Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences"

Transkript

1 Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi Pamukkale Uiersity Joural of Egieerig Scieces DİNAMİK İNSANSIZ HAVA SİSTEMLERİ ROTA PLANLAMASI LİTERATÜR ARAŞTIRMASI VE İNSANSIZ HAVA SİSTEMLERİ ÇALIŞMA ALANLARI LITERATURE REVIEW OF DYNAMIC UNMANNED AERIAL SYSTEM ROUTING PROBLEMS AND PROPOSALS FOR FUTURE STUDIES OF UASs Ciha ERCAN 1*, Ceriye GENCER 2 1Sauma Bilimleri Estitüsü, Kara Harp Okulu, 06654, Akara. 2Mühedislik Fakültesi, Edüstri Mühedisliği Bölümü, Gazi Üiersitesi, 06570, Akara. Geliş Tarihi/Receied: , Kabul Tarihi/Accepted: *Yazışıla yazar/correspodig author doi: /pajes Özet İsasız Haa Sistemleri (İHS) ile sağlaa tekolojik olaaklar kadar öemli ola bir husus da, kullaıcıı bu olaakları etki şekilde plalayabilmesi, ihtiyacı ola alık değişikliğe çabuk ayak uydurabilmesi, karar ericiler içi öemli olabilecek bilgiyi doğru e zamaıda paylaşabilmesi, kısaca ağ üzeride erimli çalışabilmesidir. Muhabere Elektroik e Bilgi Sistemleri (MEBS) deki gelişmeler, Araç Rotalama Problemii (ARP) diamik durumlarda da çözümüü mümkü kılmıştır. Bu bağlamda İHS lerii, keşif faaliyetleri rota plalaması kapsamıdaki ARP uygulamaları her geçe gü gelişerek artmaktadır. Bu makalei amacı, İHS lerii diamik rota plalaması kapsamıda yapıla literatür çalışmalarıı icelemesi, kapsamlarıı tespiti, bu aladaki gelişmeler ile çalışılmaya alaları belirlemesi e böylelikle ileride araştırma yapılabilecek alalara yö erilmesidir. Bu sayede, İHS leri haada kalış süresii artırılmasıda ziyade, haada kaldığı müddetçe yol içi ayrıla iteliksiz zamaı azaltılarak, hedefler üzerideki göreii icra ettiği itelikli zamaı artırılması hedeflemektedir. Aahtar kelimeler: İsasız haa sistemleri, İsasız haa araçları, Araç rotalama problemi, Diamik araç rotalama problemi. 1 Giriş Etki e ilgi alalarıı büyümesi, harekât alaıda İHS kullaımıı zorulu kılmış; büyüye ilgi alaıda, hedefler e hasım hakkıda alık bilgi sahibi olmak, zamaıda karar erebilmei e öemli usuru halie gelmiştir. Bu kapsamda güümüzde İHS ler hem ülkemizde hem de tüm düyada yoğu olarak kullaılmaktadır e gelecekte de kullaımıı artacağı değerledirilmektedir. Eaterde bulua eya buluacak İHS leri itelik e icelikleri ile birlikte, bu sistemleri bir arada etki bir şekilde bilimsel yötemlerle plalaması, ağ destekli yeteek kapsamıda kaçıılmaz olmuştur. Gelişe tekoloji e değişe harp doktrileri, Silahlı Kuetleri barışta dâhi tehditlere karşı caydırıcılık sağlayabilecek, göreii e kısa sürede, diamik e ekoomik şekilde icra edebilecek moder sistemleri eaterie katmaya zorlamıştır. İçide yaşadığımız Bilgi Çağı da, sistemleri erimli tedariki, plalaması e kullaılması ö plaa çıkmış, bilgi üstülüğü ü sağlaması saaşı kazaılmasıı bir gereği olmuştur. Yüzyıllar boyuca kara e deizde yapıla iki boyutlu muhabereler, uçakları eklemesiyle üç boyuta, 20. yy sorasıda ise uzayı eklemesiyle dört boyuta çıkmıştır. Bu bağlamda İHS ler, çok boyutlu harekât doktriide gelecekte Abstract Outwith the techological deelopmets made with Umaed Aerial Vehicles (UAV); other importat issues for the users like effectie plaig ad re-plaig; proidig the clear, cocise ad timely iformatio to the decisio makers is part of the Network Eabled Capability. Sigificat improemets to the Commuicatio ad Iformatio systems hae made it possible to fid dyamic solutios for Vehicle Routig Problems. I this cotext, Vehicle Routig applicatios for UAVs i recoaissace missios are icreasig expoetially. This study iestigates the literature i dyamic route plaig, defiig the scope ad idetifyig shortcomigs for future studies i Umaed Aerial Systems. Usig this approach ot oly reduces stagat trael time to target time but icreases the usable times spet o targets. Keywords: Umaed aerial systems, Umaed aerial ehicles, Vehicle routig problems, Dyamic ehicle routig problem. de aahtar rol oyayacaktır. Bu kapsamda, Goraj, [1] İHS leri e öemli kullaım alalarıı aşağıdaki şekilde özetlemiştir: Kötü haa e çere koşulları, ükleer, biyolojik e kimyasal olarak kirletilmiş bölgeler, radyasyo tehdidii olduğu bölgeler gibi İHS leri tek çözüm olduğu tehlikeli göreler, Haa tahmii, atmosfer e okyauslar hakkıda eri toplama, çeresel, tarım, mayetik e radyolojik haritalama maksatlı gözetlemeler gibi İHS leri hem e ekoomik hem de e iyi çözümü olduğu bilimsel göreler, Sıır güelik, şehirleri trafik durumu, bölgesel haa röle e baz istasyou, koruma altıdaki alaları gözetlemesi, yagı, boru hatları e eerji akil hatlarıı kotrolü gibi İHS leri ticari olarak tercih edildiği göreler. İHS gibi maliyetleri çok yüksek ola, geellikle dışa bağımlı askeri sistemleri plalaması e erimli kullaımıa ola gereklilik giderek arta stratejik bir ihtiyaç halie gelmiştir. Bilgi e iletişim sistemleride so zamada meydaa gele gelişmelere paralel olarak, sistemleri kullaım maliyetlerii azaltıcı rota plalaması uygulama alaları da giderek artmıştır. Dolayısıyla, İHS leri ekoomik e erimli kullaımı içi 104

2 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar rota plalaması ı çözüm uygulamaları, etki bir araç olarak ortaya çıkmaktadır. Moder saaşlarda zafer; düşmaı daha öce göre, kuetlerii görümezlikle düşmada saklayabile e düşmada öce karar erme dögüsüü tamamlaya, bilgi tekolojilerie sahip tarafa daha yakı görümektedir [2]. İsasız Haa Araçları (İHA) içeriside pilotu olmada hareket edebile, uzakta kumada ile yöetilebile e uçuşta öce rotası ile faydalı yük göreleri plalaabile araçlar olarak taımlamışlardır [3]. Bu kapsamda, İHA ı da içide buluduğu isasız sistemler, isaları giremediği eya girmesii tehlikeli olduğu ortamlarda yoğu olarak kullaıla moder çağı sistemleridir. İHS güümüzde sadece hedef tespit e keşif amaçlı değil, ayı zamada saaş uçağı olarak da kullaılmaktadır. Hedef seçimideki Tespit et, Teşhis et, Yok et (3F: Fid-Fix-Fiish) üçlü mekaizmada artık sadece İHS leri yeterli olduğu bir döemde olduğumuz aşikârdır. Hedefler artık sadece İHS ler ile tespit edilebilmekte, teşhis edilebilmekte e sadece İHS ler ile etkisiz hâle getirilebilmektedir. Bu edele, ordular içi stratejik ola bu sistemlerde e fazla fayda sağlayacak plalamaları, bilimsel metotlar ile yapılması gerekmektedir. 2 Araç Rotalama Problemleri Geel alamda, malları depo e müşteriler arasıda dağıtımıyla ilgilee problemler, ARP olarak adladırılır [4]. ARP, ilk olarak 1959 yılıda Datzig e Ramser, [5] tarafıda literatüre kazadırılmıştır. Yazarlar çalışmalarıda bezi istasyolarıa bezi dağıtımı problemi üzeride durmuşlar e çözüm içi ilk matematiksel programlama modelii yazmışlardır. ARP de, her biri kedi deposuda hareket ede e yie bir depoya döe araçlar tarafıda, müşterileri ihtiyaçlarıı belirlee kısıtlar altıda karşılaya e taşıma maliyetlerii eya kat edile yolu miimize edildiği rotalar kümesi belirleir. İHS de, belirli bir yer kotrol istasyouda hareket ede, tespit edile hedefleri erile tahditler altıda gözetleyerek yie bir yer kotrol istasyoua döe e kat edile mesafei e az olmasıı hedeflediği bir uygulama olması sebebiyle, İHS rota plalamaları ARP problemi olarak ele alııp; bu kapsamda çözüm araabilir. ARP, problemi çözmek içi gerekli ola hesaplama gücüü problemi boyutuyla birlikte üssel olarak arttığı NP-zor problemler sııfıa gire e yaygı olarak bilie bir tamsayılı programlama problemidir. Bu tür problemlerde çözüm zamaıı öemli olduğu durumlarda doğru souca hızlı bir şekilde ulaşabilmek içi, yaklaşık souçları buluması hedefleir. Bu göre geellikle, problemi doğasıı alamaya çalışa çeşitli sezgisel yötemlerle yerie getirilir [6]. Homoje bir filoya sahip klasik ARP i matematiksel modeli içi geel bir formülasyo aşağıda erilmiştir [7]. Formülasyoda ; = Düğüm sayısıı, NV = Araç sayısıı, K = aracıı kapasitesii, T = aracıı maksimum rota zamaıı, Di = i oktasıdaki talebi (d1=0), ti = aracıı i oktasıda yapacağı iş süresii (t1 =0), t = aracıı i oktasıda j oktasıa ulaşması içi geçe zama (tii = ), c = i oktasıda j oktasıa ulaşma maliyetii (ör. mesafe), x = Eğer aracı i oktasıda j oktasıa ulaşıyorsa 1, aksi halde 0 olduğuu göstermektedir. i1 i1 1 j1 1 i1 j1 i1 j1 NV j 1 i1 j 1 NV i1 j 1 1 s. t. x 1 ( j 2,..., ) x ip Mi NV x 1 ( i 2,..., ) pj 0 ( 1,..., NV ; p 1,..., ) d x K ( 1,..., NV ) i t x t x T i j 2 i2 x 1 j i1 c x x 1 ( 1,..., NV ) x 1 ( 1,..., NV ) x 0 eya1, tüm i, j, içi X S ( 1,..., NV ) (6) Yukarıdaki matematiksel modelde, (1) deklemi toplam mesafei miimum yapılmasıı, (2) e (3) deklemleri ise her oktaı tek bir araç tarafıda ziyaret edilmesii sağlamaktadır. Rota deamlılığı (4) deklemi ile, araç kapasite kısıtı ise (5) deklemi ile taımlamıştır. Toplam zama kısıtıı taımlaya deklem (6) dir. (7) e (8) deklemleri, araç mecuduu aşmamak amacıyla komuştur. Gerçek düya problemleride ar ola farklı tahditler, ARP de çeşitliliği de beraberide getirmiştir. Literatürde yukarıda geel olarak çerçeesi çizilmiş yaklaşımda farklı olarak, değişik özellik e kısıtlara sahip ARP leri icelemesie yol açmıştır. ARP i literatürde ele alımış birçok farklı türü olmakla birlikte, temel olarak beş sııfta bahsetmek mümküdür. Bular; diamik e statik çere durumlarıa, rotalama durumlarıa, kısıtlara, yolları durumua e amaç foksiyolarıa göre iceleebilir (Şekil 1). Her durum kedi içeriside ayrı ayrı iceleebileceği gibi, diğer durumlarla da etkileşim halide olabilir. Diğer bir ifadeyle, diamik bir durum açık uçlu bir durumu barıdırdığı gibi, asimetrik yol durumuu da içerebilir. Bezer şekilde, simetrik e periyodik yüklemeli bir ARP problemi, kapalı e statik durumlar içi de iceleebilir. Bu çalışma esasıda ARP kousuda so 15 yılda yayımlaa 170 makale icelemiş, özellikle Diamik ARP (DARP) türü problemlerle ilgili yapıla çalışmalar detayladırılarak 2012 yılıa kadar İHS ARP diamik uygulamalarıda icelememiş alalara dikkat çekilmeye çalışılmıştır. ARP problemlerii geel sııfladırılması kapsamıda, İHS uygulamaları içi yapılabilecek çalışmalar dördücü bölümde erilmiştir. (1) (2) (3) (4) (5) (7) (8) (9) (10) 105

3 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar Şekil 1: ARP Problemlerii geel sııfladırılması. 3 Diamik Rota Plalaması Çalışmaları Diamik durum, statik ortamda (Şekil 2) bir değişikliği meydaa gelmesiyle oluşur. Öreği Şekil 2 deki statik durumda, keşif e gözetleme görei kapsamıda belirlee 14 hedef içi atamış 3 adet İHA; iiş e kalkışı gerçekleştirilebileceği tek bir pist ardır. Tüm İHA ları göre öceside kouşladığı bu pist, ayı zamada İHA ları kotrolüü e yöetimii de yapıldığı yer kotrol istasyoudur. Göreledirme, t=0 aıda, yai ilk İHA ı gözetleme faaliyetlerie başlamasıda öce yapılmıştır. 1, 2, 4 e 5 umaraları hedefler, göree başlamada öce 1 umaralı İHA ya (mai rota); 6, 7, 8, 9 e 10 umaralı hedefler 2 ci İHA ya (kırmızı rota); 11, 12, 13, 14 e 15 umaralı hedefler ise 3 umaralı İHA ya (beyaz rota) atamıştır. Şekil 2 de de görüldüğü gibi, ilk haa göre emrie (HGE) göre, İHA- 1 kalkışıda heme sora sırasıyla 4, 1, 2 e 5 umaralı hedefleri gözetleyip tekrar kalktığı yer kotrol istasyoua iecektir. Her bir İHA ayı zamada farklı bir rotayı temsil etmektedir. Statik durumda göre başladıkta sora hiçbir edele HGE de değişiklik yapılamaz. Bu durumda tüm İHA lar, göre soua kadar kedilerie t=0 aıda bildirilmiş rotayı takip ederek belirlemiş yer kotrol istasyoua döerler. Gerçek İHA uygulamalarıa uygu olmaya bu durumda, göre esasıda meydaa gelecek değişikliklere (diamik durumlar) İHA lar e yer kotrol istasyoları kayıtsız kalırlar. Göre almış bir İHA ı düşmesi, yei bir İHA ı sisteme dâhil edilmesi, göre esasıda İHA ya haada yakıt ikmali yapılarak kapasitesii arttırılması, yei bir Yer Kotrol İstasyouu (YKİ) hizmete açılması, yei bir hedefi ai olarak ortaya çıkması (Şekil 3), HGE deki heüz gözetlememiş bir hedefi listede (rotada) çıkartılması, tehlikeli güzergâhları kapatılması, daha öcede yasaklaa güzergâhı müsaade edilmesi.b. gibi durumlar İHS sistemleri içi diamik durum olarak ele alıabilir. Problemi diamik ersiyouda, zama geçtikçe e İHA lar gözetleme maksatlı keşif faaliyetlerie deam ederke yei belire hedefler, daha öcede plalamış rotaları değişmesie ede olabilirler. Öreği, Şekil 3 de resmedildiği gibi 3 adet İHA görelerie deam ederke t1 aıda 2 umaralı hedefi yakııda e İHA-1 i sorumluluk sahasıda kırmızı ile işaretlee yei e öemli bir hedef sisteme dâhil olmuştur. Burada sorulacak soru yei hedef e az maliyetle hagi İHA ı rotasıa dahil edilecek e dahil edile rotada hagi sırada gözetleecek? tir. Literatürde, ARP kousuda oldukça fazla çalışma olmasıa rağme, DARP kousuda yapıla çalışmalar ispete azdır. DARP araştırmaları kousu ise geelde karada kouşlu araçlar içidir. Bu çalışmalarda mesafeler geellikle iki boyutlu olarak ele alımıştır. Haada kouşlu araç sistemleri içi diamik çalışmaları sayısı yok deecek kadar azdır: O'Rourke e arkadaşları [8] çalışmalarıda, Bosa Saaşı sırasıda kullaıla İHS leri rotalarıı diamik olarak bulabilmek maksadıyla Tabu Arama sezgiselii; İHS sistemleride göre atamaları üzeride çalışa Ji.d., [9] ise ortaklaşa arama modeli öermişlerdir. Kim.d., [10], otoom çalışa İHS ler içi sıırlı bilgileri olduğu durumlardaki İHS alık rota plalamalarıı çalışmışlardır. Bu kapsamda belirsizlik durumlarıda diamik plalama öerileride bulumuşlardır. Çok amaçlı stokastik gözetleme zamaları kousuda çalışa Peg e Gao, [11] ise, göre süresii e kullaıla araç sayısıı azaltılması içi e yakı ekleme geliştirme algoritmasıı öermişlerdir. 3 Şekil 2: Statik durum öreği (t=0 aıda tüm hedefler öcede plalı). Şekil 3: Diamik duruma geçiş (t=t1 zamaıda ai e plasız hedefi sisteme dâhil olması). 106

4 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar Bezer şekilde, Dua.d., [12], çoklu heteroje İHS uygulamaları içi diamik e belirsizlik durumlarıı irdelemişler e Max-mi adaptif karıca koloisi yaklaşımıı; Murray e Karwa, [13] ise haa operasyolarıda kullaılmak üzere yeide atama e yeide rotalama problemleride diamik rotalama içi Tam sayılı programlamayı öermişlerdir. Literatür araştırmalarıda da görüldüğü üzere, güümüzde daha yaygı ihtiyaç duyula DARP i İHS uygulamaları, ARP gibi heüz detaylı icelemiş bir kou değildir. Yapıla çalışmaları ise uluslararası araştırmalar olduğu, ulusal bir çalışmaı olmadığı görülmüştür. Türkiye i İHS alaıda hâlihazırdaki e gelecekteki durumuu aaliz ede Masız, [14], İHS ler içi Yeteek tabalı tekoloji ögörüsü modeli, İHS uygulaması başlıklı çalışmasıda, Türkiye içi İHS yeteek alalarıı belirlemesi e tekoloji taksoomisi kousuu irdelemiş e Delphi tekiği ile tekoloji ögörüsü yapmıştır. Masız, Türkiye i döemide zayıf ola durumuu ciddi yatırımlar yaparak güçledireceğii, İHS yi etkili hassas e küçük silah sistemleri ile doatarak muharip bir haa aracı halie döüştürme yoluda prototip sistem geliştirmeye yöelik projeler üreteceğii ögörmüştür. Bu ögörüde hareketle, milli İHS üretim imkâ e kabiliyetii artmasıyla birlikte eaterde bulua İHS sistemleri farklılaşacak, göre plalamaları daha karmaşık hale gelecektir. Farklı imkâ e kabiliyette ola (heteroje) İHS sistemlerii farklı sorumluluk alalarıda ortaya çıkabilecek değişik göreleri icra edecek esek e diamik bir göre plalamasıa ihtiyaç duyulacaktır. Bu plalamalarda farklı tipteki İHS leri bir arada kullaılması e aralarıda bilgi paylaşımıı sağlaması gerekir. Böylelikle sistemler acak bir bütü olarak ağ destekli yeteek koseptie uygu olarak kullaılabilecek, göreler etki e süratli yapılabilecektir. İHS tekolojisie sahip ülkelerde geliştirile muharip (mühimmat kullaabile) İHA ları satışıda ortaya koa yaptırımlar eticeside, yei tekolojileri kazaılmasıda milli projelere ağırlık erildiği gözlemlemektedir. İcelee çalışmalar arasıda, İHS sistemlerii ağ merkezli yeteek koseptide ele ala çalışma yüzdesi çok düşüktür (%1). Çalışmalarda, ABD tarafıda (öreği Predatör) yürütüle İHS plalamalarıı hiyerarşik bir yapıda olduğu e özellikle silahlı İHS leri kullaımı, agajma kuralları kapsamıda yapıldığı içi so kararı isa tarafıda erilmesi gerekliliğii göz ardı edilmemesi gerektiği ifade edilmiştir [15]. Dikkat edilmesi gereke ikici bir kou ise, bu tür stratejik sistem plalamalarıı merkezi olarak yapılması gerekliliğidir. Ademi merkeziyetçi bir plalama alt problemler içi uygu çözümler üretebilir acak stratejik seiyede uygu olmaya çözümler ürettiği gibi, koordiasyo problemleri de yaratabilir. 4 ARP Sııfladırılması e Bu Kapsamda İHS leri Uygulama Alaları Bu bölümde, Şekil 1 de geel sııfladırması yapıla ARP i İHS kapsamıda yapılabilecek rota plalaması uygulamaları detayladırılmıştır. Bu bağlamda, geel formülasyou ikici bölümde erile modele ilae olarak çeşitli gerçek durumlar ilae edilerek Şekil 4 deki gibi detayladırıla ARP uygulamalarıa göre, İHS leri hagi sııfladırmalarda asıl iceleebileceği ifade edilmeye çalışılmıştır. Şekil 4: ARP problemlerii detaylı sııfladırılması. 4.1 Statik e Diamik Ortama Göre ARP Statik ARP (StARP) StARP de, problem çözülmede öce YKİ, İHA e hedeflere ait gerekli tüm bilgiler (kısıtlar, talepler, kapasiteler, maliyet bilgileri.b) bilimektedir, bu bilgiler problemi çözüm aşamasıda da değişkelik göstermez e sabittirler. Gerek yol güzergâhıı tespit edecek algoritmaı çalışması sırasıda, gerekse İHA ları göreii icra ederke girdilerde bir değişiklik olmuyorsa, çalışma StARP olarak ele alıabilir. Acak bu durum gerçek harekât alaı ile örtüşmemektedir. Komuta, Kotrol, Keşif, Bilgisayar, İstihbarat, Gözetleme e Muhabere (K3BIGM) kapsamıdaki gelişmeler; yer kotrol istasyou tarafıda İHA görütülerii alık alımasıı, saiyeler içeriside kıymetledirme merkezlerie iletilmesii, kıymetledirmeler soucu İHA göre emirleride gerçek zamaa yakı değişiklikler yapılarak rotalarıı yeide belirlemesii mümkü kılmıştır. Bir İHA ı düşmesi, diğer bir İHA ı göre plalamasıı alık değiştirme gerekliliğii ortaya çıkartabilmektedir. Daha öcede hedef içi belirlee gözetleme zamaları değişebilir, hedefte tehdit görütü ermeyebilir eya haa koşulları sebebiyle hedef üzeride uçuş plaladığı gibi gerçekleşmeyebilir. Bu tür durumlar hedefleri yeide sıralaması ihtiyacıı ortaya koyarke, etkisiz hale getirilmesi gereke ai bir hedefi belirmesi yeide sıralama ihtiyacı ile birlikte, farklı imkâ kabiliyette ola İHA ya ihtiyaç duyması sebebiyle yeide atama problemii de ortaya çıkartabilir. Bu çalışma esasıda ARP kousuda icelee 170 makalede büyük bir çoğuluğuu (%91) statik durumları ele aldığı gözlemlemiştir. Dolayısıyla İHS ler kousuda yapılacak çalışmaları diamik olarak çalışılmasıı gerçek problemleri yasıtması açısıda daha uygu olacağı değerledirilmiştir Diamik ARP DARP de yer ala diamik lik yaklaşımı karar ericiler içi, araç rotaları e çizelgelemeside ihtiyaç duyula bilgileri diamik olarak açığa çıkmasıı göstermektedir. Biachi, [16] ye göre problemi diamik yapa iki öemli durum ardır: 107

5 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar Problemle ilgili bilgiler zamala değişmektedir e çözümler mutlaka zama ilerledikçe yei gele bilgilerle eşzamalı bulumalıdır. Bu ö çözümü buluamayacağı alamıa gelmektedir. Keşif, Gözetleme e İstihbarat göreide askeri harekâtı başarısı içi öemii so o yıldır iaılmaz orada artıra İHS ler karmaşık e diamik bir ortamda, baze tek başlarıa baze de isalı sistemlerle göre alırlar. Bu ortamda, harekât alaıda zamaa duyarlı ai hedefler içi rotalarıı diamik olarak değiştirme ihtiyacı duyarlar. StARP de farklı olarak, DARP de gerek algoritmaı çalışması gerekse İHA ı göreii icra etmesi sırasıda, yei hedefler plalamalara dâhil edilebilir, plalamış hedefler herhagi bir sebeple iptal edilebilir, göreii icra ede bir İHA herhagi bir sebeple göreie deam edemeyebilir. Bu gibi durumlar diamik durumları doğurur. İHA larda alıa alık görütüler, hedefi yerii hassas bir şekilde tespit edilmesii e böylelikle ateş sistemlerii hedeflerii büyük bir doğrulukla etkisiz hale getirmesie yardımcı olurlar. İHA lar üzeride geelde Elektooptik (EO) eya Ifrared (IR) sesörleri mecuttur [13]. Her sesörü diğer sesöre karşı aatajları ardır. Silahlı İHA ları arlığı ise güümüzde ikâr edilemez bir gerçektir. Her hedefi gözetlemesi içi ihtiyaç duyula sesör (faydalı yük) tipi farklılık arz edebilir eya hedefi etkisiz hale getirilmesi içi silahlı İHA göreledirilmek zoruda kalıabilir. Türkiye de çalışılmamış ola bu kou içi, her bir İHA ya, imkâ e kabiliyetlerie (üzeride taşıyabileceği sesör e silah sistemlerie) göre etkilik skoru erilebilir e Karar Destek Sistemleride bu durum plalamalara dâhil edilebilir. Statik durumlar içi belirlee amaç foksiyou, diamik ARP içi alamsız kalabilir. Psaraftis [17] bu tür uygulamalarda etkilik, erimlilik gibi performas ölçümlerii daha alamlı amaç foksiyou olduğuu belirtmiştir. Nitekim Murray e Karwa [13] çok amaçlı yaptıkları çalışmalarıda birici amaçlarıı tüm görei etkiliği olarak belirlemişler, geelde tek amaç olarak kullaıla kat edile yolu azaltılmasıı ise üçücü öcelikli olarak değerledirmişlerdir. İHS leri, diamik çalışırke kara eya deiz araçlarıda farklı kıla öemli bir özellik de, yei bir İHA göreledirilmesi kara eya deiz aracı göreledirilmeside daha zor olması e zama gerektirebilmesidir. Buu edei İHS leri göre içi uçuşa hazırlamasıda diğerlerie orala daha uzu zamaa ihtiyaç duymasıdır. İcelee makalelerde, gerçek zamalı rota plalamasıda diamik ortamlı bilimsel çalışmaları az olduğu (%9), yapıla çalışmaları da geelde so zamalarda olduğu gözlemlemiştir. Türkiye de ise DARP yi İHS ler içi uygulaya bir yayıa rastlamamıştır. 4.2 Rotalama Durumlarıa Göre ARP Açık Uçlu ARP (AUARP) AUARP de rotalar merkez depo ile başlamakta, talep oktası ile soa ermektedir. Buu sağlaması içi ek olarak yei bir kısıtı modele eklemesie gerek yoktur. Souç zate açık uçlu rotalar doğuracaktır [18]. AUARP, yaklaşık yirmi yıldır literatürde olmasıa rağme, çalışmaları so yıllarda yoğulaştığı görülmüştür. Bu çalışmaları çoğu, elere paket e gazete taşıma problemleri olarak ele alımıştır. İlk olarak 1981 yılıda Schrage tarafıda literatüre kazadırıla bu tür uygulamalar, ikili işbirliği eya NATO kapsamıda farklı ülkeler tarafıda işletile İHS leri göre alaımızda kullaımı ile mümkü olabilir. Öreği, NATO kapsamıda bir operasyoda göre ala birliklerimizi sorumluluk sahasıdaki gözetleme ihtiyaçları içi diğer ülkeleri sahip olduğu İHS leri kullaılması gibi. Bu durumda İHS leri erede kalktığı e ereye ieceği ile ilgileilmez (başlagıç e bitiş oktaları), sadece gözetleme yapılacak hedefler (müşteriler) e rota belirleir Kapalı Uçlu ARP (KUARP) KUARP de her bir rota bir YKİ de başlatılıp, ayı YKİ de bitirilmelidir. Tek YKİ li problemlerde buu sağlaması içi modele ilae kısıt eklemelidir. İHS ler içi, KUARP de her rota bir YKİ de başlatılıp, ayı YKİ de bitirilmelidir. Bu tür çözümlere literatürde çok sık rastlamaktadır. Bu edele yapılacak araştırmalarda AUARP uygulamalarıa yöelimesii uygu olacağı düşüülmektedir. 4.3 Kısıt Durumlarıa Göre ARP Kapasite Kısıtlı ARP (KKARP) KKARP de, tüm müşterileri talepleri dağıtılır, talepler belirlidir e öcede biliir. Araçlar, tek bir merkez depoda hareket ederler, ayı kapasitede yai homojedirler. Araçlar içi yalızca kapasite kısıtı söz kousudur. KKARP de amaç, tüm müşterilere yapıla serisi toplam maliyetii miimize etmektir. İHS KKARP uygulamalarıda her bir hedefi gözetlemesi içi gereke süre belirlidir e öcede biliir. Burada İHA ları azami haada kalış süresi (dayaıklılık) kapasite kısıtı olarak ele alımaktadır. İHS leri üzeride bulua sesörleri kapasiteleri de (kameraları kayıt imkâı.b.) kapasite kısıtı olarak ele alıabilir. Ayrıca, çalışmalarda dayaıklılık yerie İHS leri yakıt durumları da kapasite kısıtı olarak değerledirilebilir Zama Pecereli ARP (ZPARP) ZPARP i Braysy e Gedreau, [19], farklı coğrafi alalarda dağıık olarak bulua müşteriler kümesie bir depoda e düşük maliyetli rotaları tasarlaması problemi olarak taımlamışlardır. Rotalar, erile bir zama aralığıda her müşteri bir kere e sadece bir araç tarafıda ziyaret edilecek şekilde tasarlamalıdır e her rota depoda başlayıp yie depoda so bulmalıdır. ZPARP İHS ler içi, harekât alaıı farklı coğrafi alalarıda dağıık olarak bulua hedeflere sabit bir YKİ de başlayarak belirlee zama kısıtıa uygu olarak, e düşük maliyetli rotaları tasarlaması problemi olarak taımlaabilir. Rotalar, erile bir zama aralığıda her hedefi bir kere e sadece bir İHA tarafıda ziyaret edilecek şekilde tasarlamalıdır, ayrıca her rota YKİ de başlayıp YKİ de so bulmalıdır. Hedefleri gözetlemesi içi belirlee zama aralığı geşek eya sıkı olabilir. Geşek olduğu durumda zama peceresi kısıtı ihlal edilebilir, sıkı olduğu durumda ise bu kısıt mutlaka sağlaır eya ihlal edile kısıt içi amaç foksiyouda ceza ödeir. İHS ler kousuda yapıla çalışmalarda iceleeler arasıda uygulamaları geelde (%63) ZPARP çalışıldığı görülmüştür. Acak, İHS leri hedef üzeride belirlee zama peceresi içeriside bir ağırlıkladırma yapılabilir, belirlee zama peceresi içeriside tercih edile zama dilimi probleme dâhil edilebilir. Böylelikle gözetlemei, belirtile zama peceresii başıda, ortasıda eya souda yapılması tercih sebebi olarak ele alıabilir Mesafe Kısıtlı ARP (MKARP) MKARP de, rotalara ataa her aracı gidebileceği maksimum mesafe kısıtı mecuttur. İHS leri bu tür uygulamalarıda, rotalara ataa her bir İHA ı gidebileceği 108

6 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar maksimum mesafe (zama) kısıtı ardır. Burada İHA ları azami mezili (dayaıklılık) mesafe kısıtı olarak ele alıabilir. Mesafe kısıtı uygulamalarıda, üç boyutlu hesaplamaları dikkate alıması, gerek İHA ları e fazla uçabileceği mesafe gerekse haada e fazla kalabileceği zama açısıda öem arz etmektedir Toplama e Dağıtımlı ARP (TDARP) Toplama e dağıtım taleplerii farklı müşterilere ait olduğu ARP, toplama e dağıtım işlemlerii birlikte kapsaya araç rotalama problemii bir çeşididir. Bu problem türüde, sesörleri kayıt kapasitelerii dikkate alarak İHS leri aldığı görütüleri, göreleri esasıda yakı bölgede kouşlu dost birliklere görüş hattıda aktarmak üzere, dost birlikleri buluduğu koordiatları da rotaya dâhil edilerek alıa hedef görütülerii dost bölgeye aktarılması e göree daha sora deam edilmesi kousu çalışılabilir. Ayı zamada, İHA lara haada yakıt ikmali uygulamaları da, hedefler dağıtım merkezi, yakıt ikmalii yapılacağı üç boyutlu koum ise toplama oktası olarak değerledirilerek bu kapsamda çalışmalar yapılabilir Parçalı Dağıtımlı ARP (PDARP) Bu tip ARP de, ayı müşterii talebi farklı araçlarda karşılaabilir. Eğer toplam maliyetleri düşmesie katkı sağlayacaksa, ayı hedef farklı İHA lar tarafıda gözetleebilir eya bir hedefte göreii icra ede bir İHA ı acil hedef kapsamıda başka bir hedefte göreledirildikte sora kala gözetleme zamaıda plalamış göreie deam edecek yaklaşımlar geliştirilebilir Periyodik ARP (PARP) PARP, belirlee plalama periyoduda çalışır e her bir müşteri tespit edile seris frekasıda ziyaret edilebilir. Literatürde çoğu zama (%82) tek plalama döemi içi çözüm arayışıa gidilmiştir, acak tekoloji döüşümüü yaşamasıyla kazaıla yei imkâlar, İHA ları haada kalış süresii artırmıştır. Bu gelişme, moder İHS filolarıa sahip ülkeleri, İHS göreledirmeleride daha uzu döemli plalama yapmasıa olaak taımıştır. Global Hawk tipi bir İHA, haada kalış süresii çok olması sebebiyle belirli bir döemde bir kez göreledirilirke, haada kalış süresi Global Hawk a ispete daha az ola Predatör tipi bir İHS ayı döemde birkaç kez göreledirilebilir. Dolayısıyla heteroje filoda bulua e uzu haada kalış süresie sahip İHS i azami haada kalma süresi periyodu uzuluğuu belirleyebilir Stokastik ARP (StoARP) StoARP, klasik ARP i problem erileride bazılarıı rastgele olduğu bir modele döüştürülmesiyle elde edilir. ARP alaıda yapıla çalışmaları büyük bir bölümüde müşteri bilgileri, araç bilgileri, yol e haa durumları gibi bilgiler determiistik olarak ele alımıştır. Bu yüzde öerile çözüm metotları tamame determiistik ortamlar içidir. Acak, harekât alaıdaki hedef bilgileri, yol bilgileri, haa durumu gibi parametreleri determiistik arsayımı doğru bir yaklaşım olmaması edeiyle bu parametreleri stokastik olarak çalışılması daha uygu bir yaklaşım olacaktır. Ayrıca, StoARP problemlerii, bulaık ARP olarak ele almak, çözüme katkı sağlayabilir. Gözetleecek hedefleri yerleri tam olarak bilimediği durumlarda, hedefleri gözetlemesi belirli olasılıklar dâhilide olur. Bazı durumlarda ise hedefi gözetlemesi içi ihtiyaç duyulabilecek zama tam olarak kestirilemeyebiliir. O aki görütüler, söz kousu hedef üzerideki gözetleme zamaıı plalaada daha az eya daha çok olmasıı gerektirebilir. Plalamalarda, et değer yerie kesi olmaya (öreği gözetleme zamaı yaklaşık 20 dk eya 20 dk ile 40 dk arası gibi) ifadelere yer erilerek, bulaık uygulamalar yapılabilir. Böylelikle gerçek duruma daha uygu çözümler aramış olacaktır Heteroje (Karışık) Filolu ARP (HARP) HARP, değişik kapasiteli eya özellikli heteroje araç filolarıı buluduğu sistemler içi geliştirilmiş bir ARP tipidir. Taillard, [20] bu tip problemleri ARP tipi problemlere azara daha az çalışılmış olmasıı sebebii, HARP problemii homoje ARP problemie azara daha zor çözülmesi olarak ifade etmiştir. Klasik ARP problemleride, bütü araçlar ayı tip olup, kapasiteleri ayıdır. Bu durum her zama, gerçekçi olmayabilir. Değişik kapasiteli e üzeride farklı yük barıdıra heteroje İHS filolarıı buluduğu uygulamaları daha gerçekçi olduğu, yapılacak çalışmalarda bu hususu dikkate alımasıı daha doğru bir yaklaşım olacağı düşüülmektedir Çok Depolu ARP (ÇDARP) Geel ARP taımı tek bir başlagıç e bitiş oktası içi (tek depolu) yapılmıştır. Acak, araçlar tek bir YKİ yerie birde fazla kalkış oktasıı biride hareket edebilirler e her bir aracı rotası hareket ettiği bu depoda başlayabilir e solaabilir. Bu kapsamda, kalkışa müsait birde fazla YKİ i olması durumuda İHS filoları içi ÇDARP çalışmaları yapılabilir. 4.4 Yolları Durumua göre Simetrik ARP (SARP) Eğer gidiş e döüş içi kat edile mesafei maliyeti eya zamaı ayı değerler alıyorsa maliyet, zama ya da mesafe matrisi simetrik olur e problem Simetrik ARP olarak taımlaır Asimetrik ARP (AARP) Eğer gidiş e döüş içi kat edile mesafei maliyeti farklı değerler alıyorsa maliyet ya da mesafe matrisi asimetrik olur e problem AARP olarak taımlaır. İHA ları gidiş e döüş içi haada kat ettiği mesafei maliyeti, özellikle rüzgâr etkisi sebebiyle, farklı değerler alması, maliyet ya da mesafe matrisii asimetrik yapar e problem AARP olarak çalışılabilir. 4.5 Amaç Foksiyolarıa Göre Tek amaçlı ARP (TAARP) Problemi çözümüde bir tek amacı belirlediği e çözümde sadece bu amaç foksiyouu e iyilemeye çalışıldığı ARP problemleri, TAARP olarak isimledirilebilir. Burada amaç geellikle İHA ı kat edeceği yolu e azaltılmasıdır Çok amaçlı ARP (ÇAARP) Problemi çözümüde birde fazla amacı belirlediği e çözümde bu amaç foksiyolarıı ayı ada e iyilemeye çalışıldığı ARP problemlerie ÇAARP deir. Burada amaç tek değil, birde fazladır. ÇAARP de, kullaıla İHA sayısıı azaltılması, kat edile mesafei azaltılması, kullaıla İHA göre degesii iyileştirilmesi, etkilik skorlarıı arttırılması gibi hedefler ayı ada elde edilmeye çalışılır. ARP kousuda icelee çalışmaları büyük bir kısmı (% 96) tek amaçlıdır. Acak, özellikle diamik ortamda göre yapa İHS leri göre emrideki değişikliklerde, tüm göre etkiliğii e iyilemesi, ilk göre emrideki değişikliği e 109

7 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar küçüklemesi e kat edilecek tüm yolu e küçüklemesi gibi birbiri ile çelişe amaçları olması sebebiyle çok amaçlı diamik Karar Destek Sistemi kouları yei çalışma alaları olabilir. 5 Souç e Değerledirme İHS leri öemi gerek siil gerekse askeri uygulamalarda giderek artmaktadır. İHS lerde beklee göreleri etkiliği, acak İHS kullaımıdaki uygulamaları etkiliği ile sağlaabilir. İcelee çalışmalarda İHS leri etkiliğii artırmak içi yapıla teorik e pratik araştırmaları büyük bir kısmıı; İHS tasarımı, İHS platform degelemesi e İHS kotrol sistemleri gibi İHS leri haada kalış süresii artırılmasıa eya yei kabiliyetler ilae edilmesie yöelik olduğu, acak rota plalaması çalışmalarıa ağırlık erilmediği gözlemlemiştir. İHS leri yaygı kullaılması ile birlikte, İHS ler kousudaki bilimsel çalışmalar da ayı hızla artmıştır. Fakat ayı ime ulusal çalışmalarda gözlemlememiştir. Ulusal çalışmalarda çok sıırlı sayıda rota plalaması kapsamıda İHS ler icelemiştir. İHS lerii etki kullaılmasıı askeri hârekat üzerideki e öemli etkileride biri stratejik e operatif seiyedeki harekâtı temposuu artırılması olacaktır. İHS leri plalamasıda bilimsel yaklaşım, söz kousu İHS yi kullaa birimi plalamadaki yaklaşımıa bağlıdır. Çok iyi tasarlamış mükemmel bir İHA, kediside beklee etkiliği, kullaımdaki erimsizlikte dolayı sağlayamayabilir. Değişe muharebe koşullarıa süratle ayak uydurabile e hızlı bir şekilde rota plalarıı oluşturulması, Silahlı Kuetler açısıda öem arz etmektedir. İHS leri mecut imkâ e kabiliyetlerii diamik ortamlarda da kullaılmasıa yöelik Türkiye de yapıla bilimsel çalışmaya rastlaılmamıştır. İHS ile yapıla çalışmalarda uzaklık hesaplamalarıda, mesafeler iki boyutlu öklid uzaklıkları olarak ele alımıştır. Yapılacak uygulamaları mesafe e zama hesaplamalarıda üç boyutlu olarak çalışmaları yapılması e hedefleri elide buluu silahları tesirli mezilide korumasıı sağlayacak dördücü boyutu da modele eklemesi gerekliliği mecuttur. Ayrıca göre boyuca sabit kabul edile İHA hızlarıı değişebileceği dikkate alımalıdır. İHS leri stratejik öemleri dikkate alıdığıda, diamik rota plalamaları kapsamıda yapıla çalışmaları çok yetersiz kaldığı görülmektedir. Yapıla çalışmalarda ise problemi geelde bir eya iki çeşidi (kısıtı) dikkate alıarak çözülmüştür. Literatürde sadece Pissiger e Ropke [21] i yaptığı çalışmada zama pecereli, kapasiteli, çok depolu, yer bağımlı (site-depedet) e açık uçlu problemi bir arada ele ala tek bir çözüm öerisi ile karşılaşılmıştır. Bezer şekilde İHS plalamalarıda ayı ada ele alıarak çalışılması gereke e dördücü bölümde açıklaa çok sayıda kısıt mecuttur. YKİ e İHS leri gerçek kısıtları problemi zorluğuu artırmakta, araştırmacıyı farklı e çoklu uygulamaları ayı ada icelemeye sek etmektedir. Dördücü bölümde detayladırıla kapsamda yapılacak çalışmaları, İHS leri Türkiye de etki e erimli kullaılmasıa hizmet edeceği, böylelikle mecut İHS leri kullaımıda itelikli zama ları artacağı değerledirilmiştir. Bir öceki bölümde belirtile çalışma alalarıa ilae olarak, literatürde bulua İHS uygulamalarıda aşağıdaki çalışmaları yapılabileceği ögörülmektedir: 1. Sıırsız ola her tip İHS sayısıı belirli sayıda olduğu durumlar iceleebilir, 2. YKİ i harekât alaıdaki coğrafi durumları, piste sıırlı sayıda İHS leri iiş e kalkışıa müsaade eder. Ayrıca, bir YKİ de iiş kalkış yapabilecek İHS sayısı, kullaıla frekas görügesii sıırlı olmasıda dolayı sosuz değildir e belirlidir. YKİ i hizmet erebileceği İHS kapasitei sıırsız olması yerie belirli sayıda olduğu durum ele alıabilir, 3. Öerile kısa, orta e uzu döem içi karar destek sistemleri kapsamıda aalizleri yapılması değerledirilebiliir. Literatürde geelde tek bir plalama içi çalışmalar mecuttur. Kısa döem bu kararları, orta e uzu adede sisteme katkısıı iceleyecek simülasyo çalışmaları yapılabilir. Yukarıda belirtile açık alaları eya bezer çalışmaları yapılması diamik ARP kousudaki bilgi seiyesii artıracak, İHS leri daha etki e erimli kullaılmasıı sağlayacak, daha az kayak (operatör, haberleşme sistemleri, frekas, İHS.b) kullaımıa imkâ erecek e daha gerçekçi problemleri çalışılması içi araştırmacıları motie edecektir. 6 Teşekkür Yazarlar, bu çalışmada sağlaa destekte dolayı Türkiye Bilimsel e Tekolojik Araştırma Kurumua teşekkür eder. Yayı, yazarları kedi görüşlerii ifade eder. 7 Kayaklar [1] Goraj, Z., Ciilia Umaed Aerial Vehicles Oeriew Of Europea Effort ad Challeges for the Future, Aiatio Joural, Vilius, VII (1), 3-15, [2] Argu, M., Saaşları Yei Cephesi, Sauma e Haacılık Dergisi, 2010/2, Cilt 24, 138, [3] FM , Umaed Aerial Vehicles (Draft), Washigto, Departmet of the Army, /idex.html. İteret erişim tarihi: 06 Hazira [4] Toth, P. e Vigo., D., The Vehicle Routig Problem, SIAM Moograhs o Discrete Mathematics ad Applicatios, SIAM Publishig, Philadelphia, PA, [5] Datzig, G.B. e Ramser. J.H., The Truck Dispatchig Problem, Maagemet Sciece, Vol.6, No.1, 1959, Published by: INFORMS Stable URL: Erişim: 24/11/ :14. [6] Şeker, Ş., Araç Rotalama Problemleri e Zama Pecereli Stokastik Araç Rotalama Problemie Geetik Algoritma Yaklaşımı (Yayımlamış Yüksek Lisas Tezi), İstabul, Yıldız Tekik Üiersitesi Fe Bilimleri Estitüsü, [7] Kocabaş, S., İsasız Haa Araçlarıı Rota Plalaması içi bir Karar Destek Sistemi (Yayımlamış Yüksek Lisas Tezi), Akara, Kara Harp Okulu Sauma Bilimleri Estitüsü, [8] O Rourke. K.P., Bailey, T.G, Hill, M.R., e Carlto, W.B., Dyamic Routig of Umaed Aerial Vehicles Usig Reactie Tabu Search, Military Operatios Research, 6(1), 5-30, [9] Ji, Y., Liao,Y., Miai, A.A. e Polycarpou, M.M., Balacig Search ad Target Respose i Cooperatie Umaed Aerial Vehicle (UAV) Teams, IEEE Tras Syst Ma Cyber B Cyber, 36(3), , [10] Kim, Y., D.-W. Gu ad I., Postlethwaite, Real-time path plaig with limited iformatio for Autoomous uihabited air ehicles, Automatica, 44(3), , [11] Peg, X. e Gao, X., A Multi-objectie Optimal Approach for UAV Routig i Recoaissace Missio with Stochastic Obseratio Time, Foudatios of Itelliget 110

8 C. Erca, C. Gecer Pamukkale Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar Systems, 17th Iteratioal Symposium, ISMIS 2008, Toroto, Caada, May 20-23, Proceedigs, , [12] Dua, H., Zhag. X,, Wu, J. e Ma. G., Max-Mi Adaptie At Coloy Optimizatio Approach to Multi-UAVs Coordiated Trajectory Replaig i Dyamic ad Ucertai Eiromets, Joural of Bioic Egieerig, , [13] Murray, C.C. e Karwa, H.M., A Extesible Modelig Framework for Dyamic Reassigmet ad Reroutig i Cooperatie Airbore Operatios, Wiley Olie Library, Naal Research Logistics 57 (7), , [14] Masız, B., Yeteek Tabalı Tekoloji Ögörüsü Modeli: İsasız Haa Aracı Uygulaması (Yayımlamış Yüksek Lisas Tezi), Akara, Kara Harp Okulu Sauma Bilimleri Estitüsü, [15] USA DoD Iteret, Umaed FY Umaed Systems Itegrated Roadmap, [16] Biachi, L., Notes o Dyamic Vehicle Routig The State of Art, Techical Report IDSIA-05-01, [17] Psaraftis, H.N., Dyamic Vehicle Routig Problems I B.L. Golde, A.A. Assad, editors, Vehicle Routig: Methods ad Studies, chapter 11, Elseier Sciece Publishers B.V.(North Hollad), Amsterdam, , [18] Erol, V., Araç Rotalama Problemleri içi Popülasyo e Komşuluk Tabalı Metasezgisel Bir Algoritmaı Tasarımı e Uygulaması (Yayımlamamış Yüksek Lisas Tezi), İstabul, Yıldız Tekik Üiersitesi, Sistem Mühedisliği, [19] Braysy, O. e Gedreau, M., Tabu Search Heuristics for the Vehicle Routig Problem with Time Widows, Sociedad de Estadistica e Iestigacio Operatia Top, Vol. 10, No. 2, , [20] Taillard, E.D., A Heuristic Colum Geeratio Method For The Heterogeeous Fleet VRP, RAIRO Rech. Oper., Vol. 33 (1), 1-14, [21] Pissiger D. e Ropke, S., A Geeral Heuristic For Vehicle Routig Problems, Computers & Opreatios Research, 34 (8), ,

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ Öğreme Etkili Hazırlık ve Taşıma Zamalı Paralel Makieli Çizelgeleme Problemi HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ TEMMUZ 2006 CİLT 2 SAYI 4 (67-72) ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL

Detaylı

İKİ ÖLÇÜTLÜ PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MAKSİMUM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME

İKİ ÖLÇÜTLÜ PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MAKSİMUM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME V. Ulusal Üretim Araştırmaları Sempozyumu, İstabul Ticaret Üversitesi, 25-27 Kasım 2005 İKİ ÖLÇÜTLÜ PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MAKSİMUM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME Tamer EREN

Detaylı

GENCER-AYDOĞAN-KOCABAŞ İNSANSIZ HAVA ARAÇLARININ ROTA PLANLAMASI İÇİN BİR KARAR DESTEK SİSTEMİ

GENCER-AYDOĞAN-KOCABAŞ İNSANSIZ HAVA ARAÇLARININ ROTA PLANLAMASI İÇİN BİR KARAR DESTEK SİSTEMİ İNSANSIZ HAVA ARAÇLARININ ROTA PLANLAMASI İÇİN BİR KARAR DESTEK SİSTEMİ Ceriye GENCER 1 Emel Kızılkaya AYDOĞAN 2 Serca KOCABAŞ 3 ÖZET Bu çalışmada isasız haa araçlarıı rota plalaması içi bir karar destek

Detaylı

Robot Navigasyonunda Potansiyel Alan Metodlarının Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulanması

Robot Navigasyonunda Potansiyel Alan Metodlarının Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulanması Robot Navigasyouda Potasiyel Ala Metodlarıı Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulaması Eyüp Çıar 1 Osma Parlaktua Ahmet Yazıcı 3 1, Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü, Eskişehir Osmagazi Üiversesi,

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Pamukkale Üiversitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, 2013, Sayfalar 76-80 Pamukkale Üiversitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi Pamukkale Uiversity Joural of Egieerig Scieces TEK MAKİNELİ

Detaylı

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects Uşak Üiversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2012) 5/2, 89-101 Yatırım Projeleride Kayak Dağıtımı Aalizi Bahma Alp RENÇBER * Özet Bu çalışmaı amacı, yatırım projeleride kayak dağıtımıı icelemesidir. Yatırım

Detaylı

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ İkici bölümde verileri frekas tablolarıı hazırlaması ve grafikleri çizilmesideki esas amaç; gözlemleri doğal olarak ait oldukları populasyo dağılışıı belirlemek ve dağılışı geel özelliklerii

Detaylı

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS Niğde Üiversitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 6 Sayı -, (00), 7- GPS SONUÇLARININ DÖNÜŞÜMÜ ÜZERİNE BİR İNCELEME Meti SOYCAN* Yıldız Tekik Üiversitesi, İşaat Fakültesi, Jeodezi Ve Fotogrametri Mühedisliği

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:134-4141 Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi 28 (3) 41-48 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Düşük Sıcak Kayaklı Isı Pompaları Eerji Maliyet Aalizi Özet Murat KAYA Hitit

Detaylı

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI TMMOB Harita ve Kadastro Mühedisleri Odası 13. Türkiye Harita Bilimsel ve Tekik Kurultayı 18 22 Nisa 2011, Akara ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

Detaylı

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI The Turkish Olie Joural of Educatioal Techology TOJET July 2005 ISSN: 106521 volume Issue Article 16 BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI Yard. Doç. Dr. Bahadti RÜZGAR Marmara

Detaylı

TOPOLOJİK TEMEL KAVRAMLAR

TOPOLOJİK TEMEL KAVRAMLAR TOPOLOJİK TEMEL KAVRAMLAR 1.1. Kümeler ve Foksiyolar A ı bir elemaıa B i yalız bir elemaıı eşleye bağıtıya bir foksiyo deir. f : A B, Domf = U A ve ragef B dir. Taım 1.1.1. f : A B foksiyou içi V A olsu.

Detaylı

SIRA-BAĞIMLI HAZIRLIK ZAMANLI İKİ ÖLÇÜTLÜ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: TOPLAM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME. Tamer EREN a,*, Ertan GÜNER b ÖZET

SIRA-BAĞIMLI HAZIRLIK ZAMANLI İKİ ÖLÇÜTLÜ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: TOPLAM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME. Tamer EREN a,*, Ertan GÜNER b ÖZET Erciyes Üiversitesi Fe Bilimleri Estitüsü Dergisi 23 (1-2) 95-105 (2007) http://fbe.erciyes.edu.tr/ ISSN 1012-2354 SIRA-BAĞIMLI HAZIRLIK ZAMANLI İKİ ÖLÇÜTLÜ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: TOPLAM TAMAMLANMA ZAMANI

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makie Mühedisliği Bölümü 1 STAJLAR: Makie Mühedisliği Bölümü öğrecileri, öğreim süreleri boyuca 3 ayrı staj yapmakla yükümlüdürler. Bularda ilki üiversite içide e fazla 10 iş güü süreli

Detaylı

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ Mustafa ÖZDEMİR İ. Cem PARMAKSIZOĞLU ÖZET Düya çapıda rekabeti ö plaa çıktığı bu gükü şartlarda, e gelişmiş ürüü, e kısa sürede, e ucuza üretmek veya ilk yatırım ve işletme

Detaylı

TAMSAYILI PROGRAMLAMADA DAL KESME YÖNTEMİ VE BİR EKMEK FABRİKASINDA OLUŞTURULAN ARAÇ ROTALAMA PROBLEMİNE UYGULANMASI

TAMSAYILI PROGRAMLAMADA DAL KESME YÖNTEMİ VE BİR EKMEK FABRİKASINDA OLUŞTURULAN ARAÇ ROTALAMA PROBLEMİNE UYGULANMASI Uludağ Üiversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Cilt XXIV, Sayı 1, 2005, s. 101-114 TAMSAYILI PROGRAMLAMADA DAL KESME YÖNTEMİ VE BİR EKMEK FABRİKASINDA OLUŞTURULAN ARAÇ ROTALAMA PROBLEMİNE

Detaylı

YAPISAL ELEMANLARIN TİTREŞİM FREKANSLARININ ANALİZİ İÇİN ÜÇ BOYUTLU TIMOSHENKO KİRİŞ ELEMANI

YAPISAL ELEMANLARIN TİTREŞİM FREKANSLARININ ANALİZİ İÇİN ÜÇ BOYUTLU TIMOSHENKO KİRİŞ ELEMANI 2. Türkiye Deprem Mühedisliği ve Sismoloji Koferası YAPISAL ELEMANLARIN TİTREŞİM FREKANSLARININ ANALİZİ İÇİN ÜÇ BOYUTLU TIMOSHENKO KİRİŞ ELEMANI ÖZET: O. Soydaş 1 ve A. Sarıtaş 2 1 Doktora Öğrecisi, İşaat

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

Mekânsal Karar Problemleri İçin Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Ölçütlü Karar Analizinin Bütünleştirilmesi: TOPSIS Yöntemi

Mekânsal Karar Problemleri İçin Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Ölçütlü Karar Analizinin Bütünleştirilmesi: TOPSIS Yöntemi Mekâsal Karar Problemleri İçi Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Ölçütlü Karar Aalizii Bütüleştirilmesi: TOPSIS Yötemi Derya Öztürk Odokuz Mayıs Üiversitesi Harita Mühedisliği Bölümü, 55139 Samsu. dozturk@omu.edu.tr

Detaylı

Obje Tabanlı Sınıflandırma Yöntemi ile Tokat İli Uydu Görüntüleri Üzerinde Yapısal Gelişimin İzlenmesi

Obje Tabanlı Sınıflandırma Yöntemi ile Tokat İli Uydu Görüntüleri Üzerinde Yapısal Gelişimin İzlenmesi Obje Tabalı Sııfladırma Yötemi ile Tokat İli Uydu Görütüleri Üzeride Yapısal Gelişimi İzlemesi İlker GÜNAY 1 Ahmet DELEN 2 Mahmut HEKİM 3 1 Gaziosmapaşa Üiversitesi, Mühedislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi,

Detaylı

20 (1), 109-115, 2008 20(1), 109-115, 2008. kakilli@marmara.edu.tr

20 (1), 109-115, 2008 20(1), 109-115, 2008. kakilli@marmara.edu.tr Fırat Üiv. Fe ve Müh. il. Dergisi Sciece ad Eg. J of Fırat Uiv. 0 (), 09-5, 008 0(), 09-5, 008 Harmoikleri Reaktif Güç Kompazasyo Sistemlerie Etkilerii İcelemesi ve Simülasyou da KKİİ, Koray TUNÇP ve Mehmet

Detaylı

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI Projesii Kousu: Bir çekirgei metre, metre veya 3 metre zıplayarak uzuluğu verile bir yolu kaç farklı şekilde gidebileceği ya da bir kişii veya (veya 3) basamak atlayarak basamak sayısı verile bir merdivei

Detaylı

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE Niğde Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 1, Sayı, (1), 37-47 NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Uğur YILDIRIM 1,* Yauz GAZİBEY, Afşi GÜNGÖR 1 1 Makie Mühedisliği Bölümü, Mühedislik Fakültesi,

Detaylı

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 23, Sayı: 4, 2009 43 ÜRETİM PLANLAMA VE İŞ YÜKLEME METOTLARI

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 23, Sayı: 4, 2009 43 ÜRETİM PLANLAMA VE İŞ YÜKLEME METOTLARI Atatürk Üiversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 23, Sayı: 4, 2009 43 ÜRETİM PLANLAMA VE İŞ YÜKLEME METOTLARI Osma DEMİRDÖĞEN (*) Dilşad GÜZEL (**) Özet: Üretim plalama süreci, üretim öcesideki

Detaylı

DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME

DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME Uğur SAYNAK ve Alp KUŞTEPELİ Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü, 35430, Urla, İZMİR e-posta: ugursayak@iyte.edu.tr e-posta:

Detaylı

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun Research Turkish Joural of Family Medicie & Primary Care www.tjfmpc.com The Determiatio of Food Preparatio ad Cosumptio of the Workig ad No-Workig Wome i Samsu Samsu İlide, ve Kadıları, Evde Besi Hazırlama

Detaylı

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6.

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6. Problemler 3 i Çözümleri Problemler 3 i Çözümleri Aşağıdaki özellikleri kaıtlamaızı ve buu yaıda daha fazla soyut kaıt vermeizi isteyeceğiz. h.h. eşitliğii ölçümü sıfır ola bir kümei tümleyei üzeride eşit

Detaylı

PLM. MSI Dergisi nin Kasım. Savunma ve Havacılık Sanayileri için Çağdaş Bir Yönetişim ve İnovasyon Ortamı: Bölüm VI

PLM. MSI Dergisi nin Kasım. Savunma ve Havacılık Sanayileri için Çağdaş Bir Yönetişim ve İnovasyon Ortamı: Bölüm VI Savuma ve Havacılık Saayileri içi Çağdaş Bir Yöetişim ve İovasyo Ortamı: Bölüm VI PLM 56 PLM (Product Lifecycle Maagemet / Ürü Yaşam Dögüsü Yöetimi) i felsefesi, vizyou ve faydalarıı alattığımız bu yazı

Detaylı

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi Cilt: 8, No: 4, 011 (75-80) Electroic Joural of Machie Techologies Vol: 8, No: 4, 011 (75-80) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:1304-4141

Detaylı

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 17 Şubat 01 CUMA Resmî Gazete Sayı : 807 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve İletişim Kurumuda: İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

PERİYODİK OPSİYONLU YENİLEME MODELİ PARAMETRELERİNİN SİMÜLASYON YARDIMIYLA BELİRLENMESİ

PERİYODİK OPSİYONLU YENİLEME MODELİ PARAMETRELERİNİN SİMÜLASYON YARDIMIYLA BELİRLENMESİ 46 PERİYODİK OPSİYONLU YENİLEME MODELİ PARAMETRELERİNİN SİMÜLASYON YARDIMIYLA BELİRLENMESİ ÖZET Arş. Gör. İbrahim Zeki AKYURT Arş. Gör. Emrah ÖNDER Birçok işletme tarafıda stok politikası olarak, düşük

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com ISSN:34-44 Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi 7 () 35-4 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Polivili Klorür (Pvc) Malzemeleri Sıcaklığa Bağlı Titreşim Özelliklerii Đcelemesi

Detaylı

Termik Üretim Birimlerinden Oluşan Çevresel-Ekonomik Güç Dağıtım Probleminin Genetik Algoritma Yöntemiyle Çözümü

Termik Üretim Birimlerinden Oluşan Çevresel-Ekonomik Güç Dağıtım Probleminin Genetik Algoritma Yöntemiyle Çözümü ermik Üretim Birimleride Oluşa Çevresel-Ekoomik üç Dağıtım Problemii eetik Algoritma Yötemiyle Çözümü Celal YAŞAR, Serdar ÖZYÖN, Hasa EMURAŞ 3, Mühedislik Fakültesi, Elektrik-Elektroik Müh. Bölümü, Dumlupıar

Detaylı

MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK DOĞRUSAL OLMAYAN SİSTEMLERİN ANALİZİ

MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK DOĞRUSAL OLMAYAN SİSTEMLERİN ANALİZİ Gazi Üiv. Müh. Mim. Fak. Der. Joural of the Faculty of Egieerig ad Architecture of Gazi Uiversity Cilt 27, No 4, 795-806, 2012 Vol 27, No 4, 795-806, 2012 MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04 İşaat projelerii içi fiasal ve ekoomik aaliz yötemleri İşaat projeleri içi temel maliyet kavramları Yaşam boyu maliyet: Projei kafamızda şekillemeye başladığı ada itibare başlayıp kullaım ömrüü tamamlayaa

Detaylı

NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yönetim

NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yönetim NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yöetim Firma taıtımı NETCAD ; Ulusal CAD & GIS Çözümleri A.Ş. tarafıda 1989 yılıda geliştirilmeye başlamış, 20 yılı aşkı süredir kamu ve özel sektör ihtiyaçlarıı karşılaya,

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

Düzce Üniversitesi yunusbicen@duzce.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi faruk.aras@kocaeli.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi hasbi@kocaeli.edu.tr.

Düzce Üniversitesi yunusbicen@duzce.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi faruk.aras@kocaeli.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi hasbi@kocaeli.edu.tr. Akıllı Şebekelerde Çoklu-Etme Sistemleri ve Arıza Taılama: Güç Trasformatörü Uygulaması Multiaget Systems i Smart Grids ad Fault Diagostics: Power Trasformer Applicatio Yuus Biçe, Faruk Aras 2, Hasbi Đsmailoğlu

Detaylı

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere Hertfordshire Petrol Deposu Yagıı, İgiltere Derleyeler O.Meti İlkışık ve Nilay Özeyralı Ergeç İstabul Büyükşehir Belediyesi Afet Koordiasyo Merkezi, AKOM 1 Hertfordshire Petrol Deposu Bucefield Kompleksi

Detaylı

Depolamanın imalatçı tarafından yapıldığı doğrudan sevkiyat. Depolama imalatçı, sevkiyat sırasında birleştirme

Depolamanın imalatçı tarafından yapıldığı doğrudan sevkiyat. Depolama imalatçı, sevkiyat sırasında birleştirme Dağıtım Ağı Tasarımı Seçimi Uygu ağ seçimide ürü karakteristiklerii yaısıra dağıtım ağıı güçllü ve zayıf yöleri de göz öüüe alımalıdır. Geçe hafta ele aldığımız tasarımları hem güçlü hem de zayıf yöleride

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE ANALİTİK BİR YAKLAŞIM

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE ANALİTİK BİR YAKLAŞIM V. Ulusal Üretim Araştırmaları Sempozyumu, İstabul Ticaret Üiversitesi, 5-7 Kasım 005 TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE ANALİTİK BİR YAKLAŞIM Mustafa ÜNÜVAR Dokuz Eylül Üiversitesi Özet Firmaları karşı karşıya

Detaylı

Diferansiyel Gelişim Algoritmasının Valf Nokta Etkili Konveks Olmayan Ekonomik Güç Dağıtım Problemlerine Uygulanması

Diferansiyel Gelişim Algoritmasının Valf Nokta Etkili Konveks Olmayan Ekonomik Güç Dağıtım Problemlerine Uygulanması 6 th Iteratioal Advaced Techologies Symposium (IATS ), 6-8 May 0, Elazığ, Turkey Diferasiyel Gelişim Algoritmasıı Valf Nokta Etkili Koveks Olmaya Ekoomik Güç Dağıtım Problemlerie Uygulaması S. Özyö, C.

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ 8. HAFTA ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ PORTFÖY YÖNETİMİ II Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr Geleeksel Portföy Yaklaşımı, Bu yaklaşıma göre portföy bir bilim değil,

Detaylı

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkaı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ ARAŞTIRMADA PLANLAMA VE ÇÖZÜMLEME (03-09 Ocak 014 Y.ÇELİK) Araştırma Süreci (The research

Detaylı

HALL ETKİLİ AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN SPEKTRAL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ

HALL ETKİLİ AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN SPEKTRAL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ ISSN:306-3 e-joural of New World Scieces Academy 2008, Volume: 3, Number: 2 Article Number: A0075 NATURAL AND APPLIED SCIENCES ELECTRIC AND ELECTRONIC ENGINEERING BİR Received: September 2007 Accepted:

Detaylı

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK KAPAK KONUSU Kırsal Kalkıma içi IPARD Programı da Sektöre BÜYÜK DESTEK Kırsal Kalkıma (IPARD) Programı Kırmızı Et Üretimi ve Et Ürülerii İşlemesi ve Pazarlaması alalarıda gerçekleştirilecek yatırımları

Detaylı

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Kriz Dergisi 3 (1-2): 133-137 PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Ayça GÜRDAL*, Hasa MIRSAL" GİRİŞ VE AMAÇ Ayakta tedavi sürekliliği, diğer tıp dallarıda

Detaylı

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri 31 Ocak 2013 Perşembe Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 78,982.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 315,056.7 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 90,359.1 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 2,603.21 Turizm gelirleri 2012 yılıda

Detaylı

Sigma 31, 128-140, 2013

Sigma 31, 128-140, 2013 Joural of Egieerig ad Natural Scieces Mühedislik ve Fe Bilimleri Dergisi Research Article / Araştırma Makalesi FUZZY CRITICAL PATH ANALYSIS Sigma 31, 128-140, 2013 Ömer ATLI 1, Cegiz KAHRAMAN 2 1 Hava

Detaylı

Diferansiyel Gelişim Algoritmasının Termik Birimlerden Oluşan Çevresel Ekonomik Güç Dağıtım Problemlerine Uygulanması

Diferansiyel Gelişim Algoritmasının Termik Birimlerden Oluşan Çevresel Ekonomik Güç Dağıtım Problemlerine Uygulanması Diferasiyel Gelişim Algoritmasıı Termik Birimlerde Oluşa Çevresel Ekoomik Güç Dağıtım Problemlerie Uygulaması Differetial evolutio algorithm applied to evirometal ecoomic power dispatch problems cosistig

Detaylı

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI Meryem Saatçı * Özet Amaç: Toplumu erkek hemşirelerle ilgili düşüce ve görüşlerii belirlemesi. Yötem: Kesitsel türde yapıla çalışma 100 kişi üzeride, yüz yüze görüşülerek

Detaylı

SUALTI AKUSTİK DALGA YAYILIMINDA BALONCUKLARIN DİSPERSİF MODELLENMESİ. Burak DEĞİRMENCİ

SUALTI AKUSTİK DALGA YAYILIMINDA BALONCUKLARIN DİSPERSİF MODELLENMESİ. Burak DEĞİRMENCİ T.C. DENİZ HARP OKULU DENİZ BİLİMLERİ VE MÜHENDİSLİĞİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK VE ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI İLETİŞİM BİLİM DALI SUALTI AKUSTİK DALGA YAYILIMINDA BALONCUKLARIN DİSPERSİF MODELLENMESİ

Detaylı

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için ÖzelKredi İstekleriize daha kolay ulaşmaız içi Yei özgürlükler keşfedi. Sizi içi öemli olaları gerçekleştiri. Hayalleriizi süsleye yei bir arabaya yei mobilyalara kavuşmak mı istiyorsuuz? Veya özel güler

Detaylı

ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ İLE KREDİ DERECELENDİRME ANALİZİ ÜZERİNE BİR MODEL ÖNERİSİ

ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ İLE KREDİ DERECELENDİRME ANALİZİ ÜZERİNE BİR MODEL ÖNERİSİ ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ İLE KREDİ DERECELENDİRME ANALİZİ ÜZERİNE BİR MODEL ÖNERİSİ Doç. Dr. Göktuğ Cek AKKAYA Dokuz Eylül Üiversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü cek.akkaya@deu.edu.tr

Detaylı

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1]

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1] Kafkas Uiv Vet Fak Derg 6 ():, 00 DOI:0./kvfd.00.6 RESEARCH ARTICLE Veterier İlaçları Satış Yetkisii Veterier Hekimliği Açısıda Değerledirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisii Vizyo ve Bilaço Üzerie Etkileri

Detaylı

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ 3. Bölüm Paraı Zama Değeri Prof. Dr. Ramaza AktaĢ Amaçlarımız Bu bölümü tamamladıkta sora aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olabileceksiiz: Paraı zama değeri kavramıı alaşılması Faiz türlerii öğremek

Detaylı

AFYONKARAHİSAR İLİ YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ. Ziya DEMİRKOL 1 Mehmet ÇUNKAŞ 2

AFYONKARAHİSAR İLİ YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ. Ziya DEMİRKOL 1 Mehmet ÇUNKAŞ 2 S.Ü. Müh. Bilim ve Tek. Derg., c.2, s.1, 2014 Selcuk Uiv. J. Eg. Sci. Tech., v.2,.1, 2014 ISSN: 2147-9364 (Elektroik) AFYONKARAHİSAR İLİ YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ Ziya DEMİRKOL 1 Mehmet ÇUNKAŞ 2

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Joural of Research i Educatio ad Teachig OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Yard.Doç.Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi

Detaylı

Türkiye de Sivil Havacılık Eğitimleri

Türkiye de Sivil Havacılık Eğitimleri ANALİZ Türkiye de Sivil Havacılık Eğitimleri Bu makalede, ekoomi ile arasıda etkilee-etkileye ilişkisi edei ile kamuoyuu sürekli güdemide yer ala, küresel ve ulusal gelişim oraı edei ile so yıllarda daha

Detaylı

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri 6. Ders Tahmi Edici Elde Etme Yötemleri Öceki derslerde ve ödevlerde U(0; ) ; = (0; ) da¼g l m da, da¼g l m üst s r ola parametresi içi tahmi edici olarak : s ra istatisti¼gi ve öreklem ortalamas heme

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE SATIN ALMA DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE SATIN ALMA DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Süleyma Demirel Üiversitesi Sosyal Bilimler Estitüsü Dergisi Joural of Süleyma Demirel Uiversity Istitute of Social Scieces Yıl: 2011/1, Sayı:13 Year: 2011/1, Number:13 İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE

Detaylı

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ MADENCİLİK, Cilt 42, Sayı 3, Sayfa 25-30, Eylül 2003 Vol. 42, No. 3, pp 25-30, September 2003 MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ Appraisal of Miig Ivestmet Projects

Detaylı

AÇIK ĐŞLETME BASAMAKLARI TENÖR KONTROLÜNDE JEOĐSTATĐSTĐKSEL TAHMĐN MODELĐ SEÇĐMĐ

AÇIK ĐŞLETME BASAMAKLARI TENÖR KONTROLÜNDE JEOĐSTATĐSTĐKSEL TAHMĐN MODELĐ SEÇĐMĐ Eskişehir Osmagazi Üiversitesi Müh.Mim.Fak.Dergisi C.XXI, S., 2008 Eg&Arch.Fac. Eskişehir Osmagazi Uiversity, Vol..XXI, No:, 2008 Makalei Geliş Tarihi : 2.02.2007 Makalei Kabul Tarihi : 23.03.2007 AÇIK

Detaylı

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014 A da Z ye FOREX Ivest-AZ 2014 Adres Telefo E-mail Url : Büyükdere Caddesi, Özseze ş Merkezi, C Blok No:126 Esetepe, Şişli, stabul : 0212 238 88 88 (Pbx) : bilgi@ivestaz.com.tr : www.ivestaz.com.tr Yap

Detaylı

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE ORGANİZASYONEL SORUNLARIN İNCELENMESİ: GATA HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE

Detaylı

Hibrit (Rüzgâr-Güneş) Enerji Sistemlerinin Çevresel Ekonomik Güç Dağıtımı üzerine Etkilerinin İncelenmesi

Hibrit (Rüzgâr-Güneş) Enerji Sistemlerinin Çevresel Ekonomik Güç Dağıtımı üzerine Etkilerinin İncelenmesi IMCOFE 15 : INERNAIONAL MULIDISCIPLINARY CONGREE of EURASIA Hibrit (Rüzgâr-Güeş) Eerji Sistemlerii Çevresel Ekoomik Güç Dağıtımı üzerie Etkilerii İcelemesi ÖZYÖN S 1. YAŞAR C. 2 EMURAŞ H. 3 1 serdar.ozyo@dpu.edu.tr,

Detaylı

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ Updatig Capital Stock Data for Turkey ad Its Relatioship with Growth Rate: The Period of 1972-2008 Dr. Ahmet

Detaylı

ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE

ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE ANADOLU ÜNİVERSİESİ BİLİM VE EKNOLOJİ DERGİSİ A Uygulamalı Bilimler ve Mühedislik ANADOLU UNIVERSIY JOURNAL OF SCIENCE AND ECHNOLOGY A Applied Scieces ad Egieerig Cilt/Vol.: 4-Sayı/No: : 67-74 (23) ARAŞIRMA

Detaylı

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection Süleyma Demirel Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü Dergisi, -(008),49-57 kara İçi Bir Siyal Zamalaması odeli: Beşevler Öreği Ebru rıka ÖZTÜRK *, ustafa Kürşat ÇUBUK, Seda HTİPOĞLU Gazi Üiversitesi Trafik

Detaylı

Öğrenme Etkili Tam Zamanında Çizelgeleme Problemi Ve KOBĐ de Uygulama

Öğrenme Etkili Tam Zamanında Çizelgeleme Problemi Ve KOBĐ de Uygulama It.J.Eg.Research & Developmet,Vol.,No.2,Jue 2009 Öğreme Etkili Tam Zamaıda Çizelgeleme Problemi Ve KOBĐ de Uygulama 29 Mesut emil ĐŞLER a, Bilal TOKLU b, Veli ÇELĐK c, Süleyma ERSÖZ d a-devlet Malzeme

Detaylı

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ Sıra No Parametre 1 Kişisel Soluabilir Tozları Kosatrasyou 2 İşyeri Ortamı

Detaylı

El Hareketini Takip Eden Vinç Sisteminin Giriş Şekillendirici Denetimi

El Hareketini Takip Eden Vinç Sisteminin Giriş Şekillendirici Denetimi Karaelmas Fe ve Mühedislik Dergisi / Karaelmas Sciece ad Egieerig Joural 3 (2), 43-47, 2013 Karaelmas Sciece ad Egieerig Joural Joural home page: http://fbd.beu.edu.tr Araştırma Makalesi El Hareketii Takip

Detaylı

Teknolojik Gelişmeler ve Türkiye nin Teknoloji Geliştirme Koşul ve Olanakları

Teknolojik Gelişmeler ve Türkiye nin Teknoloji Geliştirme Koşul ve Olanakları TMMOB Ketsel ve Kırsal Ala Gelişme Stratejileri Semieri 13-14 Ocak 1996 Akara Tekolojik Gelişmeler ve Türkiye i Tekoloji Geliştirme Koşul ve Olaakları H. Aykut Göker, Aralık 1995 Giriş Tartışacağımız kou,

Detaylı

Seyahat ve Turizm Araştırmaları Dergisi, Güz 2008

Seyahat ve Turizm Araştırmaları Dergisi, Güz 2008 Seyahat ve Turizm Araştırmaları Dergisi, Güz 2008 Aalitik Hiyerarşi Süreci (AHS) Yötemiyle Tedarikçi Seçimii Etkileye Faktörleri Öem Düzeylerii Belirlemesi: Otel İşletmeleride Bir Araştırma Lütfi ATAY*

Detaylı

FİBER BRAGG IZGARA TABANLI OPTİK SENSÖRÜN ANALİZİ

FİBER BRAGG IZGARA TABANLI OPTİK SENSÖRÜN ANALİZİ FİER RAGG IZGARA TAANLI OPTİK SENSÖRÜN ANALİZİ Lale KARAMAN 1 N. Özlem ÜNVERDİ Elektroik ve Haberleşme Mühedisliği ölümü Elektrik-Elektroik Fakültesi Yıldız Tekik Üiversitesi, 34349, eşiktaş, İstabul 1

Detaylı

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr İSTATİSTİK 2 Tahmi Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI aysecagli@beyket.edu.tr İstatistik yötemler İstatistik yötemler Betimsel istatistik Çıkarımsal istatistik Tahmi Hipotez testleri Nokta tahmii Aralık

Detaylı

SEROLOJİK ÖRNEKLEME EL KİTABI. AVIAGEN ANADOLU AŞ KANATLI TEŞHİS ve ANALİZ LABORATUVARI SEROLOJİ ÖRNEKLEME EL KİTABI

SEROLOJİK ÖRNEKLEME EL KİTABI. AVIAGEN ANADOLU AŞ KANATLI TEŞHİS ve ANALİZ LABORATUVARI SEROLOJİ ÖRNEKLEME EL KİTABI AVIAGEN ANADOLU AŞ KANATLI TEŞHİS ve ANALİZ LABORATUVARI SEROLOJİ ÖRNEKLEME EL KİTABI 1/9 Hazırlaya Oaylaya Yürürlük Tarihi Revizyo Tarihi Mehmet ÜVEY Mehmet ÜVEY 06.04.2011 05.06.2014 Gözde Geçire Gözde

Detaylı

Harmoni Arama Algoritmasının Çevresel Ekonomik Güç Dağıtım Problemlerine Uygulanması

Harmoni Arama Algoritmasının Çevresel Ekonomik Güç Dağıtım Problemlerine Uygulanması Çukurova Üiversitesi Mühedislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 26(2), ss. 65-76, Aralık 2011 Çukurova Uiversity Joural of the Faculty of Egieerig ad Architecture, 26(2), pp.65-76, December 2011 Özet Harmoi

Detaylı

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi *

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi * Web siteleride hemşire iş ilaları ARAŞTIRMA İsa Kayakları Web Siteleride Yer Ala Hemşire İş İlalarıı İcelemesi * A Evaluatio of Job Advertisemets for Nurses o Websites of Huma Resources Feride Eşki Bacaksız1,

Detaylı

WEIBULL DAĞILIM PARAMETRELERİNİ BELİRLEME METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

WEIBULL DAĞILIM PARAMETRELERİNİ BELİRLEME METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI VII. Ulusal Temiz Eerji Sempozyumu, UTES 008 7-9 Aralı 008, İstabul WEIBULL DAĞILIM PARAMETRELERİNİ BELİRLEME METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Seyit Ahmet AKDAĞ, Öder GÜLER İstabul Tei Üiversitesi, Eerji

Detaylı

DOĞRUSAL PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY OPTİMİZASYONU VE İMKB VERİLERİNE UYGULANMASI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

DOĞRUSAL PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY OPTİMİZASYONU VE İMKB VERİLERİNE UYGULANMASI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA DOĞRUSAL PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY OPTİMİZASYONU VE İMKB VERİLERİNE UYGULANMASI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Filiz KARDİYEN (*) Özet: Portföy seçim problemi içi klasik bir yaklaşım ola karesel programlama yötemi,

Detaylı

Okul Öncesi Eğitim Alan Çocukların ve Ailelerinin Bilgisayar Oyunu Oynama Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi

Okul Öncesi Eğitim Alan Çocukların ve Ailelerinin Bilgisayar Oyunu Oynama Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi Çocuk Dergisi 12(2):66-71, 212 doi:1.22/j.child.212.66 Araştırma Okul Öcesi Eğitim Ala Çocukları ve Ailelerii Bilgisayar Oyuu Oyama Alışkalıklarıı Değerledirilmesi Duygu AKÇAY *, Hilal ÖZCEBE ** Okul Öcesi

Detaylı

Çanakkale İli Belediye Sınırları İçerisindeki Peyzaj Alanlarında Sulama Sistemlerinin Projelenmesi ve İşletilmesindeki Hatalar

Çanakkale İli Belediye Sınırları İçerisindeki Peyzaj Alanlarında Sulama Sistemlerinin Projelenmesi ve İşletilmesindeki Hatalar Atatürk Üiv. Ziraat Fak. Derg. 37 (1), 81-90, 2006 ISSN 1300-9036 Çaakkale İli Belediye Sıırları İçerisideki Peyzaj Alalarıda Sulama Sistemlerii Projelemesi ve İşletilmesideki Hatalar Kürşad DEMİREL Murat

Detaylı

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ 7 Ağustos 011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 8038 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve ĠletiĢim Kurumuda: SABĠT TELEFON HĠZMETĠNE ĠLĠġKĠN HĠZMET KALĠTESĠ TEBLĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayaak ve Taımlar Amaç

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİ 3

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİ 3 The Joural of Academic Social Sciece OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜİK EĞİTİMİ 3 ÖET Ece KARŞAL 1 Tüli MALKOÇ 2 Bu çalışmada, Okul öcesi döem işitme egelli çocuklara müzik eğitimi verilmiş

Detaylı

İZMİR İLİNDEKİ ELLİ YATAKLI BİR OTEL İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ DESTEKLİ ISITMA VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TEORİK İNCELENMESİ

İZMİR İLİNDEKİ ELLİ YATAKLI BİR OTEL İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ DESTEKLİ ISITMA VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TEORİK İNCELENMESİ _ 163 İZMİR İLİNDEKİ ELLİ YATAKLI BİR OTEL İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ DESTEKLİ ISITMA VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TEORİK İNCELENMESİ Emi Fuad KENT İbrahim Necmi KAPTAN ÖZET Bu çalışmada güeş eerjisi destekli

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 55-71 Ocak 2003

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 55-71 Ocak 2003 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: sh. 55-7 Ocak 2003 PROJELERİN SEÇİMİNDE METODOLOJİK BİR YAKLAŞIMIN DPT PROJELERİNE UYGULANMASI (AN APPLICATION OF METHODOLOGICAL APPROACH

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS Joural of Egieerig ad Natural Scieces Mühedislik ve Fe Bilimleri Dergisi Sigma 2005/2 ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS Ahmet DAĞDAŞ* Yıldız Tekik Üiversitesi, Makia Fakültesi, Makia Mühedisliği Bölümü,

Detaylı

Türk kamu ihale kanununda fiyat ile birlikte fiyat dışı unsurların da dikkate alındığı ihale için tedarikçinin çoklu teklif hazırlama stratejisi

Türk kamu ihale kanununda fiyat ile birlikte fiyat dışı unsurların da dikkate alındığı ihale için tedarikçinin çoklu teklif hazırlama stratejisi İstabul Üiversitesi İşletme Fakültesi Dergisi Istabul Uiversity Joural of the School of Busiess Cilt/Vol:43, Sayı/No:1, 2014, 55-69 ISSN: 1303-1732 - www.ifdergisi.org 2014 Türk kamu ihale kauuda fiyat

Detaylı

METAL MATRİSLİ DAİRESEL DELİKLİ KOMPOZİT LEVHALARDA ARTIK GERİLMELERİN ANALİZİ

METAL MATRİSLİ DAİRESEL DELİKLİ KOMPOZİT LEVHALARDA ARTIK GERİLMELERİN ANALİZİ PAMUKKALE ÜNİ VERSİ TESİ MÜHENDİ SLİ K FAKÜLTESİ PAMUKKALE UNIVERSITY ENGINEERING COLLEGE MÜHENDİ SLİ K Bİ L İ MLERİ DERGİ S İ JOURNAL OF ENGINEERING SCIENCES YIL CİLT SAYI SAYFA : 1999 : 5 : -3 : 141-146

Detaylı

3D NESNE MODELLEMEYE YÖNELİK LAZERLİ BİR TARAYICI SİSTEMİN TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

3D NESNE MODELLEMEYE YÖNELİK LAZERLİ BİR TARAYICI SİSTEMİN TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ D NESNE MODELLEMEYE YÖNELİK LAZERLİ BİR TARAYICI SİSTEMİN TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ Erka BEŞDOK Bilal KASAP Jeodei ve Fotogrametri Mühedisliği Bölümü Mühedislik Fakültesi ve Bilgisayar Müh. ABD, Fe

Detaylı

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession Eczacılık Fakültesi Öğrecilerii Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Studets' Approach to Their Professio Işıl ŞİMŞEK* Yıldır ATAKURT** Bihter YAZICIOĞLU*** ÖZET Bu çalışmada, Eczacılık Fakültesi öğrecilerii

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Göztepe, tmalkoc@marmara.edu.tr Fuda

Detaylı

PROJE RAPORU. PROJENİN ADI: Karmaşık Sayıların n. Dereceden Kökler Toplamı ve Trigonometrik Yansımaları

PROJE RAPORU. PROJENİN ADI: Karmaşık Sayıların n. Dereceden Kökler Toplamı ve Trigonometrik Yansımaları PROJE RAPORU PROJENİN ADI: Karmaşık Sayıları. Derecede Kökler Toplamı ve Trigoometrik Yasımaları PROJENİN AMACI: Karmaşık sayıı karekökleri toplamı sıfırdır. Peki. derecede kök toplamı içi de geçerli miydi?

Detaylı

Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hata! Yer işareti tanımlanmamış.

Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. Hata! Yer işareti tanımlanmamış. İÇİNDEKİLER MOTOR KONTROL SİSTEMLERİ VE TEMEL MEKANİK BİLGİLER... Hata! Yer işareti taımlamamış.. GİRİŞ... Hata! Yer işareti taımlamamış.. HAREKET ŞEKİLLERİ... Hata! Yer işareti taımlamamış... Doğrusal

Detaylı

DENEYĐN AMACI: Bu deneyin amacı MOS elemanların temel özelliklerini, n ve p kanallı elemanların temel uygulamalarını öğretmektir.

DENEYĐN AMACI: Bu deneyin amacı MOS elemanların temel özelliklerini, n ve p kanallı elemanların temel uygulamalarını öğretmektir. DENEY NO: 7 MOSFET ÖLÇÜMÜ ve UYGULAMALARI DENEYĐN AMACI: Bu deeyi amacı MOS elemaları temel özelliklerii, ve p kaallı elemaları temel uygulamalarıı öğretmektir. DENEY MALZEMELERĐ Bu deeyde 4007 MOS paketi

Detaylı

ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU. Mart 2016

ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU. Mart 2016 ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU Mart 2016 İçerik ve Akış A. B. C. D. E. F. 1 Aadolu Isuzu Hakkıda Varlık Nedei Kısaca Aadolu Isuzu Üretim İsa Kayakları Ar-Ge Merkezi Ödüller A. B. C. 2 Ürüler ve Faaliyet

Detaylı

Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluşan Harmoniklerin Filtrelenmesinde Pasif Filtre ve Filtreli Kompanzasyonun Kullanımı ve Simülasyon Örnekleri

Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluşan Harmoniklerin Filtrelenmesinde Pasif Filtre ve Filtreli Kompanzasyonun Kullanımı ve Simülasyon Örnekleri Politekik Dergisi Joural of Polytechic ilt: 9 Sayı: 4 s.63-69, 006 Vol: 9 No: 4 pp.63-69, 006 Elektrik Eerji Sistemleride Oluşa Harmoikleri Filtrelemeside Pasif Filtre ve Filtreli Kompazasyou Kullaımı

Detaylı

Ki- kare Bağımsızlık Testi

Ki- kare Bağımsızlık Testi PARAMETRİK OLMAYAN İSTATİSTİKSEL TEKNİKLER Prof. Dr. Ali ŞEN Ki- kare Bağımsızlık Testi Daha öceki bölümlerde ölçümler arasıdaki ilişkileri asıl iceleeceğii gördük. Acak sıklıkla ilgileile veriler ölçüm

Detaylı

M Ü H E N D İ S L E R İ Ç İ N S AY I S A L YÖ N T E M L E R

M Ü H E N D İ S L E R İ Ç İ N S AY I S A L YÖ N T E M L E R İ H S A N T İ M U Ç İ N D O L A P C İ, Y İ Ğ İ T A K S O Y M Ü H E N D İ S L E R İ Ç İ N S AY I S A L YÖ N T E M L E R P U B L I S H E R O F T H I S B O O K Copyright 13 İHSAN TİMUÇİN DOLAPCİ, YİĞİT AKSOY

Detaylı