürülebilir turizmin makro ölçekli amac ; turizme kaynak oluflturan, ekolojik, sosyal ve kültürel SORUde erleri koruyarak, turizm olay n bölge ekonomisine ve toplumsal yaflama sürekli katk da bulunacak flekilde gelifltirirken, gelecek kuflaklara da turistik eylemlerini gerçeklefltirebilecekleri bir dünya b rakmakt r. Bu temel D KKAT amaç kapsam nda sürdürülebilir turizmin alt amaçlar flu flekilde s ralanabilir AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ

15 1. Ünite - Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi 9 (Ak nc, 2006: 54; Sark m, 2007: 92; Çak lc o lu, 2011); Tarihi, do al ve kültürel varl klar ile çevreyi korumak. Tarihi, do al ve kültürel varl klar turizme kazand rmak. Turizmi çeflitlendirerek, mevsimlere yaymak (12 ay turizm). Turizm gelirlerini art rmak (iç-d fl turist say s n art rarak, bu say ya hizmet edecek yatak kapasitesini, di er hizmetlerin say ve niteli ini art rmak). Ulafl m olanaklar n kolaylaflt rmak (tüm ulafl m türlerinin etkin olarak kullan m n sa lamak). Alt yap ve hizmet sorunlar n çözmek. Turizm sektörünün iflgücünü nitelik ve nicelik aç s ndan art rmak (e itimli iflgücünün önemi ve e itim olanaklar n n gelifltirilmesi). Turizm sektöründeki yat r m olanaklar n gelifltirmek. Turizm amaçl tan t m ve pazarlama etkinliklerini art rmak (Fuar, program, kitap say s n art r rken, uluslararas iflbirli ine önem vermek). Bu ilke ve amaçlar sürdürülebilir turizm planlamas n n her aflamas nda toplumsal sorumluluk, ekonomik verimlilik ve ekolojik duyarl l öne ç karmaktad r. SÜRDÜRÜLEB L R TUR ZM VE ÇEVRE ETK LEfi M 1972 y l nda Birleflmifl Milletler (UN) taraf ndan Stockholm de düzenlenen nsan ve Çevre konulu 1. Dünya Çevre Konferans nda; insan yerleflimlerinin planlanmas ve yönetiminden, çevre kirlili inin tespiti ve kontrolüne, ülkelerin kirlilikle u raflmadaki yetersizliklerinden, endüstrileflmifl ülkeler ile di er ülkeler aras ndaki kalk nma iliflkilerine, çevrenin korunmas na ve kültürel çeflitlili in önemine kadar pek çok konu ele al nm flt r. Konferans sonunda yay nlanan Stockholm deklarasyonu, sa l kl bir çevrede yaflamay temel insan haklar ndan biri olarak tan mlayarak, çevre konusuna yeni bir bak fl aç s getirmifltir (Uysal, 2002, s.44). Dünya Çevre ve Kalk nma Komisyonu nun 1987 y l genel kuruluna sunulan Bruntland Raporunda (Ortak Gelece imiz) çevre konusu yoksulluk, nüfus art fl, eflitsizlik ve çevre bozulmalar aras ndaki karfl l kl iliflkiler kapsam nda de erlendirilmekte ve çevre ile insan haklar, çevre koruma ile ekonomik kalk nma ve sosyal kalk nma aras ndaki ba nt lar tan mlanm flt r. Çevre konusuna uluslararas düzeyde ilk bütüncül yaklafl m ise 1992 y l nda Rio de Janerio da gerçeklefltirilen Birleflmifl Milletler Çevre Kalk nma Konferans nda benimsenmifltir. Gündem 21 olarak bilinen konferansta, çevre ile sürdürülebilir kalk nman n ekolojik, ekonomik ve sosyal boyutlar tüm alt bafll klar ile irdelenerek, bunlar n karfl l kl etkileflimlerinin sorguland bir 21. yüzy l gündemi oluflturulmufltur (Uysal, 2002: 44). Sürdürülebilir kalk nma kavram içinde yer alan çevre politikalar dört temel ilkeye dayanmaktad r. Bunlar (Tübitak, 2005): Kirleten öder ilkesi: Kirletenin çevrenin kabul edilebilir bir duruma getirilmesi için gerekli olan koruma ve kontrol maliyetlerinin tümü üretilen mal ve hizmetlerin de erine yans t lmal d r. Kullanan öder ilkesi: Temel olarak do al kayna n fiyat, do al kayna elde etmenin, dönüfltürmenin, kullanman n ve gelecek kullan m n n ortadan kalkmas n n alternatif maliyeti de dahil olmak üzere tüm maliyeti yans tmal d r. htiyat ilkesi: Çevre politikalar ve çevre bozulmas n n kaynak ve nedenlerini öngörebilmeli, bunlar engelleyebilmeli ve ortadan kald rabilmelidir. E er çevreye zarar tehdidi varsa gerekli bilimsel kesinlik olmasa bile gerekli önlemler ihtiyaten al nmal d r.

16 10 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m Yerellik ilkesi: Çevre koruma konusunda politika oluflturulmas nda kat l m art rmay ve yerel sorunlar n politika oluflturma sürecini belirleyerek yerel otoritelerce çözümünü hedeflemektedir. Gündem 21, çevresel bozulma ve yoksullu un birbirleriyle yak ndan iliflkili oldu unu kabullenmekle birlikte, küresel çevrenin bozulmas nda özellikle sanayileflmifl modern ülkelerde bulunan sürdürülebilir olmayan üretim süreçleri ve tüketim kal plar n n etkin oldu unu vurgulamaktad r (Tübitak, 2005). Ülke ekonomilerinin temelini oluflturan ancak iyi planlan p, yönetilmemeleri durumunda çevresel bozulmalara yol açan sektörlerin içinde, ulusal ve uluslararas düzeyde gerçekleflen turizm sektörünün önemi büyüktür. Ülke ekonomilerinin temelini oluflturan di er sektörler neler olabilir? 4 Turizm hareketleri ço unlukla ekolojik hassasiyeti olan, çekim gücü yüksek fiziksel çevreler üzerinde bafllamakta ve geliflmektedir. Turizmin gereksinim duydu- u do al kaynaklar, kültürel zenginlikler, bina türleri, bunlara ait alt yap servisleri, e itimli eleman SORUve finansman ile oluflturdu u istihdam, pazar ve yap laflma dü- SORU flünüldü ünde; turizmin gerçekleflti i yerin fiziksel ve sosyal yap s n, dolay s yla o D KKAT çevrenin karakterini D KKAT de ifltirdi i görülmektedir. Çevre, insan ve di er canl lar n yaflamlar boyunca iliflkilerini sürdürdükleri ve karfl l kl etkileflim içinde bulunduklar fiziksel, biyolojik, sosyal, kültürel ve ekonomik ortamd r. Çevre, niteli ine göre fiziksel ve sosyal olarak ikiye ayr l r (Keles ve Harmanc, 1993: 20): AMAÇLARIMIZ Fiziksel çevre; insan n içinde yaflad varl n, özelli ini ve niteli ini fiziksel olarak alg lad AMAÇLARIMIZ çevredir. Do al ve yapay çevre olmak üzere ikiye ayr lmaktad r. Do al çevre; insan eliyle oluflturulmam fl çevredir. Canl lar (insan, bitki, hayvan topluluklar K T A P ve mikroorganizmalar) ve cans zlar (yer kabu u katmanla- K T A P r, toprak, su ve hava) do al çevrenin ö eleridir. Yapay (yap l ) çevre; insan eliyle oluflturulmufl çevredir (binalar, yollar, alt TELEV ZYON yap, TELEV ZYON an tlar vb.) Ortak yaflama durumu, Sosyal Çevre; bir fiziksel çevre içinde bulunan insanlar n ekonomik, toplumsal birbirinden farkl iki ve siyasi sistemleri gere i yaratt klar iliflkilerin tümüdür. organizman n yaflamlar n Çevre turizmin temel kayna olmakla birlikte, turizmden en çok etkilenen öge sürdürebilmek için NTERNET konumundad r. NTERNET birbirlerine gereksinim Bu durum bir ortak yaflama (symbiotic) iliflkisine benzetilebilir (Erdo an, 2011). Karfl l kl bir etkileflim söz konusudur. Çevre yok olursa veya kirle- duymalar d r. Birbirini tamamlay c l k ve birbirinden etkilenme söz nirse turizm var olamaz veya aktörleri için istenilen düzeyde tatmin sa layamaz. konusudur. Tersi durumda da turizmin kalitesi dolay s yla memnuniyet artar. Çevrenin turizme olan etkisi ile turizmin çevre üzerine olan etkileri dönüflümlü olarak gerçekleflmektedir. Çevrenin do al ve yapay kaynaklar turizm sektörünün kulland zenginliklerdir. Bozulmam fl çevreler turizm sektörünün do mas na ve geliflmesine öncülük ederler. Bozulmam fll n korunmas sektör için çok güçlü olumlu etkiler oluflturmakta ve turizmin devaml l n garanti etmektedir. Turizm geliflmelerinin istihdam yaratarak yerel halk n ekonomik kalk nmas na katk sa lamas, konaklama ve rekreasyon gereksinimini karfl layacak alt ve üst yap n n geliflmesi, kültürel etkileflim sa lamas, kültürel miras n korunmas gibi çevre üzerindeki olumlu etkileri yan nda, do al çevrenin kirlenmesi, tafl ma kapasitelerini aflan uygunsuz ve çirkin yap laflma nedeniyle çevresel kay plar n oluflmas, yo un talep nedeniyle ulafl m ve alt yap masraflar n n artmas, flora (bitki) ve fauna (hayvan) türlerinin azalmas, ekonomik gelir dengesizli inin

17 1. Ünite - Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi 11 oluflmas ve sosyal yaflant da oluflan bozulmalar gibi say s art r labilecek olumsuz etkileri de bulunmaktad r (fiekil 1.4). fiekil 1.4 Turistik Harcamalar stihdam ve Gelir Yerel Altya n n nfla Edilmesi Olumlu Etkiler Tafl ma Kültür De iflimi Do a/kültürel Miras n Korunmas Turizm Geliflmelerinin Çevresel Etkileri (Kaynak: Atik ve Sayan, 2006) Olumsuz Etkiler Sosyal Yaflam n De iflmesi Mimari Yap laflma Çevre Bozulmas Ulaflt rma/altyap Masraf n n artmas Do al Çevrenin Kirlenmesi Turizmin çevre üzerindeki etkilerinin olumlu veya olumsuz olmas afla da belirtilen faktörlere ba l olarak de iflmektedir; Turistik alan n fiziksel, sosyal ve ekonomik durumu, Turizmin geliflme türü (kitle turizmi, sa l k turizmi, k fl turizmi vb.) Turistin sosyal ve ekonomi durumu ile ziyaret amac, Turist say s, kal fl süresi ve beklentiler, Turistik alanda turizm ekonomisinin geliflme düzeyi ve kontrol edilebilirli i, Yerel ve merkezi yönetimlerin turistik alandaki uygulamalar ve ald klar önlemler, Özel sektörün konu ile ilgili tutum ve davran fllar Bu faktörler turizm geliflmelerinin turizm türü ne olursa olsun bir s n r olmas gerekti ini, bu s n rlar n afl lmas durumunda turistik organizasyonun çevresel kaynaklara zarar vermeye bafllad n göstermektedir. S n rlamalar, alan özelliklerine ba l olarak yap laflma koflullar ndan, fleklinden, yat r m türünden bafllamak üzere, turist say s n n belirlenmesi ve eylemlerin k s tlanmas na kadar indirgenebilir. Zaten sürdürülebilir turizm yaklafl m da turistik alana özgü tafl ma kapasiteleri belirlendikten sonra gelifltirilecek bir turizm planlamas n ön görmektedir. Böylece, alan n fiziksel ve sosyal de erleri korunurken, turistik geliflmenin sürdürülebilirli- i sa lanabilecektir. Ancak, çevre ve turizm aras ndaki etkileflimin olumsuzlu u çevre sorunlar n, dolay s yla sürdürülebilir turizm yaklafl m n ortaya ç karm flt r. Sürdürülebilir turizm, turizmin gelifli güzel, plans z, programs z ve uygun olmayan bir flekilde geliflerek turist kabul eden ev sahibi toplum üzerinde yaratt olumsuz çevresel etkilere bir cevap olarak ortaya ç km flt r (Aransson, 1994: 82). Fiziksel Çevre Üzerindeki Etkiler Turistik eylemin ve bu eylemi besleyecek organizasyonun (mekân-iflgücü-servisler) fiziksel çevre üzerinde oluflturdu u bask, kirlenme ve kay plar turizm sektörünün sorunlar n n temelini oluflturmaktad r. Tablo 1.1 ve Tablo 1.2 de turizmin gerçekleflti i fiziksel çevre üzerindeki olumsuz etkileri tematik bafll klar fleklinde tan mlanmaktad r.

18 12 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m Tablo 1.1 Turizmin Do al Çevre Üzerindeki Olumsuz Etkileri (Kaynak: Öztürk, 1998: 58 ve Gündüz, 1999: 45 den de ifltirilerek, K sa Oval, 2005: 471) Etki Alanlar Toprak Hava Su Flora ve Fauna Görsel Nitelik Olumsuz etkiler Arazi kullan mlar n n de iflmesi sonucu tar m alanlar n n azalmas Jeolojik özelliklerin zarar görmesi (ma aralar, d fl kayal klar gibi) Topra n sertleflmesi ve yüzey su ak fl n n h zlanmas ile erozyon oluflumu Toprak kirlili i (flora ve faunan n yaflam ortamlar n n bozulmas ) Peyzaj n do al görüntüsünün bozulmas (e im de iflmesi vb.) Do al morfolojinin bozulmas (k y alanlar, da l k alanlar vb.) Araç emisyonlar ndan, fosil yak tlar n kullan lmas ndan oluflan hava kirlili i Hava kirlili i sonucu insan sa l n n fiziksel ve psikolojik olarak bozulmas Kötü kokular n artmas Flora ve faunan n zarar görmesi Suya ba l flora ve faunan n zarar görmesi Su kaynaklar n n kirlenmesi sonucu insan sa l n n zarar görmesi Denize ba l rekreasyonel aktivitelerin olumsuz etkilenmesi Afl r su kullan m sonucu su kaynaklar n n tükenmesi Denizlerin, yüzey ve taban sular n n kirlenmesi (kanalizasyon, sintine vb.at klar) Su ve toprak flora ve faunas n n yaflam mekânlar n n daralmas -yok olmas Yürüme ve araç yolu ile bitki örtüsünün ve ona ba l faunan n zarar görmesi Tür kay plar ile ekolojik dengenin bozulmas Hayvanlar n ticari mal olarak tüketilmesi, kontrolsüz avc l k nsanlar için gerekli olan besin kaynaklar n n azalmas Do al ve kültürel bitkilerin tahrip olmas, orman alanlar n n azalmas Biyotoplar n bölünmesi (içe veya d fla göç) Rekreasyon olanaklar n n azalmas Binalar, park alanlar ve reklam panolar n n yaratt görsel kirlilik Orman ve k y alanlar n n do al peyzaj görüntüsünün bozulmas

19 1. Ünite - Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi 13 Etki Alanlar fiehir Formu Alt Yap Görsel Etki Erozyon Kirlilik Olumsuz etkiler fierit halinde geniflleme ve yay lma sonucu kesintisiz k y yerleflimi oluflmas fiehrin s n rlar n n ve yap l çevre karakterinin de iflmesi Konut-endüstri alanlar ndaki arazi kullan mlar n n de iflmesi (konutlar n otele veya yeme-içme tesislerine dönüflmesi gibi) Belirli dönemlerde turistik alandaki nüfusun afl r art fl na ba l tafl ma kapasitesi sorunu Turistik yerleflmenin ikincil konut (tatil konutu) alanlar yla bo ulmas Alt yap n n afl r yüklenmesi Yap l alan-yeflil doku dengesinin bozulmas Yeni mimari stiller (geleneksel yap kültürünün kaybolmas ) nsan yo unlu unun yaratt görsel doluluk Yanl fl yap laflma ile erozyona sebep olunmas Araç-yaya trafi inin bina de erlerine zarar vermesi (vibrasyon etkisini de kapsar) Turistlerden ve turist trafi inden kaynaklanan hava kirlili i fiehrin alt yap s n n afl r yüklenmesinden kaynaklanan su kirlili i Afl r betonlaflmaya ve yap laflmaya ba l görsel kirlilik Reklam panolar n n ve klima d fl ünitelerinin yaratt görsel kirlilik Yenilenebilir enerji kaynaklar n n tasar m aflamas nda ele al nmamas n n yaratt görsel kirlilik Tablo 1.2 Turizmin Yapay (Yap l ) Çevre Üzerindeki Olumsuz Etkileri (Kaynak: Öztürk, 1998: 59 dan de ifltirilerek, K sa Oval, 2005: 471) Turizmin türü ne olursa olsun çevre ile aras ndaki etkileflimin boyutu ve bunun insan üzerindeki etkileri önem kazanmaktad r. Turizm sektörünün fiziksel çevreden sürdürülebilir biçimde yararlanabilmesi için sürdürülebilir turizm geliflmesinin iyi planlanmas, yönetilmesi ve kontrollü uygulanmas gerekmektedir. Sürdürülebilir turizm ayn zamanda turizmin etkilerinin süreç içinde izlendi i, de erlendirildi i ve günün teknolojik ve bilimsel koflullar do rultusunda korumakullanma süreçlerine yeniden yön veren bir yaklafl m benimser. Bu da çevre ile turizm aras ndaki etkileflimin sürekli takibini, bozulmalar n önceden veya olmadan ön görülebilmesi sonucunu do urur. Böylesi bir durumda; do al kaynaklar üzerindeki bask n n azalaca, kayna n korunmas na ba l olarak turistik eylem çeflidinin artaca, kullan lmayan binalar n veya kentsel dokular n yenilenmesi ve yeniden fonksiyon kazand r lmas yoluyla yap laflma alanlar n n azalaca, tarihi binalar n korunarak gelecek nesillere kültür miras olarak aktar laca, çevre koruma amaçl projelere deste in artaca, yenilenebilir temiz enerjilere yönelimin önem kazanaca, turizmin tüm aktörleri için yarar sa lay c nitelikte gerçekleflece i unutulmamal d r. Sosyal Çevre Üzerindeki Etkiler Önceleri dostlu u ve kültürleraras iliflkiyi bafllatma görevi üstlenen turizm olgusu 20.yüzy l n sonlar na gelindi inde yerini yüksek ekonomik getiri anlay fl na b rak-

20 14 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m m fl, sonuçta ekoloji ve toplum olumsuz etkilenmifl, kiflisel yararlar kamu yarar n n önüne geçmifl, k sa süreli avantajlar gelece i olumsuz etkilemifltir (Fr tz, 1998: 70). Turizmin sosyal etkilerinin de erlendirilmesi konusunda, ev sahibi yerel halk ve turist aras ndaki karfl l kl etkileflimin ele al nmas gerekmektedir. Çünkü turizm, fiziksel çevre çekicilikleri nedeni ile farkl sosyal ve kültürel yap ya sahip toplumlar aras nda bir etkileflim kurmaktad r. Etkileflim egemen modern toplumlar n kültürüyle geleneksel toplumlar n kültürü aras nda gerçekleflmekte ve a rl kl olarak geleneksel toplumun sosyal yap s de iflime u ramaktad r (Gündüz, 1999: 48). Turizmin sosyal ve kültürel etkisi demek orada de erler sisteminin, bireysel davran fllar n, aile iliflkilerinin, ortaklafla yaflam tarz n n, ahlak davran fllar n n güvenlik seviyesinin, geleneksel seramonilerin de iflmesi demektir. Tablo 1.3 de turizmin sosyal çevre üzerindeki olumsuz etkilerine tematik bafll klar içinde de inilmektedir. Tablo 1.3 Turizmin Sosyal Çevre Üzerindeki Olumsuz Etkileri (Kaynak: Öztürk, 1998: 60 dan uyarlanm flt r) Etki Alanlar Tarih Dil Din Gelenekler Güvenlik Sa l k E itim De erler Olumsuz etkiler Vandalizm sonucu sanat eserlerinin zarar görmesi Kültürel arazi yap s n n de iflmesi, zarar görmesi Geleneksel konuttan uzaklafl larak bat formlu kullan lan konutlara dönüflüm Anadilde bozulmalar olmas (bat kelimelerinin dile yerleflmesi) Dini uygulamalar n azalmas Dini yerlerin artan ziyaretçi say s nedeni ile bask alt nda olmas Küresel sermaye nedeni ile geleneksel ekonominin de iflimi, bireyselli in art fl Televizyonlarda bofl vakit geçirme süresinin art fl Geleneksel yeme al flkanl klar n n de iflmesi (Fast-food) Kültürel bozulma Terörizm eylemlerinin artmas Can ve mal güvenli inin azalmas Uyuflturucu ticaretinin artmas Ziyaret edilen ülkelerden hastal k alma veya hastal k yayma (Aids, zührevi hastal klar) Uyuflturucu, alkol kullan m n n yayg nlaflmas ve alt yafl grubuna inmesi Çevre koruma bilinci geliflmemifl turist odakl kirlilikler ve tahribatlar Aile yap s ve de erlerdeki de iflim Fahifleli in ve suçun artmas Kumar oyunlar n n artmas Toplumsal katmanlar aras nda çat flma Yabanc turistin ekonomik getiri arac olarak görülmesi, buna koflut yerli turistin hor görülmesi (ahlaki de er kayb ) Turiste benzeme arzusu (öz de erlerle çeliflme) Yukar da say lan bu etkiler iyi planlanamam fl turizm hareketlerinin insan üzerindeki olumsuz yans malar d r. Tüm bu nedenler, yani kaybedilen veya bozulan

21 1. Ünite - Sürdürülebilir Turizm ve Çevre liflkisi 15 sosyal-kültürel ortamlar turistler içinde çekicili ini yitirmekte ve dolay s yla turizm kendi varl k nedenini tüketerek, turistik organizasyonun sürdürülebilirli ini ortadan kald rmaktad r. Sürdürülebilir turizmin ilke ve amaçlar kapsam nda sosyal çevrede olumlu etkiler olarak; turistin ve yerel halk n çevre ve kaynak koruma konusunda bilinçlenmesinin, kayna n korunma sürecine bireysel katk sa layaca ve böylelikle sektörün sürdürülebilir yaklafl mlarla gelifltirilmesine verilen deste in artaca, kültürleraras etkileflimin artmas na paralel olarak, sosyal farkl l klara duyulan tolerans n artaca, kültürel kaynaklara duyulan ilgi ile müzelerin say lar n n artaca, kültürel çeflitlili e verilen öneme paralel olarak, geleneksel el üretimi heykel, zanaat, sanat eserleri pazarlar n n artaca, geleneksel drama, müzik ve dansa olan ilginin artaca, geleneksel festival, fuar ve spor organizasyonlar n n yeniden canlanaca, yiyecek çeflitlerinin artaca ön görülmektedir. Sürdürülebilir turizmin etkin biçimde uygulanmas durumunda özgün kültürel yap lar korunurken, etkileflim içinde olan iki kültürün birbirlerini tan malar ve yaflamsal zenginliklerini deneyimlemeleri sa lanacakt r. Böylelikle tek kültürlülük sorunu ortadan kalkarak, kültürel zenginlik turizmi do uran temel bir kaynak olarak gelecek kuflaklarda da varl n sürdürecektir. Ekonomik Yap Üzerindeki Etkiler Sosyo-ekonomik bir olgu olan turizm gerçekleflti i alandaki fiziksel mekân makro ve mikro ölçekte yeniden flekillendirirken, bölge ekonomisini canland rmakta, kendisiyle iliflkili alt sektörleri gelifltirerek onlar yönlendirmektedir. Turizmin önemli etkilerinden biri de, toplum yaflam n n ve kalk nman n önemli bir dinami- i olan ekonomik yap üzerinde gerçekleflmektedir. Turizmin ekonomik yap üzerindeki etkileri monoter karakterli ve reel karakterli olmak üzere ikiye ayr lmaktad r. Turizmin monoter karakterli etkilerini (Ery lmaz vd., 2006: 155); turizm hareketlerinin döviz arz n art rarak ödemeler bilançosu aç klar n n azalt lmas na katk da bulunmas, milli paraya de er kazand rmas, turizm gelirlerinin tekrar da l m yoluyla ekonominin canlanmas, turizm talebinin artmas na paralel olarak yat r mlar n h zlanmas, milli de er üzerinde katma de er etkisinin bunmas, devletin vergi gelirlerini art rmas, iç fiyatlar üzerindeki etkileri oluflturmaktad r. Turizmin reel karakterli etkileri ise (Ery lmaz vd., 2006: 155); istihdam etkisi, sektörler üzerindeki etki (geliflime ve turizmle ilgili turizm dan flma bürolar, turizm polisi gibi yeni faaliyet türlerinin ortaya ç kmas na katk ), alt yap ya etkileri oluflturmaktad r. Ülkelerin ekonomik kalk nmay sa lanmada yaflad klar en büyük sorun finans konusu olmaktad r. Finansman genellikle döviz kazanc ile sa land ndan, turizm sektörü gibi döviz kazand rma potansiyeli yüksek sektörler ödemeler dengesini ve gayrisafi milli hâs lay ülke ekonomisi lehine olumlu etkileyerek, istihdam art rmas nedeniyle öncelikli olarak teflvik edilmektedir. Fiziksel mekân n makro ölçekte flekillendirilmesi; bölgeye yol, köprü, havaalan, demiryolu gibi ulafl m yap lar ile konaklama yap lar ve yemeiçme-e lence mekânlar n n inflas n mikro ölçekte flekillendirilmesi ise, haberleflme, enerji, su, kanalizasyon vb. alt yap yat r mlar n n yap lmas n tan mlamaktad r.

22 16 Turistik Alanlarda Mekân Tasar m Turizmin ekonomik yap üzerindeki etkilerini olumlu ve olumsuz olmak üzere s n flamak da mümkündür. Turizmin ekonomik yap üzerindeki olumlu etkileri (Kreag, 2001); Tablo 1.4 Turizmin Ekonomik Yap Üzerindeki Olumlu ve Olumsuz Etkileri (Kaynak: Kreag, 2001) Olumlu etkiler Gelir düzeyinin artmas na katk da bulunmas (yaflam standart n n yükselmesi ile) Olumsuz etkiler Ürün ve hizmet fiyatlar n n yükselmesi Yerel ekonominin geliflimini sa lamas Turizm ve di er sektörler aras nda arazi talebi için rekabet oluflmas stihdam n artmas na olanak sa lamas Arazi ve konut fiyatlar n n artmas Yeni ifl olanaklar n n do mas (turizme ba l Yaflam maliyetinin yükselmesi yan sektörlerin geliflimi) Vergi gelirlerinin ve kamusal yat r m n artmas Yabanc ifl gücü oran n n yükselmesi Ulafl m alt yap s n n geliflmesi Al flverifl olanaklar n n artmas d r. Yol bak m ve ulafl m maiyetlerinin atmas, stihdam n mevsimsel turizm riski alt nda olmas Düflük ücretli ifllerin ortaya ç kmas Sektörden elde edilen kar n yabanc yat r mc taraf ndan yurt d fl na ç kar lmas Sürdürülebilir turizm, turistin gitti i yerlerdeki kültürel yaflam flekline do rudan kat l m n amaçlamaktad r. Yerel halk ile turistin do rudan temas turistin sosyalkültürel deneyimlerinin onu tatmin edecek düzeyde gerçekleflmesini sa larken, turizm ekonomisinin yerel halka ve yerel yönetime do rudan ulaflmas na da olanak tan maktad r. Böylelikle, yerel ekonomiler desteklenmekte ve güçlendirilmektedir. Bölge halk n n yaflam standard yükselmekte, yerel yönetimin finans kaynaklar n n artmas na ba l olarak kentsel çevre olumlu yönde de iflmekte, hizmetlerin standard artmakta, yerel yat r mc küresel ölçekli büyük yat r mc lar ile yar flma riskinden uzaklaflmakta ve yerel halk sürdürülebilir turizm ile ilgili süreçlere do rudan kat larak karar mekanizmalar nda görev alabilmektedir. Yerel halk n yaflad bölgenin de erleri ile ekonomik getiri sa lamas, bu de- erlerin do al koruyucusu olmas sonucunu do urmaktad r. Bu ba lamda kendi kendini gelifltiren ve baflar s n yaratan bir sektör haline gelebilmesi için turizm, yerel halk n karar verdi i, yerel kapasitelere dayal yenilenebilir ve sürdürülebilir bir kaynak endüstrisi olarak planlanmal ve yönetilmelidir (R zao lu, 1993: 146). Sonuçta sürdürülebilir turizmin ilke ve amaçlar n n tüm turizm türlerinin planlamalar na yön vererek, kontrollü ve etkin biçimde uygulanmas, çevre ve turizm aras ndaki etkileflimin olumluluk boyutunun artmas n sa layacak ve turizm kendi öz kaynaklar n koruyup gelifltirerek, gelecekte de var olabilecektir. Ancak, sürdürülebilir turizm her ne kadar do ru de erler üzerine kurulmufl olsa da uzun süreçte kademeli olarak gelifltirilmedi i, çevre koruma ve insanca yaflama koflullar n sa layacak politikalara gerekli finanslar oluflturulamad takdirde sürdürülmesi mümkün olmayacakt r.

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Kontenjan : 45 Puan türü : MF-4 Eğitim dili : Türkçe Hazırlık : İsteğe Bağlı Yerleşke : Konuralp Yerleşkesi Eğitim süresi : 4 Yıl Yüksek lisans/doktora

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

Yapı ve Deprem Yönetmelikleri, alan kullanım yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden düzenlenmesi

Yapı ve Deprem Yönetmelikleri, alan kullanım yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi ve gerekiyorsa yeniden düzenlenmesi Afet Yö netimi İnsan toplulukları için risk oluşturan afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılması, afetlere karşı hazırlıklı olunması, afet anında hızlı ve etkili bir kurtarma, ilk yardım, geçici barındırma

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği

PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği PROJE ODAKLI İŞ GELİŞTİRME; Kent Atölyeleri örneği A.Faruk GÖKSU-ÇEKÜL Vakfı www.cekulvakfi.org.tr www.kentselyenileme.org ÇEKÜL Vakfı, kurulduğu günden bugüne kadar, Kendini Koruyan Kentler adı altında,

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

T.C. BİLECİK İL GENEL MECLİSİ Araştırma ve Geliştirme Komisyonu

T.C. BİLECİK İL GENEL MECLİSİ Araştırma ve Geliştirme Komisyonu Rapor No:01 Rapor Tarihi: 10.03.2011 muz İl Genel Meclisimizin 01.03.2011 tarih ve 2011/33 sayılı kararı doğrultusunda 08-09-10 Mart 2011 tarihlerinde toplanmıştır. İdaremiz araç parkında bulunan makine

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

d) Çiftçi kayıt sistemi: Bakanlık tarafından oluşturulan çiftçilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri tabanını,

d) Çiftçi kayıt sistemi: Bakanlık tarafından oluşturulan çiftçilerin kayıt altına alındığı tarımsal veri tabanını, TARIM KANUNU Kanun No. 5488 Kabul Tarihi : 18/4/2006 Amaç MADDE 1 Bu Kanunun amacı; tarım sektörünün ve kırsal alanın, kalkınma plân ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli

Detaylı

YÜZBİN ÇATI PROJESİ DURUM RAPORU NEDEN ÇATI

YÜZBİN ÇATI PROJESİ DURUM RAPORU NEDEN ÇATI YÜZBİN ÇATI PROJESİ DURUM RAPORU NEDEN ÇATI Enerji arz güvenliğine küçük küçük ama toplamda en büyük katkıyı sağlayacak bir çözümdür. Çaılarımız boş ve kullanılmıyor. Ülkemizde 8.000.000 konut çatısı ve

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

SOSYAL-EĞİTİM-BEŞERİ BİLİMLER

SOSYAL-EĞİTİM-BEŞERİ BİLİMLER III. ULUSLARARASI KOP BÖLGESEL KALKINMA SEMPOZYUMU SONUÇ BİLDİRGESİ (22-24 Ekim 2015 Aksaray Üniversitesi) KOP Bölgesi üniversiteleri arasında eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme ve toplumsal hizmet gibi

Detaylı

İçindekiler Şekiller Listesi

İçindekiler Şekiller Listesi 1 İçindekiler 1.GĠRĠġ 3 2. Mekânsal Sentez ve Analiz ÇalıĢmaları... 4 3. Konsept....5 4. Stratejiler.....6 5.1/1000 Koruma Amaçlı Ġmar Planı.....7 6.1/500 Vaziyet Planı Sokak Tasarımı....7 7.1/200 Özel

Detaylı

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev ürünlerin vergilendirilmelerine iliflkin aç klamalar n yap ld Maliye Bakanl Genel

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM Ali Kamil UZUN / DRT Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 403 404 1. Salon - Paralel Oturum VII - flletmelerde ç Denetimin Kurulmas, Rolü ve Önemi/Ali Kamil UZUN

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

2. KIRSAL KALKINMA MALİ DESTEK PROGRAMI İLE İLGİLİ SORULAR

2. KIRSAL KALKINMA MALİ DESTEK PROGRAMI İLE İLGİLİ SORULAR 2. KIRSAL KALKINMA MALİ DESTEK PROGRAMI İLE İLGİLİ SORULAR 1. SORU: Kırsal kalkınma programında sadece eğitim amaçlı projelere destek verileceği yazılmıştır. Uygulamaya yönelik (örneğin, tarımsal ürünlerin

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

Hepinizi saygıyla sevgiyle selamlıyorum.

Hepinizi saygıyla sevgiyle selamlıyorum. Değerli konuklar, Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK) çalışmaları kapsamında düzenlediğimiz Kurumsal Yönetim konulu toplantımıza hepiniz hoş geldiniz. 11 Aralık 2001 tarihli Bakanlar

Detaylı

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı Panel Konuşması Erdem BAŞÇI 7 Nisan 2012, İstanbul Değerli Konuklar, Dünya ekonomisinin son on yılda sergilediği gelişmeler emtia fiyatları üzerinde

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016

ÖZEL BÖLÜM I KOJENERASYON. TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri ST ELEKTRİK-ENERJİ I NİSAN 2016 TÜRKOTED İltekno Topkapı Endüstri 102 Hibrit Sistemlerle En Yüksek Verimlilik Hedefleniyor Derya Sakallıoğlu Yenilenebilir enerji kaynakları ile birlikte kullanılan kojenerasyon sistemleri, hibrit kojenerasyon

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM

YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM YENİLENEBİLİR ENERJİDE EĞİTİM Enerjinin Önemi Enerji, Dünyamızın en önemli ihtiyaçlarından biridir. Türkiye nin son otuz yılda enerji talebi yıllık ortalama %8 artış göstermiştir.ülkemiz elektrik enerjisinin

Detaylı

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU 26-27.01.2007 stanbul Üniversitesi Merkez Bina Doktora Salonu stanbul Barosu stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi STANBUL BAROSU

Detaylı

IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ

IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ DERS PROFİLİ (SYLLABUS) Ders adı Kod Yarıyıl Ders Yükü Kredi ECTS YAPI MALZEMELERİ ARCH 106T 2 (3+0+0) 3 5 Ön koşul dersler Eğitim Dili Seviye

Detaylı

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır?

Otizm lilerin eğitim hakkı var mıdır? Nedir ve nasıl olmalıdır? Nisan, 01.04.2013 OTĠZM, EĞĠTĠM HAKKI VE UYGULAMALARI Nisan ayı otizm farkındalık ayı olarak belirlenmiştir. Gün, ay ve yıl olarak belli amaçlara hasredilen tema lar, toplumda dikkat çekmek, konunun önemini

Detaylı

SOSYAL POLİTİKALAR VE ÇALIŞMA HAYATI

SOSYAL POLİTİKALAR VE ÇALIŞMA HAYATI 64.HÜKÜMET PROGRAMI YILI EYLEM PLANINDA BAKANLIĞIMIZIN İLGİLİ 3 Ay İçerisinde Gerçekleştirilecek Reformlar TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER Roman Başbakanlık Aile ve Sosyal 7 Başta eğitim, istihdam ve iskân sorunları

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

Yay n No : 2592 Teknik Dizisi : 151. 2. Bask - Kas m 2011 - STANBUL

Yay n No : 2592 Teknik Dizisi : 151. 2. Bask - Kas m 2011 - STANBUL Prof. Dr. YALÇIN YÜKSEL Deniz Mühendisli i Serisi - No 2 DEN Z TABANI H DROD NAM ve KIYI MORFOLOJ S (PLANLAMA ve TASARIM) Yay n No : 2592 Teknik Dizisi : 151 2. Bask - Kas m 2011 - STANBUL ISBN 978-605

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Enerji ve Kalkınma Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Kırılma Noktası Dünyanın gerçeklerini kırılma noktalarında daha iyi kavrıyoruz. Peşpeşe gelen, birbirine benzer damlaların bir tanesi bardağın

Detaylı

IPARD Programı Kapsamında Tarım-Çevre, LEADER Yaklaşımı ve Kırsal Turizm Uygulamaları

IPARD Programı Kapsamında Tarım-Çevre, LEADER Yaklaşımı ve Kırsal Turizm Uygulamaları KURUMSAL YAPI IPARD Programı Kapsamında Tarım-Çevre, LEADER Yaklaşımı ve Kırsal Turizm Uygulamaları Burcu Özdemir, Seher Muğla, Kadriye Uslu Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL

S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL S V L TOPLUM, YEREL YÖNET MLER VE GENÇL K AB ÜYEL YOLUNDA" S V L TOPLUMLA D YALOG TOPLANTISI 4 SONUÇ B LD RGES 11 ARALIK 2010, STANBUL "Sivil Toplum, Yerel Yönetimler ve Gençlik AB Üyeli i Yolunda Sivil

Detaylı

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ PROJE DANIŞMANLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı,

Detaylı

TURİZM, ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK 2023

TURİZM, ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK 2023 TURİZM, ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK 2023 ANA TEMA MARKA ŞEHİRLER ve TURİZM 2023 ALT TEMALAR Yaşanabilir Çevre ve Marka Şehirler Planlama ve Kentsel Dönüşüm Kurumsal Kapasite İnşası ve Devlet Dışı Aktörler KENTGES

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI YÖNETMELİĞİ Bayındırlık ve İskan Bakanlığı

BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI YÖNETMELİĞİ Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Yayınlanma tarihi: 05.12.2008 Yürürlüğe girme tarihi: 05.12.2009 Vorlage 1 09/2006 Viessmann Werke Kapsam Mevcut ve yeni yapılacak konut, ticari ve hizmet amaçlı kullanılan

Detaylı

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Prof.Dr. Cevat NAL Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarl k Fakültesi Dekan Y.Doç.Dr. Esra YEL Fakülte Akreditasyon Koordinatörü

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Asgari Ücret Denklemi

Asgari Ücret Denklemi Asgari Ücret Denklemi Av. Mesut Ulusoy MESS Hukuk Müflaviri ve Dr. Aykut Engin MESS E itim Müdürü flçilere normal bir çal flma günü karfl l olarak ödenen ve iflçinin g da, konut, giyim, sa l k, ulafl m

Detaylı

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba

Ara rma, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba 1.1 Ara rman n Amac Ara rmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geli tirme Daire Ba kanl na ba olarak hizmet vermekte olan; 1. Bütçe ve Performans Program ube Müdürlü ü 2. Stratejik Yönetim ve Planlama

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2908 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1865 TUR ZM EKONOM S

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2908 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1865 TUR ZM EKONOM S T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2908 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1865 TUR ZM EKONOM S Yazarlar Doç.Dr. Ozan BAHAR (Ünite 1, 2, 3, 4, 7) Prof.Dr. Metin KOZAK (Ünite 5, 6, 8) Editör Prof.Dr. Metin

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI KÜMELENME DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI KÜMELENME DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI KÜMELENME DESTEKLERİ Esra ALAGÖZ KAYA Şubat 2015 SUNUM PLANI I. KÜMELENME ANA DESTEK ALANLARI II. KÜMELENME DESTEKLERİNDE TEMEL

Detaylı