Enstitü Yayın No: 57 ISBN:

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Enstitü Yayın No: 57 ISBN: 978-605-393-106-5"

Transkript

1 Enstitü Yayın No: 57 ISBN: ANTALYA DÜZLERÇAMI YABAN HAYATI GELĠġTĠRME SAHASI NDA YABAN KEÇĠSĠ (CapraaegagrusErxleben 1777) POPULASYONU VE HABĠTATININ DEĞERLENDĠRĠLMESĠ (ODC: 156.2) Wildgoat (Capra aegagrus Erxleben 1777) Population in Antalya- Düzlerçamı Wildlife Progress Area and Evaluation of it s Habitat Halil SARIBAġAK Dr. Mehmet Ali BAġARAN Dr. Saime BAġARAN M. Süleyman KAÇAR Tuğrul ġahġn TEKNİK BÜLTEN NO: 42 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BATI AKDENĠZ ORMANCILIK ARAġTIRMA ENSTĠTÜSÜ SOUTH-WEST ANATOLIA FOREST RESEARCH INSTITUTE (SAFRI) ANTALYA/TÜRKĠYE

2 YAYIN KURULU Editorial Board BaĢkan Head Dr. Mehmet Ali BAŞARAN Üyeler Members Melahat ŞAHİN Dr. Ufuk COŞGUN Şenay ÇETİNAY Kader Hale GÜLER YAYINLAYAN Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü P.K.: ANTALYA PUBLISHED BY South-West Anatolia Forest Research Institute P.O. Box: ANTALYA TURKEY Tel.: +90 (242) Fax: +90 (242) E-posta: Web: http//www. baoram.gov.tr ACAR OFSET Tel : +90 (242) Faks: +90 (242)

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No İÇİNDEKİLER i ÖNSÖZ..iii ÖZ v ABSTRACT...vi 1. GİRİŞ LİTERATÜR ÖZETİ Yaban Keçisi Hakkında Genel Bilgi Sistematikteki yeri Yayılışı Biyolojisi Morfolojisi Habitatı Besinleri Yırtıcı ve parazitleri Grup yapısı Çalışma Alanının Tanıtımı Coğrafi konum Jeolojik yapı ve toprak İklim Arazi kullanımı Bitki örtüsü MATERYAL VE YÖNTEM Materyal Yöntem Populasyon büyüklüğü ve yoğunluğu i

4 Populasyon karakteristiklerinin belirlenmesi Habitat özelliklerinin belirlenmesi BULGULAR Alanın Durumu Alanın Taşıma Kapasitesi Yaban Keçisi Populasyon Büyüklüğü ve Yoğunluğu Habitat Özellikleri Bitki çeşitliliği ve beslenme Fauna envanteri Memeliler Sürüngenler Kuşlar TARTIŞMA SONUÇ VE ÖNERİLER Populasyon Büyüklüğü ve Yoğunluğu Alanda Avcılık ve Diğer Sorunlar Avlanma Planının Gerekliliği Yaban Hayatı Geliştirme Sahalarında Kota Belirleme Esasları.36 ÖZET.38 SUMMARY...39 KAYNAKÇA 40 EKLER (Sahada Bulunan Bitkilerin Listesi) ii

5 ÖNSÖZ Antalya Düzlerçamı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası nda Yaban Keçisi (Capra Aegagrus Erxleben 1777) Populasyonu ve Habitatının Değerlendirilmesi isimli bu çalışma alanda bulunan yaban keçisi populasyonunun durumu ve avlanmanın düzenlenmesi amacıyla Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü öncülüğünde Doğa Koruma ve Milli Parklar Antalya Mühendisliği ile birlikte yürütülmüştür. Çalışma kapsamında konu uzmanları, alanda görevli bekçiler, çobanlar ve civar köylülerle görüşleri alınmıştır. Arazi ve büro çalışmaları sırasında desteklerini esirgemeyen Araştırma Müdürü Neşat ERKAN ile Burdur-Mehmet Akif Ersoy Üniv. Veterinerlik Fakültesinden Afşin KÖKER ve Ramazan ADANIR ile yardımı geçen diğer çalışanlara teşekkür ederim. Çalışmada elde edilen bulguların başta Yaban Hayatı yöneticileri, konuyla ilgili bilim adamı ve çalışanlara yararlı olması dileğiyle Antalya, 2010 Halil SARIBAŞAK iii

6 iv

7 ÖZ Yaban keçisi (Capraa egagrus aegagrus Erxleben, 1777) ülkemizde yaşayan memelilerden biri olup, Datça yarımadasından başlayarak Toros Dağları boyunca Güneydoğu, Doğu ve Karadeniz dağlarından Gürcistan sınırına kadar yaklaşık 3,5 milyon hektar sahada yayılış göstermektedir. Antalya-Düzlerçamı nda 1967 yılında yapılan sayımlarda adet olduğu varsayılan popülasyon büyüklüğünün, 1975 yılında 891 adet, 1981 yılında 4188 birey olduğu tahmin edilerek aynı yıl yaban keçisi av turizmi başlatılmıştır yılından 1997 yılına kadar bu kapsamda toplam 1041 bireyin vurulduğu kayıtlara geçmiştir. Aynı dönemde bireyin de kaçak avcılar tarafından vurulduğu tahmin edilmektedir. Antalya Düzlerçamı Yaban Hayatı Geliştirme Sahasında Yaban Keçisisi (CapraaegagrusErxleben 1777) Populasyonu ve Habitatının Değerlendirilmesi adlı bu çalışma, yılları arasında Antalya- Düzlerçamı Yaban Hayatı Geliştirme Sahasında gerçekleştirilmiş olup, alanda türün varlığı, yoğunluğu ile alanın taşıma kapasitesini etkileyen etmenlerin sağlıklı şekilde ortaya konulması hedeflenmiştir. Bunun için yılda iki defa sayım ve gözlem yapılmıştır. Yaban keçisi populasyonunun büyüklüğü ve yoğunluğu ile diğer büyük memeli türlerin varlığı, arazide doğrudan sayım, türün ekolojisi ile ilgili çalışmalar ise alan çalışmaları, yöredeki insanlarla görüşmeler ve gözlemlerin değerlendirilmesi şeklinde yapılmıştır. Alanda yapılan fauna çalışmalarında 94 familyaya ait 398 cins ve 714 bitki türü tespit edilmiş olup bunların arasından yaban keçilerinin mevsimsel besin tercihleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma alanı 28972ha büyüklüğünde olup,ortasından doğu batı yönünde geçen Karayolu alanı iki bağımsız bölüme ayırmaktadır. Alan içinde 6702 ha ı Termessos Milli Parkı ve 4044 ha ı da Güver Kanyonu Tabiat Parkı ve 430 ha ı Alageyik Üretme İstasyonu gibi farklı koruma satatüleri ile yönetilen bölümler bulunmaktadır. Termessos MP hariç YHGS içinde 60 adetgözlekte yılları arasında sayımlar yapılmıştır. Termessos Milli Parkı içinde kalan 14 gözlekte ayrıca sayım yapılmıştır. Türün sağlıklı şekilde varlığını sürdürülebilmesi için habitat özelliklerinin yanında rekabetçi kıl keçileri ve yırtıcı türlerle ilişkileri incelenmiştir. Anahtar sözcükler:yaban keçisi,rekabetçi tür, Taşıma kapasitesi, Habitat v

8 ABSTRACT This study was carried out in Antalya-Düzlerçamı Wildlife Protecting Area (YHGS), between the years 2005 and Project aim was having reliable information on wild goat population in this region by making observations of many kinds, taking inventories and as results; preparing suggestions if protection needed indeed. For these reasons inventories have been taken and observations have been done two times a year. Wild goat population densities, gender ratios, age distribution sand relate dother topics have been researched. YHGS covers a total of 28972,0 hectaresarea. The main area which subject to be researched is crosse deast to west by the Antalya-Korkuteli motor-vehicle road and two independent sub-areas are created. In the area have been different characteristic areas that one of this Termessos National Park (6702,0 hectares) and the an other one is Güver Canion Natural Park (4044 hectares). These area shave shown big differences than each other. South part which covers Güver Canion has good protection and there is nograzing problem. Northernpart s capacity more than less from southern part. However, in this part has 27 domestic goatherds (10000 goatsapprox.) created not only hugen utrition competition but also carried on epidemic diseases risk for wildgoat population. In addition to these, this particular area is not controlled well by the authorities against illegal hunting. Because it is probably one of the main reasons which threatens the presence of wild goat. Another one of these reasons is the existency of the predators in the area, which are stray dogs or sheep dogs with lynx caracal. These predators are especialy dangerous for young goats. As a result of this study it is found that authorities must take some precautions and some actions. Then, this area will remain one of the most important wildlife protected area of Turkey. Keywords: Wild goat, competitive species, carrying capacity, habitat vi

9 1.GİRİŞ Yerküremizde bulunan toplam 4200 memeli türünden 132 sinin Anadolu da yaşadığı saptanmıştır (Kiziroğlu 1998). Bunlardan biri olan yaban keçisinin dişi ve yavruları 1937, erkeği ise 1955 yılında koruma statüsüne alınmıştır. Yöredeyanlışlıkla geyik diye anılan yaban keçisi populasyonu, bilinçsiz alan kullanımı ve kaçak avlanma sonucunda gün geçtikçe azalmakta ve populasyon dengesi bozulmaktadır. Bölgedeki yaban keçilerinin üretim ve çoğaltma çalışmaları, ilk defa yıllarında, Orman. Yük. Müh. Nihat Turan tarafından başlatılmıştır yılında 155 birey olduğu varsayılan populasyon büyüklüğü, Heidemann ın 1975 yılında yaptığı tahminlere göre 1200, Nihat Turan a göre ise 891 civarındadır. Etkin koruma tedbirleri sonunda, yaban keçisi populasyonunun büyüklüğü, 1981 yılında birey olduğu tahmin edilmiş ve aynı yıl yaban keçisi av turizmi başlatılmıştır yılından 1997 yılına kadar devam eden kesintisiz av turizmi esnasında, 268 i yaralı olmak üzere toplam 1041 birey vurulmuş, aynı dönemde adet bireyin de kaçak avcılar tarafından vurulduğu tahmin edilmektedir. Av turizminde en yoğun avlanmaların, kasım-aralık ayında, çiftleşme döneminde yapılması ve 4, 5, 6 ve 7 yaş grubundan ( ) hayvanın vurulmuş olması populasyonun iç dengesini ve yaş piramidi dağılımını bozmuştur. Örneğin, av turizminin ilk yıllarında 6, 7 ve 8 yaşlarındaki fertlerin boynuz uzunlukları 80cm uzunluğa ulaşırken, son yıllarda bu trofe büyüklüğü ancak 8 ve 9 yaşındaki fertlerde görülmeye başlamıştır yılına gelindiğinde, av turizmi, kaçak avlanma, yırtıcı ve parazitlerin de etkisiyle populasyon o kadar azalmıştır ki, saha av turizmine kapatılmak zorunda kalmış, 1998 de tekrar başlatılmıştır. Alan yönetiminde süregelenhatalar devam etmektedir. Alanda yaban keçisi populasyonunun büyüklüğü, yoğunluğunu ortaya koymak ve alanın iyileştirilmesi ile sağlıklı bir avlanma planı yapılması amaçlanmış ve bir çalışma başlatılmıştır. Bu kapsamda yılları arasında Termessos Milli Parkı dışında yapılan envanter çalışmalarında ortalama populasyon büyüklüğü 358 birey olarak tespit edilmiştir. Sahanın yaklaşık 1/4 büyüklüğündeki Termessos Milli Park ında ise populasyon büyüklüğü 509 birey olarak bulunmuştur. Bu verilerden anlaşılacağı üzere; Düzlerçamı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası nda, yaban keçisi varlığı ve populasyon karakteristikleri ve alan iyileştirmeleri konularında çalışmalar yapılması zorunluluk gerektirmektedir. Ekolojik ve ekonomik olarak büyük bir değere sahip olan bu türümüzün yok olmaması, sağlıklı bir populasyon büyüklüğüne ulaşıp 1

10 biyolojik çeşitlilik içerisindeki yerini koruyarak av turizmi açışından sürdürülebilir bir gelir kaynağı olarak geleceğe aktarılması projenin başlıca gerekçesidir. Sürdürülen bu proje çalışmaları kapsamında,alanda yapılan envanter çalışmalarına katılım sağlanarak sayım sonuçları incelenmiş, türün biyolojisi, ekolojik ilişkileri ile mevcut populasyonun korunması ve geliştirilmesi için alınacak tedbirlerin belirlenmesine çalışılmıştır. 2. LĠTERATÜRÖZETĠ Dünya genelinde nesli tehlike altında bir tür olan yaban keçisinin populasyonunun sürekli düşüş eğiliminde olduğu varsayılmaktadır. Ülkemizde yaban keçisi ile ilgili olarak Prof. Dr. Savni Huş un Av Hayvanları ve Avcılık ve Nihat Turan ın Türkiye nin Av ve Yaban Hayvanları Memeliler kitabında genel düzeyde ve yine Nihat Turan ın Düzlerçamı Örnek Orman İşletmesi Alageyik Koruma Sahası nın kuruluş Raporunda ve Türkiye ve Balkan Ülkelerinde Yaban Hayatı sempozyumuna sunduğu bildiride, 1986 yılına kadar olan yaban keçisi av turizmi ile ilgili bilgiler verilmiştir. Yine Turan (1987b) Antalya- Termessos da Yaban Keçisi Populasyonunun Gelişimi, Durumu ve Sorunları, (1987a), Türkiye nin Büyük Av Hayvanları ve Sorunları konulu çalışmalarında bazı korunan alanlardaki populasyonların gelişimi ve sorunlarını ele almıştır. Temizer (1991) Elazığ yöresindeki yayılışını, morfolojik ve ekolojik özelliklerini, Kaya (1996) Türkiye deki yayılışı ve taksonomisini, İnaç (1994) bazı üretme istasyonlarındaki mevcut durumunu çalışmış, Ünal (2003) populasyonu üzerine gözlemler yapmıştır. Balkız (2002) Türkiye deki yaban keçilerinin Capra aegagrus soyağacının mtdna d-halkası dizilimleriyle belirlenmesi üzerine bir yüksek lisans tezi hazırlamış, Macar (2003) ise Köprülü Kanyon Milli Parkı nda yaban keçisi üzerine bir çalışmış ve Gündoğdu (2006), Isparta yöresinde Yaban keçisi üzerine doktora çalışmasını yapmıştır Yaban Keçisi Hakkında Genel Bilgi Sistematikteki yeri Ev keçilerinin (Capra aegagrus hircus) atası olan yaban keçisi (Capra aegagrus Erxleben., 1777); memelilerin sınıfının toynaklılar (Artodactyla) takımının, geviş getirenler (Ruminantia) Alttakımına bağlı, içi boş boynuzlular (Bovidae) familyasının bir alt familyasının (Caprinae), Capra cinsine ait bir türdür. 2

11 Sınıf : Mammalia Takım : Artiodactyla Alttakım : Ruminantia Familya : Bovidae Altfamilya : Caprinae Cins : Capra Tür : aegagrus Alttür : aegagrus Otör : Erxleben, 1777 C. aegagrus Erxleben 1777, dünyada Capra cinsine ait dokuz türden birisidir (Weinberg, 2002; Luikart vd., 2000). Yaban keçisi C. aegagrus türüne ait dünyada tespit edilen 5 alttürden ülkemizde yayılış göstereni C. aegagrus ssp. aegagrus, diğerleri ise C. aegagrus ssp. blythi, C. aegagrus ssp. chialtanensis, C. aegagrus ssp. cretica ve C. aegagrus ssp. turcmenica dır (Shackleton, 1997) YayılıĢı Dünya üzerinde yaban keçisinin Rusya, Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Hindistan, Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan, İran, Irak, Suriye, Lübnan, Umman, Türkiye, Kıbrıs, Bulgaristan, Yunanistan, İtalya ve Slovakya da yayılış gösterdiği tespit edilmiştir (Shackleton, 1997). Bir alt tür olan C. aegagrus Erxbelen 1977 inise ülkemizden başka İran, Irak, Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Rusya, Afganistan ve Pakistan da bulunduğu bilinmekte olup Avrupa da bu türün fosiline rastlanmamıştır(turan, 1987b; Demirsoy, 1992). Tür, dünyamızda değişik nedenlerle yakın gelecekte (3-4 generasyon) populasyonunda azalma öngörüldüğü kabul edilen kırmızı liste kategorisinin VU A2 cde kısmında yer almaktadır. Antik resim ve şekillerden, yaban keçisinin Anadolu, Suriye ve Lübnan da yayılış gösterdiği anlaşılmaktadır. Ülkemizde bugün, Datça Yarımadası nın burnundaki Karadağ dan itibaren doğuya doğru Marmaris, Köyceğiz, Kaş ve Finike nin kuzeyinde kalan dağlık ormanlık alanlarda, Muğla Milas arasındaki Marçal Dağı nda, Muğla nın kuzey doğusunda, Denizli nin güneyindeki dağlarda rastlanır. Batı Anadolu daki en üst yayılışı Çardak ilçesinin kuzey-doğusundaki Maymun Dağı dır. Yakın tarihte nesli 3

12 burada yok edilmiştir. Antalya dan doğuya doğru Toros silsilesinin tamamın da, Isparta nın güneyi ve doğusunda, Beyşehir Gölü nün batı ve güneyindeki dağlarda, Seydişehir, Hadim, Ermenek çevrelerinde, Karaman ve Ereğli nin güneyinde, Niğde nin güney-doğusundaki Aladağlar da, doğuya doğru Tahtalı Binboğa Dağları nda, Kahramanmaraş ve Malatya arasında, Adıyaman çevresi dağlık yerlerde, Engizek, Nurhak Dağları nda, Elazığ, Bitlis, Bingöl ve Muş çevresindeki dağlık alanlarda, Siirt in doğusundaki Hakkari ve Van yöresinde, Erzincan Erzurum ve Gümüşhane çevresindeki dağlarda, Mesudiye den doğuya doğru Gürcistan sınırına kadar tüm Doğu Karadeniz dağlarında kayalık yerlerde yayılış gösterdiği kaydedilmektedir(zengingönül 1987, Demirsoy 1992), Biyolojisi Gündüzcül hayvanlar olup, mevsime bağlı olarak farklı cinsiyetlerin oluşturduğu değişik büyüklükte gruplar halinde dolaşırlar, hareketleri ağır ve dikkatli olup koku alma duyusu çok iyi gelişmiş olduğundan uzak mesafeden düşmanının kokusunu alabilirler.deniz seviyesinden 3000 mt yüksekliğe kadar sarp kayalar, ormanla kaplı sarp yerler ile bodur çalılarla kaplı kayalıklarda yaşayan yaban keçileri, ayak tırnaklarının altının çok pürüzlü olması dolayısıyla dik kayalıklara rahatlıkla tırmanabilirler. Bu yetenekleri sayesinde yırtıcılardan korundukları ifade edilmektedir. Beslenmelerinde sabahın erken saatleriyle akşam karanlığı öncesini tercih ederler. Gündüz saatlerinde kayalıklar, ağaç ve çalılar arasındaki gölgeliklerle mağaralarda yatıp dinlenerek geviş getirdikleri belirtilmektedir (Demirsoy 1992; Çanakçıoğlu ve Mol 1996). Yaban keçilerinde çiftleşme dönemi konusunda kasım ayından şubat ayına kadar geniş bir aralıktan bahsedilmektedir. Bu dönem için Turan (1987b), Demirsoy (1992), Çanakçıoğlu ve Mol (1996) Kasım ayının ikinci yarısında başlayıp, aralık ayının ortalarına kadar 3-4 hafta, Huş (1963;1974) ise kızışma döneminin aralık-şubat arasında sürdüğünü belirtmektedirler.kızışma döneminde tekelerin boynuz diplerinden salgılanan koku nedeniyle kötü koktukları, birbirleri arasında kavga ettikleri, derin ve boğuk bir sesle meledikleri ve ıslığı andıran bir ses çıkardıkları kaydedilmiştir (Demirsoy 1992, Çanakçıoğlu ve Mol 1996). Bu dönemde genellikle yalnız yaşayan güçlü tekelerin dişi gurubuna katıldıkları, dikkatsiz yürüyüşleriyle taş ve kayalarda çıkardıkları sesler ve aksırmalarıyla varlıklarını hissettirdikleri ifade edilmektedir (Huş 1963;1974). 4

13 Gebelik süresi konusunda yapılan çalışmalarda 5 ay sonunda, doğumların nisan sonu ve mayıs ayında genellikle ikiz nadiren üçüz olduğu kaydedilmektedir. Ortalama yıl yaşayan yaban keçilerinde erkek bireylerin ölüm yaşları konusunda yapılan bir araştırmada ölümlerin en çok 4-8 yaşlarında gerçekleştiği, 7. yaştan sonra azaldığı kaydedilmiştir (Korsunov 1994) Morfolojisi Memeli hayvanlarda erkek ve dişiler arasında morfolojik bakımdan büyük farklılıklar görülmektedir. Yaban keçisinde de ergin bir tekenin boyu , cidago yüksekliği , kuyruk uzunluğu 15-20cm ve ağırlığı 50-85kg olabilirken dişilerde ağırlığın 35-60kg arasında değiştiği kaydedilmiştir(turan 1987, Demirsoy 1992, Çanakçıoğlu ve Mol 1996). Postu kısa, sık ve sert kıllı, rengi kış ve yaz dönemlerinde değişik olup, kışın soluk iken yazın parlak kızılımsı kahverengidir. Erkeklerde omuz başından başlayarak sırtboyunca uzanan siyaha yakın koyu kahverenkli bir şerit 3-4 yaşında görülmeye başlar ve yaşlandıkça belirginleşir. Dişilerde renk daha açıktır. Ergin tekelerde, çene altında siyaha yakın renkli bir sakal bulunmaktadır (Turan 1987, Demirsoy 1992, Çanakçıoğlu ve Mol 1996). Yaz postunun mayıs ayı sonuna kadar oluştuğunu, kış postunun ise yazdan daha uzun kıllarla kaplı olduğu ifade edilmektedir (Korshunov 1994).Huş (1974) ise yaban keçilerinin postlarının açık kırmızımtırak yahut ta sarımtırak pas renginde olduğunu, dişilerinde rengin büyük ölçüde değişmediğini, tekelerinde yaşlandıkça postun kırlaştığını belirtmektedir. Yaban keçilerinin erkek ve dişilerinde boynuz bulunmaktadır. Erkeklerde geriye doğru hançer gibi kıvrılan, uzunluğu büyük ölçüde yaşa bağlı olmakla birlikte genetik yapısı ve beslenme ortamına göre değişen ve cm ye kadar olabilen, dişilerde ise 25-30cm uzunluğunda boynuzlar bulunmaktadır. Erkeklerde boynuzların ön kısmının dar olup, her yıl boynuz üzerinde bir çıkıntı oluştuğundan yaş tespitinde kullanılabildiği belirtilmektedir. (Turan 1984; 1987b, Demirsoy 1992 ve Çanakçıoğlu ve Mol 1996) Habitatı Turan (1987) ve Demirsoy (1992) yaban keçilerinin deniz seviyesinden dağların 3000m yüksekliklerine kadar sarp kayalıklar, ağaç ve ağaççıklarla, bodur çalılar ve otlarla kaplı kayalık dağlarda yaşadığından bahsetmektedir. Korshunov (1994) ise yaban keçisinin habitat tercihinin sadece dağlarla sınırlı olmadığını, herhangi bir yükseltide kayalık ve sarp 5

14 yerlerde bulunabildiğini, deniz seviyesinden itibaren 4200 m lere kadar yayılış gösterdiğini kaydetmiştir. Yaban keçisinin en çok kullandığı habitat tipleri olarak; kayalıkları, sarp uçurumları, ardıç ve çalılarla örtülü vadileri göstermiş ve doğum periyodunda dişilerin yaşlı erkelere oranla dağların eteklerinde yaşadıklarını bildirmiştir Besinleri Yaban keçileri yaşadıkları ortamda bulunan geniş bir besin çeşitliliğinden faydalanmaktadırlar. Sezona bağlı olmakla birlikte genel olarak otsu bitkiler menüde en geniş yer tutmaktadır. Kekik, sümbül gibi aromatik bitkilerin yanında çalı ve ağaçların yaprak ve sürgünleri, ince dalları, meyve ve tohumları ile mantar ve yosunları yedikleri bilinmektedir. Bu kapsamda meşe türleri, sakız ve menengiç ağaçları, ardıç, sumak, akçakesme, karaçalı, zeytin, tesbih, keçiboynuzu, ahlât, geyik dikeni, laden, sandal gibi türler menüde yer almaktadırlar Yırtıcı ve parazitleri Dağ keçilerinin bölgedeki doğal yaşama alanlarının sarp kayalıklar olması ve yırtıcılarının sayısında zaman içinde değişik nedenlerle azalma türün varlığını sürdürmesini sağlayan nedenlerdir. Düzlerçamında son kez 1954 yılında görülen ve 1982 yılında sesinin duyulduğu idaa edilen Anadolu parsı (Panthera pardustuliana) ile en son 1983 yılında görülen boz ayı (Ursus arctos) artık bölgede bulunmamaktadır. Buna karşılıksahada bulunanlar, vaşak (Felis lynx), karakulak (Felis caracal), Çakal (Canis aureus), tilki (Vulpes vulpes) gibi bölgedeki bir diğer önemli yırtıcı şehir merkezinden getirilerek ormanlık alana terk edilen ve yabanileşen köpeklerdir. Bu köpekler gerek yaban keçileri gerekse bölgede yaşayan bir diğer önemli tür olan alageyikler için en büyük yırtıcı unsuru oluşturmaktadırlar. Huş (1963;1974) ise keçinin düşmanlarının insandan başka pars, vaşakve kurtgibi hayvanlar olduğunu, kartal (Aquila spp.), çakal ve tilkinin daha ziyade yavrulara zarar verdiğini kaydetmiştir. Korshunov (1994), Türkmenistan da yaban keçisinin başlıca yırtıcısı olarak parsı göstermiş ve ölümlerin %85,5 ine sebep olduğunun tespit edildiğini belirtmiştir. Bir sonraki etkili yırtıcısının vaşak olduğunu, sonraki potansiyel düşmanlarının ise sırtlan (Hyena hyena), tilki, yaban kedisi (Felis sylvestris), karakulak ve sakallı akbaba (Gypaetus barbatus) özellikle yavrular üzerinde- olduğunu kaydetmiştir.bunun yanı sıra, vücut şeklinin uygunluğu ve özel toynaklarından dolayı sarp kayalıklara çok hızlı tırmanabildiğini ve pars gibi yırtıcılarından kaçabildiğini belirtmiştir. İnsanlar tarafından avının güçlüğü, Turan (1987b) yaşama ortamının sarp ve çetin olması, avının güçlüğü, aynı yaşama ortamını paylaşan yırtıcıların da zamanla azalmasının yaban keçisinin süratle yok olmasını 6

15 önlediğini, ancak yine de birçok yaşama ortamında çok azalıp, bazı yerlerde ise yok olduklarını belirtmiştir. Buna karşılık son yıllarda gelişen silah teknolojisi nedeniyle avlanma ile genel anlamda yasal düzenlemelerin getirilmesi olumlu bir çaba olarak görülmektedir. Parazitleri olarak ise Ixodidae ye mensup 6 kene türünü Haemaphysalis pospalovashtromae Hoog, 1966; H. sulcata Can. Et Fanz., 1877; H.punctata Can. Et Fanz., 1877; H. otophila P.Sch., 1918; Dermacentor daghestanicus Oe., 1929; ve Hyalomma detritum P.Sch., göstermişlerdir. Yine bu çalışmada diğer dış parazitleri olarak, Hypoderma silenus (Diptera), Oestrus ovis (Diptera) ve Mallophagus ovinus (Mallophaga), iç parazitleri olarak ise bir protozoa olan Sarcocystis sp. ve 22 Helminit türü belirlenmiştir. Keçi akciğer kurdu (Muellerinus capillaris), Elmeria spp, protozoalar, nematodlar, sinekler( Simulium spp., Culex, Musca spp., Oestrus spp.), bitler(bovicola spp., Linognathus spp.) ve akarlar( Psoreptes sp.,chorioptes sp.), yaban keçilerinde olası iç ve dış parazitlerdir Grup yapısı Turan (1987), Demirsoy (1992) ve Çanakçıoğlu ve Mol (1996) yaban keçilerinin genel olarak sürü halinde dolaşan hayvanlar olduklarını, sürülerin başında yaşlı bir dişinin bulunduğunu, sürüde çiftleşme mevsiminden doğuma kadar erkek ve dişilerin bir arada bulunduklarını belirtmektedirler. Yine yaşlı ve güçlü tekelerin tek tek veya 2-3 lü gruplar halinde dolaştıklarını, yaz aylarında ise dişiler, yavrular ve 3 yaşına kadar genç erkeklerin birleşerek sürüler oluşturduğundan bahsetmektedirler. Korshunov (1994) ise yaban keçilerinde grup yapısının populasyonun büyüklüğüne göre farklılık gösterdiğini belirterek, populasyonlardaki grup yapısının yoğunluklara göre farklı ele alınması gerektiğini kaydetmiştir. Doğum periyodu nisan ayı ortalarında başlamaktadır. Bu dönemde, dişiler doğum yapacakları sığınaklara çekilerek sürüden ayrılmakta, yaşlı erkekler de sürüden ayrılarak kendi başlarına veya kendi aralarında kurdukları küçük gruplarla dolaşmaktadırlar. Kalan karışık gruplar; genç erkekler, kısır dişiler, bir yaşındaki yavrular ve tek başına dolaşan büyük tekelerden oluşmaktadır. Bu periyodun sonunda yeni doğan yavrularla dişilerin bir arada bulunduğu gruplar çok yaygın olup, saf dişi grupları sadece bu periyodun başında görülmekte, erkek-dişi karışık gruplarda yaşlı erkekler bulunmamakta ve hala annesini takip eden genç erkek bireyler görülmektedir. Aşırı sıcak nedeniyle Ağustos ayından itibaren özellikle yavruların su içme gereksinimleri başlamaktadır. Bu nedenle bu dönemde yavrulu ve kısır dişiler, yavrusunu değişik nedenlerle kaybeden dişiler ile genç erkeklerden oluşan küçük grupların ortaya çıktığı görülmektedir. Çiftleşme döneminde ise baskın erkek bireyler sürüye katılmakta ve güçsüz erkekleri sürüden dışlamaktadırlar. Korshunov (1994) populasyon 7

16 yoğunluğunun azaldığı sürülerde grupların küçüldüğü, 6-10, nadiren 20 ve fazla bireyin olduğundan bahsetmektedir ÇalıĢma Alanının Tanıtımı Coğrafi konum Çalışma sahasını oluşturan Düzlerçamı YHGS nin konumu UTM ve European 1950 datumuna göre kuzey ve doğu koordinatları arasında olup toplam alanı ha dır (Şekil 1). ġekil 1. Düzlerçamı YHGS alanının konumu Figure 1. Duzlercami YHGS field position Jeolojik yapı ve toprak Çalışma alanının jeolojik yapısının Pliosen serisine ait traverten ile Mezozoik ve Tersiyer devirlerine ait kalkerden oluştuğu tespit edilmiştir. Kalker anataşı üzerinde Terra rossa, Terra fusca ve Rendzina toprak tiplerinin olduğu, saha tespit edilen bir diğer toprak tipinin de Kırmızımsı kahverengi Akdeniz Orman Toprağı olduğu tespit edilmiştir Ġklim Bölge genelinde tipik Akdeniz iklimi hüküm sürmektedir. Yazlar sıcak ve kurak; kışlar ılık ve yağışlı geçmektedir. Buna göre, çalışma 8

17 alanında en kurak dönem temmuz-ağustos aylarında hüküm sürmektedir. Sahaya en yakın olan Antalya-Merkez meteoroloji istasyonundan alınan meteorolojik verilerden Thornthwaite e göre su bilançosu bilgileri ortaya çıkartılmıştır (Çepel 1988) (Çizelge 1 ve Şekil 2). Çizelge 1. Thornthwaite e göre Antalya ili su bilançosu analizi(başaran ve ark2010) Table 1. Analysis of water balance according to Thornthwaite(Başaran at all2010) İli: Antalya Yükseklik (m) : 51 Enlemi...: İlçesi: Antalya Ölçme yılları : Boylamı...: Sıcaklık Bilanço elemanları A Y L A R Yıllık I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII o C Sıcaklık indisi İ Düzeltilmemiş PE mm Düzeltilmiş PE PET Yağış (mm) Y Depo Değişikliği Dd Depolama D Gerçek Evapo-transpirasyon GET Su Noksanı Sn Su Fazlası Sf Yüzeysel Akış Yü Nemlilik Oranı Ne En yüksek sıcaklık En düşük sıcaklık Ortalama Yüksek Sıcaklık Ortalama Düşük Sıcaklık Vejetasyon başlama sıcaklığı Vejetasyon dönemi sıcaklığı o C o C o C o C o C o C Vejetasyon dönemi yağış mm Vejetasyon dönemi PET mm Vejetasyon dönemi GET mm Vejetasyon dönemi su noksanı mm Vejetasyon dönemi su fazlası mm Vejetasyon dönemi yüzeysel akış mm B B S İklim Tipi 2: Nemli, Mezotermal, Yazın Çok Kuvvetli Su Eksikliği Olan İklim I m= 39.1 (yağış etkenliği) I a=58.6 (kuraklık indisi) 9

18 ġekil 2. Thornthwaite e göre su bilançosu grafiği (Antalya-Merkez)(Başaran ve ark.2010) Figure 2. According to Thornwhite method yearly water balance (Antalya)(Başaran at all 2010) Arazi kullanımı Çalışma sahası genel toprak kalker anakayası üzerinde sığ kırmızı kahverengi Akdeniz toprağı bulunan daha ziyade sarp arazi özelliğindedir. Alan içinde köy ve yerleşim alanları bulunmamasına rağmen sınırdaki köylere ait kısmen alan içinde ve bitişiğinde tarla ve bahçe şeklinde tarımsal kullanımlar bulunmaktadır. Yaban hayatı ve özellikle yaban keçileri açısından esas kullanıma konu olan, civar köylere ait evcil keçi sürülerinin yoğunluğu nedeniyle alanda yapılan otlatmadır. Mevsime göre değişiklik göstermekle birlikte alanda adet arasında kıl keçisi bulunduğu tahmin edilmektedir. Özellikle çalışma alanının ortasından geçen Antalya- Korkuteli karayolunun kuzey kısımda hayvan sayısı ve otlatma baskısı fazladır Bitki örtüsü Çalışma alanında özellikle Antalya-Korkuteli yolunun kuzeyinde kalan kısımda üzerinde seyrek dağılım gösteren makiliklerin yer aldığı sarp kayalıklar geniş alan kaplamaktadır. Termessos milli parkı ile Güverkanyonu Tabiatı Koruma Alanında ise maki elemanları ile kaplı kayalıkların yanında kızılçam ormanları geniş alan kaplamaktadır. 10

19 Çalışma alanı bitki coğrafyası açısından incelendiğinde üç floristik bölgenin yer aldığı ülkemizdeki bölgelerden Akdeniz ile İran-Turan flora bölgesinde kalmaktadır (Davis vd., 1971). Alanın önemli bir özelliği de Türkiye nin başlıca vejetasyon tiplerinden Orman, Maki ve Kaya vejetasyonlarını barındırmasıdır (Yaltırık ve Efe, 1989). Meşcere tipleri olarak çalışma alanında maki ve saf kızılçam meşcereleri yaygındır. Bitki örtüsü bakımından Davis in kareleme sistemine göre C3 karesi içinde yer alan bölge, zengin bir çeşitlilik göstermektedir (Davis, ). 11

20 3. MATERYAL VE YÖNTEM 3.1. Materyal Düzlerçamı Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, genel alanı 28972ha olup içinde Termessos Milli Parkı (6702ha) ve Güver Kanyonu Tabiat Parkı (4044ha) farklı statülerdeki korunan alanlar olarak yer almaktadır ( Şekil 3). Çalışma alanı genelinde yaban keçisi yaşama ortamı geniş olup, arazi çalışmalarında elde edilen veriler, sayısal haritalar ve uydu görüntülerinden yorumlamalarda yararlanılmıştır. Alanla ilgili birçok sayısal veri orman amenajman planlarındaki meşcere haritalarından elde edilmiştir. Çalışma süresince gözlem ve sayımlarda 10x50, 7-12x40, 8-20x50 büyütmeli dürbünler kullanılmıştır. Görüntü ve fotoğraf çekimleri için 4,10,18X optik büyütmeli dijital fotoğraf makineleri, fotokapanve 60x kamera kullanılmıştır. Gözlek noktalarının belirlenmesi ve alanda yapılan çalışmalar sırasında görülen keçi populasyonu ve ilgili bilgiler kayıt altına alınmıştır. Bu amaçla GPS (Global Position System) aletlerinden faydalanılmıştır. Özellikle sayımlar sırasında arazide kalındığında çadır ve gerekli kamp malzemeleri kullanılmıştır. 12

21 ġekil 3. Düzlerçamı YHGS uydu görüntüsü (Google Earth) Figure 3. Duzlercami YHGS satellite image (Google Earth) 13

22 3.2. Yöntem Çalışmada yaban keçisi populasyonlarının durumu sayımlarla tespit edilmeye çalışılmış, alanın ve türün ekolojik verileri toplanarak taşıma kapasitesi belirlenmeye çalışılmıştır. Sayım çalışmalarında alandaki yaban keçilerinin en iyi görülebileceği uygun yerlerde belirlenen gözlek noktaları kullanılmış, bu noktaların koordinatları haritalara işlenmiştir (Çizelge 2). Sayımlar yaban keçilerinin artış oranlarının sağlıklı olarak tespit edilebilmesi için yaz sayımı, doğumun gerçekleştiği Mayıs-Haziran ayı sonrasında Haziran sonu Temmuz ayı başlarında (Yaz dönemi) ve güz sayımı da çiftleşmenin olduğu Kasım-Aralık aylarında(güz dönemi) olmak üzere yılda iki defa yapılmıştır. Çizelge 2. Gözlem noktaları Table 2. Observation points Sıra Gözlek adı Avlak X Y No 1 Anahtar tepe Çubuk Zeytinliada( Kale) Çubuk İncebelgediği(Topraktepe) Çubuk Deveçağılı Çubuk Karamusayatağı(Karatepe) Çubuk Gökdünektepe(Göller) Çubuk Göller Çubuk Teketaşı Çubuk Oğlaklık kayası Çubuk Çubuk (Göktünek) Çubuk Tehnelliçukur (Güllüboğaz) Çubuk Dibekkaklık Çubuk Üçdereçatı (Narağacıboğazı) Çubuk (Kesmeli) 14 Armutlukuyu Çığlık Geyikdeşmiği Çığlık Akçabakamak Çığlık Yarıkyolak Çığlık Sofununçağıl Çığlık Gökkayalar Çığlık Şahinlik Çığlık Kızıldere Çığlık Öküzyolak Çığlık Domuzyolağı (Kapız) Bayat Bad Ürünlü Bayat Bad

23 25 İlbizlik Bayat Bad Aşağıgedik Bayat Bad Çatıkbitik Bayat Bad D.Gökdünek Bayat Bad Çatalkaklık Bayat Bad Kocakayrak Yuk Kar Güver Kanyonu- GTK Yuk Kar Kurudere-GTK Yuk Kar Çetincederesi Yuk Kar Kuştaşı Yuk Kar Kayrakyurt Yuk Kar Kürdünavlağı (Başıballı) Yuk Kar Soğan Çukuru Yuk Kar Katrandağı Yuk Kar Kızlardağı (Yalnız mezar) Yuk Kar Kapıüstü-GTK Yuk Kar Kadınini (Karakuz)-GTK Yuk Kar Suluandız-GTK Yuk Kar Karavan Yanığı-GTK Yuk Kar Asmalıkat-GTK Yuk Kar Ilıca deresi-gtk Doyran Katıryolağı-GTK Doyran Doyran Keldağı-GTK Doyran Ulubelen Ged. T Doyran Asar-kule - T Termessos Ütüklük - T Termessos Termessos dereçatı- T Termessos Çilekli Bakamak - T Termessos Kanlı Kertik - T Termessos Otopark - T Termessos Tiyatro - T Termessos Sakartaş -T Termessos Mecene Kany. -T Termessos Kirişli -T Termessos Beşiktaş -T Termessos Gürkavak -T Termessos Asar -T Termessos Populasyon büyüklüğü ve yoğunluğu Çalışmanın başlangıcında, yerleri daha önceden bilinen gözlek noktalarına gidilerek incelemeler yapılmış ve görüş alanı, taşıma 15

24 kapasitesine yönelik bitki varlığı, doğrudan yaban keçisi varlığı ya da izleri ile diğer fauna elemanlarına aitveriler toplanmıştır. Gözetleme noktalarının görüş alanları büroda incelenerek en uygun noktalar sayısal haritalar ve uydu görüntüleri kullanılarak tespit edilmiş ve haritalara işlenmiştir (Şekil 4). Düzlerçamı YHGS içinde yaban keçilerinin yaz ve güz sayımlarına fiilen katılım sağlanarak populasyon dinamizmi ve yoğunluğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bunun için alanda daha önceden tespit edilen gözetleme noktalarına yerleştirilen gözlemciler tarafından hayvanlar, beslenme ya da gezinti gereksinimleri sırasında hareketli oldukları saatlerde yol, açık alan, subaşları ve geçit yerler gözetlenerek sayılmışlardır. Noktada sayım yöntemi, olarak adlandırılan bu yöntem yaban keçisi sayımı için kolay, sağlıklı ve ekonomik olması nedeniyle en uygun yöntemlerden sayılmaktadır (Caughley, 1994). Oğurlu (2003), nokta sayım tekniğinin özellikle çifttırnaklı türlerin sayımında, türün beslenme, dinlenme gibi davranış özellikleri nedeniyle populasyonların büyüklüğü, yoğunluğu ve davranışlarının tespit edilmesinde bu yöntemi önermektedir. Sayım çalışmaları için sabah gün doğumundan öncegözetleme noktalarına gidilerek sabahın erken saatlerinde yaban keçileri beslenmek için alan kullanımına başladıklarında yapılarak gözlem karneleri doldurulmuştur. Bazı sayımlarda gündüzden gözlem noktalarına gidilerek akşam sayım yapılmış ve gece alanda kalınarak sabah sayım tekrarlanmıştır. Sayım ve gözlemler, her nokta için 1 teknik eleman ile 1 saha bekçisinden oluşan 2 şer kişilik ekiplerle gerçekleştirilmiştir. Ekiplere gözlem başlamadan sayımda dikkat edilmesi gereken konular anlatılarak, gözlem kartları dağıtılmıştır. Gözlem sona erdiğinde gözlem kartları toplanarak kaydedilmiş ve değerlendirilmiştir. Bitişik gözlem noktalarında mükerrer sayımların olmamasına dikkat edilmiştir. Yapılan gözlemlerde aynı noktalarda yapılan sayımlar ayrıca incelenerek populasyonlardaki değişiklikle hastalık, yırtıcılar, alanın taşıma kapasitesi ve mevsimler arasında bağlantı kurulmaya çalışılmıştır. Yapılan sayımlarda birim alana (100ha = 1 km²) düşen keçi sayısı, alan genelinde, bölgesel ve gözlek noktaları bazında hesaplanmıştır. 16

25 ġekil 4. Düzlerçamı YHGS gözlek noktaları ve görülen ortalama hayvan sayıları Figure 4. Duzlercami YHGS observation points and the average animal numbers 17

26 Populasyon karakteristiklerinin belirlenmesi Çalışma süresince yapılan sayımlara katılım sağlanmış ayrıca alan çalışmalarında populasyon karakteristikleri ile ilgili gözlem ve tespitler kaydedilmiştir. Bunun sonucunda populasyonun büyüklüğü, cinsiyet ve yaş, yavrulama durumu, davranışları ve hastalıklar gibi anormallikler, parazitler, yırtıcılarla alanda keçi sürülerinden kaynaklanan rekabetin sonuçları, avcılık gibi populasyonun dinamiğini etkileyen durumlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Özellikle yavrulama sonrasında yapılan gözlemlerde dişi ve yavrular bariz olarak belli olmasına karşılık çiftleşme döneminde yapılan gözlemlerde yavruların büyümüş olması, dişi guruplarının sürüye katılması gibi nedenlerle ayrım dikkat gerektirmektedir. Morfolojik özelliklere dayanılarak ince ve narin cm yi geçmeyen boynuzlara sahip, ortalama 25-40kg gelen bireyler dişi; dişilerden daha küçük bireyler yavru; boynuzları 30 cm den daha uzun ve kalın olup kg ağırlığında oldukları tahmin edilen bireyler erkek olarak değerlendirilmiştir. Görülen erkek bireylerin yaşları belirlenirken literatür bilgileri (Turan, 1984; Demirsoy, 1992; Korshunov, 1994; Çanakçıoğlu ve Mol, 1996; Gündoğdu, 2006) değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmalarda saha bekçilerinin tecrübeleri ve gözlemlerimize dayanarak, gövde büyüklüğünün yanındaboynuz yapısı ve uzunluğu, siyah sırt kuşağının oluşumundan göğüs ve ön ayaklara inmesi, sakalı, tüylerinin kırlaşması gibi özelliklere, erkek bireylerin yaşlarının tespitinde dikkat edilmiştir. Bütün çalışmalarda yaban keçilerine ait her türlü davranış özellikleri kaydedilerek yorumlanmıştır Habitat özelliklerinin belirlenmesi Sahada yaban keçisinin besin menüsündeki bitkilerle saklanma gibi değişik amaçlarla kullandığı bitki elemanlarını belirlemek amacıyla sistematik örneklemeler yapılmıştır. Bu örnek alanlarda bitki tür çeşitliliğinin yanında yoğunlukları gibi özellikleri gözlenmiştir. Yapılan incelemelerde Braun-Blanquet (1964) yöntemiuygulanmıştır. Yaban keçilerinin, beslenme, dinlenme ve güven açısından boylu çalılıkların arasında uzun zaman geçirdikleri gözlenmiştir. Davranışlarına yönelik tespitler, yaban keçisilerinin bulundukları alanlarda yapılan gözlem ve incelemelere dayanılarak yapılmıştır.uydu görüntüleri ve fotoğraflardan alandaki bitkiler ve yoğunlukları ile değişik arazi kullanımları belirlenmeye çalışılmıştır. Alanda bulunan ağaç ve çalılar,alçıtepe ve Yaltırık ın eserlerinden (1993a; 1993b) faydalanılarak teşhis edilmiş, otsu türlerden ise tanımlanamayanlar ise preslenerek kurutulduktan sonra, Davis (

27 1988) in Flora of Turkey and East Aegean Islands adlı eserinden yararlanılarak teşhis edilmiştir. Yaban keçilerinin mevsimsel olarak yedikleri besinler,alan çalışmaları ve envanter çalışmaları esnasındaki tespitlerle, saha bekçileri, çobanlar ve diğer uzmanlarla yapılan tartışmalara dayanılarak tespit edilmiştir. 19

28 4. BULGULAR 4.1. Alanın Durumu Düzlerçamı YHGS de gözlem yapılan noktalarla birlikte tüm alan değerlendirildiğinde yaban keçilerinin, mevsimsel olarak alan kullanımında farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Çünkü aynı gözlem noktalarında yapılan gözlemlerde tespit edilen hayvan sayılarında büyük farklılıklar görülmüştür. Bu farklılıklar hayvanların rahatsız olmalarına neden olan faktörlerle besin rekabetine yol açan keçi sürüleri nedeniyle taşıma kapasitesinin azalması gibi nedenlerdir. Çalışma alanı içinde farklı koruma statüsünde alanlar bulunmaktadır. Bu alanlarda yapılan gözlemlerde birim alanda çok farklı sayıda yaban keçisinin gözlenmesi, koruma faktörünün ve taşıma kapasitesinin farklılığını akla getirmektedir. Nitekim kıl keçisi sürülerinin yoğunluğunun neden olduğu taşıma kapasitesinin azalmasının yanında hayvanların rahatsız edilmesi ve kaçak av baskısı, söz konusu alanlarda hayvan sayısını etkilemektedir. Bu alanlar; 1. Güllük Dağı (Termessos) Milli Parkı 2. Güver Kanyonu Tabiatı Koruma Alanı Termessos Milli Parkı, özellikle korumanın daha yoğun ve kontrollü olması nedeniyle yaban keçileri açısından doğal yaşama ortamı için istenen bir alan özelliğindedir. Nitekim Termessos ta yapılan iki adet sayımda alandaki populasyon yoğunluğu çalışma alanına göre daha yüksek bulunmuştur. Burada insanlara ait fazla kullanım alanı bulunmamasının yanında evcil keçi sürülerinin olmaması ya da alanı çok sınırlı kullanmaları taşıma kapasitesini yaban keçileri lehine artırmakta ve yaban hayatı elemanları rahatsız edilmediğinden hayvan sayısı oldukça üst düzeye çıkabilmektedir. Güver Kanyonu Tabiat Parkı 2007 yılında ilan edilmiş olup, alanda kanyonlar hariç meyil açısından düz araziler oldukça fazladır. Yine bu düz arazilerde yaban hayatının bir diğer önemli türü olan Alageyik, doğal olarak barınmaktadır. Yaban keçileri bu alanda derin kanyonlarda sıklıkla görülmektedir. Yerleşim alanlarının özellikle Antalya kent merkezinin yakınında yer aldığından insan baskısını hissetmekte ve sayıca yaban hayatı elemanlarına az rastlanmaktadır. Civar köylerdeki çobanlara ait keçi sürüleri maalesef yılın uzun bir kısmında bu alandaki sahipli arazilerdeki geçici ağıllarda zaman geçirmekte ve besin rekabeti ve hastalıklar açısındab risk oluşturmaktadırlar (Şekil 5). Düzlerçamı YHGS, özellikle alanı kuzey-güney yönünde ikiye bölen Antalya-Korkuteli asfaltının kuzeyindeki kısımda, alanı çeviren köylerin 20

29 fazla ve köylülerin ana geçim kaynağının kıl keçilerden oluşan küçükbaş hayvancılık olaması nedeniyle daha fazla otlatma baskısı altındadır. Bu bölümde yapılan çalışmalarda tespit edilen 27 adet ağıl/sürüde yaklaşık adet kıl keçisinin varlığı dikkat çekmektedir. Bu nedenle besin rekabeti, hastalık ve parazit riski ile kaçak av baskısı vb. nedenlerle yaban keçisi başta olmak üzere alandaki yaban hayatı elemanlarının tamamı olumsuz etkilenmektedir Alanın TaĢıma Kapasitesi Taşıma kapasitesi yaban hayatı yönetiminde en yaygın olarak kullanılan bir terimdir. Bir yaşama ortamının sağlıklı olarak barındırabileceği hayvan sayısı olarak özetlenebilir (Oğurlu 1992). Taşıma kapasitesi, ekolojik, ekonomik ve diğer birçok yönlerden incelenebilir (Caughley 1994). Taşıma kapasitesinin doğrudan habitat değişkenlerinden çıkarılması son derece zor olduğu, hayvanların yaşamsal gereksinimlerini en iyi şekilde karşılayan ortamları seçmelerinde, ortamın kalitesinin yüksekliğine bağlı kullanımı ölçüsü gibi davranış özelliklerinin dikkate alınması gerekir (Hanley 1989). Taşıma kapasitesi, yıl hatta mevsimlere göre değişiklik gösterebilir. Su, barınak ve besin yanında arazide açık alan ve tarlaların kullanım şekli, yırtıcıların varlığı ve yoğunluğu, besin rekabeti açısından evcil hayvan sürülerinin yoğunluğu, yangınlar ve ormancılık çalışmalarının etkileri ile kuraklık gibi değişik nedenlerden etkilenir (Özer 1973). Yani, hayvan sayısı ve yıllık artış oranına karşılık, açlık ve besin yetersizliği, yaşlılık ve doğal ölümler, yırtıcıların verdiği kayıp, habitat bozulması, avcılar, hastalık ve parazitlerin neden olduğu ölümler alanın taşıma kapasitesi üzerinde belirleyicidir. 21

30 ġekil 5.Düzlerçamı YHGS alan kullanım özellikleri Figure 5. Land-use features Duzlercami YHGS 22

31 Bölgede aralıklarla aşırı kurak geçen mevsimlerde bitki örtüsü değişik ölçülerde etkilenmektedir. Bu durum doğal olarak o yıllarda alanın taşıma kapasitesinin düşmesine neden olmaktadır (Şekil 6 ve Şekil 7). ġekil 6.Taşıma Kapasitesi ve ilişkili olduğu parametreler Figure 6. Carrying Capacity and associated with parameters ġekil 7.Sezona bağlı taşıma kapasitesi Figure 7. Depending on the season carrying capacity 23

32 Yapılan gözlemlerde aynı noktalarda yapılan sayımlar ayrıca incelenerek populasyonlardaki değişiklikle hastalık, yırtıcılar, alanın taşıma kapasitesi ve mevsimler arasında bağlantı kurulmaya çalışılmıştır. Yapılan sayımlarda birim alana (100ha=km²) düşen keçi sayısı, alanlar bazında hesaplanmıştır. Örnek olarak alanın ortasından geçen Antalya-Korkuteli karayolunun kuzeyindeki noktalarda çok daha az sayıda yaban keçisi tespit edilmiştir. Termessos Milli Parkı alanı içinde yapılan sayımlar değerlendirildiğinde alanda 100 hektara 7,59 adet, yaban hayatı geliştirme sahası genelinde ise 1,60 adet yaban keçisi düşmektedir. Papadopoulos (2005), Capra aegagrus critica türünün koruma alanı olan Theodorou adasında, vejetasyon tespitlerine göre alanın taşıma kapasitesini hesapladığı çalışmasında 70,59 adet rakamını bulmuştur. Yine Pakistan da bir diğer yaban keçisi türü C.aegagrus blythi üzerinde yapılan bir çalışmada değişik özellikteki alanlarda 2, 20 ve 80 adet gibi çok değişik rakamlar bulunmaktadır. Ülkemizde yaban keçisi alanlarında özellikle avlanma amacıyla hedeflenen sayının 5 adet olduğu ifade edilmektedir (Kantarlı 2005). Ancak taşıma kapasitesinin her alan için, o alanın olumlu ya da olumsuz etkilerine bağlı olarak değiştiği göz önüne alınmalıdır Yaban Keçisi Populasyon Büyüklüğü ve Yoğunluğu yılları arasında belirlenen 60 adet gözlek noktası kullanılarak 4 defa yaz, 4 defa da güz sayımı olmak üzere toplam 8 sayımın yanında ve arazi çalışmaları sırasında gözlemler yapılmıştır (Çizelge 4). Sayım çalışmaları sırasında 432 kez gözlem yapılmış olup, toplam 771 adet teke, 2005 adet dişi ve 1108 adet yavru olmak üzere toplam 3884 yaban keçisi tespit edilmiştir yılında yapılan sayımların ortalamasında bulunan 241 rakamı sonraki sayımlarda 260, 452 ve 2007 yılında 481 adede ulaşmıştır. Üçüncü yılın sonunda hayvan varlığının büyüme oranı % 99,59 olarak bulunmuştur. Yaz sayımlarında gözlenen populasyon içinde 47 adedi dört yaşından büyük (% 3,20), 230 adedi küçük (% 15,65) olmak üzere 277 (%18,84), güz sayımlarında ise 102 adedi dört yaşından büyük (%7,31), 199 adedi küçük (%14,26) olmak üzere toplam 301 adet (% 21,56) erkek birey tespit edilmiştir. Alanda, korumanın daha iyi olduğu Termessos Milli Parkı içindeki hayvan sayısı ve yoğunluğu yüksek çıkmıştır. Bu yüksek orana rağmen erkek, dişi ve yavru sayıları arasındaki oran, çalışma alanındaki orana paralellik göstermektedir. Bu durum zaman içinde erkek bireylerin değişik nedenlerle azalmış olması ile açıklanabilir. Çünkü alanda cinsiyet oranı açısından tespit edilen 1:2,60 oran dişi bireyler lehinedir. Gündoğdu, 24

33 (2006) Isparta da yaptığı çalışmada 1:0,86, Korshunov, 1994 ise Kazakistan da yaptığı çalışmada 1:2,1 oranlarını bulmuşlardır. Ancak bu oranın tespitinde her şeye rağmen gözlem hatalarının olabileceği düşünülmelidir. Çizelge 4. Yaban keçisi populasyonunun yılları arasındaki durumu Figure 4. Population of wild goats between the YILI Gözlek Genç E YaĢlı E Genç YaĢlı Yavru TOPLAM sayısı (1-4 ) (4 > ) DiĢi DiĢi 2004 Yaz 39 YHGS Güz 46 YHGS Yaz 46 YHGS Güz 46 YHGS Yaz 48 YHGS Güz 47 YHGS Güz 30 Term Yaz 48 YHGS Güz 40 YHGS Güz 11 GKTP Güz 31 Term TOPLAM Yaz Top (%15,65) (%3,20) (%30,48) (%18,23) (%32,45) Güz Top (%14,26) (%7,31) (%33,60) (%19,84) (%25,00) YHGS TOP. (% 14,97) (%5,20) (%32,00) (%19,02) (%28,82) Termessos (%14,44) (%4,52) (%28,49) (%24,85) (%27,70) TOPLAM (%14,83) 195 (% 5,02) 798 (%20,55) (%31,08 ) 1108 (% 28,53) YGHS GENELĠ TERMESSOS Dişi başına doğum oranı: 0,57 0,52 Erkek-Dişi oranı : 1:2,6 1:2,8 Populasyon yoğunluğu : 1,60 adet/km² (Yazın 1,65-güzün 1,57) 7,59 adet/km² Araştırma alanında yaban keçilerinin bir doğumda %68 sıklıkla 2, %30 oranında 1 ve %2 oranında 3 yavru yaptığı belirlenmiştir.termessos Milli Parkında yapılan iki sayım dâhil çalışma süresince yapılan sekiz sayımın sonucunda 2005 dişi ve 1108 adet yavru birey tespit edilmiştir. Gözlem karnelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen 1108 yavrunun sadece 721 dişiye ait olduğu ve 1284 adet dişinin yavrusuz olduğu gözlenmiştir. Bu durumuna göre yavrusuz dişiler için hesaplanan % 64 lük oran endişe vericidir. Yaban keçilerinde erkek bireyler çok sayıda dişiyle çiftleşebilmesine rağmen görünen yavrusuz dişi oranındaki yükseklik, daha 25

34 ziyade yetişkin erkek keçilerin sayısının yetersizliğini bir sorun olarak karşımıza çıkarmaktadır. Sahada, yaban keçisi ölümlerinde en önemli faktörün yasa dışı avcılık olduğu düşünülmektedir. Predasyon faktörü olarak, araştırma alanında yaban keçisi nin en önemli predatörü olan Anadolu parsının bölgede 1980 lere kadar yaşamış olduğu bilinmektedir. Günümüzde bu türe ait bulguya rastlanmamış ancak diğer yırtıcı türlerden vaşak, karakulak, tilki yanında sürülerdeki çoban köpekleri ile alana bırakılan çok sayıda yabanileşmiş köpeğin bulunduğu bilinmektedir. Yaban keçisi yavrularının yırtıcısı olabilecek kuş türlerinden kartal (Aquila chrysaetos) ve puhu (Bubo bubo)dışında türe rastlanmamıştır Habitat Özellikleri Araştırma alanı, kapalılığı düşük kızılçam (Pinus brutia) ve yer yer kızılçam-ardıç (Juniperus spp.) karışık ormanlarından oluşan iğne yapraklı ormanlar ile maki elemanlarının ağırlıklı olduğu seyrek kızılçam ve ardıç ağaçlarını bulunduran kaya vejetasyonu olmak üzere başlıca iki vejetasyon tipinden meydana gelmektedir. Kaya vejetasyonunda ise yer yer 3-5 bireyden oluşan serpili kızılçam, ardıç, kermes meşesi, akçakesme, sandal topluluklarına rastlanmakla birlikte, bu alanların büyük kısmının kayalıklar ve bu kayaların üzerinde ve aralarında yetişen otsu türlerden oluştuğu tespit edilmiştir. Alanda yaban keçisinin yaşama alanları olan sarp kayalık kısımlarda derin yarık ve mağaralar yer almaktadır. Su bakımından özellikle kuzey kısımda sadece kışları akan kuru derelerle, çok az sayıda küçük su kaynakları bulunmakta güney kısımda ise su kaynaklarının biraz daha fazla olduğu ancak köylülerce ait özel arazilerin sulanmasında kullanıldığı tespit edilmiştir. Arazi gözlemlerinde, yaban keçilerinin, kayalık alanları beslenme ve geceleme amacıyla tercih ettiği, gündüzleri iğne yapraklı ormanları ya da boylu maki elemanlarının arasını dinlenme alanı olarak kullandığı tespit edilmiştir Bitki çeģitliliği ve beslenme Alanda,değişik mevsimlerde bitki türlerinin belirlenmesi ve yoğunluklarının tespiti amacıyla çalışmalar yapılmıştır. Çalışma alanı, flora bakımından Davis in kareleme sistemine göre C3 karesi içinde yer almakta olup, zengin bir çeşitlilik göstermektedir (Davis, ). Alçıtepe nin (2004) alanda yapmış olduğu çalışmada 280 adedi (%41,17) Akdeniz, 34 ü (%5) İran-Turan, 17 si (%2,5) Avrupa-Sibirya ve 349 u (%51,32) çok 26

AYI (Ursus arctos) SAYIMI

AYI (Ursus arctos) SAYIMI AYI (Ursus arctos) SAYIMI Artvin, Şavşat, Meydancık 22-24 Mayıs 2013 T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü 12. Bölge Müdürlüğü, Artvin Şube Müdürlüğü Telefon :

Detaylı

ANADOLU YABAN KOYUNU

ANADOLU YABAN KOYUNU ANADOLUʼNUN ÖZGÜN HAYVANLARI Cevat Sipahi* ANADOLU YABAN KOYUNU (Ovis gmelinii anatolica) Anadolu Yaban Koyunu, dünyadaki 5 yaban koyunu türünden biri olan Asya Muflonu nun (Ovis gmelinii) 15 alt türünden

Detaylı

ISPARTA YÖRESİNDE YABAN KEÇİSİ CAPRA AEGAGRUS ERXLEBEN 1777 NİN POPULASYON EKOLOJİSİ

ISPARTA YÖRESİNDE YABAN KEÇİSİ CAPRA AEGAGRUS ERXLEBEN 1777 NİN POPULASYON EKOLOJİSİ ISPARTA YÖRESİNDE YABAN KEÇİSİ CAPRA AEGAGRUS ERXLEBEN 1777 NİN POPULASYON EKOLOJİSİ EBUBEKİR GÜNDOĞDU DANIŞMAN PROF. DR. İDRİS OĞURLU DOKTORA TEZİ ORMAN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ISPARTA - 2006 T.C.

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA 6.3.2.4. Akdeniz Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Uygulamaları ve Potansiyeli Bölgenin Genel Özellikleri: Akdeniz kıyıları boyunca uzanan Toros

Detaylı

ALAGEYİK TÜR KORUMA EYLEM PLANI

ALAGEYİK TÜR KORUMA EYLEM PLANI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VI. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ANTALYA ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ ALAGEYİK TÜR KORUMA EYLEM PLANI ANTALYA ARALIK 2013 ÖNSÖZ Ülkemizde biyolojik çeşitlilik,

Detaylı

Antalya nın Yaban Hayatı ve Yaban Hayatı Koruma Statüleri. Wildlife and Wildlife Conservation Status of Antalya Province.

Antalya nın Yaban Hayatı ve Yaban Hayatı Koruma Statüleri. Wildlife and Wildlife Conservation Status of Antalya Province. Güllükdağı (Termessos) Milli Parkı nda yaban hayatı Capra aegagrus(yaban Keçisi ) Antalya nın Yaban Hayatı ve Yaban Hayatı Koruma Statüleri Wildlife and Wildlife Conservation Status of Antalya Province

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 20142012 YILI ALANSAL YILI YAĞIŞ YAĞIŞ DEĞERLENDİRMESİ MAYIS 2015-ANKARA T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2014

Detaylı

KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI

KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI III. Hafta Yrd. Doç. Uzay KARAHALİL Köprülü Kanyon Milli Parkının Kısa Tanıtımı Gerçekleştirilen Envanter Çalışmaları Belirlenen Orman Fonksiyonları Üretim Ekolojik Sosyal

Detaylı

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5. Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.Arkensis, 6.Kapensis Flora alemleri flora bölgelerine (region), flora

Detaylı

ARTVİN YÖRESİNDEKİ YABAN KEÇİSİ (Capra aegagrus Erxl.) NİN VARLIĞI VE SÜREKLİLİĞİ HAKKINDA DEĞERLENDİRMELER ÖZET

ARTVİN YÖRESİNDEKİ YABAN KEÇİSİ (Capra aegagrus Erxl.) NİN VARLIĞI VE SÜREKLİLİĞİ HAKKINDA DEĞERLENDİRMELER ÖZET III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi 20-22 Mayıs 2010 Cilt: III Sayfa: 1242-1247 ARTVİN YÖRESİNDEKİ YABAN KEÇİSİ (Capra aegagrus Erxl.) NİN VARLIĞI VE SÜREKLİLİĞİ HAKKINDA DEĞERLENDİRMELER Bülent

Detaylı

BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA

BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA BİYOMLAR KARASAL BİYOMLAR SELİN HOCA EKOSİSTEM İLE BİYOM ARASINDA İLİŞKİ Canlıların yeryüzünde dağılışını etkileyen abiyotik ve biyotik faktörlere bağlı olarak bitki ve hayvan topluluklarını barındıran

Detaylı

Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen. Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda)

Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen. Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda) Sedirler (Cedrus) Türkiye de doğal olarak yetişen Toros (Lübnan) Sediri (C. libani) Türkiye de egzotik (yaygın ya da parklarda) Himalaya Sediri Atlas Sediri (C. deodora) (C. atlantica) Dünyada Kuzey Afrika,

Detaylı

TRA1 FLORA. Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA

TRA1 FLORA. Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA TRA1 FLORA Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA Avrupa dan Asya ya geçiş, saatten saate belli oluyor. Yiten ormanların yerini sık ve bitek çayırlar alıyor. Tepeler yassılaşıyor. Bizim ormanlarımızda bulunmayan

Detaylı

Murat TÜRKEŞ ve Telat KOÇ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Çanakkale

Murat TÜRKEŞ ve Telat KOÇ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Çanakkale (*)Türkeş, M. ve Koç, T. 2007. Kazdağı Yöresi ve dağlık alan (dağ sistemi) kavramları üzerine düşünceler. Troy Çanakkale 29:18-19. KAZ DAĞI YÖRESİ VE DAĞLIK ALAN (DAĞ SİSTEMİ) KAVRAMLARI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Detaylı

ANKARA KEÇİSİ. Yayılma Alanı : Ankara ili başta olmak üzere, İç Anadolu bölgesi ile Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgesinin bazı illeri

ANKARA KEÇİSİ. Yayılma Alanı : Ankara ili başta olmak üzere, İç Anadolu bölgesi ile Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgesinin bazı illeri ANKARA KEÇİSİ Yayılma Alanı : Ankara ili başta olmak üzere, İç Anadolu bölgesi ile Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgesinin bazı illeri Verim Yönü : Tiftik ve et Genel Tanımı : Vücut küçük yapılı, ince ve

Detaylı

ORMANCILIKTA UZAKTAN ALGILAMA. ( Bahar Yarıyılı) Prof.Dr. Mehmet MISIR. 2.Hafta ( )

ORMANCILIKTA UZAKTAN ALGILAMA. ( Bahar Yarıyılı) Prof.Dr. Mehmet MISIR. 2.Hafta ( ) 2.Hafta (16-20.02.2015) ORMANCILIKTA UZAKTAN ALGILAMA (2014-2015 Bahar Yarıyılı) Prof.Dr. Mehmet MISIR Ders İçeriği Planlama Sistemleri Envanter Uzaktan Algılama (UA) Uzaktan Algılamanın Tanımı ve Tarihsel

Detaylı

* Bu dökümanın herhangi bir kısmı, ilgili kurumlardan izin alınmadan yayınlanamaz.

* Bu dökümanın herhangi bir kısmı, ilgili kurumlardan izin alınmadan yayınlanamaz. YABAN KEÇİSİ (Capra aegagrus) SAYIMLARI Gümüşhane; Kulaca Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ile Artabel Gölleri Tabiat Parkı Giresun; Alucra, Gavur Dağı nın Batı Kesimleri ile Çamoluk, Kelkit Vadisi, Sarpkaya

Detaylı

2229 Ayrıntılı Etkinlik Eğitim Programı

2229 Ayrıntılı Etkinlik Eğitim Programı 2229 Ayrıntılı Etkinlik Eğitim Programı SAAT/GÜN 1. GÜN SAAT/GÜN 2. GÜN SAAT/GÜN 3. GÜN Açılış ve Tanışma Yaban Hayatı Ekolojisinde Temel Büyük Memeli (Mammalia) Yaban Hayvanları (Teorik) Kavramlar Prof.Dr.

Detaylı

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs

Detaylı

IĞDIR ARALIK RÜZGÂR EROZYONU ÖNLEME PROJESİ İZLEME RAPORU

IĞDIR ARALIK RÜZGÂR EROZYONU ÖNLEME PROJESİ İZLEME RAPORU Rapor No. :1 Tarihi: 04/12/2012 IĞDIR ARALIK RÜZGÂR EROZYONU ÖNLEME PROJESİ İZLEME RAPORU Projenin Adı: Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Proje Alanının Genel Özellikleri: Iğdır İli Aralık İlçesinde

Detaylı

Çevre ve Orman Bakanlığından: Yaban Hayatı Koruma ve Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları ile İlgili Yönetmelik BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Hukuki

Çevre ve Orman Bakanlığından: Yaban Hayatı Koruma ve Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları ile İlgili Yönetmelik BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Hukuki Çevre ve Orman Bakanlığından: Yaban Hayatı Koruma ve Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları ile İlgili Yönetmelik BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam Madde 1 Bu Yönetmelik,

Detaylı

29.06.2011 Tarih ve 645 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile, Merkezi Manisa olan, İzmir, Aydın ve Muğla İllerini Kapsayan, Orman ve Su İşleri

29.06.2011 Tarih ve 645 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile, Merkezi Manisa olan, İzmir, Aydın ve Muğla İllerini Kapsayan, Orman ve Su İşleri 1 29.06.2011 Tarih ve 645 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile, Merkezi Manisa olan, İzmir, Aydın ve Muğla İllerini Kapsayan, Orman ve Su İşleri Bakanlığı IV. Bölge Müdürlüğü Kurulmuştur. 2 Şube Müdürlüğü

Detaylı

İKLİMLERİN SINIFLANDIRILMASI

İKLİMLERİN SINIFLANDIRILMASI İKLİMLERİN SINIFLANDIRILMASI İklimlerin Sınıflandırılmasında Kullanılan Yaklaşımlar -Yağış etkenliği indisleri a. Yağış Sıcaklık Oranına Dayananlar Linsser, Lang, Köppen, de Martonne, Emberger (a), Crowther,

Detaylı

BİNA BİLGİSİ 2 ÇEVRE TANIMI - İKLİM 26 ŞUBAT 2014

BİNA BİLGİSİ 2 ÇEVRE TANIMI - İKLİM 26 ŞUBAT 2014 BİNA BİLGİSİ 2 ÇEVRE TANIMI - İKLİM DOÇ. DR. YASEMEN SAY ÖZER 26 ŞUBAT 2014 1 19.02.2014 TANIŞMA, DERSLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER, DERSTEN BEKLENTİLER 2 26.02.2014 ÇEVRE TANIMI - İKLİM 3 05.03.2014 DOĞAL

Detaylı

Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli. Biogas Potential from Animal Waste of Iğdır Province

Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli. Biogas Potential from Animal Waste of Iğdır Province Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 2(1): 61-66, 2012 Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli Iğdır Üniversitesi

Detaylı

Kıl Keçisi ve Orman. Doç. Dr. Ahmet Tolunay Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Isparta

Kıl Keçisi ve Orman. Doç. Dr. Ahmet Tolunay Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Isparta Kıl Keçisi ve Orman Doç. Dr. Ahmet Tolunay Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi 32260 Isparta Giriş Türkiye de keçi yetiştiriciliğinde yaygın olarak kullanılan ırklar kıl keçisi ve tiftik keçisidir.

Detaylı

Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler)

Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Ekoloji, ekosistemler ile Türkiye deki bitki örtüsü bölgeleri (fitocoğrafik bölgeler) Başak Avcıoğlu Çokçalışkan Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği Biraz ekolojik bilgi Tanımlar İlişkiler

Detaylı

08 Kasım 2004 Resmî Gazete Sayı : YÖNETMELİK YABAN HAYATI KORUMA VE YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARI İLE İLGİLİ YÖNETMELİK

08 Kasım 2004 Resmî Gazete Sayı : YÖNETMELİK YABAN HAYATI KORUMA VE YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARI İLE İLGİLİ YÖNETMELİK 08 Kasım 2004 Resmî Gazete Sayı : 25637 YÖNETMELİK YABAN HAYATI KORUMA VE YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARI İLE İLGİLİ YÖNETMELİK Amaç ve Kapsam BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

YABAN HAYATI KORUMA VE YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARI İLE İLGİLİ YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç ve Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

YABAN HAYATI KORUMA VE YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARI İLE İLGİLİ YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç ve Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmi Gazete nin Tarihi Sayısı 08/11/2004 25637 YABAN HAYATI KORUMA VE YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARI İLE İLGİLİ YÖNETMELİK Amaç ve Kapsam BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam, Hukuki

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM Rehber Öğretmen : Şule Yıldız Hazırlayanlar : Bartu Çetin Burak Demiral Nilüfer İduğ Esra Tuncer Ege Uludağ Meriç Tekin 2000-2001 İZMİR TEŞEKKÜR Bize bu projede yardımda bulunan başta

Detaylı

SİLVİKÜLTÜREL PLANLAMA-2. Prof. Dr. Ali Ömer ÜÇLER

SİLVİKÜLTÜREL PLANLAMA-2. Prof. Dr. Ali Ömer ÜÇLER SİLVİKÜLTÜREL PLANLAMA-2 Prof. Dr. Ali Ömer ÜÇLER Marjinal ekolojik şartlardaki gevşek kapalı bir Ardıç ormanı, ana amacı odun üretimi ise bu orman verimsiz kabul edilmektedir. Ancak işletme amacı

Detaylı

İlimizde Memelilerin Populasyon Durumları ve Tehdit Eden Faktörler. Yrd. Doç. Dr. Mustafa YAVUZ Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü

İlimizde Memelilerin Populasyon Durumları ve Tehdit Eden Faktörler. Yrd. Doç. Dr. Mustafa YAVUZ Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü İlimizde Memelilerin Populasyon Durumları ve Tehdit Eden Faktörler Yrd. Doç. Dr. Mustafa YAVUZ Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Ülkemizde yayılış gösteren 170 civarındaki memeli türünün

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü KORUNAN ALAN İSTATİSTİKLERİ METAVERİLERİ

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü KORUNAN ALAN İSTATİSTİKLERİ METAVERİLERİ KORUNAN ALAN İSTATİSTİKLERİ METAVERİLERİ I. Analitik Çerçeve ve Kapsam, Tanımlamalar ve Sınıflamalar a) Analitik Çerçeve ve Kapsam: Korunan alan istatistikleri; korunan alanlar (milli park, tabiat parkı,

Detaylı

ÖSYM. Diğer sayfaya geçiniz KPSS / GYGK-CS

ÖSYM. Diğer sayfaya geçiniz KPSS / GYGK-CS 31. 32. Televizyonda hava durumunu aktaran sunucu, Türkiye kıyılarında rüzgârın karayel ve poyrazdan saatte 50-60 kilometre hızla estiğini söylemiştir. Buna göre, haritada numaralanmış rüzgârlardan hangisinin

Detaylı

Beşparmak, Karakümes ve Marçal Dağları'ndan oluşan dağlara "Batı Menteşe Dağları" denir.

Beşparmak, Karakümes ve Marçal Dağları'ndan oluşan dağlara Batı Menteşe Dağları denir. Beşparmak, Karakümes ve Marçal Dağları'ndan oluşan dağlara "Batı Menteşe Dağları" denir. yukarıda adı geçen dağlardan oluşan "Doğu Menteşe Dağları" arasında arasında Çine Çayı Vadisi uzanır. Aydın iline

Detaylı

2009 Yılı İklim Verilerinin Değerlendirmesi

2009 Yılı İklim Verilerinin Değerlendirmesi DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 29 Yılı İklim Verilerinin Değerlendirmesi Zirai Meteoroloji ve İklim Rasatları Dairesi Başkanlığı Ocak 21, ANKARA Özet 29 yılı sıcaklıkları normallerinin,9 C üzerinde

Detaylı

Orman Fonksiyonları -Zonlama Biyoçeşitlilik Koruma Alanları Estetik-Ekotuirzm İğneada: Fonksiyonlar: Ölçüt, Gösterge ve Aktiviteler Fonksiyonlar: Ölçüt, Gösterge ve Aktiviteler (Camili) Fonksiyonlar Ölçüt

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1247

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1247 KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1247 KAHRAMANMARAŞ İLİNİN GENEL MEYVECİLİK DURUMU Mehmet SÜTYEMEZ*- M. Ali GÜNDEŞLİ" Meyvecilik kültürü oldukça eski tarihlere uzanan Anadolu'muz birçok meyve türünün anavatanı

Detaylı

Normal (%) 74 59 78 73 60. Bozuk (%) 26 41 22 27 40. Toplam (Ha) 889.817 192.163 354.526 1.436.506 17.260.592. Normal (%) - - - - 29

Normal (%) 74 59 78 73 60. Bozuk (%) 26 41 22 27 40. Toplam (Ha) 889.817 192.163 354.526 1.436.506 17.260.592. Normal (%) - - - - 29 1.1. Orman ve Ormancılık Türkiye yaklaşık olarak 80 milyon hektar (ha) yüzölçümüyle dağlık ve eko-coğrafya bakımından zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Bu ekolojik zenginliğe paralel olarak ormanlar da

Detaylı

Orman Koruma Dersi YANGIN EKOLOJİSİ

Orman Koruma Dersi YANGIN EKOLOJİSİ Orman Koruma Dersi YANGIN EKOLOJİSİ Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 Orman Yangınları Karadeniz Ege Akdeniz Yangın Ekolojisi KONULAR: Konu I: Yangın Tarihi Konu II: Konu III: Konu IV: Konu V: Konu

Detaylı

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Ülkemizin güney doğusunda yer alan bölge nüfus ve yüzölçümü en küçük bölgemizdir. Akdeniz, Doğu Anadolu Bölgeleriyle, Suriye ve Irak Devletleriyle

Detaylı

Çaldıran daha önceleri Muradiye İlçesinin bir kazası konumundayken 1987 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsüne yükselmiştir.

Çaldıran daha önceleri Muradiye İlçesinin bir kazası konumundayken 1987 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsüne yükselmiştir. Çaldıran Tarihçesi: İlçe birçok tarihi medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Medler, Bizanslılar, Urartular, İranlılar ve son olarak Osmanlı devleti bu ilçede hâkimiyet sürmüşlerdir. İlçenin tarih içerisindeki

Detaylı

Bülten No : 2015 / 2 (1 Ekim Haziran 2015)

Bülten No : 2015 / 2 (1 Ekim Haziran 2015) Agrometeorolojik Verim Tahmin Bülteni Bülten No : 2015 / 2 (1 Ekim 2014-30 Haziran 2015) Meteoroloji Genel Müdürlüğü Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü / Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama

Detaylı

KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI

KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI IV. Hafta Yrd. Doç. Uzay KARAHALİL İşletme Amaçları Biyolojik çeşitliliği korumak, Rekreasyon ve estetik değerleri topluma sunabilmek, Yangın riskini azaltmak, Net karbon

Detaylı

ÇORUH VADİSİ VE VERÇENİK DAĞI YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARINDAKİ BARAJLARIN YABAN HAYATINA ETKİLERİ PROJE GELİŞME RAPORU- 1

ÇORUH VADİSİ VE VERÇENİK DAĞI YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARINDAKİ BARAJLARIN YABAN HAYATINA ETKİLERİ PROJE GELİŞME RAPORU- 1 ÇORUH VADİSİ VE VERÇENİK DAĞI YABAN HAYATI GELİŞTİRME SAHALARINDAKİ BARAJLARIN YABAN HAYATINA ETKİLERİ PROJE GELİŞME RAPORU- 1 Proje Yürütücüsü: Doç. Dr. Bülent SAĞLAM Haziran 2011 1. Giriş Çoruh Vadisi

Detaylı

TEKNİK GEZİ GÖREV RAPORU

TEKNİK GEZİ GÖREV RAPORU TEKNİK GEZİ GÖREV RAPORU 23-27 Mayıs 2016 tarihleri arasında Muğla Orman Bölge Müdürlüğü mıntıkalarında gerçekleştirilen Teknik Gezi ye ait bilgi ve değerlendirmeler aşağıda açıklanmıştır. Teknik Gezi

Detaylı

YEDİGÖLLER MİLLİ PARKI

YEDİGÖLLER MİLLİ PARKI YEDİGÖLLER MİLLİ PARKI Ülkemizin nadide şehirlerinden birisi olan Bolu alanlarında bulunan ve yedi adet gölden oluşan Yedigöller milli parkı adeta bir saklı cennet köşesi gibidir.. Gerçek huzur ve doğa

Detaylı

2. Karışımın Ağaç Türleri Meşcere karışımında çok değişik ağaç türleri bulunur. Önemli olan, ağaçların o yetişme ortamı özelliklerine uyum gösterip

2. Karışımın Ağaç Türleri Meşcere karışımında çok değişik ağaç türleri bulunur. Önemli olan, ağaçların o yetişme ortamı özelliklerine uyum gösterip 2. Karışımın Ağaç Türleri Meşcere karışımında çok değişik ağaç türleri bulunur. Önemli olan, ağaçların o yetişme ortamı özelliklerine uyum gösterip karışıma katılabilmeleridir. Karışımdaki ağaç türleri

Detaylı

KORUNAN ALANLAR ULUSAL SINIFLANDIRMASI

KORUNAN ALANLAR ULUSAL SINIFLANDIRMASI KORUNAN ALANLAR ULUSAL SINIFLANDIRMASI 01a Mutlak Koruma Alanı 01a.01 Kesin Korunacak Hassas Alan Kaynak değerlerinin korunması için alan kullanımı ve alana tüm etkilerin sınırlandırıldığı, gerektiğinde

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

Mevcut ve Potansiyel Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları için Yönetim Plan Modeli Geliştirme

Mevcut ve Potansiyel Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları için Yönetim Plan Modeli Geliştirme Mevcut ve Potansiyel Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları için Yönetim Plan Modeli Geliştirme YÖNTEM YÖNTEM 1) Genel Sörvey Türkiye YGS lerinin Genel Araştırması (Örnekleme ve Tanımlama ) 1.1. Verilerin Toplanması

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

P E P 1 0 1 _ H 0 5 C

P E P 1 0 1 _ H 0 5 C Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR BİTKİ TANIMA I P E P 1 0 1 _ H 0 5 C u p r e s s u s s e m p e r v i r e n s ( A d i s e r v i - A k d e n i z s e r v i s i ) C u p r e s s u s a r i z o n i c a ( A r i z o n

Detaylı

İKLİM TİPLERİ. Yıllık ortalama sıcaklık 25 C dolayındadır. Yıllık ve günlük sıcaklık farkı 2-3 C yi geçmez. Yıllık yağış miktarı 2000 mm den

İKLİM TİPLERİ. Yıllık ortalama sıcaklık 25 C dolayındadır. Yıllık ve günlük sıcaklık farkı 2-3 C yi geçmez. Yıllık yağış miktarı 2000 mm den İKLİM TİPLERİ Dünya'nın hemen her bölgesinin kendine özgü bir iklimi bulunmaktadır. Ancak, benzer iklim kuşaklarına sahip alanlar büyük iklim kuşakları oluştururlar. Yüzlerce km 2 lik sahaları etkileyen

Detaylı

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5. Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.Arkensis, 6.Kapensis Flora alemleri flora bölgelerine (region), flora

Detaylı

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 ISBN: 978-605-4610-19-8 ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 The Determinition of The Problems and Solution ways, Interested in Allocated Forest Resources

Detaylı

BİTKİ TANIMA I. P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) Yrd. Doç. Dr.

BİTKİ TANIMA I. P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) Yrd. Doç. Dr. 1 BİTKİ TANIMA I Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) C r y p t o m e r i a j a p o n i c a ( K a d i f

Detaylı

TÜRKİYE COĞRAFYASI VE JEOPOLİTİĞİ

TÜRKİYE COĞRAFYASI VE JEOPOLİTİĞİ Editör Doç.Dr.Asım Çoban TÜRKİYE COĞRAFYASI VE JEOPOLİTİĞİ Yazarlar Doç.Dr.Asım Çoban Doç.Dr.İbrahim Aydın Doç.Dr.Yüksel Güçlü Yrd.Doç.Dr.Esin Özcan Yrd.Doç.Dr.İsmail Taşlı Editör Doç.Dr.Asım Çoban Türkiye

Detaylı

KEMER BARAJ GÖLÜ'NDEKİ Cypr nus carpio L., 1758'NUN BAZI BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ

KEMER BARAJ GÖLÜ'NDEKİ Cypr nus carpio L., 1758'NUN BAZI BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ KEMER BARAJ GÖLÜ'NDEKİ Cypr nus carpio L., 1758'NUN BAZI BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ ÖZET Gülnaz ÖZCAN*, Süleyman BALIK EGE ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ FAKÜLTESİ TEMEL BİLİMLER BÖLÜMÜ *gulnazozcan@yahoo.com Bu

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Tarımsal Ormancılık Uygulamaları ve Potansiyeli Bölgenin Genel Özellikleri: Bölge geniş ovalar ve alçak platolardan

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 29 11 2014 Sayı 32 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni Temmuz 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Temmuz 2014 verilerinin değerlendirildiği- 32.

Detaylı

Projenin İşD a ğ ı l ı m A ğ a c ı ve İş Paketleri TÜBİTAK 107 G 029

Projenin İşD a ğ ı l ı m A ğ a c ı ve İş Paketleri TÜBİTAK 107 G 029 Projenin İşD a ğ ı l ı m A ğ a c ı ve İş Paketleri Veri Toplama 2.1 Analitik Değerlend. 2.2 YGS Genel Sörveyi ve Verilerin Değerlendir. 2 Proje Yönetimi 1 Kış Dönemi Gözlem ve Sayımlar 3.1.1 Yaz Dönemi

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

İHBAR 0412 251 23 05-06

İHBAR 0412 251 23 05-06 İHBAR 0412 251 23 05-06 ORMAN ve SU İŞLERİ BAKANLIĞI XV. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ (DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR) İL ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Şanlıurfa Yolu 3. Km (Dedaş Bitişiği) DİYARBAKIR Tel: 0412 251 23 05-06 DİYARBAKIR

Detaylı

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ. NÜFUS ve KENTLEŞME

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ. NÜFUS ve KENTLEŞME TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ NÜFUS ve KENTLEŞME 211 İÇİNDEKİLER 1.NÜFUS... 1 1.1. Nüfus Büyüklüğü, Nüfus Yoğunluğu ve Nüfus Artış Hızı... 3 1.2. Yaş ve Cinsiyet Dağılım Özellikleri... 8 1.2.1. Nüfusun

Detaylı

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L.

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Porsuk Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Genel olarak 15-20 m boylanır. 2-2.5 m çap yapabilir. Yenice - Karakaya (Karabük)

Detaylı

KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 7(2)-2004 60 KSU. Journal of Science and Engineering 7(2)-2004

KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 7(2)-2004 60 KSU. Journal of Science and Engineering 7(2)-2004 KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 7(2)-2004 60 KSU. Journal of Science and Engineering 7(2)-2004 Kahramanmaraş Yöresinde Kızılçamlarda (Pinus brutia Ten.) Çam Keseböceği, Thaumetopoea pityocampa (Schiff.)

Detaylı

MARMARA BÖLGESi. IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132

MARMARA BÖLGESi. IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132 MARMARA BÖLGESi IRMAK CANSEVEN SOSYAL BiLGiLER ÖDEVi 5/L 1132 COĞRAFİ KONUMU Marmara Bölgesi ülkemizin kuzeybatı köşesinde yer alır. Ülke yüz ölçümünün %8,5'i ile altıncı büyük bölgemizdir. Yaklaşık olarak

Detaylı

6. Meşcerede Yaş. İstatistiksel olarak, meşceredeki tüm ağaçların yaşlarının ortalaması o meşcerenin ortalama yaşı ya da yaşı olarak kabul edilir.

6. Meşcerede Yaş. İstatistiksel olarak, meşceredeki tüm ağaçların yaşlarının ortalaması o meşcerenin ortalama yaşı ya da yaşı olarak kabul edilir. 6. Meşcerede Yaş İstatistiksel olarak, meşceredeki tüm ağaçların yaşlarının ortalaması o meşcerenin ortalama yaşı ya da yaşı olarak kabul edilir. Orman işletmeciliğimizde uygulanan işletme yöntemleri

Detaylı

KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ

KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ KARADENİZ ALABALIĞININ BİYO EKOLOJİK ÖZELLİKLERİ VE KÜLTÜRE ALINABİLİRLİĞİ Muharrem AKSUNGUR SÜMAE, Mühendis Bu proje çalışması; Karadeniz alabalığı (Salmo trutta labrax PALLAS, 1811) nın biyoekolojik

Detaylı

Orman Koruma Dersi. ORMAN YANGIN DAVRANIŞI Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014

Orman Koruma Dersi. ORMAN YANGIN DAVRANIŞI Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 Orman Koruma Dersi ORMAN YANGIN DAVRANIŞI Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 ORMAN YANGINI DAVRANIŞI? ORMAN YANGINI DAVRANIŞI Yangın davranışını tahmin etmek için aşağıdakilerin bilinmesi ve anlaşılması

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail.

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail. ÇANAKKALE İli, AYVACIK İLÇESİ, KÜÇÜKKUYU BELDESİ,TEPE MAHALLESİ MEVKİİ I17-D-23-A PAFTA, 210 ADA-16 PARSELE AİT REVİZYON+İLAVE NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU Ö:1/5000 25/02/2015 Küçüksu Mah.Tekçam

Detaylı

TABLO 27: Türkiye'deki İllerin 2006 Yılındaki Tahmini Nüfusu, Eczane Sayısı ve Eczane Başına Düşen Nüfus (2S34>

TABLO 27: Türkiye'deki İllerin 2006 Yılındaki Tahmini Nüfusu, Eczane Sayısı ve Eczane Başına Düşen Nüfus (2S34> 3.2.2. ECZANELER Osmanlı İmparatorluğu döneminde en eski eczane 1757 yılında Bahçekapı semtinde açılmış olan İki Kapılı Eczahane'dir. İstanbul'da sahibi Türk olan ilk eczahane ise "Eczahane-i Hamdi" adıyla

Detaylı

İnce Burun Fener Fener İnce Burun BATI KARADENİZ BÖLGESİ KIYI GERİSİ DAĞLARI ÇAM DAĞI Batıdan Sakarya Irmağı, doğudan ise Melen Suyu tarafından sınırlanan ÇAM DAĞI, kuzeyde Kocaali; güneyde

Detaylı

Sakız Koyunu. Prof.Dr.. Orhan KARACA. Adnan Menderes Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, AYDIN

Sakız Koyunu. Prof.Dr.. Orhan KARACA. Adnan Menderes Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, AYDIN Sakız Koyunu Prof.Dr.. Orhan KARACA Adnan Menderes Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, AYDIN SAKIZ Türkiye ve Yunanistan ın ortak ırkıdır Adını, İzmir in Çeşme ilçesine komşu olan Yunanistan

Detaylı

AĞAÇLANDIRMALARDA UYGULAMA ÖNCESİ ÇALIŞMALAR

AĞAÇLANDIRMALARDA UYGULAMA ÖNCESİ ÇALIŞMALAR AĞAÇLANDIRMALARDA UYGULAMA ÖNCESİ ÇALIŞMALAR Prof. Dr. Ali Ömer ÜÇLER 1 Ağaçlandırma çalışmalarında amaç tespiti ile işe başlamak ilk hedeftir. Prof. Dr. Ali Ömer ÜÇLER 2 Amaç tespiti ülkemizin ormancılık

Detaylı

Bugün hava nasıl olacak?

Bugün hava nasıl olacak? On5yirmi5.com Bugün hava nasıl olacak? Ülkemiz genelinde 2 ila 4 derece azalacağı tahmin ediliyor. Yayın Tarihi : 1 Aralık 2016 Perşembe (oluşturma : 1/17/2017) Yapılan son değerlendirmelere göre; Doğu

Detaylı

Tanımlar. Bölüm Çayırlar

Tanımlar. Bölüm Çayırlar Çayır-Mer a Ders Notları Bölüm 1 1 1.1. Çayırlar Bölüm 1 Tanımlar Genel olarak düz ve taban suyu yakın olan alanlarda oluşmuş, gür gelişen, sık ve uzun boylu bitkilerden meydana gelen alanlardır. Toprak

Detaylı

T.C ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI AĞAÇLANDIRMA VE EROZYON KONTROLÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

T.C ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI AĞAÇLANDIRMA VE EROZYON KONTROLÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI AĞAÇLANDIRMA VE EROZYON KONTROLÜ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İL ÇEVRE VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ.. ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ. ORMAN İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ. ÇOK AMAÇLI UYGULAMA PROJESİ 201 (BU KAPAK SAYFASI

Detaylı

Bülten No 2: Ekim 2011-Mayıs 2012

Bülten No 2: Ekim 2011-Mayıs 2012 AGROMETEOROLOJİK ÜRÜN VERİM TAHMİNİ BÜLTENİ Bülten No 2: Ekim 2011-Mayıs 2012 Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama Bölümü Meteoroloji Genel Müdürlüğü

Detaylı

TÜBİTAK 107 G 029. 5.2. Proje Sonuçları

TÜBİTAK 107 G 029. 5.2. Proje Sonuçları 5.2. Proje Sonuçları Proje sonuçlandığında; uygulayıcının (DMP) eline sadece bir uygulama planı (Yazılıkaya YGS Yönetim Planı) değil aynı zamanda bir YGS plan/planlama modeli geçeceği için, YGS planlamasıyla

Detaylı

Yasir AYRAN 20080302006

Yasir AYRAN 20080302006 Yasir AYRAN 20080302006 Narin yapılı hayvanlardır. Erkekleri çoğunlukla boynuzludur. Yıl sonunda büyümüş boynuzlarının derileri kurur; hayvan boynuzlarını ağaçlara sürterek atar. Her yıl bu işlemi tekrarlar.

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılında % 7,3 oranında bir artışla kapanmış ve 2,4 milyar dolar olarak gerçekleşmişti. 2015 yılında ise halı ihracatımız bir önceki yıla kıyasla

Detaylı

TÜRKİYE DE EKOSİSTEM ÇEŞİTLİLİĞİ

TÜRKİYE DE EKOSİSTEM ÇEŞİTLİLİĞİ 2 3 TÜRKİYE DE EKOSİSTEM ÇEŞİTLİLİĞİ Bu üç farklı biyocoğrafik bölgenin kesişme noktası olarak Türkiye; TARIM, ORMAN, DAĞ,, STEP, SULAK ALAN, KIYI VE DENİZ ekosistemlerine ve bu ekosistemlerin farklı formlarına

Detaylı

KİTAPÇIK TR 2016 TÜRKİYE DEKİ MEMELİ HAYVANLARIN İZ REHBERİ

KİTAPÇIK TR 2016 TÜRKİYE DEKİ MEMELİ HAYVANLARIN İZ REHBERİ KİTAPÇIK TR 2016 TÜRKİYE DEKİ MEMELİ HAYVANLARIN İZ REHBERİ Türkiye deki Memeli Hayvanların İz Rehberi WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), İstanbul, Türkiye, Temmuz 2016 Tüm hakları saklıdır. Bu yayının

Detaylı

Aksi durumda yabacı bir bölgeden getirilen ırk/ırklar o yöreye uyum sağlamış yerel ırklarla polen alışverişine giriştiklerinde genetik tabanda

Aksi durumda yabacı bir bölgeden getirilen ırk/ırklar o yöreye uyum sağlamış yerel ırklarla polen alışverişine giriştiklerinde genetik tabanda Ağaçlandırma çalışmalarına temel oluşturacak tohum sağlanmasını emniyetli hale getirebilmek için yerel ırklardan elde edilen tohum kullanılması doğru bir yaklaşımdır. Aynı türde de olsa orijin denemeleri

Detaylı

STANDARD ŞUBAT 2010 DOĞA. Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN

STANDARD ŞUBAT 2010 DOĞA. Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN DOĞA Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN 100 Çoruh Vadisi: Suya Gömülecek Miras Eray ÇAĞLAYAN Doğa Derneği Bozayı Araştırma ve Koruma Projesi Sorumlusu Çoruh Vadisi, Türkiye deki 305 Önemli Doğa Alanı ndan bir

Detaylı

MİLLİ PARKLAR VE KORUNAN ALANLAR, MESİRE YERLERİ, AV VE YABAN HAYATI

MİLLİ PARKLAR VE KORUNAN ALANLAR, MESİRE YERLERİ, AV VE YABAN HAYATI DİKKAT: 1- Sorular çoktan seçmeli test şeklinde olup, cevap kağıdındaki doğru cevaba ait kare kutunun içi X (çarpı) şeklinde işaretlenerek cevaplanacaktır. 2- Cevaplandırmada siyah kurşun kalem ve yumuşak

Detaylı

ILISU KASABASI. Ramazan ÖZDEMİR TC AHİLER KALKINMA AJANSI AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ

ILISU KASABASI. Ramazan ÖZDEMİR TC AHİLER KALKINMA AJANSI AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ ILISU KASABASI Ramazan ÖZDEMİR TC AHİLER KALKINMA AJANSI AKSARAY YATIRIM DESTEK OFİSİ ILISU KASABASI GÜZELYURT, AKSARAY 1. GENEL TANITIM Ilısu kasabasının kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemektedir ancak

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12 08 2014 Sayı 28 Genel Değerlendirme Mart 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mart 2014 verilerinin değerlendirildiği- 28. sayısında sigortalı

Detaylı

Türkiye de bir ilk: Mersin ilinde omurgalı fosili Metaxytherium (Deniz İneği) bulgusu

Türkiye de bir ilk: Mersin ilinde omurgalı fosili Metaxytherium (Deniz İneği) bulgusu Türkiye de bir ilk: Mersin ilinde omurgalı fosili Metaxytherium (Deniz İneği) bulgusu Emekli memur Mehmet Demirci kara avcılığı yaparken, bir ı kaya bloğu içinde omurga parçaları görmüş ve fotoğrafını

Detaylı

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU ANKARA 2015 Editör: Prof.

Detaylı

a 3 -<» rt3 ft3 Ö o\3 CO o\3 Ö o\3 CO v-< 0x3 Ö V-i -i» 3 Gezi / İlgaz Anadolu'nun Sen Yüce Bir Dağısın 0x3 Ö 0x3 Kitap / Kayıp Gül

a 3 -<» rt3 ft3 Ö o\3 CO o\3 Ö o\3 CO v-< 0x3 Ö V-i -i» 3 Gezi / İlgaz Anadolu'nun Sen Yüce Bir Dağısın 0x3 Ö 0x3 Kitap / Kayıp Gül ft o\ I V-i :p --( a * > Gezi / İlgaz Anadolu'nun Sen Yüce Bir Dağısın Kitap / Kayıp Gül Röportaj / Dr. Süleyman Ozüpekçe El Sanatları / Geleneksel Sanatlarımız/

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA III.BÖLÜM Bu bölümde ağırlıklı olarak Kızılırmak deltasının batı kenarından başlayıp Adapazarı ve Bilecik'in doğusuna kadar uzanan ve Kastamonu yu içine alan Batı Karadeniz Bölümü, Kastamonu ili, Araç

Detaylı

UZUN DEVRELİ GELİŞME PLANI HAZIRLAMA SÜRECİ VE BÖLGELEME

UZUN DEVRELİ GELİŞME PLANI HAZIRLAMA SÜRECİ VE BÖLGELEME UZUN DEVRELİ GELİŞME PLANI HAZIRLAMA SÜRECİ VE BÖLGELEME DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Milli Parklar Daire Başkanlığı Cihad ÖZTÜRK Orman Yüksek Mühendisi PLANLAMA NEDİR? Planlama, sorun

Detaylı

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013 Tarımsal Meteoroloji Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 2 EKİM 201 Prof. Dr. Mustafa Özgürel ve Öğr. Gör. Gülay Pamuk Mengü tarafından yazılan Tarımsal Meteoroloji kitabından faydalanılmıştır. Hava ve İklim ile

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir?

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? 1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? a. Ova b. Vadi c. Plato d. Delta 2- Coğrafi bölgelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? a. Coğrafi özellikleri

Detaylı