Psikiyatri Kliniğine Yatırılan Şizofreni ve Psikotik Bozukluğu Olan Hastaların Tedavi Rehberi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Psikiyatri Kliniğine Yatırılan Şizofreni ve Psikotik Bozukluğu Olan Hastaların Tedavi Rehberi"

Transkript

1 Derleme DOI: /bcp Psikiyatri Kliniğine Yatırılan Şizofreni ve Psikotik Bozukluğu Olan Hastaların Tedavi Rehberi Köksal Alptekin 1, Alp Üçok 2, Ahmet Ayer 3, Ahmet Ünal 4, Atila Erol 5, Hülya Ensari 6, Murad Atmaca 7, Halise Devrimci Özgüven 8 ÖZET: Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi ABSTRACT: Treatment guidelines for patients with schizophrenia or psychotic disorder who are hospitalized in a psychiatry clinic Şizofrenide hastaneye yatış, genellikle kendine veya başkalarına ciddi tehdit oluşturan veya kendilerine bakamayacak derecede dezorganize olmuş ya da sanrıların/varsanıların etkisi altında olan hastalar için endikedir. Avrupa ülkelerinden şizofreni hastalarının akut yönetimi konusunda uzman, 19 psikiyatristin oluşturduğu Hastane Ortamı Uzman Kurulu (Hospital Setting Expert Committee [HSEC]) tarafından belirlenmiş olan şizofrenili ve psikotik hastaların hastanede kaldıkları süre boyunca izlenmesi gereken basamaklar 7 başlık halinde ayrı algoritmalar (Algoritma 1- Akut psikotik atağın değerlendirilmesi; Algoritma 2- Yataklı tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması; Algoritma 3- Acil durum yönetimi; Algoritma 4- Yataklı tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması; Algoritma 5- Hastaneye yatış sırasında ilaç tedavisi; Algoritma 6- Yataklı tedavi sırasında ilaç dışı tedavi; Algoritma 7- İyilik halinin artırılması) şeklinde düzenlenmiştir. Bu rehberin ülkemizin koşullarına uygun şekilde revize edilmiş Türkiye versiyonu sekiz psikiyatri kliniğinde kullanılarak değerlendirilmiştir. Hastaneye yatırılan şizofreni hastalarında bu algoritmaların uygulanması, hastaların yönetiminde ve sosyal yaşama katılımlarının hızlandırılmasında hekimlere yardımcı olabilir. In schizophrenia, hospitalization is generally indicated for patients who pose a serious threat to themselves or others, those who are disorganized to the extent of not to being able to look after themselves or who are experiencing delusions/hallucinations. The steps to be taken during the time hospitalization of patients with schizophrenia and psychosis as determined by the Hospital Setting Expert Committee (HSEC), consisting of 19 psychiatrists from Europe, who are specialists in the acute management of schizophrenia patients, have been arranged under 7 topics in the form of algorithms (Algorithm 1- Assessing the acute psychotic episode; Algorithm 2- Defining treatment targets for inpatient treatment; Algorithm 3- Emergency management; Algorithm 4- Defining treatment targets during inpatient treatment; Algorithm 5- Pharmacological treatment at the time of hospitalization; Algorithm 6- Non-pharmacological treatment during inpatient treatment; Algorithm 7- Improvement of well-being. The Turkish version of this guideline, which was revised to meet the conditions in our country, was used and tested in eight psychiatry clinics. Following these algorithms for hospitalized schizophrenia patients may be helpful for doctors in managing the patients and facilitating their participation in social life. 1 Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, İzmir - Türkiye 2 İstanbul Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, İstanbul - Türkiye 3 Manisa Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi, Manisa - Türkiye 4 Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Gaziantep - Türkiye 5 Sakarya Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Sakarya - Türkiye 6 Bolu KHB-AİBÜ Izzet Baysal Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim Araştırma Hastanesi, Toplum Ruh Sağlığı Merkezi, Bolu - Türkiye 7 Fırat Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Elazığ - Türkiye 8 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalı, Ankara - Türkiye İletişim yazarı: Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, Balçova, Izmir - Türkiye E-posta adresi: Geliş tarihi: 20 Ağustos 2014 Kabül tarihi: 23 Eylül 2014 Anahtar sözcükler: şizofreni, tedavi, algoritma, hastane tedavisi, tedavi rehberi Kli nik Psikofarmakoloji Bulteni 2014;24(3): Keywords: schizophrenia, treatment, algorithm, hospital treatment, treatment guideline Bulletin of Clinical Psychopharmacology 2014;24(3): Bağıntı beyanı: A. Unal, H.E.: Yazarlar Johnson & Johnson firmasından bilimsel aktiviteleri karşılığı honorarium kabul etmiştir. K.A., A.A., A. Ucok, A.E., H.D.O., M.A.: Yazarlar çok sayıda ilaç firmasından bilimsel aktiviteleri karşılığı honoraria kabul etmiştir. 276 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

2 Alptekin K, Üçok A, Ayer A, Ünal A, Erol A, Ensari H, Atmaca M, Devrimci-Özgüven H GİRİŞ Şizofreni psikososyal işlevselliği bozan ve yetiyitimine yol açan, genellikle yaşam boyu süren bir hastalıktır. Şizofreni tedavisinde üç temel hedef vardır: 1 belirtilerin azaltılması veya ortadan kaldırılması, 2 psikososyal işlevselliğin ve yaşam kalitesinin maksimum derecedeartırılması, ve 3 kişisel yaşam hedefleri kazanmasına yardımcı olacak şekilde iyileşmenin desteklenmesi. Bu tedavi süreci akut dönem ve sürdürüm dönemi olmak üzere başlıca iki dönemi içermektedir. Akut dönem yeni bir atak veya belirtilerin akut şekilde alevlenmesi ile başlar ve belirtilerin azalmasına ya da hastanın beklentisi olan iyileşme seviyesine gerilemesine kadar devam eder. Sürdürüm dönemi ise akut dönemi izleyen tedavinin devam ettiği süreçtir. Sürdürüm dönemi uzun süreli tedavi dönemini ve rehabilitasyonu içerir 1. Şizofrenide hastaneye yatış genellikle kendine veya başkalarına ciddi tehdit oluşturan veya kendilerine bakamayacak derecede dezorganize olmuş ya da sanrıların/varsanıların etkisi altında olan hastalar için endikedir. Diğer olası endikasyonlar ayaktan tedavinin güvenli veya etkili olmamasına neden olabilecek genel tıbbi veya psikiyatrik problemlerin varlığıdır 1. Bazen sürdürüm dönemindeki şizofreni hastalarının psikososyal işlevselliklerini arttırmak ve rehabilitasyon amacıyla da psikiyatri kliniğine yatışı yapılabilir. Akut hastane yatışının başlıca amacı güvenli ve stressiz tedavi edici bir ortam yaratarak akut belirtilerin hızla gerilemesini kolaylaştırmaktır. Bu nedenle, hastane ortamı bu hedefe uygun şekilde düzenlenmelidir 2. Antipsikotik tedavinin psikotik belirtileri hızla düzelttiği akut hastalar için kısa süreli hastane yatışının uzun süreli hastane yatışı kadar etkin olabildiği görülmüştür 2,3. Amerika Birleşik Devletleri nde yapılan çalışmalarda yer alan en kısa hastane yatış süresi olan 11 günün etkinliği 60 günlük hastane yatış süresi ile karşılaştırılmıştır 3. İngiltere de yapılan bir çalışmada ise, ortalama 9 günlük hastane yatış süresinin etkinliği 14 günlük süre ile karşılaştırılmıştır 4. Tüm çalışmaların genel sonucu uzun süreli hastane yatışının belirti gerilemesi, topluma uyum ve tekrar hastaneye başvurma hızı açısından kısa süreli hastane yatışına göre üstün olmadığı yönündedir Hastanede yatış süresinin etkinliği kadar önemli olan bir diğer konu da, hastanede yatış sırasında hastaya en etkin şekilde müdahale edilmesidir. Biyolojik Psikiyatri Topluluğu Dünya Federasyonu (World Federation of Societies of Biological Psychiatry; WFSBP) ve Amerikan Psikiyatri Birliği (American Psychiatric Association; APA) tarafından hazırlanan şizofreni tedavi rehberlerinde hastaneye yatırılan hastalar için izlenecek yol haritası hakkında yeterli değerlendirmeler ve öneriler bulunmamaktadır. Bu nedenle hekimin psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluk hastaları için ayrıntılı tanı ve tedavi rehberlerine gereksinimi vardır. Avrupa ülkelerinden şizofreni hastalarının akut yönetimi konusunda uzman, bu yazının ilk yazarının da (KA) dahil olduğu 19 psikiyatristin oluşturduğu bir komite (Hastane Ortamı Uzman Kurulu; Hospital Setting Expert Committee [HSEC]) (Ekibi oluşturan hekimlerin listesi Ek-1 de yer almaktadır) tarafından şizofreni ve psikotik bozukluk tanısı alan hastaların hastanede kaldıkları süre boyunca optimum şekilde tedavi edilmeleri ve daha sonra topluma kazandırılmaları konusunda izlenmesi gereken başlıca basamaklar belirlenmiştir. Kurul bu hastaların hastane ortamında tedavileriyle ilgili özgün konuları tartışmak üzere Mayıs 2012 tarihinde toplanmıştır. Bu toplantının sonucunda bu hastaların hastane ortamındaki yönetimleriyle ilgili özgün önerilerin mevcut rehberlerde yetersiz olduğu görülmüştür. Bu nedenle hastane ortamında bu hastalar için kullanılabilecek bir tedavi rehberi geliştirilmesi kararlaştırılmıştır. Halen geçerli olan rehberlerde yer alan akut bakım konusuna odaklanacak şekilde algoritmanın ilk şekli hazırlanmıştır. Algoritmada yer alan ana başlıklar hastanın değerlendirilmesi, başvuru, ajitasyon ve şiddetin yönetimi, ilaç tedavisi, ilaç-dışı tedavi ve stabilizasyon olarak belirlenmiştir. Mart 2013 tarihinde hazırlanan taslak rehber bu kurul tarafından gözden geçirilmiş ve grubun klinik deneyimleri ve yorumlarına göre revize edilmiş- Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

3 Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi tir. Bu rehberin hazırlanması Janssen İlaç Firması tarafından desteklenmiştir. Genel olarak hastalığın başlangıcından itibaren akut bakım, hastaneden çıkış süreci ve hastanın toplum içindeki bakımı dikkate alınarak uzun süreli kapsamlı bir yaklaşım geliştirilmiştir. Böylece, hastanın hastaneye başvurusundan önce başlayıp hastaneden çıktıktan sonraki dönemi kapsayacak şekilde toplam 7 başlık için ayrı bir algoritmanın yer aldığı bir rehber hazırlanmıştır. Hastanede Yatan Şizofreni ve Psikotik Bozukluk Hastası için Tedavi Rehberi olarak adlandırılan rehber, bu makalenin yazarları tarafından Türkiye deki uygulamalara uygun hale getirilmiştir. Bu makalede rehberin ülkemizin koşullarına uygun şekilde revize edilmiş Türkiye sürümünü ve bu sürümün kullanıldığı çalışma verileri ele alınmıştır. YÖNTEM Hastane Ortamı Uzman Kurulu tarafından hazırlanan Hastanede Yatan Şizofreni Hastası için Tedavi Rehberi Türkiye deki farklı merkezlerden sekiz uzman psikiyatristin oluşturduğu bir ekip tarafından uygulama koşullarına uygun hale getirilmiştir. Daha sonra rehber aynı ekip tarafından farklı psikiyatri kliniklerinde uygulanmış ve bu uygulamanın verilerine göre rehbere son şekli verilmiştir. Türkiye koşullarına göre düzenlenmiş Hastanede Yatan Şizofreni ve Psikotik Bozukluk Hastası için Tedavi Rehberi : Rehberde şizofreni hastalarının hastaneye başvurusundan önce başlayıp hastaneden çıktıktan sonraki dönemi kapsayacak şekilde toplam 7 başlık halindeki algoritmalar şunlardır: (1) Akut psikotik atağın değerlendirilmesi (2) Yataklı tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması (3) Acil durum yönetimi (4) Yataklı tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması (5) Hastaneye yatış sırasında ilaç tedavisi (6) Yataklı tedavi sırasında ilaç dışı tedavi (7) İyilik halinin artırılması Algoritma 1. Akut psikotik atağın değerlendirilmesi Hastadaki akut psikotik atağın değerlendirilmesinde, ilk basamakta hastanın detaylı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Tam değerlendirmeden geçemeyecek durumda olan hastalar için intoksikasyon ve tıbbi değerleri içeren bir ön değerlendirme yeterli olabilecektir. Daha sonra hastanın başvurusu sırasındaki koşullar değerlendirilecektir. Üçüncü basamakta, hastanın psikiyatrik ve tıbbi geçmişi ve sosyal koşulları değerlendirilecek ve son olarak da hastanın klinik durumunu belirlemek için psikiyatrik görüşme, fizik ve nörolojik muayene gerçekleştirilecektir. Şekil 1 de bu algoritmanın basamakları özetlenmektedir. Algoritma 2. Yataklı tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması Şekil 2 de görüldüğü gibi, öncelikle hastanın klinik durumu değerlendirilecektir. Bu amaçla, hastadan, hasta yakınlarından veya bakım verenlerden ya da herhangi bir poliklinikten edilen bilgiler kullanılacaktır. Sonraki adımda detaylı bir tıbbi geçmiş bilgisi elde edilmeli, nörolojik muayene dâhil fizik muayene yapılmalıdır. Üçüncü basamakta, akut atağın meydana gelmesine yol açan etkenler değerlendirilecek ve son olarak psikiyatrik tanı değerlendirmesi yapılacaktır. Algoritma 3. Acil durum yönetimi Acil durum yönetiminde, kendine zarar verme, intihar, ajitasyon veya şiddet riskinin yüksek olup olmadığı sorusunu araştırmak üzere hastanın hemşire/doktor değerlendirmesinden geçirilmesi ve değerlendirme araçlarının kullanılması önerilmektedir. Bu sorunun cevabı hayır ise, yatarak tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması bölümüne geçilmesi uygundur. Ancak, sorunun cevabı evet ise, hastanın hastaneye yatışının yapılmasından sonra, önleme ve yatıştırma tekniklerinin kullanılması gerekmektedir. Acil 278 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

4 Alptekin K, Üçok A, Ayer A, Ünal A, Erol A, Ensari H, Atmaca M, Devrimci-Özgüven H P1. Akut psikotik atağın değerlendirilmesi* 1. Hastayı detaylı* bir değerlendirmeden geçiriniz** *tam değerlendirmeden geçirilemeyecek hastalar için intoksikasyon (idrarda madde taraması) (alkol intoksikasyonu vb.) ve tıbbi değerleri içeren bir ön-değerlendirme yeterli olabilir. 2. Hastanın başvurusu sırasındaki koşullarını 2.a Hastanın kendisi ve başkaları için söz konusu olabilecek acil riskin düzeyini belirleyiniz (örneğin intihar riskini, şiddet eğilimini ve öyküsünü, istemsiz hastaneye yatış öyküsünü, emir veren sesler gibi klinik belirtileri değerlendirip belgelendiriniz). 2.b Yerel olarak erişilebilen sağlık hizmetlerini veya hastanın evde başarıyla tedavi edilip edilemeyeceğini 2.c Hastada intoksikasyon veya madde kötüye kullanımı belirtileri olup olmadığını 3.a Hastanın sosyal stres etkenlerinden uzaklaştırılması gerekli mi; 3. Hastanın psikiyatrik ve tıbbi geçmişini ve sosyal koşullarını 3.b Ayaktan bakımın uygulanabilirliğini (örneğin hastanın yaşam biçimi ve hareketliliği, barınma koşulları) 3.c Sosyal desteğin düzeyini ve bakım verenlerin baş etme kapasitelerini 4. Hastanın klinik durumunu belirlemek için bir psikiyatrik görüşme ile fizik ve nörolojik muayene gerçekleştiriniz. 4.a Hastanın ayaktan tedavide işbirliği yapma olasılığını 4.b Tanıyı veya risk düzeyini doğrulamak için yoğun gözleme ihtiyaç olup olmadığını Evet Yatarak tedavi gerekli mi? (aşağıdaki rehberlerden birini seçiniz) Hayır P2: Yatarak tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması P3: Acil durum yönetimi 5. Poliklinik ortamında akut hasta yönetimini P7: İyilik halinin artırılması bölümüne geçiniz. *Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır **Değerlendirme düzeyi klinik tarafından bilinen bir hastanın olup olmamasına bağımlıdır. Karar konuları turuncu renkle, aksiyon konuları yeşil renkle ve değerlendirmeler sarı renkle gösterilmiştir. Siyah oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir. Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir. Şekil 1: Akut psikotik atağın değerlendirilmesi. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

5 Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi P2. Yataklı tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması* P4: Yatarak tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması 1.a Kardiyovasküler muayene yapınız (örneğin, kan basıncı, nabız ve QTC-aralığını da içeren EKG). 1.b Kadınlar için (çocuk doğurma potansiyeline sahip olanlar) gebelik testi yapınız. 1. Eksiksiz bir tıbbi geçmişine (farmakolojik geçmiş, yan etkiler ve aile geçmişi dâhil) dair bilgi edinilmeli; fizik muayene yapılmalıdır (nörolojik muayene dahil); tüm ölçümler dikkate alınmalıdır. 1.c Hastanın BKİ sini, kan şekeri ve lipid düzeyini belgeleyiniz. 1.d Daha ileri yaştaki hastalarda ve tıbbi sorunları olan, atipik klinik görünüm sergileyen hastalarda, ilk atak sonrasında beyin görüntülemeyi P4: Yatarak tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması 1.e Karaciğer, böbrek, tiroid ve elektrolit profili incelemelerini yapınız. 1.f İlk atağını yaşayan veya epilepsisi olan hastalardan EEG isteyiniz. Hastadan, hasta yakınlarından/bakım verenlerden veya herhangi bir poliklinikten elde edilen bilgileri kullanarak hastanın klinik durumunu 2. Akut atağın meydana gelmesine yol açan etkenleri P4: Yatarak tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması 2.a Yeni veya mevcut eşlik eden tanıları ve madde kötüye kullanımını değerlendiriniz, hepatit, HIV marker larına bakınız, gerekli durumlarda madde taraması yapınız 2.b Alevlenme (Relaps) hastalarında: antipsikotik ilaç tedavisine uyumsuzluğu veya kısmi uyumu, ya da tedavi direncini 2.c Hastanın sosyal koşullarını ve potansiyel yaşam stres etkenlerini 3. Psikiyatrik tanı değerlendirmesi yapınız. 3.a İlk atak hastalarda: ICD veya DSM ye göre (şizofreni, psikotik depresyon, sanrısal bozukluk, şizoafektif bozukluk, genel tıbbi duruma bağlı psikotik bozukluk, madde kullanımına bağlı psikotik bozukluk, demans, post travmatik stres bozukluğu, kısa psikotik bozukluk, yaygın gelişimsel bozukluklar, şizofreniform bozukluk, disosiyatif bozukluklar, v.b.) tanı koyunuz. 3.b Alevlenme (Relaps) hastalarında: ICD veya DSM ye göre şizofreni tanısını doğrulayınız. P4: Yatarak tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması 3.c İlk atak hastalarda: klinik duruma ve işlevselliğe bağlı olarak, yapılandırılmış görüşmeler ve araçlar kullanmayı düşününüz. 3.d Mevcut veya geçmiş madde kötüye kullanımı da dâhil, psikiyatrik eştanıları göz önünde bulundurunuz. *Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır BKİ: beden kitle indeksi; DSM: Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı; EKG: Elektrokardiyografi; EEG: Elektroensefalografi; ICD: Uluslararası Hastalık Sınıflandırması; QTC: kalbin elektrik döngüsünde Q dalgasının başlangıcı ile T dalgasının bitişi arasındaki zaman ölçüsü Karar konuları turuncu renkle, aksiyon konuları yeşil renkle ve değerlendirmeler sarı renkle gösterilmiştir. Mavi oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir. Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir. Şekil 2: Yataklı tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması. 280 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

6 Alptekin K, Üçok A, Ayer A, Ünal A, Erol A, Ensari H, Atmaca M, Devrimci-Özgüven H durum yönetimi ile ilgili algoritmanın detayları Şekil 3 de özetlenmiştir. Algoritma 4. Yataklı tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması Şekil 4 de görüldüğü gibi, hastanın hastaneye yatırılmasından sonraki süreçte tedavi hedeflerinin belirlenmesi amacıyla öncelikle tedavinin başlatılması ve eşzamanlı olarak psikotik tabloya neden olabilecek etkenlerin değerlendirilmesi gerekmektedir. Daha sonraki basamaklarda sırası ile antipsikotik verilmesi, TRSM den bilgi alınması, hastaneye yatış istem dışı ise zorunlu yatış protokolünün uygulanması, eşlik eden bedensel hastalıkların değerlendirilmesi, madde kullanımının değerlendirilmesi, detaylı psikiyatrik değerlendirilme yapılması, psikososyal koşulları ve gereksinimlerin değerlendirilmesi ve hastaneden çıkışı yapıldıktan sonra verilecek hizmetlerin planlanması yer almaktadır. Algoritma 5. Hastaneye yatış sırasında ilaç tedavisi Bu algoritmada hastanede yatan gerek ilk atak, gerekse alevlenme (relaps) hastaları için ilk adım antipsikotik tedaviye başlanmasıdır. İlk atak hastaları için hastanın durumu uygunsa ve gerekliyse ilaçsız birkaç günlük gözlem dönemi uygulanabilir. Alevlenme hastaları için hızlandırıcı etken olarak ilaç tedavisine uyumsuzluk veya direnç potansiyeli değerlendirilecektir. Her iki grup hasta için, antipsikotik tedaviye tek antipsikotik kullanılması (monoterapi) şeklinde başlanması önerilmektedir. Daha sonra ilaç eklemek için gerekli değerlendirmeyi yapmak gerekmektedir (Şekil 5). Algoritma 6. Yataklı tedavi sırasında ilaç dışı tedavi Yatan hastada ilaç dışı tedavide ilk basamak psikososyal girişimleri başlatmaktır. Ek olarak hasta ve ailesi için sosyal destek sağlanması ve hasta için sağlıklı yaşam programlarının başlatılması gerekmektedir (Şekil 6). Algoritma 7. İyilik halinin artırılması İyilik halinin artırılması için öncelikle yatarak tedavi ortamında uzun dönemli tedavi planı geliştirilmeli, poliklinik ve Toplum Ruh Sağlığı Merkezi ekipleriyle işbirliği yapılmalıdır. Ayrıca hastaneden çıktıktan sonraki bakım için bir plan geliştirilmelidir. İyilik halinin artırılmasına yönelik üç basamaklı bir plan önerilmektedir: psikososyal eğitim; içgörü odaklı seanslar; ve ortak karar alma odaklı görüşmeler. Ek olarak, hastaya taburcu olduktan sonra ilaç tedavisinin önemi anlatılacaktır. Ayrıca, hastaya verilen hizmetlerde devamlılık sağlanmalı, kriz çözmeye ve işlevselliği artırmaya yönelik plan yapılmalıdır (Şekil 7). Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberine son şeklinin verilmesi Rehberin klinik uygulamasının yararlığının değerlendirilmesi amaçlanmış olan saha uygulaması sırasında iki türlü değerlendirme yapılmıştır. Uygulamayı yapan hekimler rehberin yararlılığını çeşitli klinik durumlar için değerlendirmişlerdir. Ayrıca her hekim, merkezinde rehberin uygulandığı tüm klinik durumları topluca gözden geçirerek, rehber için bütüncül değerlendirme de yapmıştır. Farklı psikiyatri kliniklerindeki uygulama sırasında ilk beş algoritmanın hastaların çoğunda uygulanabileceği, altıncı ve yedinci algoritmaların ise göreli olarak daha az durumda uygulanabileceği sonucuna varılmıştır. Hekimler bu algoritmaların kullanılmasının ne kadar yararlı olduğunu, kendi rutin yaklaşımlarıyla karşılaştırarak 0-10 arasında puanlamışlardır. Algoritmanın uygulanmasından herhangi bir yarar görmeme algoritmaya en düşük puan olan 0, önemli ölçüde yarar görme ise en yüksek puan olan 10 puanı almıştır. İlk beş algoritma ortalama 7.5 ile 7.7 arasında puanlanırken, altıncı ve yedinci algoritmalar daha düşük puan almışlardır (6.7 ve 6.9). Ancak altıncı ve yedinci algoritmaların ortalamaları gene de oldukça kabul edilebilir düzeydedir. Hekimlerin çalıştıkları klinikte mevcut rutin Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

7 Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi P3. Acil durum yönetimi * Kendine zarar verme, intihar, ajitasyon veya şiddet riski yüksek mi? Hemşire/doktor değerlendirmesinden geçirin ve değerlendirme araçları kullanınız. Hayır P2: Yatarak tedavi için tedavi hedeflerinin tanımlanması 2.a Yakından hemşire gözetimi sağlayınız. Evet 2.b Önemli olayları kaydediniz. 2.c Gözetim yoluyla risk değerlendirmelerini düzenli olarak güncelleyiniz 2.d Hastanın ruhsal ve fiziksel durumunu sıklıkla tıbbi değerlendirmeye tutunuz. 4. Hastanın intihar etme riski varsa 1. Hastaneye yatışı takiben, önleme ve yatıştırma teknikleri kullanınız. 2. Hastayı yakından izleyiniz. 3. Farmakolojik tedaviyi başlatınız. 1.a Hastaya koruyucu ve güvenli bir ortam sağlayınız; klinik kuralları hakkında bilgilendiriniz. 5. Hastada ajitasyon veya şiddet gözleniyorsa 1.b Uyaranları azaltınız. 5.a Antipsikotik ve/veya benzodiazepin kullanımını 5.b Tıbbi değerlendirmeye bağlı olarak, oral ilaç veya kısa etkili enjektabl antipsikotikler öneriniz. 5.c Hastanın önerilen ilacı alıp almadığını kontrol ediniz. 5.d Olası yan etkileri yakından takip ediniz (akatizi, akut distoni, v.b). 4.a Şiddet ve intihar riski yüksek olan hastalarda hızlı trankilizan etki sağlayan seçeneklere yöneliniz. Hastanın tedavi sürecini gözden geçirerek, gerekirse EKT yi düşününüz. Hastanın durumu stabil hale geldi mi? Evet P4: Yatarak tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması Hayır 6.a Tecrit veya fiziksel tespiti kısa süreli olarak uygulayınız. 6. Son çare olarak tecrit veya fiziksel kısıtlama uygulayınız. 6.b Hemşireler/doktorlar tarafından yüksek seviyede sürekli izlem yapıldığından emin olunuz. Hayati işlevleri saat başı kontrol ediniz (tansiyon, nabız, solunum sayısı, ateş). 6.c Tespit sırasında tromboz profilaksisi kullanmayı düşününüz. *Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Karar konuları turuncu renkle, eylem konuları yeşil renkle, değerlendirmeler sarı renkle gösterilmiştir. Mavi oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir. Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir. Şekil 3: Acil durum yönetimi. 282 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

8 Alptekin K, Üçok A, Ayer A, Ünal A, Erol A, Ensari H, Atmaca M, Devrimci-Özgüven H P4. Yataklı tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması* 2. Antipsikotik verirken, tıbbi tarama yapıldığından emin olunuz. 5.a Gerekirse, birinci basamak sağlık hizmetleri veya ikinci basamak birimleriyle işbirliği yapınız. P5: Yatarak tedavi sırasında farmakolojik tedavi 3. TRSM den bilgi alınız. 4. Hastaneye yatış istem dışı ise zorunlu yatış protokolünü uygulayınız. 5. Eşlik eden bedensel hastalıkları 5.b Önceki ilaç tedavisinin yan etkilerinin neticesini değerlendiriniz: Nesnel: örneğin, metabolik ve nörolojik. Öznel: örneğin, cinsel performans ve amenore. 5.c Aile üyeleri ve bakım verenlerle işbirliği yapınız. 5.d Yeni eşlik eden bedensel hastalıklar olup olmadığını 6.a Mevcut ve geçmişte madde kötüye kullanımı ile ilgili bilgi toplayınız. 6.b Gerekirse, birinci veya ikinci basamak sağlık hizmet birimleriyle işbirliği yapınız. 6.c Hastanın onamıyla aile üyeleri ve bakım verenlerle işbirliği yapınız. 1. Tedaviyi başlatın ve eşzamanlı etkenleri buna uygun olarak 6. Eşlik eden madde kötüye kullanımını 5.e Psikiyatri dışı kullanılan ilaçları kaydediniz. 7.a Ruhsal durum değerlendirmesini tekrarlayınız. Yapılandırılmış görüşmeler ve derecelendirme ölçekleri kullanınız. 6.d Varsa, hastayı eşlik eden bedensel hastalık tanısı için gerekli olduğunda konsültasyon yapınız. 6.e Madde kötüye kullanımı birimleriyle ortak tedavi planı oluşturma olanaklarını 6.f Yoksunluk ve/veya yerine koyma sorunuyla nasıl baş edileceğini 7. Detaylı psikiyatrik değerlendirme yapınız. 7.b Depresyon ve kişilik bozuklukları gibi psikiyatrik eş tanıları 7.c Hastanın hastaneye yatış sürecini nasıl gördüğünü 8.a Hastanın barınma ve maddi ihtiyaçlarını değerlendirin ve uygun hizmet birimleriyle işbirliği yapınız. 8. Psikososyal koşulları ve gereksinimleri 8.b Hastanın rızasıyla, uygun şekilde, işverenler/eğitim kurumlarıyla işbirliği yapınız. P6: Yatarak tedavi sırasında ilaç dışı tedavi 9. Hastaneden çıktıktan sonra verilecek hizmetleri planlayınız. 9.a Poliklinik ekibiyle en kısa zamanda işbirliği başlatınız. 9.b Şizofreni dernekleri, gönüllü kurumlar, kendine yardım grupları ve psikoeğitim ve rehabilitasyon merkezleri ile bağlantı kurunuz. 9.c Birinci basamak kurumlarla işbirliği yapınız. 8.c Hastayla ilişkide olan çocuklar için bir risk değerlendirmesi yapınız ve gerekiyorsa yardıma muhtaç yetişkinlerle ilişkili sosyal hizmet birimleriyle işbirliği yapınız. 8.d Evlilik ve aile ilişkileriyle ilgili hastanın ifade ettiği duyguları uygun şekilde değerlendirin ve olası girişimleri tartışınız. P6: İyilik halinin artırılması bölümüne geçiniz. 9.d Aile üyeleri ve bakım verenlerle işbirliği yapınız. 9.e TRSM ekibi ile birlikte bakım planı oluşturunuz. *Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Karar konuları turuncu renkle, aksiyon konuları yeşil renkle, değerlendirmeler sarı renkle gösterilmiştir. Mavi oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir. Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir. Şekil 4: Yataklı tedavi sırasında tedavi hedeflerinin tanımlanması. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

9 Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi P5. Hastaneye yatış sırasında ilaç tedavisi* 4.a Antipsikotikler etkinlik ve tolerabilite esas alınarak seçilmelidir (örneğin, EPS, TD riski ve metabolik sorunlar). 4.b Hastanın kişisel ihtiyaçlarına göre dozu optimize ediniz. Örneğin ilk atak hastalarda tedaviye daha düşük dozlarla başlayınız. 1. İlk atak hastalarda tanıya yardımcı olmak amacıyla hastanın durumu uygunsa ve gerekliyse ilaçsız birkaç günlük gözlem periyodu uygulanabilir. 2. Alevlenme (Relaps) hastalarında hızlandırıcı etken olarak ilaca uyumsuzluk veya direnç potansiyelini 4.c Etkinlik ve tolerabilite ortalama 2 haftada bir değerlendirilmelidir. Tedavi yanıtı ve yan etkiler izlenmeli ve kaydedilmelidir. 4.d Hızlı doz artırımından kaçınınız, çünkü hızlı doz artırımı yan etki görülme olasılığını artırabilir, ancak etkinliği artırmayabilir. 4.e Alevlenme ilaç uyumsuzluğu ile ilişkiliyse oral ve uzun etkili (LAI) antipsikotik tedavileri paralel olarak öneriniz. İçgörü, motivasyon ve tedavi uyumuyla ilgili endişeler mevcutsa uzun etkili (LAI) ilk olarak düşünülmelidir. 5.a Antikolinerjikler profilaktik olarak verilmemelidir. Sadece EPS tedavisi için uygulanmalıdır. 5.b Antipsikotik ilaç terapötik etkinliğe ulaşıncaya kadar katatoni, anksiyete ve ajitasyon tedavisi için benzodiazepinler kullanılabilir. 3. Antipsikotik tedavi başlayınız. 4. Antipsikotik tedaviye monoterapi ile başlayınız. 4.f İçgörü ve ilaç uyumunun yetersiz olduğu, çevreye ve kendine zarar verme riskinin bulunduğu, eşlik eden alkol madde kullanımının bulunduğu ve sosyal desteğin zayıf olduğu ilk atak ve alevlenme hastalarında uzun etkili (LAI) antipsikotiklerin kullanımı düşünülebilir. 4.g İlacı değiştirmenin veya kesmenin nedenleri ve sonuçları gerekçelendirilmeli ve kaydedilmelidir. 5.c Şiddetli uykusuzluk (insomnia) için kısa süreli olarak hipnotikler kullanılabilir. 6.a Yan etkileri izleyin ve tedavi ediniz. 6.b Hastanede yatış sırasında ve hastaneden çıktıktan sonraki hastanın işbirliği yapma olasılığını 6. Kullanılan ilaca aynı dozda devam ediniz. P6: Yatarak tedavi sırasında ilaç dışı tedavi 5. İlaç eklemeyi İkinci haftanın sonunda belirtiler tedaviye yanıt veriyor mu? Evet Hayır 1. Kısmi yanıt veren hastalarda dozu optimize ediniz. 2. Başka ilaca geçiniz. 3. Tedaviyi güçlendiriniz. 7. Tedavi uyumunu gözden geçiriniz. Uyumsuzluk veya kısmi uyumsuzluk şüphesi varsa uzun etkili (LAI) antipsikotikleri öneriniz. 4.h Hastanın ve bakım verenin görüşlerini ve tercihlerini 4.j Daha önce antipsikotik kullanmış hastalarda: önceki ilaç yanıtını ve tolerabiliteyi 4.k Kadın hastalarda: gebelik ihtimalini 4.l Eş tanılı hastalarda kullanılan ilacın eşlik eden hastalığa etkisini 4.m Diğer farmakolojik ajanlarla etkileşimi 7.a Tedavi direncini 7.b Gizli madde kötüye kullanımını yeniden 8. Yeterli dozda ve sürede uygulanan daha önceki en az iki antipsikotik ilaca yanıt alınamadığında, tedavi direncini 8.a Tedaviye cevap vermeyen hastalarda klozapin öneriniz**. 8.b Tek başına klozapine yanıt alınamadığı durumda, ikinci bir antipsikotik eklemeyi * Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır ** Klozapin başlamadan önce hastaların öyküsü alınmalı, kan testi ve fizik muayene yapılmalıdır (EKG dahil) EKG: Elektrokardiyografi; EPS: Ekstrapiramidal Semptomlar; LAI: Uzun Etkili Enjeksiyon; TD: Tardif Diskinezi; Karar konuları turuncu renkle, aksiyon konuları yeşil renkle, değerlendirmeler sarı renkle gösterilmiştir. Mavi oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir. Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir. Şekil 5: Hastaneye yatış sırasında ilaç tedavisi. 284 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

10 Alptekin K, Üçok A, Ayer A, Ünal A, Erol A, Ensari H, Atmaca M, Devrimci-Özgüven H P6. Yataklı tedavi sırasında ilaç dışı tedavi* 1. Psikososyal girişimleri başlatınız. 2. Hasta ve ailesi için sosyal destek sağlayınız. 2.a Sosyal koşulları değerlendiriniz (örneğin, barınma, gelir, dini inanç, günlük aktiviteler). 3. Yatarak tedavi sırasında sağlıklı yaşam programlarını başlatınız. 3.a Fiziksel problemleri belirleyiniz (kardiyovasküler, obezite, ventilasyon sorunları, cinsel yolla bulaşan hastalıklar gibi). 4. Tedavi ortamını iyileştiriniz. 5. Hastane çıkışı sonrasında ilaç dışı tedaviyi (farmakolojik tedaviye ek olarak) 4.a Hastalarla konuşurken basit, açık ve tutarlı bir dil kullanınız. 4.b Yapılandırılmış ve öngörülebilir bir ortam sağlayınız. 4.c Hastalar ve tedavi ekibi arasındaki ilişkide terapötik mesafeyi koruyunuz. 4.d Kademeli olarak ve iyileşmenin derecesine göre hastayı yeniden anlamlı aktivitelere başlaması için teşvik ediniz. 5.a Öncelikle hastaya psiko-eğitim vermeyi düşünün ve aile üyelerini bu eğitime dâhil ediniz. Belirtiler tedaviye yanıt verdi mi? Evet Hayır P7: İyilik halinin artırılması bölümüne geçiniz. P6: Yatarak tedavi sırasında farmakolojik tedavi 5.b Uyunçsuzluğa yönelik motivasyon tedavisi uygunluğunu ve uygulanabilirliğini 5.c Evlilik veya aile terapisinin uygunluğunu ve uygulanabilirliğini 9. Hastaneden çıktıktan sonra verilecek hizmetleri planlayınız. 5.d BDT nin uygunluğunu ve uygulanabilirliğini Bu, akut faz sırasında, yatarak tedavi ortamında veya daha sonra başlatılabilir. 5.e Alevlenme ve kriz önlemeyi Alevlenme için uygulanacak tedavi planı için hastayla önceden fikir birliğine varınız. *Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Karar konuları turuncu renkle, eylem konuları yeşil renkle, değerlendirmeler sarı renkle gösterilmiştir. Mavi oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir. Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir Şekil 6: Yataklı tedavi sırasında ilaç dışı tedavi. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

11 Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi P7. İyilik halinin artırılması* 2.a Hastaları ve bakımını üstlenenleri (bakım veren) hastaneden taburcu olduktan sonra planlama tartışmalarına dahil ediniz. 2.b Hastaneden çıkış sonrası takip şeklini ve sıklığını hastalarla ve bakım verenlerle tartışınız ve bu konuda onlarla uzlaşınız (hastalığın şiddetine ve alevlenmenin sıklığına bağlı olarak). 2.c Alevlenmeyi önlemeyi ve alevlenmenin erken uyarıcı belirtilerini hastalarla ve bakım verenlerle tartışın ve bu konuda onlarla uzlaşma sağlayınız. 2.d Bazı olgularda alevlenmenin belirgin uyarı olmadan gerçekleşebileceği konusunda hastaları ve bakım verenleri bilgilendiriniz. 2.e Sosyal sorunların (barınma ve sosyal haklar gibi) ele alınmasına yönelik planları hastalarla ve bakım verenlerle tartışın ve bu konuda onlarla uzlaşma sağlayınız. 2. Hastaneden çıktıktan sonraki bakım için bir plan geliştiriniz. 3. Üç aşamalı bir plan geliştiriniz: 1. Psiko-eğitim 2. İçgörü odaklı seanslar 3. Ortak karar alma odaklı görüşmeler 2.f Sosyal hizmet veren kuruluşlarla işbirliği sağlayınız uzlaşma sağlayınız. 4.a Yan etkileri ve bunlarla nasıl baş edileceğini anlatınız (örneğin, kan testleri, BKI). 4.b Uyumsuzluk halinde alevlenme riskinin yüksek olacağı hakkında bilgi veriniz. 1. Yatarak tedavi ortamında uzun dönemli bir tedavi planı geliştirin ve poliklinik/trsm ekipleriyle işbirliği yapınız. 5.a Klinik, poliklinik, TRSM birimlerinin hastanın tedavisiyle ilgili önemli bilgileri paylaştıklarından emin olunuz. 4. Hastaneden çıkış sonrası ilaç tedavisinin önemini hastayla tartışınız. 8. Hastanın hastanede kalışı ile ilgili görüşlerini değerlendirin (örn; zorunlu yatış sırasında olabilecek travmalar) veya hastanın hastaneye yatışa ilişkin genel görüşlerini Hastaneden çıkış 5.b Hastaya, tercihen hastaneden çıktıktan sonraki 7 15 gün içinde, teyit edilmiş bir takip randevusu verildiğinden emin olunuz. 5.c Eşlik eden bedensel hastalıkların tedavisinde etkili olan birinci ve ikinci basamak tedavi merkezlerinin hastanın bakımıyla ilgili bilgilenmesini sağlayınız. 5. Verilen hizmetlerde devamlılık sağlayınız. 5.d Evde tedaviyi veya gündüz hastanesi uygulamasının gerekliliğini gözden geçiriniz. 5.d Psikososyal girişimlerin devam etmesini sağlayınız. 6.a Erken uyarı belirtilerini belirleyin ve erken uyarı belirtileri ortaya çıkarsa müdahale etmek için hastayla anlaşmaya varınız. 6. Kriz çözmeye yönelik plan yapınız. 6.b Psikososyal stres etkenlerini belirleyin ve ele alınız. 6.c Eğer hasta rıza gösteriyorsa, ailesini ve bakım verenleri kriz planı oluşturmaya dahil ediniz. 6.d Hastaya ve bakım verenlere, mesai saatleri dışında hizmet veren servisler dâhil olmak üzere kriz hizmetleri konusunda bilgi veriniz. 6.e Olanak varsa,hastaneden çıkış planlaması sırasında ilgili kriz çözme servislerini, TRSM leri planlamaya dâhil ediniz. 6.f Meydana gelebilecek alevlenmeler (relapslar) için bir plan üzerinde uzlaşınız. 7. İşlevselliği artırmaya yönelik plan yapınız. 7.a Soysal aktiviteler önerin, eğitim ve meslek edinmeyle ilgili planlar yapın ve bilişsel gelişim olanağı sağlayınız. *Önerilen rehber, Hastane Ortamı Uzman Kurulu üyelerinin tavsiyeleri doğrultusunda hazırlanmıştır Karar konuları turuncu renkle, eylem konuları yeşil renkle, değerlendirmeler mavi renkle gösterilmiştir. Sarı oklar, rehbere giden ve rehberden gelen yolları gösterir Rehberin diğer bölümlerine geçiş noktaları kırmızıyla gösterilmiştir Şekil 7: İyilik halinin artırılması. 286 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

12 Alptekin K, Üçok A, Ayer A, Ünal A, Erol A, Ensari H, Atmaca M, Devrimci-Özgüven H yaklaşımları yerine bu rehberin uygulanmasını tercih etme ve bu tedavi rehberini meslektaşlarına önerme dereceleri de aynı şekilde 0-10 arasında puanlanmıştır. Hem rehberin uygulanmasını tercih etme, hem de meslektaşlarına önerme puanları 7.5±0.7 olarak saptanmıştır. TARTIŞMA Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi olarak adlandırılan bu rehberin ülkemizin koşullarına uygun şekilde revize edilmiş Türkiye versiyonunun günlük uygulamaya uygunluğunu değerlendirmek amacı ile sekiz merkezde yapılan saha uygulamasının verileri, hekimlerin bu algoritmaların kullanımından oldukça yarar görebileceklerini ortaya koymuştur. Ayrıca bu çalışmada, hekimlerin çalıştıkları klinikte mevcut rutin yaklaşımların yerine bu rehberin uygulanmasını tercih etme ve bu tedavi rehberini meslektaşlarına önerme dereceleri de oldukça yüksek olarak saptanmıştır. Tüm bu bulgular, hastaneye yatan şizofreni hastalarının yönetiminde hekimlere kolaylık sağlaması amacı ile hazırlanmış olan bu rehberin uygulanmasının yaygınlaştırılması için umut verici niteliktedir. Şizofreni ruhsal hastalıklar arasında ekonomik yük açısından en ön sırada yer almaktadır 16. Amerika Birleşik Devletleri nde yıllık sağlık harcamaların %2.5 ini oluşturduğu tahmin edilmiştir 17. Amerikan toplumu için şizofreninin maliyeti 32.5 milyar USD olarak hesaplanmıştır 18. Hastalar, aileleri, diğer bakım verenleri ve toplum dikkate alındığında hastalığa bağlı dolaylı maliyet de önem taşımaktadır 19. İngiltere de yapılan bir çalışmada, hastaların üretkenlik kaybı olarak hesaplanan dolaylı maliyetin doğrudan maliyetin en az dört katı olduğu belirtilmiştir 20. Hastaneye yatan şizofreni hastalarına hekimin benimsenmiş algoritmaları kullanarak yaklaşması gerek hastaların hızla doğru şekilde tedavi edilmesinde gerekse hastaneden çıktıktan sonraki dönemde iyilik halinin devamının sağlanmasında yarar sağlayacaktır. Bu yaklaşım hastaların sosyal yaşama katılımlarını hızlandıracak ve böylece hastalığın ülke ekonomisine yükünün azalmasına yardımcı olacaktır. Gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan ülkemiz için bu durum özellikle önem taşımaktadır. Dolayısıyla, bu makalede yer verilen pilot çalışma dahilinde ön değerlendirmesi yapılan bu rehberin daha geniş hasta popülasyonu içeren çalışmalar ile değerlendirilmesi hem hastalar, hem de toplum için değerli veriler sağlayabilir. Açıklama Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi Türkiye sürümünün geliştirilmesi için yapılan toplantılar Janssen Türkiye İlaç firması tarafından desteklenmiştir. Bu çalışmanın yapılmasında ve makalenin yazılmasında Yorum Danışmanlık firmasından Janssen Türkiye İlaç firmasının katkılarıyla profesyonel destek alınmıştır. Kaynaklar: 1. Lehman AF, Lieberman JA, Dixon LB, McGlashan TH, Miller AL, Perkins DO, Kreyenbuhl J. Practice guideline for the treatment of patients with schizophrenia, second edition. American Psychiatric Association; Steering Committee on Practice Guidelines. Am J Psychiatry 2004;161(Suppl 2):S1-S Herz MI. Short-term hospitalization and the medical model. Hosp Community Psychiatry 1979;30(2): Herz MI, Endicott J, Spitzer RI. Brief hospitalization: a twoyear follow-up. Am J Psychiatry 1977;134(5): Hirsch SR, Platt S, Knights A, Weyman A. Shortening hospital stay for psychiatric care: effect on patients and their families. Br Med J 1979;1(6161): [CrossRef] 5. Johnstone P, Zolese G. Length of hospitalisation for people with severe mental illness. Cochrane Database Syst Rev 2000;(2):CD Caffey EM Jr, Jones RD, Diamond LS, Burton E, Bowen WT. Brief hospital treatment of schizophrenia: early results of a multiple-hospital study. Hosp Community Pschiatry 1968;19(9): Caffey EM Jr, Galbrecht CR, Klen CJ. Brief hospitalization and aftercare in the treatment of schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 1971;24(1):81-6. [CrossRef] Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

13 Psikiyatri kliniğine yatırılan şizofreni ve psikotik bozukluğu olan hastaların tedavi rehberi 8. Glick ID, Hargreaves WA, Goldfield MD. Short vs long hospitalization. A prospective controlled study. I. The preliminary results of a one-year follow-up schizophrenics. Arch Gen Psychiatry 1974;30(3): [CrossRef] 9. Glick ID, Hargreaves WA, Raskin M, Kutner SJ. Short versus long hospitalization: a prospective controlled study. II. Results for schizophrenic inpatients. Am J Psychiatry 1975;132(4): Glick ID, Hargreaves WA, Drues J, Showstack JA. Short versus long hospitalization: a prospective controlled study. IV. One-year follow-up results for schizophrenie patients. Am J Psychiatry 1976;133(5): Hargreaves WA, Glick ID, Drues J, Showstack JA, Feigenbaum E. Short vs long hospitalization: a prospective controlled study. VI. Two-year follow-up results for schizophrenics. Arch Gen Psychiatry 1977;34(3): [CrossRef] 12. Rosen B, Katzoff A, Carrillo C, Klein DF. Clinical effectiveness of short vs long psychiatric hospitalization. I. inpatient results. Arch Gen Psychiatry 1976;33(11): [CrossRef] 13. Mattes JA, Rosen B, Klein DF. Comparison of the clinical effectiveness of short versus long stay psychiatric hospitalization. II. Results of a 3-year posthospital followup. J Nerv Ment Dis 1977;165(6): [CrossRef] 14. Mattes JA, Rosen B, Klein DF, Millan D. Comparison of the clinical effectiveness of short versus long stay psychiatric hospitalization. III. Further results of a 3-year posthospital follow-up. J Nerv Ment Dis 1977;165: [CrossRef] 15. Mattes JA, Klein DF, Millan D, Rosen B. Comparison of the clinical effectiveness of short versus long stay psychiatric hospitalization. IV. Predictors of differential benefit. J Nerv Ment Dis 1979;167(3): [CrossRef] 16. McGuire TG. Measuring the economic costs of schizophrenia. Schizophr Bull 1991;17(3): [CrossRef] 17. Rupp A, Keith SJ. The costs of schizophrenia. Assessing the burden. Pschiatr Clin North Am 1993;16(2): Rice DP, Miller LS. The economic burden of schizophrenia: conceptual and methodology issues and cost estimates, in Handbook of Mental Health Economics and Health Policy, vol1: Schizophrenia, Edited by Moscarelli M, Rupp A, Sartoriıs N, New York, Wiley, 1996, pp Knapp MRJ, Almond S, Percudani M. Costs of schizophrenia, a review, in Schizophrenia. Edited by Maj M, Sartorius N, Chichester, UK, John Wiley&Sons, 1999, pp [CrossRef] 20. Davies LM, Drummond MF. Economics and schizophrenia: the real cost. Br J Psychiatry 1994;165(Suppl 25):S18-S21. Ek-1. Hastane Ortamı Uzman Kurulu (Hospital Setting Expert Committee [HSEC]) nu oluşturan hekimlerin listesi Andrea Fagiolini (İtalya; Başkan); Sophia Frangou (İngiltere; Başkan yardımcısı); Mohan George (İngiltere); Başkan yardımcısı); Köksal Alptekin (Türkiye); Philippe Courtet (Fransa); Peter Dries (Hollanda); Marc de Hert (Belçika); Joel Hultman (İsveç); Thomas Messer (Almanya); Guiseppe Imperado (İtalya); Christina Leotsakou (Yunanistan); Carmen Moreno (İspanya); Raymund Schwan (Fransa); Manuel Alfonso Simon (İspanya); Hans-Jörg Assion (Almanya); Wolfgang Fleischacker (Almanya); Harsha Gopisetty (İngiltere); Marina Diaz Marsa (İspanya). 288 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 24, Sayı: 3, 2014 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 24, N.: 3,

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal 1 Dünyada Gelişmeler 2 Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Yaklaşık otuz yıldır (1984, 1987, 1996), ülkelerin ruh

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

Şizofreni tanılı hastada antipsikotiklerletetiklenen nonkonvulsif statusepileptikus olgusu

Şizofreni tanılı hastada antipsikotiklerletetiklenen nonkonvulsif statusepileptikus olgusu Şizofreni tanılı hastada antipsikotiklerletetiklenen nonkonvulsif statusepileptikus olgusu Ass. Dr. Toygun Tok İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Psikiyatri Kliniği

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem VI Ön Hekimlik Psikiyatri (Seçmeli) Uygulama Dilimi Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Doç.

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

DEPRES DEPRE Y S O Y NDA ND PSİKOFARMAKOTERAPİ

DEPRES DEPRE Y S O Y NDA ND PSİKOFARMAKOTERAPİ DEPRESYONDA PSİKOFARMAKOTERAPİ DEPRESYON TANISI Depresif ruh hali İlgi ve isteklerde azalma Enerji azlığı Konsantrasyon bozukluğu ğ İştah bozukluğu Uk Uyku bozukluğu ğ Kendine güven kaybı, suçluluk ve

Detaylı

Hastanın tedaviye karşı iç görüsüz ve uyumsuz olması Kendisine veya çevresine zarar verme riskinin yüksek olması

Hastanın tedaviye karşı iç görüsüz ve uyumsuz olması Kendisine veya çevresine zarar verme riskinin yüksek olması SAYFA NO 1 / 5 1. AMAÇ: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği işleyiş düzenini açıklamak, sorumluları tanımlamaktır. 2. KAPSAM: Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh Sağlığı ve

Detaylı

Zeynep Eras, Gözde Kanmaz, Banu Mutlu, Fuat Emre Canpolat, Evrim Durgut Şakrucu, Uğur Dilmen

Zeynep Eras, Gözde Kanmaz, Banu Mutlu, Fuat Emre Canpolat, Evrim Durgut Şakrucu, Uğur Dilmen Zeynep Eras, Gözde Kanmaz, Banu Mutlu, Fuat Emre Canpolat, Evrim Durgut Şakrucu, Uğur Dilmen ZTB Kadın Sağlığı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gelişimsel Pediatri Ünitesi Obstetrik tahminlerdeki belirsizliklere

Detaylı

Psikiyatride Şiddeti Önlemenin Klinik Önlemleri

Psikiyatride Şiddeti Önlemenin Klinik Önlemleri Psikiyatride Şiddeti Önlemenin Klinik Önlemleri Kürşat Altınbaş Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilimdalı 49.Ulusal Psikiyatri Kongresi 27 Eylül 2013, İzmir Açıklama 2012-2013

Detaylı

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Kurum ve kuruluşla ilişki bildirimi Bulunmamaktadır. Şiddet ve Suç Saldırganlık Şiddet Bireyin

Detaylı

AYAKTAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

AYAKTAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 24.03.2014 CureMed te tanımlanmış anamnez modüller eklendi. 01 FTR Tedavi Formu prosedüre tanımlandı. Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hasta Değerlendirme

Detaylı

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL.

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. Dr Ali Bozkurt Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. The bereavement of the widowed. Dis Nerv Syst 1971;32:597

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur.

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Travma Sonrası Stres Bozukluğu Askerî Harekâtlar Sonrası Ortaya Çıkan Olguların Tedavisi Bir asker, tüfeğini

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı 2012 ÖNSÖZ Sağlık kurumlarının temel hedeflerinden biri olan memnuniyetin artırılması

Detaylı

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi TÜRKİYEDE BÖBREK NAKLİ 1975 yılında canlı 1978 yılında kadavra E.Ü.T.F Hastanesi Organ Nakli Uygulama ve Araştırma Merkezi 1988

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI RUHSAL DEĞERLENDİRME FORMU. Temel Yakınmalar. . Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Koruma Birimi

ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI RUHSAL DEĞERLENDİRME FORMU. Temel Yakınmalar. . Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Koruma Birimi . Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Koruma Birimi ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI RUHSAL DEĞERLENDİRME FORMU Çocuğun Adı- Soyadı: Cinsiyeti: TC Kimlik No: Görüşmecinin Adı- Soyadı:

Detaylı

POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI DEPRESYONDA GİDİŞ VE SONLANIM

POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI DEPRESYONDA GİDİŞ VE SONLANIM POSTPARTUM BAŞLANGIÇLI DEPRESYONDA GİDİŞ VE SONLANIM DR FARUK UĞUZ KONYA N.E.Ü MERAM TIP FAKÜLTESI PSIKIYATRI A.D. ÖĞR. ÜYESI Açıklama Son iki yıl içinde ilaç endüstrisi vd sivil toplum kuruluşları ile

Detaylı

Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem. Sıklığı?? Klinik seyir??

Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem. Sıklığı?? Klinik seyir?? Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem Sıklığı?? Klinik seyir?? Çocuğun ilk travmatik yaşam olayı emzirme bağlanma olumsuz sağlık koşulları yetersiz bakım Doğum Değişim İyi anne olabilecek

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD.

Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD. Obezitede Anksiyete Bozuklukları ve Depresyon Şebnem Pırıldar Ege Psikiyatri AD. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı: Sanofi Danışman: Teva, BMS Konuşmacı: Lundbeck Obezite giderek artan bir toplum sağlığı

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Kriz Dergisi 2(1): 235-240 EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Erol ÖZMEN, M.Murat DEMET, İlkin İÇELLİ, Gürsel

Detaylı

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI VI. SINIF PSİKİYATRİ INTERN PROGRAMI Dekan Prof. Dr. Mustafa Aydın Dekan Yardımcıları Prof. Dr. Selçuk Keser Doç. Dr. Nejat Demircan Baş

Detaylı

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı: Danışman: Konuşmacı:

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı: Danışman: Konuşmacı: Açıklama 2008 2010 Araştırmacı: Danışman: Konuşmacı: Şizofreni Hastalarında Bedensel Sağlık Sorunları ve Çözüm Yolları Dr. Berna Binnur Akdede DEÜTF Psikiyatri AD 06.10.2010 Mortalite genel populasyondan

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:.

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. Tüm Uyku Teknologları Derneği Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu Tarih: A) ÇALIŞANLAR 1. Uyku laboratuarının Adı:? Adres:? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. 2. Uyku laboratuarı Yönetimi:? Uyku

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ PSĠKĠYATRĠ ANABĠLĠM DALI DERS BĠLGĠLERĠ FORMU

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ PSĠKĠYATRĠ ANABĠLĠM DALI DERS BĠLGĠLERĠ FORMU EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ PSĠKĠYATRĠ ANABĠLĠM DALI DERS BĠLGĠLERĠ FORMU Bölüm Dahili Tıp Yıl/yarıyıl 2010-2011 Dersin adı Ders düzeyi (önlisans, lisans,vb) Dersin türü (Z/S) Dersin dili

Detaylı

ACİL OLARAK PSİKİYATRİ KLİNİĞİNE YATIRILAN HASTALARDA MADDE KULLANIMI TARAMASI

ACİL OLARAK PSİKİYATRİ KLİNİĞİNE YATIRILAN HASTALARDA MADDE KULLANIMI TARAMASI ACİL OLARAK PSİKİYATRİ KLİNİĞİNE YATIRILAN HASTALARDA MADDE KULLANIMI TARAMASI -ÖN ÇALIŞMA- Dr. Nasibe ÜNSALAN*, Dr. Özkan PEKTAŞ**, Dr. Ayhan KALYONCU**, Dr. Devran TAN*, Dr. Hasan MIRSAL**, Dr. Mansur

Detaylı

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü 10 Ekim 2014 nbilir@hacettepe.edu.tr Sunum Planı Sağlık Hizmetlerinin Gelişmesi

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr Kültür, inanç Fiziksel çevre SAĞLIK Yaşam koşulları Ekonomik

Detaylı

TUKMOS ASKERİ PSİKİYATRİ KOMİSYONU 1.DÖNEM ÜYELERİ Kamil Nahit Özmenler Ali Bozkurt Aytekin Özşahin Haluk Savaş

TUKMOS ASKERİ PSİKİYATRİ KOMİSYONU 1.DÖNEM ÜYELERİ Kamil Nahit Özmenler Ali Bozkurt Aytekin Özşahin Haluk Savaş Tıpta Uzmanlık Kurulu (TUK), uzmanlık eğitiminde kullanılmak üzere çekirdek müfredat ve standartları belirlemek için Tıpta Uzmanlık Kurulu Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Sistemi (TUKMOS) çerçevesinde

Detaylı

Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi

Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi Dersin Adı ve Kodu: Psik 302 Psikopatoloji Dersin ön koşulları: Yok Ders yeri(sınıf): 312 nolu sınıf Ders Günü ve Saati: Salı: 08:30-11:20 Kredisi:

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Doç. Dr. Fatih Öncü Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikolojik taciz Bedensel Ruhsal Bedensel ve ruhsal Çalışma hayatında mobbing veya psikolojik

Detaylı

EVDE BAKIM HİZMET DENEYİMLERİ:KAMUDA

EVDE BAKIM HİZMET DENEYİMLERİ:KAMUDA EVDE BAKIM HİZMET DENEYİMLERİ:KAMUDA Doç. Dr. Pemra C.ÜNALAN Ast. Dr. Özge Doğan Marmara Üniversitesi Pendik EAH Evde Sağlık Birimi EVDE SAĞLIKTA HASTA TAKİBİ... Evde sağlık hizmeti alan hastaların ayaktan

Detaylı

HASTANESİ KARDİYOLOJİ KLİNİĞİ PIHTI KAPLI YAPAY KALP KAPAKLARININ PIHTI ERİTİCİ İLAÇ İLE TEDAVİSİ İÇİN HASTANIN BİLGİLENDİRİLMİŞ ONAM (RIZA) BELGESİ

HASTANESİ KARDİYOLOJİ KLİNİĞİ PIHTI KAPLI YAPAY KALP KAPAKLARININ PIHTI ERİTİCİ İLAÇ İLE TEDAVİSİ İÇİN HASTANIN BİLGİLENDİRİLMİŞ ONAM (RIZA) BELGESİ HASTANESİ KARDİYOLOJİ KLİNİĞİ PIHTI KAPLI YAPAY KALP KAPAKLARININ PIHTI ERİTİCİ İLAÇ İLE TEDAVİSİ İÇİN HASTANIN BİLGİLENDİRİLMİŞ ONAM (RIZA) BELGESİ HASTANIN Adı Soyadı:..... Protokol Numarası:..... Doğum

Detaylı

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Anahtar Gerçekler 2014 yılı, 18 yaş üzeri yetişkinlerde

Detaylı

EK-5 MEMNUNİYET ANKETLERİ UYGULAMA REHBERİ. Hastane (Kamu, Üniversite ve Özel)

EK-5 MEMNUNİYET ANKETLERİ UYGULAMA REHBERİ. Hastane (Kamu, Üniversite ve Özel) EK-5 MEMNUNİYET ANKETLERİ UYGULAMA REHBERİ Anket Uygulama Yöntemi Kurumlar, yüzyüze, internet, telefon, posta yolu gibi yöntemler ile anket uygulayabilirler. Anket Uygulanmayacak Kişiler 16 yaşından küçükler

Detaylı

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır.

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 1 / 5 1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk a detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 2. Kapsam: Bu talimat çocuk ın değerlendirilmesine ilişkin faaliyetleri

Detaylı

Sizofrenide Yasam Kalitesi. Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004)

Sizofrenide Yasam Kalitesi. Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004) Sizofrenide Yasam Kalitesi Prof. Dr. Köksal Alptekin, Dokuz Eylül Univ. Tip Fak. Izmir-TURKEY (SAYKAD 2004) Sizofreni: Temel Belirti Kümeleri Pozitif Sanri Varsani Dezorganize konusma Katatoni Sosyal/Mesleksel

Detaylı

Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi. Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com

Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi. Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com Müracaat eden herkese muayenede uyku durumu sorulmalı İnsomnia (Uykusuzluk)

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI

DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI DİYABET HEMŞİRELİĞİ DERNEĞİ DİYABET EĞİTİMCİSİNİN EĞİTİMİ KURSU PROGRAMI Hazırlayan : Julie A. KUENZİ, RN,MSN,CDE,CPT Medical College of Wisconsin Çeviren: Doç.Dr. Nermin OLGUN Marmara Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gül (Oban) Dikeç 2. Doğum Tarihi : 08.02.1986 3. Akademik Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Hemşirelik Yüksek Okulu Koç Üniversitesi

Detaylı

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyb. Hemş. Dr. Selda ÇELİK İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi, İç Hastalıkları Anabilim

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIM PROSEDÜRÜ

AKILCI İLAÇ KULLANIM PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ : Hastanedeki akılcı ilaç kullanımına yönelik uygulamaların belirlenmesi. 2. KAPSAM : Hastalara verilecek ilaç tedavilerinin uygunluğunu, bunun kontrolü için kurulan Akılcı ilaç kullanımı sorumlu

Detaylı

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD 1 Psikiyatride İlaç Etkisinin Hastalık merkezli Modeli 2 Alternatif İlaç merkezli İlaç Modeli 3 Fiziksel Tedaviler Ve Hastalık merkezli Model 1 Psikiyatride

Detaylı

Tedavi Uyum. Alper Şener Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Çanakkale

Tedavi Uyum. Alper Şener Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Çanakkale Tedavi Uyum Alper Şener Onsekiz Mart Üniversitesi Tıp Fakültesi Çanakkale SGK SUT Güncellemeler ECZANE İlaç temini Sisteme kayıt Reçetenin muadille değişimi HASTA UYUM HEKİM Tedavi kararı Günlük aktivite

Detaylı

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet TEMEL Kadına yönelik şiddetin tanımlanması: Fiziksel şiddet? Duygusal şiddet? Ekonomik şiddet? Cinsel şiddet? İhtiyaç- Hizmet

Detaylı

Astım hastalığı kronik bir hastalık olması nedeniyle tedavisi de uzun süreli olmaktadır. Kalp

Astım hastalığı kronik bir hastalık olması nedeniyle tedavisi de uzun süreli olmaktadır. Kalp Bölüm 18 Evde Astım Takibi Dr. Ömer AYTEN ve Dr. Gülhan AYHAN Astım hastalığı kronik bir hastalık olması nedeniyle tedavisi de uzun süreli olmaktadır. Kalp yetmezliği hastalığı, yüksek tansiyon hastalığı,

Detaylı

Dersin adı: Elektif (Çocuk Psikiyatrisi) Görüşme Saatleri: Salı:14:00-15:00

Dersin adı: Elektif (Çocuk Psikiyatrisi) Görüşme Saatleri: Salı:14:00-15:00 Dersin adı: Elektif (Çocuk Psikiyatrisi) Dersin Kodu: TIP 517 AKTS Kredisi: 3 Dönem V Lisans Seçmeli 60 saat / 2 hafta Teorik: 20 saat / 2 hafta, lı: 40 saat / 2 hafta Dersin dili: Türkçe Dersin Koordinatörü,

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Testler farklı amaçlarla uygulanabilir: - Tanı, tarama, doğrulama,

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU...

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU... EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz...iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xv Şekiller

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MESLEK HASTALIKLARI -2 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İşe Giriş Muayeneleri Aralıklı kontrol muayeneleri (periyodik muayeneler) Sağlık Eğitimi 1 İşe Giriş

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Doğum Yeri Mesleği Uzmanlığı Yabancı Dil : Fatih : Özcan : Çorum : Tıp Doktoru : Aile Hekimliği : İngilizce İletişim Adresi: Manisa Celal Bayar Üni. Tıp Fakültesi

Detaylı

PSİKİYATRİ ÇALIŞANLARINA YÖNELİK ŞİDDET. (Hekime Yönelik Şiddet Görev Grubu) Ön Raporu

PSİKİYATRİ ÇALIŞANLARINA YÖNELİK ŞİDDET. (Hekime Yönelik Şiddet Görev Grubu) Ön Raporu PSİKİYATRİ ÇALIŞANLARINA YÖNELİK ŞİDDET (Hekime Yönelik Şiddet Görev Grubu) Ön Raporu İşyerindeki şiddet; hizmet alan ile verenin kişisel özellikleri ve aralarındaki iletişim işyerinin koşulları, kuralları

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M.

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. DEPRESYON-ANKSİYETE BOZUKLUKLARI İLE ALKOL BAĞIMLILIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. ÖZET Alkol bağımlılığı ve diğer psikiyatrik

Detaylı

AVRUPADA DİYABET HARİTASI VE GENEL PERSPEKTİF. Prof. Dr. Şehnaz Karadeniz İstanbul Bilim Üniversitesi

AVRUPADA DİYABET HARİTASI VE GENEL PERSPEKTİF. Prof. Dr. Şehnaz Karadeniz İstanbul Bilim Üniversitesi AVRUPADA DİYABET HARİTASI VE GENEL PERSPEKTİF Prof. Dr. Şehnaz Karadeniz İstanbul Bilim Üniversitesi Diyabet Dünya çapında ve Avrupa da halk sağlığı sorunu AVRUPADA DİYABET YÜKÜ 20-79 yaşları 2003 2025

Detaylı

5A 5R KAVRAMLARI. Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

5A 5R KAVRAMLARI. Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı 5A 5R KAVRAMLARI Dr.Cengiz ÖZGE Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Genel İlkeler Tütün bağımlılığı kronik bir hastalıktır. Genellikle birkaç denemeden sonra bırakılır. Her

Detaylı

SINIF 5 Saat Ders Düzey Öğretim Üyesi Anabilimdalı SİNİR-DUYU BLOĞU

SINIF 5 Saat Ders Düzey Öğretim Üyesi Anabilimdalı SİNİR-DUYU BLOĞU 31.8.2015 16.11.2015 8.2.2016 18.4.2016 08:30 Başağrısı Atst Gülşen KOCAMAN NÖROLOJİ Gerilim tipi başağrısı TT Gülşen KOCAMAN NÖROLOJİ 09:30 Migren T A K İ Gülşen KOCAMAN NÖROLOJİ Kognitif bozukluklar

Detaylı

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ Ahmet Zihni SOYATA Selin AKIŞIK Damla İNHANLI Alp ÜÇOK İ.T.F. Psikiyatri

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu Türk Uyku Tıbbı Derneği Avrupa Uyku Araştırmaları Birliği Tarafından Avrupa Uyku Tıbbı Merkezleri için Belirlenmiş Akreditasyon Başvuru Formu Tarih: A. ÇALIŞANLAR: 1. Uyku Tıbbı Merkezinin Adı: a. Adres:

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ Yeşim Tunçok DEÜTF Farmakoloji Anabilim Dalı, Klinik Toksikoloji Bilim Dalı İlaç ve Zehir Danışma Merkezi, İzmir Klinik Toksikoloji Zehirlenmelerin önlenmesi, tanısı,

Detaylı

KİMLİK BİLGİLERİ. ÇOCUK SAĞLIĞI ve HASTALIKLARI ANABİLİM DALI HASTA DEĞERLENDİRME FORMU. Doktorun Adı, Soyadı: Cinsiyeti: Kadın Erkek

KİMLİK BİLGİLERİ. ÇOCUK SAĞLIĞI ve HASTALIKLARI ANABİLİM DALI HASTA DEĞERLENDİRME FORMU. Doktorun Adı, Soyadı: Cinsiyeti: Kadın Erkek Tarih:../ /.. Adı Soyadı: KİMLİK BİLGİLERİ Doktorun Adı, Soyadı: Hasta ID No: Doğum Tarihi (gün/ay/yıl):.../.../... Yaşı:. Anne Adı: Cinsiyeti: Kadın Erkek Baba Adı: Sosyal Güvence: GSS Ücretli Özel Sağlık

Detaylı

aslolan kendine zarar vermemek Horace Wells in ayak izleri sağlık çalışanlarının sağlığı ve refahı

aslolan kendine zarar vermemek Horace Wells in ayak izleri sağlık çalışanlarının sağlığı ve refahı Ruhsal sorunlar söz konusu olduğunda anestezistler nasıl davranmalı? Dr. Mustafa Sercan Mesleki geçmiş Bakırköy RSHH Abant İzzet Baysal Üniversitesi Örgütsel geçmiş Türkiye Psikiyatri Derneği (2. Başkan)

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI Dr. Evren Özdemir Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Ankara 05.04.2014 Akılcı İlaç Kullanımı İçin Sorumluluk Sahibi Taraflar Hekim Eczacı Hemşire Diğer sağlık personeli

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ HASTA VE YAKINLARININ EĞİE ĞİTİMİ Hazırlayan Cihan Arabacı Eğitim Hemşiresi PROSEDÜRÜ 1 HASTA VE YAKINLARININ EĞİTİMİ Hasta ve yakınlarının tedavi ve bakım süreçlerine katılımı, hem hastanın kendisini

Detaylı

Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek

Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek 2 Egzersiz programına başlamadan önce bireyin aşağıdaki değerlendirmesinin

Detaylı

Bipolar Bozukluk: Psikoeğitim Doç. Dr. Fisun Akdeniz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Affektif Hastalıklar Birimi Nerede Ne zaman Ne sıklıkta Bipolar bozukluklarda psikolojik Psikoanaliz Grup

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI. Editörler. Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları

DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI. Editörler. Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI Editörler Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları

Detaylı

SELİN ALICI T.C İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİCİLİĞİ YÜKSEK LİSANS

SELİN ALICI T.C İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİCİLİĞİ YÜKSEK LİSANS SELİN ALICI T.C İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİCİLİĞİ YÜKSEK LİSANS ÖNCE ZARAR VERME HATA İNSANA ÖZGÜDÜR!! Hasta düşmeleri, tüm Dünya da sağlık bakım kurumlarında önemli bir hasta güvenliği

Detaylı

KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI KENDİ EVLERİNDE YAŞAYAN VE KORUMALI EVLERDE YAŞAYAN ŞİZOFRENİ HASTALARININ YAŞAM NİTELİKLERİNİN VE İŞLEVSEL İYİLEŞME DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Funda KAVAK 1 Mine EKİNCİ 2 ÖZET Bu araştırma hastanede

Detaylı