T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı"

Transkript

1 A-PDF Merger DEMO : Purchase from to remove the watermark T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı DEĞİŞİM FENOMENİ KARŞISINDA MARKALAŞMA SÜRECİ VE BU SÜREÇTE HALKLA İLİŞKİLERİN ROLÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Özgür KÖSEOĞLU DANIŞMAN: Prof. Dr. Ahmet Bülent GÖKSEL İZMİR 2002 I

2 Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğüne sunduğum DEĞİŞİM FENOMENİ KARŞISINDA MARKALAŞMA SÜRECİ VE BU SÜREÇTE HALKLA İLİŞKİLERİN ROLÜ adlı yüksek lisans tezimin tarafımdan bilimsel, ahlak ve normlara uygun bir şekilde hazırlandığını, tezimde yararlandığım kaynakları bibliyografyada ve dipnotlarda gösterdiğimi onurumla doğrularım. Özgür KÖSEOĞLU II

3 TUTANAK Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu nun.../.../... tarih ve 16/33 sayılı kararı ile oluşturulan jüri, Halka İlişkiler Anabilim dalı yüksek lisans öğrencisi Özgür KÖSEOĞLU nun Değişim Fenomeni Karşısında Markalaşma Süreci ve Bu Süreçte Halkla İlişkilerin Rolü başlıklı tezini incelemiş ve adayı 03/09/ 2002 günü saat 14:30 da tez savunmasına almıştır. Sınav sonunda adayın tez savunmasını ve jüri üyeleri tarafından tezi ile ilgili kendisine yöneltilen sorulara verdiği cevapları değerlendirerek tezin başarılı olduğuna oybirliği / oyçokluğuyla karar vermiştir. Prof.Dr.Ahmet Bülent GÖKSEL BAŞKAN Prof.Dr.Işık ÖZKAN ÜYE Doç.Dr.Aylin PİRA ÜYE III

4 İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 BÖLÜM 1: DÜNYADA YAŞANAN DEĞİŞİM OLGUSU...5 I. DEĞİŞİM KAVRAMI VE DEĞİŞİME NEDEN OLAN ETMENLER...5 A. Değişimin Tanımları...5 B. Toplumsal Değişim Toplumsal Değişmeyle Karıştırılan Kavramlar Toplumsal Değişimi Açıklamaya Yönelik Yaklaşımlar Toplumsal Değişimi Oluşturan Etkenler Toplumsal Değişimin Nesnel ve Öznel Ölçütleri...9 C. Teknoloji...11 II. TOPLUMSAL DEĞİŞİMİN TARİHSEL AKIŞI...13 A. İlkel Toplum...14 B. Tarım Toplumu...14 C. Endüstri Devrimi ve Endüstri Toplumuna Geçiş...15 III. ENDÜSTRİ TOPLUMUNDA İŞ VE TOPLUMSAL YAPI...18 A. Endüstri Toplumunda İşin Örgütlenmesi Max Weber ve Organizasyon Taylor Bilimsel Yönetim Kuramı...19 B. Endüstri Toplumunda Üretim (Seri Kitle Üretimi)...20 C. Endüstri Toplumunda Kentleşme ve Aile...23 D. Endüstri Toplumunda Eğitim...26 E. Endüstri Toplumunun Temel Özellikleri...26 IV.ENFORMASYON TOPLUMUNA GEÇİŞ...27 A. Standartlaşmadan Uzaklaşma Ürünlerde ve Üretim Biçimlerinde Standartlaşmadan Uzaklaşma...29 IV

5 2.Kültür Alanında Standartlaşmadan Uzaklaşma Medya Alanında Standartlaşmadan Uzaklaşma...34 B. Standartlaşmadan Uzaklaşmaya Yol Açan Nedenler Artan Gönenç Eğitim,Turizm, İletişim Teknoloji...36 C lerdeki Dünya Ekonomik Krizi...37 D. Bilgi Teknolojileri...37 E. Bilginin Artan Önemi...39 F. Bilgi İşçisi Bilgi İşçisinin Ortaya Çıkışı Kadın İşçinin Yükselişi İşçi Sendikaların Karşılaştığı Sorunlar...49 G. Küreselleşme Küreselleşmenin Tanımı Küreselleşmenin Ekonomik Boyutu...53 a) Ekonominin Yapısal Değişimi...53 b) Çokuluslu Şirketler Küreselleşmenin Toplumsal Boyutu Küreselleşmenin Siyasal Boyutu Küreselleşmenin Kültürel Boyutu...64 V. BİLGİ TOPLUMUNUN ÖZELLİKLERİ...67 A. Modern, Post-modern Toplum Tartışmaları...67 B. Üçüncü Sektör...71 C. İşletmelerin Değişen Çevresi Üretim Pazarlama İnsan Kaynakları Ekonomik Çevre Yasal Çevre Sosyo-Kültürel Çevre...79 V

6 a) Toplumsal Sorumluluk...80 b) İş Ahlakı...89 c) Tek Dava Baskı Grupları...90 D. Ekoloji...91 E. Değişim Fenomeni...92 BÖLÜM 2: DEĞİŞİM FENOMENİNİN TÜKETİCİ DAVRANIŞLARINDA VE PAZARLAMA ANLAYIŞLARINDA OLUŞTURDUĞU FARKLILAŞMA...95 I. DEĞİŞİM FENOMENİNİN TÜKETİCİ DAVRANIŞLARINA ETKİSİ...95 A.Tüketici Davranışlarının Bir Pazarlama Disiplini Olarak Artan Önemi...95 B.Tüketici Davranışlarını Belirleyen Etkenlerde Değişim Kişisel Etkenler...98 a) Yaş...98 b) Cinsiyet...99 c) Meslek d) Öğrenim Düzeyi e) Medeni Durum f ) Gelir Düzeyi Sosyal Etkenler a) Aile b) Sosyal Sınıf ve Statü c) Gruplar d) Kültür Ekonomik Etkenler Psikolojik Etkenler a) Güdülenme aa) Maslow un Gereksinimler Hiyerarşisi bb) McGuire ın İçsel ve Dışsal Güdüler Ayrımı b) Algılama VI

7 aa)seçici Algılama bb)algısal Örgütleme cc)algısal Yorumlama c) Öğrenme d) İnanç ve Tutumlar C. Post-Modern Tüketim ve Tüketici İlişkisi D. Teknolojinin ve Rekabet Olgusunun Tüketici Davranışlarına Etkisi E. Toplumsal Sorumluluk Kampanyaları ve Etik Boyut F. Bütünleşmiş Değer Kavramı II. DEĞİŞİM FENOMENİNİN PAZARLAMA ANLAYIŞLARINA ETKİSİ A. Pazarlama Anlayışındaki Tarihsel Değişimler Üretime Yönelik Pazarlama Anlayışı Ürüne Yönelik Pazarlama Anlayışı Satışa Yönelik Pazarlama Anlayışı Pazara Yönelik Pazarlama Anlayışı (Modern Pazarlama Anlayışı) B. Modern Pazarlamanın Yeni Boyutları Toplumsal Pazarlama Anlayışı Bütünleşik Pazarlama İletişimi Birebir Pazarlama C. Bölümleme Düzeylerine Göre Pazarlama Çeşitleri BÖLÜM 3: DEĞİŞİM FENOMENİ KARŞISINDA MARKALAŞMA SÜRECİ VE BU SÜREÇTE HALKLA İLİŞKİLERİN ROLÜ I. MARKA KAVRAMI VE GÜÇLÜ BİR MARKANIN TEMEL YAPISI A.Marka Kavramı Marka Tanımı Markanın Üreticiye, Aracıya ve Tüketiciye Sağladığı Kazançlar VII

8 3. Marka Çeşitleri Ürün ve Marka İlişkisi Marka Kimliği, Marka Kişiliği ve Marka İmajı Arasındaki İlişki Marka Bağlılığı Marka Değeri (Marka Denkliği) Markanın Yapısı B. Markalama Stratejileri C. Güçlü Bir Marka Geliştirmenin Aşamaları Doğru Ürün ve Hizmet Üretmek Bir Yarar Konumlandırması Seçmek Bir Değer Konumlandırması Seçmek Markalama a) Marka İsmi b) Amblem, Logo, Yazı Karakteri ve Renkler c) Slogan ve Bir Dizi Öykü II. MARKANIN TOPLAM DEĞER ÖNERİSİ A. Markanın Bilişsel Boyutu B. Markanın Duygusal Boyutu C. Markanın Etik Boyutu The Body Shop Rainforest Crunch Co-Operative Bank American Express, Açlığa Karşı Mücadele TEGV Mastercard ve Eğitim Gönüllüleri Vakfı Andrex: Körler İçin Rehber Köpekler Cif Temizlik Treni ve Cif Topkapı Sarayı Restorasyonu Reebok, İnsan Hakları Şimdi Turnesi Turkcell, Çağdaş Türkiye'nin Çağdaş Kızları Yorkshire Tea, Yaşam İçin Ağaçlar Sana, Ulusal Aşı Günleri VIII

9 12. Rama Can Suyu Projesi D. Bütünleşmiş Değerler Ürün Düzeyinde Bütünleşmiş Değer Ürünü Çevreleyen Hizmet Düzeyinde Bütünleşmiş Değer E. Markanın Toplam Değer Önerisi III. MARKALAŞMA SÜRECİNDE HALKLA İLİŞKİLERİN ROLÜ A. Halkla İlişkiler Kavramı B. Halkla İlişkilerin Yapısal ve İşlevsel Değişimi İşlevsel Değişim Yapısal Değişim a) Kurumsal Halkla İlişkiler b) Pazarlama Odaklı Halkla İlişkiler C. Post-Modern Toplum ve Halkla İlişkiler İletişim, Halkla İlişkiler ve Pazarlama İlişkisi Seçici Algılama ve Bunu Aşmanın Yolu: Halkla İlişkiler Tanıtım Temelli Strateji Kurumsal Reklam Sponsorluk Marka Ününü Korumada Halkla İlişkilerin Rolü Markanın Etik Boyutu ve Halkla İlişkiler SONUÇ KAYNAKÇA IX

10 GİRİŞ Toplumsal değişimi açıklamaya yönelik büyük boy modellerin hemen hepsi, teknolojinin, değişimi ortaya çıkaran en önemli itici güç olduğu konusunda uzlaşmaya varmaktadırlar. Şu anki teknolojinin, insanlık tarihinin en ileri teknolojisi olduğu gerçeğinden yola çıkarak, bugün yaşanan değişimin de en hızlı değişim olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Toplumsal olgu ve olaylardan doğrudan etkilenen pazarlama ve insan davranışının bir parçası sayılan tüketici davranışı da, değişimden doğal olarak etkilenmektedir. Bugünün pazarlama anlayışları, markalaşma süreçleri ve tüketicinin marka algılayışları, eskisinden daha farklıdır. Özellikle kürselleşme ile artan rekabet ortamında, markalaşmak artık daha zordur. Değişim, marka kavramını sarsmakta, pazar bir emtialaşma sorunuyla karşı karşıya kalmaktadır. Günümüz markaları, tüketicinin çevresine ördüğü algılama duvarını aşmanın ve binlerce seçenek arasında farklılaşmanın yollarını bulmak durumundadırlar aksi halde, satın alma davranışı üzerindeki etkilerini giderek yitireceklerdir. Günümüz markaları, toplam değer önerilerine, tüketiciyi daha fazla ödemeye razı edecek yeni satın alma nedenleri eklemeli ve bu yolla emtialaşmanın önüne geçmelidir. Tüketici davranışlarındaki son eğilimler, markanın sunduğu duygusal ilişkilendirmelerin artık eskisi kadar işe yaramadığını göstermektedir. Bu durumda, bir markanın, tüketicinin yaşam gerçekleriyle tam olarak bütünleşen bir değer tekeli yaratması ya da maddi değerlerin de üzerinde bir inanç sistemiyle yola çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Post-modern tüketici, pazarlama oyununu iyi oynayan, giderek daha az marka bağlılığı gösteren, işletmelerden yaşadığı toplum için bir şeyler yapmasını isteyen, zor beğenir bir tüketici tipidir. Post-modern tüketici, satın alma eylemini bir oylama olarak algılamakta, vaatlerini yerine getirmeyen markaları yeniden satın almayarak X

11 cezalandırmaktadır. Ne de olsa seçenekleri çoktur ve teknoloji ürünlerin kalite, dayanıklılık gibi fiziksel özelliklerine dayalı farklarını azaltmıştır. Markalaşma süreci şimdiye dek, ağırlıklı olarak reklam iletişimiyle yürütülmeye çalışılmaktaydı. Ancak günümüz tüketicisi üzerinde, reklam iletişimin eskisi kadar etkili olmadığı görülmektedir. Her gün yüzlerce ticari mesaja maruz kalan tüketici, reklam mesajlarından eskisi kadar etkilenmemektedir. Tüketicinin algılama duvarını aşmanın yolu, pazarlama iletişimi öğelerinin eşgüdüm halinde bir bütün olarak kullanılmasıdır. Halkla ilişkiler, pazarlama iletişimi öğeleri arasındaki uyumu sağlamaya aday bir bilim olmakla birlikte, iletişim tarzı nedeniyle markalaşma sürecinde oynadığı rol açısından giderek önem kazanmaktadır. Marka yapısının iki temel önerme üzerine kurulu olduğu görülmektedir: Markanın, ürünün fiziksel özellikleri ve performansına dayandırdığı bilişsel önermesi ve duygusal, psikolojik farklılaştırmalara dayandırdığı duygusal önermesi. Günümüz tüketicisinin yapısı ve pazar koşulları karşısında, markalaşmada üçüncü bir önermenin belirginleştiği görülmektedir. Bu önerme, toplumsal sorumluluk ve iş ahlakı konularına dayalı etik önermedir. Özellikle İkinci Dünya Savaşı ndan bu yana, ilk iki önermenin reklam yoluyla anlatılmaya çalışıldığı görülmektedir. Etik önermenin ise, toplumsal sorumluluk ve iş ahlakı konularındaki deneyimi nedeniyle, halkla ilişkilerin sahasına daha yakın olduğu söylenebilir. Bu yüzden üçüncü boyutun halkla ilişkilerin bakış açısıyla kodlanmış bir iletişime gereksinim duyabileceği öne sürülebilir. Bu, etik konumlandırmanın yalnızca halka ilişkilerle gerçekleştirilebileceği anlamına gelmemelidir. Anlatılmak istenen, pazarlama iletişimi karmasının halkla ilişkilerin deneyim süzgecinden geçirilerek planlandığı ve uygulandığı bir stratejiyle, üçüncü boyutun tüketici zihnine daha başarılı bir şekilde yerleştirilebileceğidir. Değişim Fenomeni Karşısında Markalaşma Süreci ve Bu Süreçte Halkla İlişkilerin Rolü adlı tez, toplumsal değişimin, markalaşma sürecini hangi yönlerde etkilediğini açıklamaya çalışan ve bu süreçte halkla ilişkilerin üstlendiği yeni rolleri irdeleyen bir çalışmadır. Tez, üç bölümden oluşmaktadır. XI

12 Tezin birinci bölümünde, toplumsal değişim kavramı, toplumsal değişimin tarihsel akışı, endüstri toplumundan bilgi toplumuna geçiş süreci ve bilgi toplumunun özellikleri üzerinde durulmuştur. Endüstri ve bilgi toplumlarının karşılaştırmaları yapılırken, özellikle üretim ilişkileri ve onun toplumsal değişim üzerindeki etkileri ölçüt alınmıştır. Bu bölümde, dünyada yaşanan genel değişim olgusu işlenirken, endüstri toplumundan bilgi toplumuna geçiş sürecinde, üretimdeki otomasyon teknolojilerinin, artan gelir ve eğitim düzeyinin, yaygınlaşan iletişim olanaklarının, bilgi toplumundaki tüketici davranışlarının alt yapısını oluşturan gelişmeler olduğu gerçeğinden yola çıkılmıştır. Bu bölüm, değişim kavramını işletmenin çevresinde oluşturduğu etkiler açısından ortaya koymaktadır çünkü markalaşma süreci işletmenin kaynaklarından beslenen ve işletmenin tüm eylemlerinden etkilenen bir süreçtir. Dolayısıyla işletmelerin çevresindeki değişimler, markalaşma sürecini doğrudan ya da dolaylı etkileyecektir. İkinci bölümde, değişim fenomenin tüketici davranışlarına etkisi ve pazarlama anlayışlarında ortaya çıkardığı yeni arayışlar incelenmiştir. Teknolojinin ve rekabet olgusunun tüketici davranışları üzerindeki etkileri sorgulanmaya çalışılmış, postmodern tüketim ve tüketici ilişkisi ortaya konmuştur. Ayrıca markaların emtialaşma karşısında neler yapabileceği kısaca anlatılmıştır. Daha sonra, değişimin pazarlama anlayışları üzerindeki etkileri, modern pazarlamanın yeni uzantıları incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, marka kavramı, markalama stratejileri, güçlü bir marka geliştirmenin ön koşulları ortaya konmuş, markanın bilişsel, duygusal ve etik boyutları incelenmiş, etik konumlamanın yöntemleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca konu ile ilgili örnek olaylara yer verilmiştir. Daha sonra markanın toplam önerisine ulaşılmıştır. Bu bölümün sonlarına doğru, halkla ilişkilerin geçirdiği işlevsel ve yapısal evrim, pazarlama ve iletişimle ilişkisi, post-modern toplumun halkla ilişkilere yüklediği yeni görevler üzerinde durulmuştur. Böylelikle markalaşma sürecinde halkla ilişkilerin rolü belirlenmeye çalışılmıştır. XII

13 Sonuç kısmında, değişim fenomenin yarattığı etkilerin markaların durumunu kısaca nasıl etkilendiği anlatılarak, çözüm önerileri sıralanmıştır. XIII

14 BÖLÜM 1: DÜNYADA YAŞANAN DEĞİŞİM OLGUSU Bugün karşı karşıya olduğumuz değişim fenomenini anlamak için, öncelikle değişim kavramının tanımlanması ve gelişme, evrimleşme, gerileme, modernleşme, post-modernleşme gibi kavramlarla ilişkisinin kısaca ortaya konması gerekmektedir. Daha sonra, değişimin etkilediği temel toplumsal kurumların irdelenmesi, bu gerçekliğin anlaşılması açısından yaralı olacaktır. I. DEĞİŞİM KAVRAMI VE DEĞİŞİME NEDEN OLAN ETMENLER A. Değişimin Tanımları Antikçağ Yunan düşünürü Aristoteles bu terimi, karşılıklı iki durumun birinden öbürüne geçmesi anlamında kullanmıştır. Aristoteles e göre 3 türlü değişim vardır: Yokluktan varlığa geçerek (doğum), varlıktan yokluğa geçerek (ölüm), varlıktan varlığa geçerek(devim) 1. Matematiksel olarak değişim bir niceliğin, birbirinden ayrı değerler alması veya böyle iki değer arasındaki ayrım 2 olarak tanımlanır. Ficher e göre değişen kavram ve nesneler önceden var olan tarzların bir reformasyonu ve bileşimini temsil ederler 3. B. Toplumsal Değişim Değişmenin ne olduğu konusunda çok fazla bir tartışma yoktur. Ancak toplumsal değişim denilen sosyo-kültürel değişme konusunda, toplumbilimlerde büyük 1 Orhan Hançerlioğlu, Felsefe Ansiklopedisi: Kavramlar ve Akımlar, C.I, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1976, s Türk Dil Kurumu Sözlüğü, ( Değişim maddesi) 5. Baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1969, s Joseph Ficher dan aktaran Metin İşçi, Sosyal Yapı ve Sosyal Değişme, Der Yayınları, İstanbul, 2000, s

15 bir karmaşa vardır. Toplumsal değişme denildiğinde, genellikle toplumun genel düzeninde kaymalar gibi yuvarlak bazı ifadeler kullanılmakla beraber, anlamlı tanımlar da ortaya konmuştur. Berelson ve Steiner göre toplumsal değişim şudur 4 : Her ne kadar hayatta her şey değişmekte ise de, bu terim (toplumsal değişme), yalnızca toplumun yapısındaki temel ve geniş değişmeleri belirtir: Ailenin örgütlenişindeki, hayat kazanma yollarındaki, dinsel davranışlardaki, insanlar tarafından benimsenen değerlerdeki ve kullanılan teknolojideki değişmeler. Toplumsal değişme, düzenli insan ilişkileri değimiz, toplumsal yapının değişmesidir. Diğer bir değişle toplumsal değişme, toplumsal ilişkilerde, ilişkilerin kalıplaşmış biçimi olan kurumlarda ve toplumsal yapıdaki başkalaşma veya farklılaşmadır 5. Her toplumun iç ve dış tesirlerin altında değişiklik göstermesi kaçınılmazdır. Hangi tür toplum olursa olsun hiçbir toplum bu kuralın dışında kalamaz. Çünkü toplum, statik değil, dinamik bir varlıktır. Bundan dolayı her toplumun davranış şekilleri, kurumları, kuralları ve sosyal yapısı dünyadaki değişime bağlı olarak az veya çok değişir. Buna göre değişme yeni bir anlayışın ve tekniğin, toplumun çoğunluğu tarafından benimsenmesi ve hayat tarzının buna göre düzenlenmesidir Toplumsal Değişmeyle Karıştırılan Kavramlar Toplumsal değişim kavramı, gelişme, evrimleşme, yenilik, gerileme, modernleşme gibi terimlerle karıştırılmaktadır. Özellikle ilk dönem toplumbilimsel teorilerde değişim, evrim, gelişme ve ilerleme kavramları bazen birbirine karıştırılmış; bazen de tek bir kavrammışlar gibi birbirinin yerine kullanılmışlardır. Bazı durumlarda ise farklı 4 Berelson ve Steiner den aktaran Emre Kongar, Toplumsal Değişme, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1972, s Enver Özkalp, Davranış Bilimlerine Giriş,10.Baskı, Anadolu Üniversitesi Yayınları, No:173, Eskişehir 1995, s Metin İşçi, a.g.e., s

16 kavramlar sayılmışlar fakat aralarında mantıksal bir ilişki olan terimler gibi ele alınmışlardır 7. Toplumsal değişme geniş kapsamlı, yön belirtmeyen, değer yargısı taşımayan, nesnel bir kavramdır. İlerleme, gerileme, evrim, devrim, modernleşme, yenilik, kalkınma gibi kavramlar, iyi kötü bir değer yargısı belirtirler. Gelişme, ilerleme, kalkınma ekonomi ile ilgili olup ölçütü ekonomik olan hedefe doğru gelişmeyi anlatır. Modernleşme, geri kalmış toplumların gelişmiş toplumlara yetişmesidir ve bir eşitleme sürecidir. Evrim ise dünyanın başlangıcından beri uğradığı şekil değişiklikleri ve farklılaşmadır. Toplumsal değişme ise tüm bu kavramları kapsar çünkü bunlar toplumsal değişmenin özel biçimleridir Toplumsal Değişimi Açıklamaya Yönelik Yaklaşımlar Kongar, değişim modellerinin toplum modellerine paralellik gösterdiğini belirterek, toplumsal değişme kurallarını şu şekilde sıralamıştır 9 : 1. Büyük Boy Kuramlar: Bütün insanlık tarihini kapsayan evrensel kuramlar: a) Organizmacı Modeller b) Evrimci Modeller c) Diyalektik Modeller 2. Orta Boy Kuramlar: Toplumu, değişmenin birimi olarak ele alan kuramlar: a)yapısal-fonksiyonel Modeller b) Çatışma Modelleri 3. Küçük Boy Kuramlar:Toplumsal değişmeyi, grupsal süreçlere ve psikolojik öğelere bağlayan sosyal psikolojik ve psikolojik kuramlar: Bunlara etkileşimci modeller denilebilir. 7 T. B. Bottomore, Toplumbilim, Doğan Yayınevi, Ankara, 1977, s Enver Özkalp, a.g.e., s Emre Kongar, a.g.e, s

17 3. Toplumsal Değişimi Oluşturan Etkenler Toplumsal değişim, çeşitli etkenlerin birbirini etkilemesi sonucunda oluşur. Bu etkenleri şu şekilde sıralayabiliriz 10 : 1. Fertlerin istek ve kararları 2. Üretim ilişkisi ve araçlarındaki farklılıklar 3. Kültürel ilişki ve işgaller gibi dış etkiler 4. Karizmatik ve olağanüstü kişiliği olan fert yada grubun yönetimi üstlenmesi 5. Herkesi ilgilendiren bir ideal hedefin ortaya çıkması 6. Bunalım ve ihtilaller Başka bir açıdan da toplumsal değişimi oluşturan etmenler şunlardır 11 : 1. Coğrafi Etmenler: Doğanın tahrip edilmesi ve doğa olayları, salgın hastalıklar 2. Teknolojik Etmenler: İnsan-doğa ilişkisi sonucu ortaya çıkar ve toplumsal değişimin en önemli itici gücüdür. 3. Kültürel Etmen: Toplumdaki bireylerin tutum davranış ve düşüncelerindeki farklılaşmalar toplumsal değişimlere yol açar ki bunun temelinde de teknoloji yatmaktadır. Kitle iletişim araçlarının bireyde oluşturduğu değişim gibi 4. Nüfus Hareketi Etmeni: İç ve dış göçler, nüfus artış veya azalması ve kentleşme gibi olgular toplumsal değişimlere yol açar. 5. Toplumsal Çevredeki Etmenler: Dış dünya etkileri, savaşlar, siyasal anlaşmalar, eğitim, planlama, ekonomik düzenleme çalışmaları da toplumsal çevre etmenleri arasında yer alır. Düzenli ve gerçek bir toplumsal değişimin ortaya çıkması için bu etkenlerin bir kaçının bir araya gelmesi gerekir. 10 Selman Erdem den aktaran Metin İşçi, a.g.e., s Enver Özkalp, a.g.e., s

18 Değişmenin toplumdan topluma nasıl yayıldığını ve evrensel olarak bütün insanlığı nasıl etkilediğini açıklamaya çalışan kültürcüler vardır. Bunlar, iki süreç üzerinde dururlar: Kültürel yayılım (diffüzyon) ve kültürleşme (akkültürasyon). Bu süreçler değişmenin nasıl meydana geldiğini ilk kaynak ya da ilk itici güç yönünden saptamadıklarından, genel değişme kuramları içinde bir yere sahip olarak alınmamışlardır 12 Tüm bunların yanında toplumsal değişimi zorlaştırıcı bazı durumlar da söz konusudur. Ancak, değişmeyi hızlandırıcı etkenler bunlardan daha güçlüdür. Aksi halde toplumsal değişmeler asla meydana gelmezdi. Değişimi yavaşlatan durumlar şunlardır 13 : 1. Şehir merkezine uzak olan köy toplumlarında değişme daha yavaştır. 2. Ekonomik faaliyetleri büyük ölçüde tarıma dayalı toplumlarda değişim çok azdır. 3. Aile ve dine aşırı bağlı toplumlarda değişme zordur. 4. Alışkanlıklarıyla örf ve adetlerine aşırı bağlı toplumlarda değişmenin yönü farklıdır. 4. Toplumsal Değişimin Nesnel ve Öznel Ölçütleri Toplumsal değişimin gözlemlenmesini kolaylaştıracak bir takım ölçütler vardır. Bu ölçütlere başvurarak, değişimin hızını, yönünü anlayabiliriz. Bu ölçütler nesnel ve öznel ölçütlerdir. Nesnel ölçütler, somut ve sayısal özellikler taşıyan olguları ya da verileri kapsar. Bu ölçütler, ekonomik, teknolojik, demografik, kurumsal, ulaşım ve iletişimle ilgili ölçütlerdir. Kapalı ekonomiden pazar ve para ekonomisine geçiş, ekonomik ölçütü, 12 Emre Kongar, a.g.e., s Metin İşçi, a.g.e., s

19 insan emeğinden makineye geçiş ve teknik araçlardan yararlanma teknolojik ölçütü; göç, kentleşme, doğumun sınırlandırılması demografik ölçütü vermektedir. Eğitim ve sağlıkta kullanılan araç ve gereçler ve aile yapılanmasındaki değişimler, kurumsal ölçütlerdir. Kitle iletişim araçları da iletişimle ilgili nesnel ölçütleri verir 14. Öznel ölçütler genel olarak, insanların ruhsallığında, özel olarak düşünme ve algılama tarzlarında, tutum ve davranışlarında izlenilen değişimleri kapsamaktadır. Buna psikolojik ölçütler de denebilir. Ahlaksal dinsel, siyasal v.b. davranışlardaki değişmeler öznel ölçütleri verirler. Örneğin, bireyci ahlak anlayışından görev ve sorumluluk içeren toplumcu ahlak anlayışına geçiş ahlaksal, edilgin kaderci görüşten doğayı dönüştürmeye çalışan etkin gerçekçi görüşe geçiş, dinsel ölçütü verir 15. Kongar, Toplumsal Değişme adlı kitabında, toplumsal değişimi açıklamaya çalışan düşünürlerin uzlaşmaya vardıkları noktaları, şu önermelerle özetlemektedir 16 : 1. İnsanoğlunun evriminin belirleyici öğesi teknolojidir. 2. Teknoloji, insan-doğa ilişkisi sonunda doğmuş ve insan-insan ilişkisini şekillendirmiştir. 3. İnsan-İnsan ilişkisini belirleyen teknoloji, ideolojileri yaratmış ve böylece teknoloji-ideoloji ilişkisi niteliği kazanmıştır. 4. İnsanoğlunun bir birimindeki (bir toplumdaki) değişme, bütün toplumu etkiler. 5. Bir toplumun yapısının temelinde yatan belirleyici öğe de teknolojidir. 6. Bir toplumsal yapı, hiçbir zaman çatışmalardan arınmış değildir. 7. Toplumsal yapının bir öğesinin değişmesi, tüm yapıyı etkiler 8. Toplumsal yapının çeşitli öğeleri arasında çatışma olmadan toplumsal değişme olanaklı değildir. 14 Doğan Ergun, 100 Soruda Sosyoloji El Kitabı, 2. Baskı, Gerçek Yayınevi, İstanbul, 1973, s Doğan Ergun, a.g.e., s Emre Kongar, a.g.e., ss

20 9. Bir toplumdaki değişmenin niteliği, o toplumdaki çıkar çatışmalarının niteliğini belirler. C. Teknoloji Görüldüğü üzere teknoloji, toplumsal değişmenin tek nedeni olmamakla birlikte en önemli itici gücüdür. Toplumsal değişimi açıklamaya yönelik büyük boy modellerin hemen hepsi, bunu desteklemektedir. Fakat bunun tersi bir görüş de vardır. Cheng Wang, Çin toplumunda yaptığı incelemelere dayanarak, bu modelin geçerliliğini savunur. Bu görüşe göre toplumsal değişme, teknolojik düzeyde başlamaz. Aksine teknolojik düzeye en son ulaşır 17. Böyle bir açıklama kuşkusuz, kültürel yayılma ve kültürleşme açısından son derece geçerlidir. Yani bir toplum teknolojisini kendi yaratmıyorsa ve dışarıdan teknoloji ithal ediyorsa, bu sürecin önce maddi olmayan kültür alanında, hiç olmazsa yöneticiler açısından başlamış olması gerekmektedir. Önce değerler, inançlar değişmelidir ki teknoloji dışarıdan bilinçli olarak ithal edilsin. Fakat bu durum, insanoğlunun büyük boy düzeydeki genel evrimi açısından olanaklı değildir. Genel evrim bakımından teknoloji, her şeyden önce gelir 18. Kanadalı araştırmacı Harold Innis, iletişim teknolojileri ile uygarlık arasında bir bağı vurgulamıştır. Innis, iletişim teknolojilerinin zaman ve mekanla ilişkilerinin niteliğine bakarak, belli uygarlık biçimlerinin tanımının yapılabileceğini ileri sürmüştür. Innis e göre, iletişim araçlarının temel özelliği zaman ve mekan yanlılığıdır.yani, kimi iletişim araçları zaman yanlı iken, kimileri mekan yanlıdır. Bu, o araçların teknolojik doğası gereğidir. Bir uygarlıkta, iletişim araçlarının bu niteliklerine bakarak, o uygarlığı tanımlayabilmek de olanaklıdır Cheng Wang tan aktaran Emre Kongar, a.g.e, s Emre Kongar, a.g.e, s Erol Mutlu, Televizyon ve Toplum, TRT Genel Sekreterlik Basım ve Yayım Kurulu Ofset Tesisleri, Ankara,1999, s

21 maktadır 20 : Toffler da, toplumsal değişim konusunda, teknolojinin önemini vurgula- Önemli ekonomik gerçeklerin arkasında değişimin o büyük, homurdanan makinesi teknoloji yatıyor. Bu sözlerle toplumdaki değişimin tek kaynağı teknolojidir demek istemiyoruz. Sosyal karışıklıklar, atmosfer bileşiminin ya da iklimin değişimi gibi birçok nedenle ateşlenebilir. Yine de, hız dürtüsünün ardındaki en büyük güç, kuşkusuz teknolojidir. Teknoloji (uygulayımbilim) güç ve bilgiyi denetleme, toplama, biriktirme, işleme, iletme vb. amaçlar için oluşturulan makinelerin, dizgelerin ve araçların tümü 21 olarak tanımlanabilir. Türk Dil Kurumu Sözlüğü, teknolojiyi Bir endüstri koluyla ilgili yapım ve yöntemlerin, aygıtlarının incelenmesiyle oluşan bilgi kolu 22 şeklinde tanımlamaktadır. Teknoloji en genel anlamıyla, bilginin ve bilgiye dayalı yöntemlerin herhangi bir işin yapılmasına uygulanması olarak tanımlanabilir. Burada önemle üzerinde durulması gereken ayrıntı, sadece herhangi bir aletin teknoloji olarak değerlendirilmesinin doğru olmayacağı, aynı zamanda işlere, aletlere ve süreçlere uygulanan sistemleştirilmiş bilginin de, teknoloji olarak kabul edilmesi gereğidir 23. Kaldı ki kimyasal reaksiyonları oluşturma, balık üretme yöntemleri, ormanları geliştirme biçimleri, tiyatro ışıklandırma teknikleri ya da tarih öğretimindeki yenilikler de birer teknolojidir Alvin Toffler, Şok: Gelecek Korkusu, Çev. Selami Sargut, 4. Basım, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul, 1996, s Özer Ozankaya dan aktaran Orhan Hançerlioğlu, a.g.e.,c.vi, s Türk Dil Kurumu Sözlüğü, ( Teknoloji maddesi) s Hasan Tutar, Küreselleşme Sürecinde İşletme Yönetimi, Hayat Yayınları, İstanbul, 2000, s Alvin Toffler, a.g.e., s

22 Arnold Toynbee, teknolojinin devrimsel gücünü şöyle özetlemektedir 25 : Şüphesiz her teknolojik devrim, aynı zamanda bir toplumsal devrimdir. Çünkü teknolojik değişmeler, toplumsal devrimlerin hem sonucu hem nedenidirler. İcat ve teknoloji büyük boy düzeydeki kültürel evrimin itici gücü olarak alınır. Çünkü insanın doğayı denetlemesini olanaklı kılmasının yanında, insan ilişkilerini de etkilemiş ve sınıfların ortaya çıkmasına yol açmıştır 26. Bu bağlamda, toplumsal değişimin tarihsel akışını incelerken, üretim ilişkilerini de incelemiş olacağız. II. TOPLUMSAL DEĞİŞİMİN TARİHSEL AKIŞI İnsanlık, tarihin başlangıcından günümüze kadar, kendine özgü değişkenleri ve parametreleri olan, farklı toplumsal örgütleniş ve yaşam biçimlerine dayalı, uzun yürüyüşünü geride bırakarak günümüze gelmiştir. Bunlar sırasıyla, daha çok doğa ve avlanmaya dayalı bir yaşam biçiminin egemen olduğu ilkel toplum, arkasından tarım toplumu, sonra buhar gücünün sanayide, insanın kas gücünün yerine ikame edilmesiyle ortaya çıkan ve mekanizasyona dayalı sanayi toplumu ve nihayet bilginin başlangıçta aletlere ve süreçlere ve sonra da kendisine uygulanmasıyla ortaya çıkan bilgi toplumu 27. Bilgi toplumunda insan, tarihinde ilk kez el uzantılı aletler kullanmak yerine beyin uzantılı aletler kullanarak, bunları üretim süreçlerine ve bilginin kendisine uygulayabilmektedir. Endüstri toplumunun ürettiği ürünler somut varlıklar iken, bilgi toplumunda yaratıcılığın öncülüğünde kavramlar, düşünceler ve bilginin kendisi de birer ürün olarak değer kazanabilmektedir. 25 Toynbee den aktaran İsmail Doğan, Sivil Toplum:Ondan Bizde de Var, Sistem Yayıncılık, İstanbul, 2000, s Emre Kongar, a.g.e., s Hasan Tutar, a.g.e., ss

23 A. İlkel Toplum İlkel toplumda insanlar küçük gruplar, çeteler halinde yaşıyorlardı. Ekonomileri avcılık ve yabani meyvelerle, köklerin toplanmasından ibaretti. Hava koşullarına karşı doğal mağaralarda barınak buluyor, belirli bir konutları olmuyor, mevsime ve hava değişimine göre gerilemekte olan buzulların kıyılarına av peşine gidiyorlardı 28. B. Tarım Toplumu Tarım ve hayvancılığa geçiş, insan karakterini kökünden değiştirmiştir. Doğayı korumak ve savunmak, ona egemen olmak ve kendine maletmek arzusunu beslediğinden, akıl yönünden de değişikliğe uğramıştır. Yerleşmişlik, tarım ve hayvancılık yüksek uygarlıklar adı verilen ve Spengler in sonra da Toynbee nin doğuşlarını, yükselişlerini ve çöküşlerini anlattıkları, Mısır, Babil, Çin, Hint, Yunan, Arap, ve Batı uygarlıklarının ruhsal olduğu kadar, ekonomik başlangıcını teşkil etmiştir 29. Toffler ın birinci dalga uygarlığının başlangıcı olarak nitelediği dönem, toplumun tarım toplumu özellikleri göstermeye başladığı dönemdir. Tarım toplumunda, ekonominin kültürün ve aile yapısının temelinde, toprağa dayalı işbölümü vardı.yaşam biçimi köy özellikleri gösteriyordu. Kentleşme olgusunun belirtileri yeni yeni ortaya çıkıyordu. Soylular, din adamları, savaşçılar, senyörler ve köleler sınıfları oluşturmaktaydı 30. Tarım toplumunda üretim biçimleri, işbölümü çok ilkel bir gelişme düzeyinde, üretim araçları, basit ve genellikle ucuzdur. Bu anlamda üretim olayı, geniş ölçüde bireysel nitelikte ve uygulanan teknik çok düşük bir düzeydedir. Üretim, ev ya da köy topluluğunun gereksinimlerini karşılayacak durumda, pazar da dardır Kurt Schilling, Toplumsal Düşünce Tarihi, Çev. Nihal Önol,Varlık Yayınevi, İstanbul, 1971, s Kurt Schilling, a.g.e., s Hasan Tutar, a.g.e., s Özlem Özgür,100 Soruda Türkiye de Kapitalizmin Gelişmesi,2.Baskı, Gerçek Yayınevi, İstanbul, 1975, s

24 C. Endüstri Devrimi ve Endüstri Toplumuna Geçiş 15. yüzyılın ortalarından 16.yüzyılın sonlarına değin Batı Avrupa da, ortaçağın izleri de silinir: askeri, coğrafi, iktisadi, düşünsel, dinsel ve siyasal alanlarda değişiklikler olur, ufuk genişler ve Batı nın Yeniçağı, belirgin özellikleriyle başlar 32. Özellikle gemi yapımında gerçekleşen gelişmeler, coğrafi keşifleri doğurmuştur. Önceden karadan uzaklaşamayan insanoğlu, güçlü gemiler sayesinde uzaklara gitmeyi başarmıştır. Gerçekten 15. yüzyılın sonlarından başlayarak, kara ulaştırması azalmaya, buna karşı deniz ulaştırması artmaya başlar. Keşiflerden sonra okyanus yolları kara yollarına ve hatta Akdeniz yollarına oranla büyük önem kazanmıştır 33. Hobsbawn, sanayi devriminin arkasında yatan sebebin, denizaşırı sömürgeler ve az gelişmiş pazarlar üzerindeki yoğunlaşma ve bunları kimseye kaptırmamak için verilen başarılı bir mücadelenin yattığını ileri sürmektedir 34. Önce Portekiz ve İspanya, sonra Hollanda ve nihayet Fransa ve İngiltere, Batı kültürü ekonomisinde birinciliği ele geçirmek için birbiriyle rekabet ederken, ekonomik değişmeler yavaş yavaş modern kapitalizmin de ortaya çıkmasına sebep olmaktaydı 35. Toynbee, Rostow gibi bazı tarihçiler, endüstri devriminin başlangıç tarihi olarak 18. yüzyılı almaktadırlar. Buna karşılık, J. Nef gibi bazı yazarlar, tarihte sürekliliği vurgulayarak endüstri toplumunun başlangıcının, 16. yüzyıla kadar götürülebileceğini savunmuşlardır 36. Endüstri devriminin başlangıcı, James Watt ın buhar makinesini bularak, bu teknolojinin üretim süreçlerinde kullanılmaya başlaması olarak kabul edilir. 32 Server Tanilli,Uygarlık Tarihi:Çağdaş Dünyaya Giriş, 5. Baskı, Say Kitap Pazarlama, İstanbul, 1981, s Server Tanilli, a.g.e., s Hobsbawn dan aktaran Hasan Tutar, a.g.e., s Shepard B.Clough, Uygarlık Tarihi, Çev:Nihal Önol, Varlık Yayınevi, İstanbul,1965, s P.Deane den aktaran Veysel Bozkurt,Enformasyon Toplumu ve Türkiye, 2.Basım, Sistem Yayıncılık, İstanbul, 1997, s.7. 15

25 1764 yılında bir müşteri, James Watt ın onarım atölyesine yüzyılın başlarında Newcomen in yaptığı buhar makinelerinden birini getirdi. Watt, silindirin ısınma ve soğuma sorununu çözerse, enerji kaybının azalacağını ve verimin artacağını görmüştü. Silindire, buharın içinde soğuyup yoğunlaşacağı ayrı bir bölüm ekleyerek sorunu bir yıl sonra çözümledi. Briminghamlı endüstrici ve mühendis Matthew Boulton Watt ın buluşunu fabrikasında kullanmak üzere ortaklık teklif etti. Böylelikle Watt ın makineleri İngiliz ekonomisinde verimlilikleri ve hızlarıyla birçok uygulama alanı bulmuştur 37. Bu, aynı zamanda üretim biçimlerini değiştirerek tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişin sinyallerini de vermiştir. Rostow, endsütri devriminin ortaya çıkısında daha önceki uygarlıklarda bulunmayan üç önemli özelliğin olduğunu iddia etmektedir. Birincisi, buradaki devrimle insan, kendisinin tabiatı anlayacağı, tahmin edeceği ve ustalıkla kullanacağı duruma getirebileceği fikrine sahip olmuştur. İkinci olarak, yeni bilimadamları yalnızca matematikçi değil, aynı zamanda araştırmacı ve deneycidirler; ve bu yeni bilimadamların mikroskop, teleskop, termometre, barometre gibi aletlere ihtiyaçları vardır. Böylelikle alet yapanlarla birlikte çalıştılar. Örneğin Watt, bir alet yapımcısıdır. Üçüncüsü bilimadamları, mucitler ve işadamları aynı kulüplerde bir araya gelmiştir. Kısaca bilimin etkisi güçlü fakat dolaylıdır 38. İkinci sanayi devrimi temelde, içten patlamalı motorların sanayiye uygulanmasından güç aldı. Ulaşma ve habercilikte devrimci gelişmelerle sürdü. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında bu icatların yanında, Avrupa da kitlesel eğitim yayıldı 39. Sanayi toplumuna geçişle birlikte evlerde el sanatlarına dayalı üretim anlayışı yerini fabrikalarda kitle üretimine bıraktı. Bu, bireyin ilk kez eviyle işyeri arasındaki mesafenin ortaya çıkması anlamına geliyordu. Hızla değişen ve gelişen kent yaşamı aile 37 Anthony Feldman, Peter Ford, Bilginler ve Buluşlar Ansiklopedisi, Çev: Mehmet Akçalı, Kezban Akçalı, Milliyet Yayınları A.Ş., Ankara, 1983, s Rostowdan aktaran Veysel Bozkurt,a.g.e., s Hasan Tutar, a.g.e., s

26 yapılarının giderek daha küçülmesine, atom aile veya çekirdek aile dediğimiz aile biçimlerinin doğmasına neden oldu. Özellikle sanayide çalışan kesime dayalı, yeni sınıf biçimi ve bilinci ortaya çıktı. Sınıf bilinci, sendikal hareketlerin ve yeni ideolojik akımların gelişmesine zemin hazırladı 40. Endüstri toplumuyla birlikte atölye ve emeğe dayalı esnaf ve sanatkarlar, dev fabrikalar ve onların üretim tarzları karşısında eriyerek, o fabrikalarda çalışan işçilere dönüşmüşlerdir. Sanayi çağında fabrika toplum içinde önemli bir yere sahipti. Bu çatı hammaddenin, işgücünün ve organizasyon için gerekli becerilerin bir araya geldiği bir mekanı simgeliyordu. Kentler birçok fabrikadan oluşan süper fabrikalar görünümündeydi. Ama fabrika, sanıldığı gibi sadece üretim değildi. İnsanların yaşamını şekillendiriyor, uyku ve uyanıklılık saatlerini belirliyordu. Onlardan temel bir eğitim istiyor ve dakiklik bekliyordu. Her şeyin ötesinde, diğer kurumların yapılarını ve çalışma biçimlerini çiziyordu. Böylece giderek okulların, devlet dairelerinin ve hastanelerin yapıları da fabrikalara benzemeye başladı yüzyılın endüstriyel tarihi, büyüklüğün zaferinin bir öyküsüdür. Bu seri üretim in (1913 te Ford Motor Company tarafından) icat edildiği, böylelikle de hızlı ekonomik gelişimlerin şirketlere devasa ölçek ve alan ekonomilerinden yararlanma olanağı tanıyan büyüklükteki piyasaları doğurduğu yüzyıldır 42. Bugün insanlığın ulaştığı son toplum biçimine bilgi toplumu denmektedir. Yirminci yüzyılın 2.yarısından itibaren endüstri toplumunda bir takım değişiklikler gözlenmeye başlanmıştır. Dönemin toplumbilimcileri, yaklaşan farklılaşmanın açıklamasını yapmak ve yeni toplumu tanımlamak için değişik görüşler ve isimler öne sürmüşlerdir. Bilgi toplumuna geçiş sonraki bölümlerde ayrıntılı olarak işlenecektir. 40 Hasan Tutar, a.g.e., s Alvin Toffler, Uyumlu Şirket, Çev:Yakut Güneri, İlgi Yayıncılık, İstanbul, 1989, s Rober Baldock, Büyük Şirketler Yok Oluyor?, Çev. Berat Çelik, Kapital Medya Hizmetleri A.Ş., İstanbul, 2002, s

27 III. ENDÜSTRİ TOPLUMUNDA İŞ VE TOPLUMSAL YAPI A. Endüstri Toplumunda İşin Örgütlenmesi Endüstri toplumunda işin örgütlenmesi ile, endüstri toplumunun sosyolojik yapısı arasında bir bağ vardır. Bu yüzden, iş örgütlenmesi endüstri toplumunun özelliklerini ortaya çıkarmak açısından incelenmesi gereken bir konudur. 1. Max Weber ve Organizasyon Klasik yönetimlere ilişkin yaklaşımlardan biri, Alman sosyolog Max Weber in yönetim ve organizasyon sosyolojisi ile ilgiliydi. Weber e göre örgütler sanayileşen ve modernleşen dünya için yetersiz kalmakta ve bunların yerini bürokrasi denen büyük çaplı örgütler almaktaydı. Tarım toplumun örgütlenme biçimi karmaşık yapıları yönetecek durumda değildi. Bürokrasilerde aşırı işbölümü, merkezileşmiş otorite, rasyonel bir personel yönetimi programı, yazılı kayıtlar ve dosyalama sistemi olmakta ve açıkça belirtilmiş politika, kural ve düzenlemelere göre yöneltilmektedir. Bu kuralcılık, keyfi davranışları engelleyerek tekdüze, kişilik dışı ve önceden kestirilebilen davranışlar ortaya çıkarmak içindir yüzyılda Batı Avrupa ve Amerika da işgücü kırsal kesimden yeni göç etmiş, geldiği yerle ilişkilerini hala sürdüren vasıfsız işçiydi. Bu nedenle işler, en vasıfsız işçinin anlayacağı şekilde standartlaştırılmıştır 44. Bu dönemde üretim de standartlaştırılmıştır. Bu daha çok makinelerin doğasıyla da ilgiliydi. O zamanlar örneğin, kalıplarda küçük bir yenilik yapmak, hem teknik açıdan mümkün olmuyor hem de maliyetleri arttırıyordu. 43 Halil Can, Doğan Tuncer, Yaşar D. Ayhan; Genel İşletmecilik Bilgileri, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1999, s Veysel Bozkurt,a.g.e.,s

28 Weber e göre bir örgüt insanilikten ne kadar uzaklaşırsa, o kadar başarılı olur. Resmi işlerden sevgi, nefret ve tüm hesaplanamaz kişisel rasyonel olmayan öğeler ne denli ayıklanırsa bürokrasi asıl niteliğine o denli yaklaşır. Bürokratik örgütlenmenin bu niteliği onun erdemi olarak kabul edilir Taylor ve Bilimsel Yönetim Kuramı Önceleri fabrikada işçiyken sonradan mühendislik diploması alan Taylor, yaşadığı dönemin en büyük işletmecilerinden biri olarak kabul edilir. O da, endüstri devriminden sonra oluşan yönetim sorunlarına ışık tutmaya çalışmıştır 46. İlki zaman ölçülerine dayanan iş standartlarının konulması üzerinedir. Ona göre bu standartları aşan işçi, aşamayanlarla bir tutulmamalıydı. Bunları teşvik için parça başı sistemi yararlı olacaktı. Böylece fazla üretip fazla kazanan işçi ödüllendirileceği için fazla üretim yolunda güdülenebilecekti. Taylor un ikinci önerisi, işlevsel uzman üzerineydi. Ona göre, planlama işlevi atölyede bizzat iş görmekten ayrı tutulmalıydı. Zaman ölçümlerini ve iş standartlarını belirleyen planlamacılar, günlük çalışmalardan uzak olmalı ve düşüncelerini kendilerine verilen planlamaya ilişkin görevler üzerinde yoğunlaştırmalıdır. Bu fikir işlevsel uzman örgütünün de başlangıcı olmaktaydı 47. Taylor un görüşleri özellikle sendikalar tarafından büyük bir tepki görmüş olmasına rağmen, ABD de büyük rağbet görmüştür. Özellikle Henry Ford un kitle üretimini öngören ve 20.yüzyıla damgasının vuran yönetim anlayışının temellerini, bu işin değerlendirilerek küçük parçalara bölünmesini ve standartlaştırılmasını öngören, yönetim anlayışına dayandırdığını görüyoruz. Bu sayede endüstri öncesi toplumun vasıf ve çalışma alışkanlıklarına sahip işçilerin verimleri çok daha kolay bir biçimde arttırılabilmiştir M. Weber den aktaran Veysel Bozkurt, a.g.e. s Zeyyat Sabunculoğlu, Melek Tüz, Örgütsel Psikoloji, 3. Baskı, Ezgi Kitabevi, Bursa, 2001, s Halil Can ve diğ., a.g.e. s P.Drucker dan aktaran Veysel Bozkurt, a.g.e., s

29 Klasik kuramı eleştiren Dougles MCGroger un insan ilişkileri ekolünde işin örgütlenmesinde psikolojik ve sosyolojik etkenler ön plana çıkarılmıştır. Günümüzde çok daha fazla doğrulanan bu görüş, 1930 lu yıllarda ortaya atılmasına rağmen Taylorist görüş kadar etkili olamamıştır. B. Endüstri Toplumunda Üretim (Seri Kitle Üretimi) Henry Ford, 1913 te Michigan daki kendisine ait Highland Park tesisinde otomobil seri üretimini başlattığında, otomobilin maliyetini çarpıcı bir biçimde düşürmüş ve araba sahibi olan insan tipini sonsuza değin değişmiştir. Michigan montaj fabrikasından her 24 saniyede 1 tane oranıyla tekerlekleri üzerinde ilerlemeye hazır durumda çıkan T Modeli Ford, rakiplerinin fiyatının onda birine, 400 dolardan daha düşük bir fiyata satışa sunuldu. Ford kendisinin ilk üretim yılı olan 1908 de 10,000 in üzerinde araba üreterek, endüstrinin tüm rekorlarını kırdı. T Modeli 1927 de üretimden kalktığında, ABD sokaklarında 15 milyon T modeli dolaşıyordu 49. Bu üretim biçiminde en önemli unsur, bir çok kişinin inandığı gibi hareket eden montaj hattı değildir. Önemli olan birçok parçanın tam tutarlı bir biçimde monte olacak şekilde ayarlanmış ve basitleştirilmiş olmasıdır. Bu sistemde montajcının tek bir işi vardır. Cıvata yada tekerlek takmak gibi. Parça ısmarlaması, aletlerini tamir etmesi, kalite kontrolü yapması ve hatta yanındaki işçinin ne yaptığını bilmesi dahi gerekmemektedir. Bunun yerine kafasını önüne eğip başka şeyler düşünmektedir. Bütünün nasıl bir araya geldiğini görmesi gerekmez. Bu, mühendisin işidir. İşçinin eğitimine birkaç dakikada verilir. Ve rutin işleri yapmak üzere katı bir disiplin içinde çalışmaya başlar. Bu sistemde, iş sırasında sorun bildirmek (hatalı araç, arıza) dahi yasaktı bu ustabaşının ve endüstri mühendisinin göreviydi Rober Baldock, a.g.e., s Veysel Bozkurt,a.g.e., s

30 Üreten artık birey değil, organizasyondur. Seri üretimde, işçinin üründen ve üretim araçlarından ayrılması, temel ve mutlak bir hal almaktadır. Marx a göre bu yabancılaşma durumu geçiciydi. İşçilerin üretim araçlarını devralacakları büyük günde düzeltilecek bir durumdu. Fakat sosyalist seri üretimin de, işçiler üzerindeki etkileri bakımından kapitalist seri üretimden farklı bir şey olmadığı anlaşılmıştır. Devrimci olan sosyalizm değil, seri üretimdir 51. Görüldüğü gibi endüstri toplumunda işçi, bir robot işlevi görmektedir. Charlie Chaplin in Modern Zamanlar filmindeki cıvata sıkıştıran işçi, buna mükemmel bir örnektir. İşçi, ustabaşının denetimi altında, bant üzerinde önüne gelen aletin cıvatasını sıkıştırır. Hatta bu hareketi o kadar çok tekrarlamaktadır ki, iş çıkışında eve giderken yolda istem dışı sıkıştırma işlemi yapmaktadır. Wriston, montaj hattındaki işçileri asker, ustabaşı, mühendisleri ise, sistemi düzgün işletmek için bilgi taşıyan onbaşılar, çavuşlar, teğmenler olarak nitelemiştir 52. Peter F. Drucker da endüstri toplumundaki işçinin durumuna ilişkin şunları söylemektedir 53 : Kurallar, bir ustabaşının tuvalete giden bir işçinin yerine geçerek, bir aleti tamir ederek veya termimde geri kalındığında işin bir ucundan tutarak herhangi bir üretim çalışması yapmasına manidir. Kurallara göre, elektrikçilerin, sigorta kutusunu yerleştirirken yerinden çıkmış bir çiviyi yerine çakması yasaktır. Kurallar bir işçinin bir işten diğerine geçmesini de yasaklar; böylece onları dar bir çerçeve içinde, tekrarlamalı görevleri mesela bir arabanın kapı panelini spreyle boyamakla sınırlar. Endüstri önemine ait iş ve işletme anlayışını Toffler şu şekilde sıralar 54 : - Yaşamın dışında insanların çoğu aynı şeyleri ister. Çoğu insan için son amaç 51 Drucker dan aktaran Jack Beatty, Peter Drucker a Göre Dünya, Çev: Osman Akınhay, Sistem Yayıncılık, İstanbul, 1998, s Walter B. Wriston, Ulusal Egemenliğin Sonu:Teknoloji Devrimi Nasıl Bir Yeni Dünya Düzeni Yaratıyor?, Çev: Mehmet Harmancı, Cep Kitapları A.Ş., İstanbul, 1994, s Peter, F. Drucker, Gelecek İçin Yönetim: 1990 lar ve Sonrası, 6. Baskı, Çev: Fikret Üçcan, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara, 2000, ss Alvin Toffler, a.g.e., s

31 ekonomik başarıdır. Bu nedenle, insanların bir amaca yöneltmenin yöntemi ekonomik ödüllendirmedir. - Bir şirket ne kadar büyükse, o kadar iyi, o kadar güçlü ve o kadar karlı olur. - Toprak dışında emek, hammadde ve sermaye üretimin en önemli öğeleridir. - Standartlaştırılmış mal ve hizmet üretimi, her ürünün bir diğerinden farklı olduğu tek tek ve elle yapılan üretimden daha verimlidir. En verimli şirket yapısı, alt organizasyonlardan her birinin aşamalı olarak, kalıcı ve açıkça tanımlanmış rolünün bulunduğu, bürokratik bir yapıdır. Gerçekte bu yapı, standartlaştırılmış kararların üretebileceği bir organizasyon aracıdır. Teknolojik gelişme, üretimin standartlaştırılmasına yardım eder ve ilerlemeyi sağlar. Genel olarak insanların görevi basit ve tekrarlanabilen ve standartlaştırılmış nitelikte olmalıdır. Kitle üretiminin yaygınlaşması beraberinde sendikalar ve meslek kuruluşları da güçlenmiştir. Kitle üretimi, kitle iletişim araçları ve kitle tüketimi dolayısıyla kitle kültürünün oluşmasına neden olmuştur. Otomobil endüstrisinin tarihi, üretim biçimlerini anlatmak açısından oldukça iyi bir örnektir. Seri kitle üretimine geçilmeden önce, araba almak bugün özel jet uçağı almak gibiydi. Sipariş usulü üretimde kişiye özel üretim söz konusuydu. Ancak bu da arabayı çok pahalı bir lüks yapmaktaydı. Bu da pazarlama hedef kitlesini yalnızca zenginler olarak belirliyordu 55. Seri üretimden sonra, daha önce de belirtildiği gibi mevcut araba fiyatının onda birine araba üretilmeye başlamıştır. Tüm renkleri siyah olan T modelinin renginde yapılan bir değişiklik bile maliyeti arttırıyordu. Endüstri devrimi otomobil dışında, gıda sektörü gibi bazı sektörlerde seri kitle üretimi olanağı verdi. Bu standart üretim, standart tüketimi yani benzerliği körüklüyordu. 55 Rober Baldock, a.g.e., s

32 Alvin Toffler, Uyumlu Şirketi adlı kitabında endüstri toplumunun standartlaşma eğilimini anlatırken Amerikan Telefon ve Telgraf Şirketini ( halk arasında Bell adıyla anılır) örnek vermektedir. Bell System in gelişme döneminde temel hedef, standartlaşma dürtüsüydü. Aşağı yukarı 1900 ile 1950 yılları arasındaki yarım yüzyıllık sürede şirketin önde gelen ilkesi şuydu: Tek düşünce, tek sistem, evrensel hizmet AT&T nin tek hedefi piyasayı doyurmaktı ta Amerikan evlerinin %40 ından biraz daha azında telefon bulunuyordu. Her eve aynı tipte siyah bir telefon bağlanması yalnızca açık ve kolay anlaşılır bir amaç değil, aynı zamanda akla uygun bir hedefti 56. AT&T şirketi endüstri toplumundaki işletme biçime dolayısıyla endüstri toplumunun kendisine son derece uygundu. Toffler şu şekilde devam etmektedir 57 : Böylece AT&T de çalışanlar görevlerinin ne olduğunu öğrendiler. Üstelik bu görev sanayi ortamıyla tam bir uyum içinde bulunuyordu. Bu arada diğer şirketler de her eve aynı otomobil, aynı soğutucuyu ya da aynı havalandırma aracını satmaya çalışmaktaydı. Henry Ford bu gelişmeyi, çok iyi bilinen şu nükteli sözüyle özetliyordu: Her renkte bir Ford almak mümkündür, yeter ki rengi siyah olsun odaklanmıştır. Bu dönemin pazarlama anlayışı da standart ürün ve evrensel hizmet satmaya C. Endüstri Toplumunda Kentleşme ve Aile Endüstri toplumu öncesi ile endüstriyel toplum kentleşmeleri arasında bazı farklar vardır. Endüstri toplumu öncesi kentler, devlet gücünün, sınırlı bir dizi üretimin ve ticaret etkinliklerinin merkeziydi. Halkın büyük kesimi tarımla uğraşırdı. Endüstri toplumunun gelişmesi nüfusun kırsal ortamdan kentsel ortama topluca göçüne neden olmuştur. Britanya da endüstri devrimden sonraki yıllarda Manchester daki nüfus artışı buna iyi bir örnek oluşturur de yaklaşık kişilik bir kasaba olan 56 Alvin Toffler, a.g.e., s Alvin Toffler, a.g.e., s

33 Manchester ın nüfusu, 1851 de , yirminci yüzyıla girilirken de kişi olmuştur 58. Bu nüfus hareketinin en temel nedeni, ekonomik kazanç elde etme isteğidir. Ekonominin merkezi haline gelen kentler, kırsal kesimdeki nüfusu hareketlendirmiştir. Göçle birlikte fabrikalarda çalışacak işçilerin konut ve barınma sorunları da baş göstermiştir. Kısaca, endüstri devrimi sonrasında kentleşme, sanayileşmenin bir yan süreci olmuştur 59. Kapitalist kentleşme, kentlerle kırsal kesim arasındaki daha önce var olan bölünmeleri alt üst eden bir yapay çevre ye dönüşür. Kırsal kesime bağımlı ilişkiler içinde varlığını sürdüren kapitalizm öncesi kentler, yine de bu kesimden kesin sınırlarla ayrılıyordu. Ama kapitalizmde endüstri, kent-köy bölünmesini ortadan kaldırmaktadır 60. Kentleşmenin birbirinden ayrılamayacak, içiçe geçmiş bir takım nedenleri de aşağıda sıralanmaktadır 61 : - Ekonomik Nedenler: Köylüğü, toprağından, tarımdan, yaşadığı çevreden, ayrılmaya zorlayan koşullardır.tarımda teknoloji gerekli iş gücünü azaltması, iklim koşulları, erozyon gibi. - Teknolojik Nedenler: Kentleşmenin hızlanması büyük ölçüde teknolojik gelişmelerle hızlanmıştır. Özellikle ulaşım sektöründeki gelişmeler kendi kendine yeten köylüler büyük ölçüde ortadan kalkmış, çok sayıda insan gücünün kentlere yönelmesini sağlamıştır. - Siyasi Nedenler: Alınan siyasi kararlar, yönetim yapısının özellikleri, hukuksal ilkeler, uluslar arası ilişkiler kentleşmeyi özendirici etkiler yapabilmektedir. 58 Antony Giddens, Sosyoloji: Eleştirel Bir Yaklaşım, Çev. Ruhi Esengün, İsmail Öğretir, 5. Baskı, Birey Yayıncılık, İstanbul, 1998, ss Enver Özkalp, Davranış Bilimlerine Giriş, 10. Baskı, Anadolu Üniversitesi, Yayınları, No:173, Eskişehir, 1995, s Antony Giddens, a.g.e, s Enver Özkalp, a.g.e., s

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM Bilgi, Ekonomi ve Kültür Prof. Dr. Veysel BOZKURT İstanbul Üniversitesi EKİN 2012 ÖNSÖZ ii Endüstriyel dönüşümün toplumsal sonuçlarını en iyi anlatan yazarlardan

Detaylı

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların,

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

İSTANBUL TEKNİK ÜNIVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PAZAR İÇİN YENİ MAMUL GELİŞTİRME PAZARLAMA KARMASININ OPTİMUMLAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ

İSTANBUL TEKNİK ÜNIVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PAZAR İÇİN YENİ MAMUL GELİŞTİRME PAZARLAMA KARMASININ OPTİMUMLAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTANBUL TEKNİK ÜNIVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PAZAR İÇİN YENİ MAMUL GELİŞTİRME ve PAZARLAMA KARMASININ OPTİMUMLAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ Endüstri Müh. Mustafa ÇORUH Ana Bilim Dalı Programı

Detaylı

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ 11 1.1. İşletme Fonksiyonu Olarak Pazarlama Fonksiyonu 13 1.1.1. Pazarlama Fonksiyonları 14 1.2. Pazarlamanın Tanımı 15 1.3. Pazarlamanın

Detaylı

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu. SİSTEM SOSYAL BİR SİSTEM OLARAK SINIF Sınıfta Kültür ve İklim Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sistem: Aralarında anlamlı ilişkiler bulunan, bir amaç doğrultusunda bir araya getirilen

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE...

HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... 1 1.1. HALKLA İLİŞKİLERİN TANIMI... 1 1.1.1. Halkla İlişkilerin Farklı Tanımları... 2 1.1.2. Farklı Tanımlarda Halkla İlişkilerin Ortak Özellikleri

Detaylı

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ REKLAM TASARIMI VE İLETİŞİMİ BÖLÜMÜ DERS İÇERİKLERİ İLET101 İletişime Giriş İletişim bilimlerinin gelişimi, iletişimin temel kavramları, insan ve toplum yaşamında

Detaylı

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ

1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ 15 1.1. Sosyolojinin Tanımı 16 1.2. Sosyolojinin Alanı, Konusu, Amacı ve Sınırları 17 1.3. Sosyolojinin Alt Disiplinleri 18 1.4.

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YÖNETİM İşletme amaçlarına etkili ve verimli bir şekilde ulaşmak üzere planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetimin yapılması sürecidir. 2 YÖNETİM TEORİLERİ KLASİK

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

Çalışma alanları. 19 kasım 2012

Çalışma alanları. 19 kasım 2012 Çalışma alanları 19 kasım 2012 Çalışma alanları Hizmet alanları Sanayi alanları Tarım tarımsal üretim tarım+ticaret kenti Sanayi imalat sanayi atölyeden hafif sanayi fabrikaya ağır sanayi seri üretim (fordizm)

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12

Detaylı

GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ

GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ GİRİŞİMCİNİN GÜNDEMİ Girişimcinin Gündemi GİRİŞİMCİLER VE KOBİ LER AÇISINDAN MARKA VE ÖNEMİ Günal ÖNCE Günümüzde markalara, Amerikan Pazarlama Birliği nin tanımladığının yanı sıra sadece sahip oldukları

Detaylı

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi

1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi SOSYOLOJİ (TOPLUM BİLİMİ) 1.Ünite: SOSYOLOJİYE GİRİŞ A) Sosyolojinin Özellikleri ve Diğer Bilimlerle İlişkisi Sosyoloji (Toplum Bilimi) Toplumsal grupları, örgütlenmeleri, kurumları, kurumlar arası ilişkileri,

Detaylı

İletişim: Bir düşüncenin, bilginin, haberin veya mesajın kişiler, gruplar ve örgütler arasında karşılıklı değiş tokuş sürecidir.

İletişim: Bir düşüncenin, bilginin, haberin veya mesajın kişiler, gruplar ve örgütler arasında karşılıklı değiş tokuş sürecidir. PAZARLAMA İLETİŞİMİ İLETİŞİM NEDİR? İletişim: Bir düşüncenin, bilginin, haberin veya mesajın kişiler, gruplar ve örgütler arasında karşılıklı değiş tokuş sürecidir. -SÖZLÜ -SÖZSÜZ *İletişimden Söz Edebilmek

Detaylı

Doç.Dr. Mehmet MARANGOZ İNTERNETTE PAZARLAMA. Beta

Doç.Dr. Mehmet MARANGOZ İNTERNETTE PAZARLAMA. Beta Doç.Dr. Mehmet MARANGOZ İNTERNETTE PAZARLAMA İstanbul - 2014 Beta I Yayın No : 3055 İşletme-Ekonomi Dizisi : 639 1. Baskı - Ocak 2014 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 333-082 - 0 Copyright Bu kitab n bu bas s

Detaylı

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI 1. Yarıyıl 1. Hafta ( 19.09.2011-23.09.2011 ) Derse Baslangıç ve Dersin öneminin kavratılması ile ders materyalleri ve isleme biçimi Dersin Tanıtımı İnternet, Özellikleri ve

Detaylı

(SSY -3014 ) Endüstri Sosyolojisi. 3. Hafta: Endüstri Toplumunun Gelişimi ve Endüstri Devrimi nin Toplumsal Sonuçları

(SSY -3014 ) Endüstri Sosyolojisi. 3. Hafta: Endüstri Toplumunun Gelişimi ve Endüstri Devrimi nin Toplumsal Sonuçları (SSY -3014 ) Endüstri Sosyolojisi 3. Hafta: Endüstri Toplumunun Gelişimi ve Endüstri Devrimi nin Toplumsal Sonuçları http://senolbasturk.weebly.com UYARI Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 Bölüm 1 PAZARLAMANIN DOĞUŞU...5 1.1 Pazarlamanın Konusu...5 1.2 Pazarlamanın Anlamı ve Gelişimi...5 1.3 Pazarlamanın Temel Kavramları...10 1.3.1 Gereksinim ve İstek...11 1.3.2 Talep...13

Detaylı

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri

Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İletişim Bilimleri Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Doktora Programı Ders İçerikleri İLTB 601 İletişim Çalışmalarında Anahtar Kavramlar Derste iletişim çalışmalarına

Detaylı

Mal ve hizmet müşterileri, işletmeler ve daha. sunumlarının yaratılması, benimsetilmesi, örgütler ve bireyler tarafından örgütsel

Mal ve hizmet müşterileri, işletmeler ve daha. sunumlarının yaratılması, benimsetilmesi, örgütler ve bireyler tarafından örgütsel Pazarlama Mal ve hizmet müşterileri, işletmeler ve daha geniş ş olarak toplum için, değeri ğ olan Pazar sunumlarının yaratılması, benimsetilmesi, ulaştırılması ve değişimine yönelik olarak, örgütler ve

Detaylı

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN

SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI ÖMER MURAT PAMUK REHBER ÖĞRETMEN REHBER ÖĞRETMEN SOSYAL BİLGİLER DERSİ (4.5.6.7 SINIFLAR) ÖĞRETİM PROGRAMI 1 DERS AKIŞI 1.ÜNİTE: SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİM PROGRAMININ GENEL YAPISI, ARADİSİPLİN, TEMATİK YAKLAŞIM 2. ÜNİTE: ÖĞRENME ALANLARI 3. ÜNİTE: BECERİLER

Detaylı

KADINLAR ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri

KADINLAR ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri KADINLAR ve Demografik Büyüklükler Hedef Kitle Tanımlamaları Yaşam Trendleri 14 Haziran 2005, Salı A company of Pazarlama yönetimini geliştirmek için ilerleyebileceğimiz alanlar Hedef kitleyi geleneksel

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Sosyolojiye Giriş I SSG109 1 3+0 3 4

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Sosyolojiye Giriş I SSG109 1 3+0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Sosyolojiye Giriş I SSG109 1 3+0 3 4 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 PAZARLAMANIN KONUSU, KAPSAMI, GELİŞİMİ VE MODERN PAZARLAMA YÖNETİMİ...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 PAZARLAMANIN KONUSU, KAPSAMI, GELİŞİMİ VE MODERN PAZARLAMA YÖNETİMİ... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 PAZARLAMANIN KONUSU, KAPSAMI, GELİŞİMİ VE MODERN PAZARLAMA YÖNETİMİ... 1 1.1. PAZARLAMANIN KONUSU VE KAPSAMI... 3 1.2. PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMA ANLAYIŞI... 7 1.2.1. Üretim Anlayışı

Detaylı

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr

Detaylı

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Pazarlama Nedir? Pazarlama: Müşteriler için değer yaratmayı, bunu tanıtma ve sunmayı; örgütün ve paydaşlarının yararına olacak şekilde müşteri

Detaylı

KURUMSAL REKLAMIN ANLATTIKLARI. Prof. Dr. Müge ELDEN Araş. Gör. Sinem YEYGEL

KURUMSAL REKLAMIN ANLATTIKLARI. Prof. Dr. Müge ELDEN Araş. Gör. Sinem YEYGEL I KURUMSAL REKLAMIN ANLATTIKLARI Prof. Dr. Müge ELDEN Araş. Gör. Sinem YEYGEL II Yay n No : 1668 flletme Ekonomi : 186 1. Bask - A ustos 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 561-4 Copyright Bu kitab n bu bas

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME

DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME DENEME SINAVI A GRUBU / İŞLETME 2 1. Bütünün kendisini oluşturan parçaların tek başlarına yaratabilecekleri değerlerin toplamından daha fazla bir değer yaratması durumuna sinerji denir. Sinerji ile işletmelerin

Detaylı

İktisat Tarihi II. XI. Hafta

İktisat Tarihi II. XI. Hafta İktisat Tarihi II XI. Hafta 19. yy da Ekonomik Gelişmeler 19. yy Avrupa da, sanayinin bir hayat tarzı olarak kesin zaferine şahit oldu. 19. yyda uluslararası ekonomik ilişkilerde ve devletlerin ekonomik

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI BİRİNCİ BÖLÜM FRANCHISING SİSTEMİNİN TANIMI, KAPSAMI VE ÇEŞİTLERİ 1. FRANCHISING KAVRAMI VE TANIMI... 1 1.1. Franchising Kavramı.. 1 1.2. Franchising Sistemi 2

Detaylı

ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL

ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON Bireylerin günlük hayatlarının yaklaşık üçte birini geçirdikleri işyerleri, kişi için önemli bir ortamdır. İşyerlerinde

Detaylı

PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U)

PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U) 1 KISA

Detaylı

Bir başka benzer model ise DAGMAR dır. Tüketicinin benzer aşamalardan geçtiğini varsayar.

Bir başka benzer model ise DAGMAR dır. Tüketicinin benzer aşamalardan geçtiğini varsayar. İletişim mesajlarına gösterilen tepkiler açısından; amaçlar değişik modellerle açıklanmaya çalışılmıştır. A.I.D.A modeli olarak da adlandırılan bu model dört aşamalıdır.[8] 1. 2. 3. 4. Dikkat İlgi Arzu

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ 1 M.İ.Y. ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ Kitlesel pazarlamanın gittikçe pahalı bir müşteri kazanma yolu olması Pazar payının değil müşteri payının önemli hale gelmesi Müşteri memnuniyeti

Detaylı

OTOMOBİLİ HENRY FORD MU İCAT ETTİ?

OTOMOBİLİ HENRY FORD MU İCAT ETTİ? OTOMOBİLİ HENRY FORD MU İCAT ETTİ? Otomobili Ford un icat ettiğini sanan çoktur ama bu yanlıştır. Ford, üretim bandını mükemmel hale getirip üretimi hızlandırarak otomobili ucuzlattı... İlk buharlı otomobil

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

3. Hafta Ar-Ge Yönetimi Yeni Ürün İnnovasyon

3. Hafta Ar-Ge Yönetimi Yeni Ürün İnnovasyon 3. Hafta Ar-Ge Yönetimi Yeni Ürün İnnovasyon Ar-Ge Nedir? Araştırma, var olan bilgiye kullanılabilir ve kanıtlanabilir nitelikte yeni bilgiler eklemek amacını güden sistemli bir incelemedir. Araştırma

Detaylı

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme Giriş Öğretim bir sanattır ve her sanat dalında olduğu gibi öğretim alanında da incelikler vardır. Disiplinler arası

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 8. Hafta: Endüstri Sonrası Toplum ve Çağdaş Teoriler

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 8. Hafta: Endüstri Sonrası Toplum ve Çağdaş Teoriler CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ 8. Hafta: Endüstri Sonrası Toplum ve Çağdaş Teoriler UYARI Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak değerlendirmeyiniz. Bu slaytlar ilgili ders kitabındaki, 43

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER I-II

HALKLA İLİŞKİLER I-II Editörler Yrd.Doç.Dr. Gonca Yıldırım & Seçil Utma HALKLA İLİŞKİLER I-II Yazarlar Yrd.Doç.Dr.Gonca Yıldırım Yrd.Doç.Dr.İlker Özdemir Hasan Çiftçi Hatice Aydoğmuş Özcan Kahraman Koktürk Melis Yalçın Seçil

Detaylı

Mimarlık Meslek Pratiği

Mimarlık Meslek Pratiği Mimarlık Meslek Pratiği Mimarlık Meslek Pratiği Mimarlık yapı sektörünün ayrılmaz bir parçasıdır. Yapı sektörü ise tüm dünyada diğer sektörler için itici güç oluşturan dinamik bir sektördür. Son elli yıldır

Detaylı

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI BİRİNCİ HAFTA 2 TURİZM OLAYI VE GELİŞİMİ Turizm kelimesinin Latincede dönmek, etrafını dolaşmak, geri dönmek anlamına gelen tornus kökünden türetildiği

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE. 1 Dersin Adı: Kurumlar Sosyolojisi. 2 Dersin Kodu: SSY 2001. 3 Dersin Türü: Zorunlu. 4 Dersin Seviyesi: Lisans

DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE. 1 Dersin Adı: Kurumlar Sosyolojisi. 2 Dersin Kodu: SSY 2001. 3 Dersin Türü: Zorunlu. 4 Dersin Seviyesi: Lisans DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE 1 Dersin Adı: Kurumlar Sosyolojisi 2 Dersin Kodu: SSY 2001 3 Dersin Türü: Zorunlu 4 Dersin Seviyesi: Lisans 5 Dersin Verildiği Yıl: 2 6 Dersin Verildiği Yarıyıl: Güz/III.Yarıyıl

Detaylı

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel

Detaylı

Fiyat nedir? Müşterilerin Değer Algısı FİYATLANDIRMA 5/21/2013. Copyright 2005 Brainy Betty, Inc. 1

Fiyat nedir? Müşterilerin Değer Algısı FİYATLANDIRMA 5/21/2013. Copyright 2005 Brainy Betty, Inc. 1 Fiyat nedir? Dar anlamda, mal ya da servis için ödenen para miktarı. FİYATLANDIRMA Geniş anlamda, tüketicilerin mal ya da hizmeti kullanmak ya da sahip olmak için takas ettikleri değerlerin toplamı Copyright

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sosyolojiye Giriş-2 SSG110 2 3+0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sosyolojiye Giriş-2 SSG110 2 3+0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Sosyolojiye Giriş-2 SSG110 2 3+0 3 4 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

2. SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ (20 Ekim 2014 05 Aralık 2014 )

2. SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ (20 Ekim 2014 05 Aralık 2014 ) 2. SINIFLAR PYP VELİ BÜLTENİ (20 Ekim 2014 05 Aralık 2014 ) Sayın Velimiz, Okulumuzda yürütülen PYP çalışmaları kapsamında; disiplinler üstü temalarımız ile ilgili uygulama bilgileri size tüm yıl boyunca

Detaylı

KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ HALKLA İLİŞKİLER VE REKLAMCILIK BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI BİRİNCİ YIL

KIRGIZİSTAN TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ HALKLA İLİŞKİLER VE REKLAMCILIK BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YIL KODU BİRİNCİ YARIYIL BES - 105 Beden Eğitimi ve Spor 0 2 0 GZT - 101 Temel Gazetecilik 3 0 3 GZT - 105 Yazılı ve Sözlü Anlatım 2 2 3 HİL - 107 İşletme Bilimine Giriş 3 0 3 HİL - 111 Sosyal

Detaylı

1. Sosyal Politika, hangi tarihsel olayın kendine özgü koşulları altında doğup gelişmiş bir sosyal bilim dalıdır?

1. Sosyal Politika, hangi tarihsel olayın kendine özgü koşulları altında doğup gelişmiş bir sosyal bilim dalıdır? ÜNİTE 1 Sosyal Politika Bilim Dalı Sosyal Politika bilim dalını neden tanımlamak gerekir? Sosyal Politika bilim dalını tanımlamak neden güçtür? Sosyal Politika ile çevresindeki başka sosyal bilim dalları

Detaylı

İçindekiler. Sayfa. vii

İçindekiler. Sayfa. vii İçindekiler Sayfa Bölüm 1. Genel Bakış. 1 Temel Kavramlar.. 1 Eğitim... 3 Öğrenme.. 5 Öğretim. 6 Yetiştirme. 7 Öğretim Tasarımı Süreci... 8 Öğretim Tasarımını Tanımlama Çabaları.. 12 Öğretim Tasarımının

Detaylı

YÖNETİM VE ORGANİZASYON

YÖNETİM VE ORGANİZASYON Dr. Polat TUNÇER YÖNETİM VE ORGANİZASYON Beta Yay n No : 2803 İşletme Ekonomi Dizisi : 552 1. Baskı Aralık 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-825 - 7 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay

Detaylı

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER

ANTROPOLOG TANIM A- GÖREVLER TANIM Antropolog, evrenin ve dünyanın oluşumu, yaşamın başlangıcı ve gelişimi, insanın biyolojik evrimi, ırkların doğuşu, insan topluluklarının fiziki yapı, kültür ve davranış özelliklerini ve diğer topluluklarla

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 DEĞİŞİM OLGUSU

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 DEĞİŞİM OLGUSU İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 DEĞİŞİM OLGUSU 1.1. Değişim ve Önemi...5 1.2. Değişimin Tanımı...7 1.3. Değişimin Benzer Kavramlarla İlişkisi...10 1.4. Değişimin Nedenleri...12 1.5. Değişimin Çeşitleri...21 1.6. Değişimin

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr.

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii. Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR. Yrd. Doç. Dr. İÇİNDEKİLER Önsöz... iii Şekiller Listesi... xvi Tablolar Listesi... xvii Birinci Bölüm İŞLETMECİLİKTE TEMEL KAVRAMLAR Yrd. Doç. Dr. Onur KÖPRÜLÜ Giriş... 1 1.1. Güdü, İhtiyaçlar ve Maslow un İhtiyaçlar

Detaylı

PAZARLAMA YÖNETİ Pazarlamanı n özellikleri: Değiş imi kolaylaş rması nsan ihtiyaçları n doyurulması na yönelik olması

PAZARLAMA YÖNETİ Pazarlamanı n özellikleri: Değiş imi kolaylaş rması nsan ihtiyaçları n doyurulması na yönelik olması PAZARLAMA YÖNETİMİ Pazarlamanın özellikleri: Değişimi kolaylaştırması. İnsan ihtiyaçlarının doyurulmasına yönelik olması. Değişken çevre koşullarında yapılması. İnsanlar ve örgütler tarafından yapılması.

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Lisans Programı

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Lisans Programı Yeni Nesil Devlet Üniversitesi SİYASAL BİLGİLER FAKÜLTESİ Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Lisans Programı 2015-2016 Tanıtım Broşürü Bölüm Hakkında Genel Bilgiler Kamu Yönetimi, işlevsel anlamda kamu politikaları

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE)

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar

Detaylı

Marketing Anadolu Mektep Eğitimleri. Yerel İşletmeler

Marketing Anadolu Mektep Eğitimleri. Yerel İşletmeler Marketing Anadolu Mektep Eğitimleri Yerel İşletmeler Marketing Anadolu Platformu, üretici Anadolu sanayicisine satışı artırıcı bir fonksiyon olarak pazarlama ve bileşenleri konusunda yön göstermek amacıyla

Detaylı

Eğitimin Toplumsal Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Adnan BOYACI

Eğitimin Toplumsal Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Adnan BOYACI Eğitimin Toplumsal Temelleri Yrd. Doç. Dr. Adnan BOYACI Eğitim Bir kavram olarak Bir süreç olarak Bir örgüt olarak EĞİTİM Bir sistem olarak Bir kavram olarak eğitim Bir kavram olarak eğitim Eğitim bireylerin

Detaylı

Niçin değişmek zorundayız?

Niçin değişmek zorundayız? Niçin değişmek zorundayız? Niçin değişmek zorundayız? Zorunlu olunduğu için Kaynaklarını verimli kullanmak için Rekabet edebilmek için Kurumların kendileri ile yarışmaları için Farklı olabilmek için Hızlı

Detaylı

YÖNETİM Sistem Yaklaşımı

YÖNETİM Sistem Yaklaşımı YÖNETİM Sistem Yaklaşımı Prof.Dr.A.Barış BARAZ 1 Modern Yönetim Yaklaşımı Yönetim biliminin geçirdiği aşamalar: v İlk dönem (bilimsel yönetim öncesi dönem). v Klasik Yönetim dönemi (bilimsel yönetim, yönetim

Detaylı

Pazarlama İlkeleri. Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ

Pazarlama İlkeleri. Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ Pazarlama İlkeleri Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ Yazarlar Yrd. Doç Dr. Ali GÜLÇUBUK Yrd.Doç.Dr.Akif ALTINBIÇAK Yrd.Doç.Dr. Berrin YÜKSEL Yrd.Doç.Dr. Emin Akkılıç Yrd Doc. Dr. Gülnur ETİ İÇLİ Yrd.

Detaylı

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI

2 İNSAN KAYNAKLARI PLANLANMASI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR11 1.1. İnsan Kaynakları 12 1.1.1. Tanımı 12 1.1.2. Kapsamı 13 1.2. İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihçesi 14 1.2.1. Klasik Kuram 14 1.2.2.İnsani İlişkiler

Detaylı

Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program

Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program Amaç Kurumsal iletişim bir kuruluşun hedeflediği kitleye

Detaylı

KAZAN KAZAN FELSEFESİ CRM

KAZAN KAZAN FELSEFESİ CRM KAZAN KAZAN FELSEFESİ CRM SÜHEYLA ŞENOĞLU Müşteri İlişkileri Yöneticisi 1 21. yüzyılı yaşamaya başladığımız, şaşırtıcı ve hızlı değişimlerin yaşandığı dünyada geleneksel pazarlama anlayışını değiştirmek

Detaylı

ÖNSÖZ 5 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM...

ÖNSÖZ 5 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM... İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 Bölüm 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM... 13 İletişim Sürecinin Ögeleri... 13 İletişim Sürecinin İşleme Süreci... 14 Kod ve Kodlama... 14 Etkili İletişimde Kodlama ve Kod Açımlama... 15

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ İLE PROGRAM YETERLİLİKLERİ İLİŞKİSİ

BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ İLE PROGRAM YETERLİLİKLERİ İLİŞKİSİ Alana Özgü Yetkinlik YETKİNLİKLER İletişim ve Sosyal Yetkinlik Öğrenme Bağımsız Çalışabilme ve Sorumluluk Alabilme BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI - TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ

Detaylı

T.C. BEYKENT ÜNİVERSİTESİ. Kontrol Sistemleri

T.C. BEYKENT ÜNİVERSİTESİ. Kontrol Sistemleri T.C. BEYKENT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRONİK VE HABERLEŞME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ Kontrol Sistemleri Ödev-1 Ödevin Konusu Otomatik Kontrol Sistemlerinin Tarihi Gelişimi Dersi Veren

Detaylı

BURCU ŞENTÜRK Bu Çamuru Beraber Çiğnedik

BURCU ŞENTÜRK Bu Çamuru Beraber Çiğnedik BURCU ŞENTÜRK Bu Çamuru Beraber Çiğnedik BURCU ŞENTÜRK 1984 yılında Eskişehir de doğdu. Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü nü bitirdi. ODTÜ Sosyoloji Bölümü nde yüksek

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 BÖLÜM 2

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 BÖLÜM 2 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 1. REKLAMIN TANIMI, KAPSAMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ... 5 1.1. Reklamın Pazarlamadaki Yeri... 5 1.2. Reklamın Tanımı... 6 1.2.1. Üretici Açısından Reklam... 7 1.2.2. Tüketici Açısından

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

İKİNCİ YIL ÜÇÜNCÜ YIL

İKİNCİ YIL ÜÇÜNCÜ YIL ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ LİSANS DERS PROGRAMI (II.Öğretim) 101 İktisada Giriş I 2 0 2 4 102 İktisada Giriş II 2 0 2 4 103 Genel Muhasebe I 2 0 2 4 104 Genel Muhasebe II 2 0 2 4 105

Detaylı

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ

HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ I.YARIYIL Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I (2 0 2) : İnkılâp ve benzeri kavramlar. Osmanlı Devletinin son dönemlerinde batılılaşma adına yapılan

Detaylı

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM ÖRGÜT YÖNETİMİ VE YÖNETİMDE SORUN ÇÖZME

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM ÖRGÜT YÖNETİMİ VE YÖNETİMDE SORUN ÇÖZME İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM ÖRGÜT YÖNETİMİ VE YÖNETİMDE SORUN ÇÖZME A. YÖNETİM, YÖNETİCİLİK VE LİDERLİK... 3 1.Yönetim Kavramı... 3 1.1. Yönetim Sürecinin Özellikleri... 4 1.2. Örgütlerde Yönetim Düzeyleri...

Detaylı

www.canancetin.com 1

www.canancetin.com 1 www.canancetin.com 1 www.canancetin.com 2 canancetineylul@gmail.com esincanmutlu@gmail.com www.canancetin.com 3 www.canancetin.com 4 Yeni kurulan ARMADA Pazarlama Şirketi, dünyada ve Türkiye de hızla gelişen

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Unvanı: Prof. Dr. Tel: (0532) 3771375

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Unvanı: Prof. Dr. Tel: (0532) 3771375 Adı Soyadı: İZZET BOZKURT ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Unvanı: Prof. Dr. Tel: (0532) 3771375 Doğum Tarihi: 23.07.1966 izzet.bozkurt@gmail.com Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Gazetecilik ve Halkla

Detaylı

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42 Bölüm 1 Kariyer Gelişimi Müdahalelerine Giriş 1 Zaman Boyunca Çalışmanın/İşin Anlamı 8 Çalışma ile Kendine Değer Verme Arasındaki Bağ 11 Sistematik Olarak Kariyer Gelişimi Müdahaleleri Sağlama 14 Kavramların

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı