Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1

2

3 BAÞYAZI Saygýdeðer Sektör Temsilcileri, Bilindiði gibi 2009 yýlý baþýnda özellikle broiler sektöründe sýkýntýlý dönemler yaþandý. Bugün daha olumlu bir süreçte olduðumuzu söyleyebiliriz. Olumlu etkinin devamlý olmasý, sektörün geliþimi ve hedeflerini gerçekleþtirme açýsýndan önemli olduðunu belirtmek isterim. Bu dönemde, Sektörün önemli hedefleri arasýnda yer alan Avrupa Birliði ülkelerine kanatlý eti ihracatý ile ilgili önemli bir geliþme yaþandý. AB'ne ihracat için 2003 yýlýnda baþlatýlan çalýþmalar, 29 Mart 2009 tarihi itibariyle AB Resmi Gazetesi'nde yayýmlanan izinle yeni bir sürece girdi. Bu izin kapsamýnda, ülkemizde faaliyet gösteren Tarým ve Köyiþleri Bakanlýðý'nýn önerdiði/denetlediði kanatlý eti üreten 7 entegre firma, iþlenmiþ kanatlý eti ürünlerini AB'ne ihracatýný gerçekleþtirebilecektir. Bu süreçte, firmalarýn sadece AB'de deðil diðer ülkelere de ihracat yapmasý ve ihracatý sürekli hale getirebilmesi oldukça önemlidir. Bu sürekliliðin saðlanmasý, sektör ve ülkenin öncelikle hedefleri arasýnda olmalýdýr ve baþarý için yoðun çaba sarf edilmelidir. Ýhracat seviyelerinin arttýrýlmasý ile iç piyasada oluþan sýkýntýlar daha kolay aþýlabilecektir ve iþletme kapasitelerin tam kullanýmý ve/veya arttýrýlmasý mümkün olacaktýr. Veteriner Tavukçuluk Derneði'nin bundan önce olduðu gibi temel görevi olan kanatlý sektörüne hizmeti bundan sonra da sürdüreceðini sizlerle paylaþmak isterim. Bu ay sonunda Ýstanbul'da gerçekleþtirilecek olan fuar kapsamýnda sektör temsilcileri birbirleri ile görüþme fýrsatý bulacaklardýr. Derneðimiz tarafýndan açýlan standa sizleri bekler ve sizleri aðýrlamaktan mutluluk duyacaðýmýzý bildiririz. Saygýlarýmla. Prof. Dr. Mehmet Akan Sizlerle paylaþmak istediðim bir diðer konu ise derneðimizle ilgili. Veteriner Tavukçuluk Derneði, olaðan genel kurul toplantýsý geçtiðimiz ay içinde Ankara'da gerçekleþtirildi. Yeni seçim sonrasýnda Yönetim Kurulu Üyeleri'nde ve görevlerinde herhangi bir deðiþiklik olmadý. Genel kuruldan sonra yapýlan ilk yönetim kurulu toplantýsýnda, Dernek tarafýndan yýlda 4 kez çýkarýlan "Mektup Ankara" isimli derginin Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürlüðü görevinin Prof. Dr. Tansel Þireli tarafýndan yürütülmesi oybirliði ile kararlaþtýrýldý. Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 1

4 Veteriner Tavukçuluk Derneði nin yayýn organýdýr. Yýlda 4 kez 3 ayda bir yayýmlanýr. Veteriner Tavukçuluk Derneði Adýna Sahibi Prof. Dr. Ahmet ERGÜN Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Prof. Dr. U. Tansel ÞÝRELÝ Yayýn Kurulu Prof. Dr. Mehmet AKAN Doç. Dr. Erol ÞENGÖR Dr. Serdar ERTAÞ Uzman Vet. Hek. Mücteba BÝNÝCÝ Vet. Hek. Ekrem T. YÜCESAN Ýdare Yazýþma Adresi Arama Sokak No: 20/D Aydýnlýkevler - ANKARA Tel: Faks: Banka Hesaplarý REKLAM GELÝRLERÝ Türkiye Ýþ Bankasý Dýþkapý Þubesi ÜYE AÝDATLARI Türkiye Ýþ Bankasý Dýþkapý Þubesi Dergide yayýmlanan yazýlarýn sorumluluðu yazarlarýna aittir. Alýntý Yapýlamaz. Grafik Tasarým ve Baský Elma Teknik Basým Matbaacýlýk Tel: Faks: Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

5 KANATLILARDA AKILCI ANTÝBAKTERÝYEL ÝLAÇ KULLANIMI Prof. Dr. Ayhan FÝLAZÝ Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalý Antibakteriyel ilaçlar kanatlýlarda büyütme faktörü, koksidiyostat veya saðaltýcý amaçlarla kullanýlýr. Bu uygulama þekillerini kýsaca aþaðýdaki gibi özetlemek mümkündür; Büyütme Faktörleri Antibakteriyeller ilk olarak tetrasiklin fermentasyon yan ürünlerini yiyen tavuklarýn daha hýzlý büyüdüðünün anlaþýldýðý 1940'lý yýllarýn sonlarýnda büyütme faktörü amacýyla kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Tetrasiklinleri takiben büyümeyi hýzlandýran ve performansý artýran pek çok ilaç bu çeþitten uygulamaya girmiþtir. Tetrasiklinler, tilozin ve basitrasin gibi antibakteriyel ilaçlar önceleri büyümeyi artýrmak amacýyla yem katký maddesi olarak düþük dozlarda kullanýlmýþ, daha yüksek dozlarýnýn kullanýmý ise veteriner hekimin reçetesiyle sýnýrlandýrýlmaktaydý. Ancak hayvanlarda kullanýlan bu tür antibakteriyel ilaçlarýn insan saðlýðýnda kullanýlan ilaçlarda çapraz direnç problemine yol açmaya baþlamasý, 1968 yýlýnda Ýngiltere Hükümetinin Hayvan Yetiþtiriciliði ve Veteriner Hekimlikte Antibiyotiklerin Kullanýmý Üzerine bir kurul oluþturmasýna yol açmýþtýr. Profesör Michael Swan'ýn baþkanlýðýný yaptýðý bu komitenin görevi özellikle antibakteriyel direnci referans alarak hayvan yetiþtiriciliði ve veteriner hekimlikte þimdiki ve gelecekteki antibakteriyel ilaç kullanýmýyla ilgili bilgiler elde etmek, insan ve hayvan saðlýðý ile hayvan yetiþtiriciliðindeki olumsuzluklarý deðerlendirmek ve antibakteriyel ilaçlarýn kullanýmýyla ilgili öneriler getirmekti. Swann, 1969 yýlýnda yayýnlanan raporunda, insan ve hayvan hekimliðinde saðaltýcý amaçla kullanýlan veya insan hekimliðinde kullanýlan ilaçlara çapraz direnç geliþtiren antibakteriyel ilaçlarýn hayvan yemlerinde kullanýlmamasýný (veteriner hekim reçetesi yoksa) önermiþtir. Swann'ýn bu raporu birçok ülkenin antibakteryel ilaçlarýn akýlcý kullanýmý üzerine politikalarýnýn geliþtirilmesine ve ilgili mevzuatýnýn deðiþtirilmesine dayanak oluþturmuþtur. Böylece antibakteriyel ilaçlarýn büyütme faktörü amacýyla kullanýmý yasaklanmýþ ve yalnýzca veteriner hekim reçetesiyle tedavi amaçlý kullanýmý dönemi baþlamýþtýr. Bu uygulama tüm gýda amaçlý hayvancýlýk yapan Batý Avrupa ve Kuzey Amerika ülkelerinde az veya çok kabul edilmiþtir. 1990'larýn ortalarýnda Avrupa'daki bazý kanatlý entegresyonlarý hijyen artýþý, dezenfeksiyon ve biyogüvenlik uygulamalarýnýn bakteri yükünü azalttýðýna ve böylece antibakteriyel kullanýmýný önemli derecelerde düþürdüðüne yönelik çalýþmalar da yapmýþlardýr. Bunun üzerine AB ülkelerinde 1997'de önce avoparsin, ardýndan 1999'da virjinyamisin, basitrasin, spiramisin ve tilozin yasaklandý yýlýna girildiðinde ise AB ülkelerinde geriye kalan bütün büyütme faktörü antibiyotiklerin hayvan yemlerinde kullanýmý yasaklandý. Ancak ABD ve bazý üçüncü dünya ülkelerinde henüz kullanýlmaya devam edilmiþtir (Türkiye'de AB mevzuatýna uyum çalýþmalarý nedeniyle AB'de uygulanan ayný kurallar geçerlidir). Yasaklamalarý destekleyen inandýrýcý bilimsel bulgularýn yokluðu nedeniyle bu konu halen tartýþmalýdýr. Ama þu da bir gerçektir ki antibiyotiklerin büyütme faktörü amacýyla kullanýmý bütün dünyada hýzla azalmaktadýr. Koksidiyostatlar Yemlerde koksidiostatlarýn kullanýlmaya baþlanmasýyla yoðun ticari kanatlý üretimi son 60 yýlda gittikçe artýþ göstermiþtir. Bu ürünler koksidilerin baðýrsakta geliþen deðiþik evrelerine etki ederler. Önceleri koksidiyostat olarak baþlýca Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 3

6 sülfonamidler kullanýlmýþtýr. Bu ilaçlar halen veteriner hekim reçetesiyle koksidiyosizin tedavisi için kullanýlmaktadýrlar. Koksidiyostatlarýn büyük çoðunluðu yem mevzuatýnda yem katký maddesi olarak düzenlenmiþtir. Bunlara 1980'lerde yeni bir grup koksidiyostat daha eklenmiþtir; polieter iyonoforlar. Ýyonoforlarýn baþlýca hedefi ve amacý koksidiyozisin kontroludur, ancak Clostridium gibi bakterilere karþý antibakteriyel etkileri sýnýrlýdýr. Bu nedenle yalnýzca koksidiyostat olarak kullanýlmaktadýrlar. AB'de antibiyotik büyütme faktörlerinin yasaklanmasýndan sonra önemleri oldukça artmýþtýr. Bütün dünyada koksidiyoz kontrol programlarýnda kullanýlýrlar. Ýyonoforlar, birçok bilim insaný tarafýndan antibakteriyel olarak kabul edilmediðinden insan hekimliðinde kullanýlmazlar. Koksidiyozdan korunmak amacýyla canlý aþýlar da geliþtirilmiþtir. Bu aþýlar dirençli Eimeria suþlarýna karþý koksidiyostatlarýn etkinliðinin düþük olmasý durumunda kullanýlmaya deðer araçlardýr ve ileride iyonoforlarýn yem katký maddesi olarak yasaklanmasý söz konusu olduðunda iyonoforlarýn yerini alabilirler. Ancak bu türden canlý aþýlarla ilaçlanan kanatlýlarda özel olmayan enteritisler daha sýk oluþabilmektedir. Bunun için enteritis oluþtuðunda özel bir antibakteriyel ilaç tedavisi gerekebilir. Bu nedenle bunlarla ilgili yapýlacak mevzuat deðiþikliði dikkatli yapýlmalý ve yasaklanmalarý durumunda dünya kanatlý endüstrisinin önemli sorunlarla karþý karþýya kalacaðý unutulmamalýdýr. Kanatlý sürülerinde ortaya çýkan infeksiyonlarýn antibakteriyel ilaçlarla tedavisinin yaygýn bir uygulama olmadýðýnýn da belirtilmesi gerekir. Çünkü kanatlý sürülerinde uygulanan iyi bakým þartlarý, etkili olabilecek antibakteriyel ilaçlarýn azlýðý ve ilaçlama maliyetlerinin yüksekliði etkili bir tedavinin yapýlmasýnýn önüne geçer. Kaynaklara göre ABD ve AB'de son yýllarda kanatlýlarýn antibakteriyel ilaçlarla saðaltým oranýnda önemli düþüþler görüldüðü bildirilmiþtir. Baþlangýçta antibiyotik büyütme faktörlerinin yasaklanmasýyla saðaltýcý antibakteriyellerin kullanýmýnda hafif bir artýþ olmuþsa da günümüzde düþmektedir. Ayrýca antibakteriyel ilaç kalýntýlarýnýn da 1980'lerden itibaren endiþelere neden olmasý nedeniyle ilaç kalýntý arýnma sürelerinin devreye girmesi ve kanatlý üreticilerinin bunlardan sorumlu tutulmasýyla ilaç kullanýmý oldukça azalmýþtýr. AB'de 2377/90 sayýlý tüzükle yalnýzca maksimum rezidü limiti belirlenen ve Tablo 1'da belirtilen antibakteriyel ilaçlar gýda deðeri olan kanatlýlarda kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Saðaltýcý Antibakteriyeller Birçok ülkede saðaltýcý antibakteriyellerin kullanýmý özel veteriner veya eczacýlýk yasalarýyla düzenlenmiþ ve kullanýmlarý veteriner hekim reçetesiyle sýnýrlandýrýlmýþtýr. Hayvan yetiþtiricilerinin veteriner hekim reçetesi olmaksýzýn kolayca bu ilaçlarý bulabildiði ülkelerde hatalý veya aþýrý ilaç kullanýmý oldukça yaygýndýr. Bu durumda antibakteriyel ilaçlardan beklenen yararýn saðlanamayacaðý unutulmamalýdýr. Tedavi yapýlacaðý zaman mutlaka otopsi veya mikrobiyolojik testlerle hangi ilacýn kullanýlmasý gerektiði belirlenmeli ve daha sonra ilaç uygulanmalýdýr. 4 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

7 Tablo 1. Kanatlýlarda kullanýlan Baþlýca antibakteriyeller Sýnýf Ýlaç Adý Etki Tipi Baðýrsaklardan Emilme Etki Spektrumu Sülfonamidler Bu sýnýfta kullanýlan birkaç bileþik vardýr. Bakteriyostatik Ýyi Gram ± Güçlendirilmiþ sülfonamidler Trimetoprim ve sülfonamidler Bakterisit Ýyi Gram ± Aminoglikozidler Apramisin Bakterisit Zayýf Baþlýca Gram Gentamisin Yok Baþlýca Gram- Neomisin Zayýf Baþlýca Gram- Spektinomisin Orta Baþlýca Gram- Streptomisin Zayýf Baþlýca Gram- Dihidrostreptomisin Zayýf Baþlýca Gram- Beta-laktamlar Benzil penisilin Bakterisit Ýyi Gram+ Potasyum pen. G Ampisilin Orta Gram + (-) Amoksisilin Ýyi Gram + (-) Seftiofur Aðýzdan verilmez Gram ± Florokinolonlar Enrofloksasin Bakterisit Çok iyi Gram ± Difloksasin Ýyi Gram ± Flumekuin Ýyi Gram ± Linkozamidler Linkomisin Bakteriyostatik Ýyi Gram+ ve Mikoplazma Makrolitler Eritromisin Spiramisin Tilosin Tilmikosin Bakteriyostatik Ýyi Gram+ ve Mikoplazma Gram+ ve Mikoplazma Gram+ ve Mikoplazma Gram+ ve Mikoplazma Pleuromutilinler Tiamulin Bakteriyostatik Ýyi Mikoplazma Polipeptidler Kolistin sülfat Bakterisit Yok Gram- Tetrasiklinler Tetrasiklin Bakteriyostatik Orta Gram ± Klortetrasiklin Ýyi Gram ± Oksitetrasiklin Ýyi Gram ± Doksisiklin Ýyi Gram ± Kanatlý Patojenleri ve Zoonotik Bakterilerde Direnç Sorunu Bazý kanatlý patojenleri ve zoonotik bakterilerde antibakteriyel direnç olgularý üzerine oldukça fazla araþtýrma yapýlmýþtýr. Direnç vakalarýnda bölgeler, sektörler ve kaynaklarý arasýnda oldukça büyük farklar olmasýna raðmen, yapýlan çalýþmalar örneðin Salmonella'ya direncin yýllardýr artma eðiliminde olduðu ve bunun da kanatlarda antibakteriyel kullanýmýyla ilgili olduðunu bildirilmektedir. Avrupa ülkelerinde genellikle farklý besi hayvanlarýndan ve gýda ürünlerinden dirençli Salmonella suþlarý izole edilmiþtir yýlýnda AB'den alýnan veriler besi deðeri olan hayvanlardan izole edilen Salmonella suþlarýnýn tetrasiklinler, streptomisin, sülfonamidler ve ampisiline karþý yaygýn direnç oluþturduklarýný göstermektedir. Florokinolonlara karþý direnç ise yaygýn olmamasýna raðmen, florokinolonlara Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 5

8 direnç geliþiminin indikatörü olan nalidiksik asite direnç olaylarý birçok ülkede bildirilmiþtir. 2005'te Hollanda ve Ýngiltere'deki kanatlýlardan izole edilen Salmonella suþlarýnýn en yüksek oranda kloramfenikol, sülfonamidler ve tetrasiklinlere direnç gösterdiði ortaya konulmuþtur. Tavuklardan izole edilen S.typhimurium için en yüksek direnç oraný ampisilin (%73.9), sülfonamidler (%69.6) ve tetrasiklinlerde (%73.9) görülmüþtür. S.tyhimurium'un tersine S.enteriditis izolatlarýnýn ise genelde bir çok antibakteriyele karþý duyarlýk gösterdiði ve bunlarýn en çok nalidiksik aside direnç gösterdiði (%51.2) kaydedilmiþtir. Tetrasiklinlere direnç ise genelde düþüktür (%0-10.5). Siprofloksasin ve enrofloksasine direnç bildiren tek ülke ise Ýtalya olmuþtur. Bazý AB ülkelerinde 1990'lardan itibaren Campylobacter suþlarý arasýnda makrolit ve florokinolonlara karþý direnç oluþumunda önemli artýþlar olduðuna yönelik bildirimler mevcuttur. Campylobacter' lerin gýda zincirine girmeleri, önemli bir halk saðlýðý sorununa yol açmýþtýr yýlýnda yapýlan bir çalýþmada Norveç'te kanatlý ve insanlardan izole edilen Campylobacter suþlarý arasýnda kinolon direncinin düþük (%2.7-7) olmasýna raðmen, bu ülkeye dýþarýdan gelen insanlardan elde edilen izolatlardaki kinolon direncinin yüksek olduðu bildirilmiþtir. Florokinolonlarýn hayvanlarda kullanýmýna izin verilmeyen Avustralya'da ise insanlarda dirençli Campylobacter suþlarýna rastlanmamýþtýr. ABD'de insan Campylobacter izolatlarýna florokinolon direncinin %13-18 arasýnda deðiþkenlik gösterdiði bildirilmiþ, bunun üzerine enrofloksasinin kanatlýlarda kullanýmý yasaklanmýþtýr. Ýspanya ve ABD'deki çalýþmalarda kanatlý E.coli izolatlarýna karþý direncin oldukça yaygýn ve ayrýca çoklu direncin de söz konusu olduðu bildirilmiþtir. Danimarka'da kanatlýlardan izole edilen 118 adet Staphylococus bakterisinin 19 farklý antibakteriyel ilaca yönelik duyarlýlýðýnýn test edildiði bir çalýþmada, bütün izolatlarýn avoparsin, flavofosfolipol, gentamisin, kanamisin, monensin, nitrofurantoin, oksasilin, salinomisin, trimetoprim ve vankomisine duyarlý olduðu bildirilmiþtir. Ayný çalýþmada S.aureus izolatlarýnýn %7'sinin ve novobiosin koagulaz-negatif stafilokoklarýn %35'inin basitrasine dirençli olduðu, sürpriz olarak S.aureus'un %30'unun siprofloksasine dirençli olduðu halde %24'ünün eritromise ve %19'unun sülfametoksazole dirençli olduðu ortaya konmuþtur. Ýsveç, Danimarka ve Norveç'teki broyler, yumurtacý tavuk ve hindilerden izole edilen Clostridium perfiringens'in antibakteriyel direnciyle ilgili yapýlan bir çalýþmada, ülkeler arasýnda farklýlýk olmasýna raðmen tetrasiklinlere direncin yaygýn, ama bütün izolatlarýn narasine duyarlý olduðu bildirilmiþtir. Ýsveç izolatlarýndan %3'ü ve Danimarka izolatlarýndan %15'i basitrasine dirençli, Norveç izolatlarýndan %13'ü ise bir streptogramin olan virjiniamisine dirençli, bütün izolatlarýn ise avilamisin, eritromisin, ampisilin ve vankomisine duyarlý olduðu ortaya konulmuþtur. Benzeri olarak ABD'de avilamisin, avoparsin, penisilin ve narasinin de kanatlý orijinli C.perfiringens'e karþý oldukça etkili olduðu bildirilmiþtir. Görüldüðü gibi antibiyotiklere olan direnç ülkeden ülkeye deðiþmesine raðmen gittikçe artmaktadýr. Bu nedenle her ülke antibakteriyel ilaç kullanýmýyla ilgili sürekli mevzuatýný yenilemekte ve sýký kurallar uygulamaktadýr. Direnç oluþumunun önüne geçmek için kanatlýlarda sýkça rastlanan ve Tablo 2'de belirtilen infeksiyonlarýn tedavisinde tercih sýrasýna göre ilaçlarýn kullanýlmasý daha akýlcý bir yöntem olarak önerilmektedir. 6 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

9 Hastalýk/Patojen Birinci Tercih Ýkinci Tercih Son Tercih Neden belli olmayan bakteriyel enteritisler Benzilpenisilin Aminopenisilinler Tilosin Nekrotik enteritis ve diðer Clostridial infeksiyonlar (C.perfringens ve C. colinum) Benzilpenisilin Aminopenisilinler veya tilozin Tilosin Kolibasillozis Escherichia coli Güçlendirilmiþ sülfonamidler Aminopenisilinler, tetrasiklinler, kolistin, spektinomisin, aminoglikozidler Enrofloksasin Mycoplasmosis (M.gallisepticum, M.synoviae ve M.meleagridis) Tiamulin a Tetrasiklinler, linkomisin (makrolitler) Enrofloksasin Ornithobacterium rhinotracheale (ORT) Tiamulin a Aminopenisilinler Tetrasiklinler Staphylococcus ve Streptococcus infeksiyonlarý Benzilpenisilin veya güçlendirilmiþ sülfonamidler Aminopenisilinler, tatrasiklinler Makrolitler Kantlý kolerasý Pasteurella multocida Güçlendirilmiþ sülfonamidler Aminopenisilinler Tetrasiklinler, spektinomisin Enrofloksasin Riemerella anatipestifer infeksiyonu Aminopenisilinler Tetrasiklinler, Enrofloksasin Infeksiyöz coryza Haemophilus paragallinarum Sülfonamidler, Güçlendirilmiþ sülfonamidler veya streptomisin Tetrasiklinler, linkomisin, spektinomisin, makrolitler Enrofloksasin Bordetella avium infeksiyonu Antibakteryel kullanýlmaz (Sularýn dezenfeksiyonu önceliklidir) Aminopenisilinler, tetrasiklinler Enrofloksasin Erysipelothrix rhusiopatiae Benzilpenisilin Aminopenisilinler Gerekmez b Salmonellosis Antibakteriyel kullanýlmaz c Antibakteryel duyarlýlýk testlerine göre - Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 7

10 Aminoglikozitler: streptomisin, apramisin, neomisin, Aminopenisilinler; Amoksisilin, ampisilin, Makrolitler: Eritromisin, spiramisin, tilosin, tilmikosin Tetrasiklinler: Tetrasiklin, oksitetrasiklin, doksisiklin, Florokinolonlar: Enrofloksasin a. Tiamulin iyonofor ve sülfonamidlerle kombine edildiðinde nörotoksik etkilidir b. Erysipelothrix rhusiopathiae infeksiyonlarý penisilin veya aminopenisilinlerle baþarýyla tedavi edilebilir. Bunun için son seçenek düþünülmez c. Salmonella ihbarý zorunlu bir hastalýktýr ve ancak hayvan refahý söz konusu ise tedavi edilir. Tedavi yapýlacaksa antibakteriyel duyarlýlýk testlerine göre ilaç seçilmelidir. 5. Hershberger E et al. (2005). Epidemiology of antimicrobial resistance in enterococci of animal origin. J Antimicrob. Chemother., 55: Kunin CM (1993).Resistance to antimicrobial drugs-a worlwide calamity. Ann. Internal Med., 118: Moore JE et al. (2005). Campylobacter. Vet.Res., 36: NARMS (2003). National Antimicrobial Resistance Monitoring System: Final Report. 9. Ungemach FR et al. (2006). Guidelines for prudent use of antimicrobials and their implication on antibiotic usage in veterinary medicine. Int.J.Med.Microbiol., 296: KAYNAKLAR 1.AVMA (2005).American Veterinary Medical Association's guidelines to judicious therapötik use of antimicrobials in poultry. poultry00.asp. 2.Casewell M et al.(2003). The European ban on growth-promoting antibiotics and emerging consequences for human and animal health. J. Antimicrob. Chemother, 52: EFSA (2006).The community summary report on trends and sources of zoonoses, Zoonotic agents, antimicrobial resistance and foodborne outbreaks in the European Union in EFSA Journal. 4. Guardabassi L et al. (2008). Guide to Antimicrobial use in Animals. Blackwell Publishing. ISBN: Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

11 HALK SAÐLIÐI (HS) ve VETERÝNER HALK SAÐLIÐI (VHS) KAVRAMLARININ DÜNÜ ve BUGÜNÜ Vet. Hek. Adnan SERPEN Ýzmir Veteriner Hekimler Odasý Veteriner Halk Saðlýðý Çalýþma Grubu Sekreterya Görevlisi Giriþ: Hepimizin bildiði gibi týbbýn geçmiþi çok eski tarihlere dayanýr. Týp Merriam-Webster tarafýndan; saðlýðýn korunmasý ve hastalýðýn giderilmesi, yatýþtýrýlmasý veya önlenmesi ile ilgili bilim ve sanat olarak tanýmlanýr. Týp Eðitimi Dünya Federasyonu, bu eðitimin amacýný "tüm insanlarýn saðlýklý yaþamalarýný saðlamak için hekim yetiþtirmek" olarak tanýmlamaktadýr. Diðer bir deyiþle Týp, insan saðlýðýnýn sürdürülmesi ya da bozulan saðlýðýn yeni den düzeltilmesi için uðraþan, hastalýklara taný koyma, hastalýklarý saðaltma, hastalýk ve ya yaralanmalardan korumaya yönelik çalýþmalarda bulunan, bünyesinde insan ve veteriner týp olmak üzere farklý disiplin alanlarý bulunduran bilimdir. Hekimlik, eski adýyla tabip, þimdiki adý ile "Doktor" luk, týp bilimi ile uðraþan, insaný en doðru þekilde anlayarak, ona "yararlý" olmayý hedefleyen, hastalarýnýn saðlýðýna kavuþmasý için ne gerekirse yapan bir meslektir. Hekimliðin tarihsel geliþimine iliþkin veriler oldukça sýnýrlýdýr. Hekimler ve hekimlik uygulamalarý saðlýk hizmetlerinin niteliðini ve dolayýsý ile toplumun saðlýk durumunu büyük ölçüde etkiler. Saðlýk koþullarý bozuk bir ülkenin varlýðýný ve bundan önemlisi uygarlýðýný sürdürmesi beklenemez. Sonuç olarak saðlýklý olmayan bir toplumun üretim gücü ve bunun sonucu ekonomisi bozulur. O nedenle hekimlik insan veya hayvanlar için önemli ve gereklidir. Hekimlik mesleði týbbýn bünyesinde bulundurduðu farklý disiplin alanlarýnýn oluþturduðu uygulamalar sonucunda insan ve hayvan hekimliði olmak üzere farklý alanlara ayrýlmýþtýr. Fakat her iki meslek gruplarý oldukça benzer eðitilirler ve tamamlayýcý branþlarýnda benzeri yetenek ve bilgilere sahipdirler. Týp mesleði için de yer alan interdisipliner (týbbi) alan içindeki belirli bazý dallarda, örneðin; anatomi, patoloji, farmakoloji, mikrobiyoloji, parazitoloji, halk saðlýðý v.s ortak hareket etme zorunda olduklarý içinde birlikte çalýþýrlar (Aygün, , Batý ve ark.,2006, Dirican,r. ve Bilgel,n.,1993, erk,1978, Özyurda,f.2006,Temizyürek,2008, Wýkýpedýa,2008). Halk Saðlýðý kavramýnýn ortaya çýkýþý: Ýnsan ve hayvan saðlýðýnýn korunabilmesi için hastalýklar ve nedenleri üzerine eðildikçe, insan veya hayvan saðlýðýnýn korunmasýnda çevresel etmenlerin hastalýk oluþumunda önemli rol oynadýðý anlaþýlmýþtýr. E. Chadwick "saðlýðýn ilk koþulu sanitasyon, yani fiziksel çevreyi saðlýk yönünden olumlu duruma getirmektir" þeklinde belirtmiþtir. Boston'lý bir kitapçý olan Lemuel Shattuck ( ), 1850 yýlýnda yazdýðý raporda "Önlenebilen hastalýklar çok yaygýn olup, düzeltilmesi için devlet bir saðlýk örgütü kurmalýdýr" demiþtir. Alman hekim, Solomon Neumann 1847 yýlýnda yayýnladýðý kitabýnda, "Týp bilimi aslýnda sosyal bir bilimdir" þeklinde ifade etmiþ ve hekimliðin sosyal yönünü ilk kez vurgulamýþtýr. Bundan sonra bir çok hekim Avrupa'da 19. yüzyýlda sosyal hijyen, sosyal patoloji, kamu hijyeni, yasal hekimlik, saðlýk Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 9

12 polisi hizmetleri ve sosyal hekimlik terimlerini eþ anlamda kullanmýþlardýr. Ýlk kez Fransýz ortopedi uzmaný Jules René G.Guerin ( ) sosyal hekimlik (médicine sociale) terimini 1848 yýlýnda kullanmýþtýr. Yine ayný yýl Alman patolog Prof. Dr. Rudolf V.Virchow ( ), hekimlikte Reform (Die Medizinische Reform) adýndaki haftalýk politik týp dergisinde, sosyal hekimlikten (soziale medizine) bahsetmiþtir. O zamanlar Ýngiliz ve Amerika bilim adamlarý ise, sosyal týp terimini hiç aðýzlarýna almamýþlar ve sadece sosyal hijyen terimini cinsel hastalýklardan korunmaya yönelik önlemleri belirten bir bilim dalý olarak benimsemiþlerdir. Avrupalýlar "sosyal hijyen" ya da" sosyal hekimlik" olarak adlandýrdýklarý bilime halk saðlýðý (Public Health - PH-HS) adýný vermiþlerdir. Birinci dünya savaþýndan sonra çok hýzlý bir deðiþime uðrayan Avrupa'da sosyal hekimlik teriminin daha sýk kullanýldýðý; týp fakültelerinde hijyen derslerine ek olarak "sosyal hekimlik" dersleri ilave edilmiþtir. Bu konudaki ilk adýmý Hollanda atmýþ, daha sonralarý Fransa, Almanya, Ýtalya ve Ýsviçre'de "sosyal hijyen" alanýnda yenilikler getirmiþtir. Bunu takiben Ýngiltere ve ABD' inde de "Halk Saðlýðý" adýyla týp fakültelerinin eðitim programlarýna almýþtýr. Amerikalý hekim C.E.A. Winslow, 1923 yýlýnda HS' ný; "Organize edilmiþ toplumsal çabalarla çevrenin saðlýk koþullarýný düzelterek, bireylere saðlýðý koruma bilgisi vererek, bulaþýcý hastalýklarý önleyerek, hastalýklarýn erken taný ve koruyucu tedavisini saðlayacak hekimlik ve hemþirelik örgütleri kurarak ve her bireyin saðlýklý bir yaþam sürdürmesini mümkün kýlacak sosyal bir ortam geliþtirerek hastalýklarý önleyen, yaþam süresini uzatan, beden ve ruh saðlýðý içinde çalýþabilme gücünü arttýran, böylece her vatandaþýn saðlýklý ve uzun bir yaþam sürme hakkýný gerçekleþtirmeye uðraþan bir bilim ve sanat" olarak tanýmlamýþtýr. Bu taným ayni zamanda HS' nýn sosyal hekimlikle eþ anlamlý olduðunu ortaya koyarmaktadýr (Dirican,r. ve Bilgel,N,1993). Bu geliþmeler II. dünya savaþý sonrasýnda saðlýk konusuna yeni adýmlarý beraberinde getirmiþtir. Savaþ sonrasý 1946 yýlýnda Dünya Saðlýk Örgütü (World Health Organisation, WHO ) kurulmuþtur. WHO'ü 1948 yýlýnda saðlýðý; "yalnýz hastalýk ve sakatlýðýn olmamasý olarak deðil, ayný zamanda bedence, ruhça ve toplumsal yönden tam bir refah durumudur" þeklinde tarif etmiþtir. WHO'ünün uzmanlar komitesi tarafýndan1952 yýlýnda yapýlan bu tanýmlama ile Winslow'un HS tanýmlamasýnýn farklý olmadýðý rahatlýkla görülmektedir. Hekimlik terimi, Osmanlýca'daki "Týp" ve batý dillerinde ki "Medicine" teriminin Türkçe karþýlýðýdýr. Hekimlik, saðlýk bilimi dalý olup, insan saðlýðýnýn sürdürülebilmesi ya da bozulan saðlýðýn yeniden düzeltilmesi için uðraþan, hastalýklara taný koyan, hastalýklarý saðaltým yapan, hastalýk ve yaralanmalardan korumaya yönelik çalýþmalarý bulunan birçok alt bilim dalýndan oluþan bilimsel 10 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

13 disiplinlerin þemsiye oluþturur. Bu nedenle de toplumsal bir hekimlik hizmeti içeren konsept olma özelliðini taþýr. Çünkü hekimlik terimi sadece hekimlerin yaptýðý iþler olarak deðil, saðlýk personelinin çalýþma alanýna giren insan ve hayvanlarýn saðlýk ve hastalýklarý ile ilgili tüm hizmetleri içine alan, biyolojik ve sosyal nitelikte uygulamalý bir bilimdir. Nitekim 1858 yýlýnda "karþýlaþtýrmalý týbbýn babasý sayýlan" Rudolf Wirchow "Ýnsan ve hayvan týbbý arasýnda ayrý bir çizgi yoktur, olmamalýda zaten" demiþtir. Yine modern týbbýn temellerini atan, Rudolf Wirchow'un öðrencisi olan Kanada'lý beþeri hekim Sir William Osler, 1800'lü yýllarda "veteriner týbbý ile insan týbbý bir birini tamamlamaktadýr ve bu konsept tek týp konsepti olarak algýlanmalýdýr" demiþtir. Yirminci yüzyýlda Veteriner Halk Saðlýðýnýn en önemli temsilcilerinden biri olan ve 1960 yýlýnda epidemiyolojinin kurucusu olarak bilinen Prof. Dr. Vet. Hek. Calvin W.Schwabe,'de 2006 yýlýnda vefatýndan önce Rudolf Wirchow ve Sir William Osler'in uzun yýllar tekrar ettiði "Tek Týp Tek Saðlýk" ifadesini yeniden kullanmýþtýr. Bugün karþýlaþtýrmalý ve disiplinler arasý araþtýrmalar insan saðlýðýna yeni bir bakýþ açýsý getirmekle kalmayýp, bilimsel geliþmelerin bir alandan diðer bir alana ya da bir türden diðer bir türe aktarýlmasý bakýmýndan büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede günümüzde geliþmiþ ülkelerde "halk saðlýðý" bütüncül saðlýk anlayýþýyla donanmýþ ve multidisipliner bir bilim anlayýþýyla sürdürmektedir. (Aksakoðlu,2008, Aygün, , Dirican, ve Bilgel,1993, Eynigöllü,2006, Hýcks,2007, Tetemizyürek,2006, Tetemizyürek 2007 Tetemizyürek,2008). HS'nýn ilgi alanlarý ve bu ilgi alanlarýnýn önceliði ülkeden ülkeye, hatta ayný ülke içinde bölgeden bölgeye deðiþebilmektedir. Bu önceliklerin belirlenmesinde istatistik biliminden ve epidemiyolojik çalýþmalardan faydalanýlýr. Bu baðlamda çizelge- 1'de detaylý olarak veterinerlik hizmetlerini içeren Veteriner Halk Saðlýðý (VHS), Genel Halk Saðlýðý (GHS) içinde yer alan bir HS konsep olarak gösterilmektedir. Veteriner Halk Saðlýðýnýn ortaya çýkýþý: Þüphesiz, HS toplum hekimliðinden çok daha geniþ bir konudur ve farklý meslek uygulamalarý çeþitliliðine sahiptir. Bu nedenle hekimlik dýþýndaki mesleklerinde eðitimini ve hizmetlerini gerektirir. Günümüzde HS, yaklaþýk 80 deðiþik meslek alanýnýn ve onlarý yetiþtiren, barýndýran bilim disiplininin çok yönlü hizmetini gerektirir. Geçmiþten günümüze kadar yaþanan çok uzun ve geniþ bir tarihi süreçe göz attýðýmýzda týbbýn farklý iki disiplin alaný olan veteriner ve insan hekimliklerinin faaliyetleri daima birbirine paralel, at baþý seyretmiþtir. Daima toplum saðlýðýna olan katkýlarý nedeniyle veteriner týp biliminin araþtýrma çalýþmalarý, insan saðlýðýnýn geliþtirilmesinde çok önemli bir yere sahip olmuþtur. Çünkü insanlýk tarihinin baþýndan günümüze kadar insan ve hayvan arasýndaki iliþki çeþitli þekillerde devam etmektedir. Dünyada ilk veteriner hekimliðin resmi bir meslek olarak ortaya çýkýþýna bakýldýðýnda. Bunun 1714 yýlýnda kadar uzandýðýný ve o zamanlar hayvanlar arasýnda çok þiddetli hastalýklarýn bulunduðu dönemde ortaya çýkan bir HS hizmet gereksinimi olduðu görülmektedir. Buna baðlý olarak da dünyada ilk veteriner okulu 1761 yýlýnda Fransa devletinin o zaman ki Danýþtay'ý, Claude Bourgelat adlý Fransýz vatandaþýna Lyon' da "Sýðýr, at ve diðer evcil hayvanlarýn anatomi ve hastalýklarý" öðretimi için bir okul açabilmesi amacýyla verilen yetki ile gerçekleþmiþtir. Avrupa'da 1825 yýlýna kadar veteriner okulu sayýsý 30'u bulmuþtur. ABD'de ise ilk veteriner okul 1854 yýlýnda açýlmýþtýr. Avrupa'da belediye mezbahalarýnýn HS ve hijyen yönünden taþýdýðý önemin farkýna varan I. Napolyon, 1807 yýlýnda Paris'te ilk mezbahanýn açýlmasýný emretmiþtir. Yine 1810 yýlýnda çýkardýðý ikinci bir emirname ile Fransa'nýn diðer þehir ve ilçelerinde kesim yerlerinin açýlmasý talimatýný vererek veterinerlerin HS'na yönelik ilk gýda güvenliði faaliyetine katýlmasýný saðlamýþtýr. Küchenme ister 1852 yýlýnda insan barsaðýnda Taenia solium'un larvalarýný ve bu larvalarýn kaynaðýnýn domuz etinin olduðunu saptamasýyla et muayenesi ve mezbahalarýn önemi bir kez daha ortaya çýkmýþtýr. Dünya' da mezbahalar 1868 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 11

14 yýlýnda çýkarýlan Prusya Kanunu ile yasal hale gelmiþtir. ABD kongresinden et muayene yasasý 1906 yýlýnda kabul edilmiþ ve kongreden geçmiþtir. Gerlach'ýn 18. yüzyýlda tüberküloz' un etlerden insanlara geçtiðini saptamasýyla et muayenesinin önemi daha da artmýþtýr. Ýnsanlýk tarihinin baþlangýcýndan günümüze kadar geçen sürede insan ve hayvanlar arasýndaki yok olmayan iliþki, bunlarýn arasýndaki sorunlarýnýn giderilebilmesi için de halka götürülecek saðlýk hizmetleri içinde sektörler arasý iþbirliðini zorunlu kýlmýþtýr. Fakat veteriner hekimler et muayenesiyle halkýn saðlýðýnýn korunmasýna yönelik verdikleri gýda güvenliði hizmetlerine raðmen, geçmiþte HS ve saðlýk uygulamalarý görevlerinin çoðundan uzak kalmýþlardýr. Hükümetlerin uyguladýklarý politikalar nedeniyle de faaliyetlerini aðýrlýklý olarak tarým sektörü bünyesinde yürüttükleri için daima tarýmýn içinde deðerlendirilmiþ, hatta tarýmýn bir kolu gibi gösterilmeye çalýþýlmýþ ve deðerlendirilmiþtir. Bunun sonucunda HS, hizmetlerinden 12 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

15 istemedikleri halde II. dünya savaþý sonrasýna kadar ayrý kalmýþlardýr. Bu süre içinde VHS açýsýndan en çarpýcý hizmetleri; 1898 yýlýnda Amerika-Ýspanya savaþý sýrasýnda Amerikan Silahlý Kuvvetler bünyesindeki askerlerin gýda güvenliðinin saðlanmasý için görevlendirmeleri ve bu görevi baþarý ile yerine getirmeleri sýrasýnda vermiþlerdir. Modern týbbýn temellerini atan Rudolph Wirchow ( ); "týbbýn iþinin mikroplarý avlamak deðil hastalýklarý besleyen çevresel ve toplumsal etkileri ortaya çýkarmaktýr." diyerek 20. yüzyýlýn baþýnda "koruyucu hekimlik" adý altýnda bir akýmý Avrupa'dan baþlatmýþtýr. Bu dönemde Paris'te 1925 yýlýnda Askeri Gýda Kontrol, Bakteriyoloji Laboratuvarý halk saðlýna yönelik gýda kontrol hizmeti vermekteydi. Yirminci yüzyýlýn baþýnda bu geliþmeler yaþanýrken II. dünya savaþý ve onu takip eden kritik süre boyunca veterinerler hükümetlerin uyguladýklarý politikalara baðlý olarak istemedikleri halde halk saðlýðý hizmetlerinden uzak kalmýþlardýr. Fakat savaþý izleyen yýllarda ortaya çýkan "Halk Saðlýðý" anlayýþýnda, diðer bazý meslekler yanýnda veteriner hekimliðinde, insan saðlýðý konusundaki önemini ortaya çýkmýþtýr. Ülkelerin çoðu veteriner hizmetleri ile diðer HS kuruluþlarý arasýnda sektörler arasý ortak bir çalýþma ortamýnýn yaratýlmasýný önemini kavramýþ ve harekete geçmiþlerdir. Veteriner hizmetleri ve HS arasýndaki sýký çalýþma ortamýnýn yaratýlmasýna olan ihtiyaç, çizelge-1'de detaylarý ile verilmiþtir. Sektörel baðlantýsý; a- WHO' nde yer alan uzman gruplar ve ulusal gýda kontrol standartlarý, b- Beslenme ve salgýn hastalýklar, c- Kuduz hastalýðýnýn kontrolü, d- Kýrsal alanda yapýlan halk saðlýðý çalýþmalarý, e- Laboratuar hizmetleri ve insan hastalýklarýna yönelik araþtýrmalarýn tüm özel kuruluþlarca defalarca gündeme getirilmiþtir. (Dinçer,1992, Doðan,2008, 1984, Eynigöllü, 2006., Ýnal. 1995, 1997, Öztek, 2005, Öztek, 200., Schwabe, 1984, Temizyürek, 2006, Temizyürek 2007,Who,2002, Who 2005.) Bunun üzerine II. Dünya Savaþý ve takip eden kritik dönem zarfýnda veteriner hizmetleri ile diðer HS kuruluþlarý arasýnda müþterek bir çalýþma ortamý yaratýlmýþtýr. O dönemde önce ABD'de o zamanki adýyla "Amerikan Halk Saðlýðý Hizmetleri Ýletiþiler Hastalýk Merkezi" olarak bilinen, kuruluþun adý "Hastalýk Kontrol ve Önleme Merkezi (Center For Disease Control and Prevention, CDC) olarak deðiþtirilmiþ ve bir veteriner hekim virolog olan Prof. Dr. Martin. M. Kaplan ABD'de dünyadaki ilk veteriner halk saðlýðý ünitesinin (VHSÜ) oluþumunu bu merkez bünyesinde gerçekleþtirmiþtir. Veteriner hizmetleri ve HS arasýndaki sýký çalýþma ortamýnýn yaratýlmasýna olan ihtiyaç üzerine Prof. Dr. Vet. Hekim Martin M. Kaplan 1948 yýlýnda WHO'de görevlendirilmiþtir. Prof. Dr. Vet. Hekim Martin M. Kaplan veteriner hizmetlerinin HS' na olan katkýlarýný dikkate alarak, insan saðlýðýnýn en iyi þekil de korunabilmesi ve HS hizmetlerinin daha etkin hale getirilebilmesi için VHS'ný organize ederek ilk veteriner halk saðlýðý programýný oluþturmuþ ve ayný zamanda VHS'ýnýn ilk direktörü olarak görevlendirilmiþtir. CDC'nin ilk VHS þefi olan veteriner hekim James Steele'de WHO'de VHSÜ'nin kuruluþunu aktif olarak desteklemiþtir. Prof. Dr. Vet. Hekim Martin M. Kaplan WHO'deki bu görevi sýrasýnda ayni zamanda günümüz modern HS' nýn temellerini de atmýþtýr. Bu çalýþmalarý takiben WHO uzmanlardan oluþan ilk zoonoz komitesi 1950 yýlýnda toplanmýþ ve ileriye yönelik oldukça ciddi kararlar almýþlardýr. Kaplan ve Steele zoonozlarýn kontrolü ve epidemiyolojik muayenelerini içeren veteriner gýda kontrol programlarý üzerine geleneksel Avrupa anlayýþýný geniþletmiþlerdir. WHO 1955 yýlýnda Avrupa'da, bir danýþma kurulu oluþturarak o zamanda yeni anlam kazanan HS, veteriner hekimlik hizmetlerinin bir planýný yapmýþlar ve bir rapor halinde bildirmiþlerdir. Bu danýþma kurulunun hazýrlamýþ olduðu rapor da "Bazý ülkeler veteriner teþkilatlarýnýn, tarým ve saðlýk alanýndaki hizmetlerini gerçekleþtirmelerinde baðýmsýz olup, olmadýklarýna dikkat etmelidir." ifadesine yer verilmiþtir. WHO ve bazý ülke hükümetleri 1975 yýlýndan itibaren, halkýn saðlýðýný koruma ve araþtýrmada, veteriner hizmetlerinin daha etkili bir hale getirebilmesi için bünyelerindeki HS daireleri içinde resmi veteriner ünitelerini kurmuþlardýr. VHSÜ'leri, GHS organizasyonu içinde, GHS alt biriminde ayný düzeyde iþ gören diðer üniteler gibi yerini alýr, planlanýr, organize Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 13

16 edilir, idari olarak yapýlandýrýlýr ve bütçeden desteklenir (Dinçer,1992, Hýcks, 2007, Özgün,2004, Temizyürek, 2007). Böylece dünyada VHS süreci baþlamýþ ve GHS içindeki resmi ve bilimsel yerini almýþtýr. FAO ve WHO' nun 1975 yýlýnda uzmanlar komitelerince yapýlan toplantýsýnda, "Mesleki veteriner hekimlik, bilgi, beceri ve kaynaklarýnýn toplum saðlýðýnýn korunmasý ve geliþtirilmesine yönelik faaliyetlerde kullanýlmasý ve kamu saðlýðýnýn bir parçasýdýr" þeklinde tanýmlanmýþtýr. Yine WHO' nun tanýmýna göre VHS; "veteriner hekimlik biliminin insanýn mantýksal, fiziksel ve sosyal yapýsýna olan katkýlarýn tümüdür." þeklinde tanýmlanmýþtýr. Günümüz dünyasýnda WHO, FAO ve OIE gibi uluslararasý kuruluþlar uzun yýllar sürdürdükleri çalýþmalar sonucunda, veteriner hizmetlerinin, insan yaþamýnýn her safhasýnda yer almasý, HS' na olan katkýlarýnýn gözardý edilemeyecek kadar önemli olduðunu benimsemeleri nedeniyle, veteriner hizmetlerinin HS' na olan katkýsýný bilimsel olarak baþlý baþýna VHS baþlýðý altýnda hekimlik konsept'i içinde ele alýp deðerlendirmiþlerdir. Bugün halen bu þekilde anlamakta ve deðerlendirmektedirler. Çünkü salgýn hayvan ve insan hastalýklarýnýn dünyada hýzla yayýlmasý, insanlarý çözüm aramaya sevk etmekte, bunun sonucunda multidisipliner HS profilaksi ve hijyen önlemlerinin önemini ortaya koymaktadýr. Önümüzdeki gelecek 25 yýl içerisinde özellikle veteriner hekim ve doktorlarýn çalýþma alanlarýný etkileyecek çok önemli deðiþiklikler beklenmektedir. Son yýllarda influenza virüsüne baðlý olarak dünyada yaþanmakta olan pandemi riskinin önlenmesine yönelik çalýþmalar, bu deðiþikliklere güzel bir örnektir. Hatta bu deðiþiklikler öyle hýz kazanacak ki; birey olarak bu deðiþikliklerin gereklerini karþýlayamaz hale geleceðiz. Tüm bunlarýn sonucunda 2007 yýlýnda ABD' de gündeme gelen, 2007 ve 2008 yýllarýnda insan ve veteriner hekimlerinin bir araya gelerek düzenledikleri "Tek Týp Tek Saðlýk (One Medicine One Health Concept) Konsept" i toplantýlarýnda alýnan kararlar ve "Tek Týp Tek Saðlýk Konsept" i sonucunda ortaya çýkan "Tek Saðlýk" anlayýþý, tüm dünyada yer bulan, etkileyen ve dikkatleri üzerine çeken, geçmiþi eskilere dayanan, VHS ile baðlantýsý olan yöresel, ülkesel ve global saðlýðýn korunmasýný hedefleyen önemli bir GHS hizmetidir. (DOÐAN,2008, HICKS,2007, MESLIN, F.X, 2008, SERPEN,1988, 2005, TEMÝZYÜREK, 2008, WHO, 2002, 2005). VHS'nýn özünde; Alman hekimi Solomon Neumann 1847 yýlýnda yayýnladýðý kitabýnda sözünü ettiði "Týp bilimi aslýnda sosyal bir bilimdir." ifadesinde, Fransýz ortopedi uzmaný Jules René G.Guerin ( ) 1948 yýlýnda kullandýðý sosyal hekimlik (médicine sociale) teriminde, Alman patolog Prof. Dr. Rudolf V. Virchow ( ), hekimlikte Reform (Die Medizinische Reform) adýndaki haftalýk politik týp dergisinde yayýnlanan açýklamasýnda yer alan ve kullandýðý, sosyal hekimlik (soziale medizine) terimi ile Amerikalý hekim C.E.A. Winslow'un 1923 yýlýnda yaptýðý "halk saðlýðý" tanýmýnda yer alan saðlýk anlayýþý ve felsefeleri yer almaktadýr. Onun içindir ki VHS hizmeti; sadece hayvan saðlýðý ile insan saðlýðýnýn korunmasýna yönelik bir hizmet olmayýp, veteriner hekimlerce kamu saðlýðýnýn korunabilmesi amacýyla kamu yararýna verilen, hekimliðin özünü oluþturan toplumsal ve sosyal bir hizmettir. VHS hizmetleri, hayvancýlýk sektörünün bir alt sektörü olan kanatlý sektörümüzü de yakýndan ilgilendiren baþta gýda güvenliði olmak üzere, zoonoz hastalýklardan bireylerin, toplumun ve üretimi yapýlan hayvanlarýn korunmasý, birey ve toplumun beslenmesi gibi konular da çok önemli bir yere sahiptir. Varlýðý hiçbir þekilde tartýþýlmasý dahi söz konusu olmayan, WHO, FAO, OIE ve AB' nin üzerinde önemle durduðu, veteriner hekimlerimizce, veteriner hizmetlerinin bütünsellik içinde verildiði çok önemli bir hekimlik hizmetidir. Sonuç: Þu anda dünyada küresel düzeyde yaþanmakta olan pandemik Domuz Gribi' ne baðlý bulaþmalarý dikkate aldýðýmýzda, II. dünya savaþý sonrasý, WHO ile ABD'de 1948' li yýllardan itibaren baþlayarak günümüze kadar uzanan VHS' nýn uzun serüveninin, 21. yüzyýlda yöresel, ülkesel ve global saðlýðýn korunmasýnda temel esas belirleyici olarak "Tek Saðlýk Konsepti (One Health Concept)" olmaktadýr. Bu kavram saðlýkta bütünselliðin önemini ortaya koymakta ve saðlýkta bütünsellik anlayýþýnýn, parçalarýn toplamýndan daha deðerli olduðunu, bilimsel olarak da kanýtlayan vazgeçilemez bir göstergedir. 14 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

17 Kaynaklar : Aksakoðlu, G. (2008), Bulaþýcý Hastalýkla Savaþým.Üçüncü Yazým,D.E.Ü.Týp Fakültesi Yayýný,Yayýn No: /BK D.E.Ü.Rek törlük Basýmevi - Ýnciraltý-ÝZMÝR Aygün, S. T. ( ), Bulaþýk ve Salgýn Hastalýklar Bilgisi.Sümer Basýmevi-ANKARA. Bakteriyolojihane-i Baytari'nin kurulmasý ,gýda Sanayi, modules.php? name=news&file=article&sid=7605, , 08:50 Batý, H. A. ve Ark. (2006), Hekimlik Mesleðine Yönelik Tutum Ölçeðinin Geliþtirilmesi.Týp Eðiti mi Dünya sý Dergisi,Sayý:23,Ekim 2006,Týp Eðitimini Geliþtirme Derneði-ÝZMÝR Baysallar, M. (2007), Biyolojik Silah Olarak Zoonotik Hastalýklar Aralýk 2007 I.Ulu sal Zoonoz Kongresi-ERZURUM Dinçer, B. (1992), Çeviri:Veteriner Hekimliðin Halk Saðlýðý Faaliyetlerine Katkýsý ( The vete rinary contri bution to public health practice.report of a Joint FAO/WHO Expert Commitee on Vete rinary Public Health. 1975), FAO ve WHO Teknik Rapor Serisi,No:573,FAO Tarým sal çalýþmalarý No:96, WHO Geneva,ITALY Dinçer, F. (1980), Veteriner Hekimlik ve Halk Saðlýðý ( Dünyada ve Türkiyede ).Gýda Bili mi ve Teknoloji si Dergisi,Veteriner Gýda Hijyenistleri Dergisi,Cilt:3,Sayý:1-2,Yýl:1980. Dirican, R., Bilgel, N. (1993), Halk Saðlýðý,II.Baský.U.Ü.Güçlendirme Vakfý Yayýn No:70,U.Ü.Ý.Ý.B.F.Ýþletme Ýktisadi ve Muhasebe Araþtýrma ve Uygulama Merkezi No:71-BURSA Eren, N. (1981), Halk Saðlýðý ve Beslenmede Veteriner Hekimliðin Önemi.Veteriner Hekim ler Derneði Dergi si, Cilt:51, Sayý:3-4;15-23, ANKARA Erk, N. (1978) Veteriner Tarihi.Ýkinci Baský.A.Ü.Veteriner Fakültesi Yayýnlarý:352,Ders Kita bý:251,ankara Üniversitesi Basýmevi-ANKARA Eynigöllü, M. E. (2006), Halk Saðlýðýnda Kýrk Yýllýk Ýnkârcýlýk.Bilim ve Gelecek Dergisi, Þubat-2006 Sayýsý-ÝSTANBUL Hýcks, J. M. (2007), The One Medicine Concept:Historical Perspective of Veterinary Medi cine and Public Health.Future Directions for Schools of Public Health and Colleges of Vete rinary Medicine, The AAVMC/AS PH Joint Symposium,April 22-24,2007,Atlanta,GA.U.S.A Ýnal, T. (1995), Kesim Hayvaný ve et Muayenesi.Saray Medikal Yayýncýlýk-ÝZMÝR Ýnal, T. (1997), Mezbaha Bilgisi.Saray Medikal Yayýncýlýk-ÝZMÝR Meslýn, F. X. (2008), Veteriner Halk Saðlýðý ("Tek Saðlýk"):mevcut durum ve gelecekteki e ðilimler ve yönelimler Nisan 2008,Uluslararasý Veteriner Halk Saðlýðý ve Gýda Güvenliði Kongresi,ANTALYA Özgün, S. (2004), Halk Saðlýðý Bilimlerinin Doðuþu ve Geliþmesi.Türkiye HASAK,http:// main. htm, , ANKARA Öztek, Z. (2005), Temel Saðlýk Hizmetlerinde Sektörler arasý iþbirliði. III.Temel Saðlýk Hizmetleri Sempozyumu,5-6 Mayýs 2005,MANÝSA Öztek, Z. (2007), Günümüzde Halk Saðlýðý anlayýþý. ANKARA, pe.edu. tr/ders/ TR/D3/7/ 3020.doc Özyurda, F. (2006), Yeni Saðlýk Politkasý ve Týp Eðitimi Mayýs 2006 IV.Ulusal Týp Eðitimi Kongresi-ADANA Schwabe, W. C. (1984), Veterinary Medicine and Human Health.Third Edition. (Section One:The Challenge of "One Medicine" -The Implacations of Veterinary Practice)-The Wil liams and Wil kins Company, Baltimore, USA SERPEN, A. (1988), Veteriner Hekimlik ve Halk Saðlýðý,Ýzmir Veteriner Hekimler Bülteni Yýl:2,Sayý:4-5,Haziran 1988,Ýzmir Bölgesi Veteriner hekimler Odasý yayýný,ýzmýr.www.ýz mir-vho.org Serpen, A. (2005), 21.Yüzyýlda Veteriner Halk Saðlýðý,gelecekteki yeni akýmlar.ýzmýr-bölge si veteriner Hekimler Odasý, Temizyürek, A. (2006), Çeviri:Veteriner Halk Saðlýðý.Encyclopedia of Public Health Information about Veterinary Public Health.De cember,12,2006.www.answers.com,ýzmýr- Veteriner Hekimler Odasý Veteriner Halk Saðlýðý Çalýþma Grubu. U.S.A, Temizyürek, A. (2007), Zoonozlar ve Halk Saðlýðý.ÝZMÝR-Veteriner Hekimler Odasý Veteriner Halk Saðlýðý Çalýþma Grubu.U.S.A, Temizyürek, A. (2008), Veteriner Hekimler ile Ýnsan Hekimleri Tek Saðlýk Konseptine Geri Dönüyorlar. ÝZMÝR-Veteriner Hekimler Odasý Veteriner Halk Saðlýðý Çalýþma Grubu.U.S.A, WHO (2002), Future Trends in Veterinary Public Health,Report of a WHO Study Group. WHO Technical Report Series ,WHO Geneva ITALY.www.who.int 26 Haziran 2005,03:15 WHO (2005), What is Veterinary Public Health. 26 Haziran 2005,03:15 WIKIPEDIA(2008),Týp.www.tr.wikipedia.org/w/in dex.php?title=%c3%96zel:userlogin&returneto =T%C4 %B1p , 13:27 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 15

18 MEKANÝK AYRILMIÞ KANATLI ETLERÝ Ali Gücükoðlu Samsun Ondokuz Mayýs Üniversitesi Veteriner Fakültesi Besin Hijyeni ve Teknolojisi ABD, SAMSUN E-mai: Toplumun yeterli ve dengeli beslenmesi konusunda önemli ölçüde protein açýðý bulunan ülkemizde özellikle kanatlý hayvan etlerinin tüketimi oldukça önemlidir. Kanatlý eti diðer protein kaynaklarýna göre ekonomik olmasý nedeniyle dengeli beslenmede önemli ve stratejik hayvansal protein kaynaðýdýr. Son yýllarda tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de kanatlý eti tüketiminde bir artýþ gözlenmektedir. Ülkemizde kanatlý eti tüketimi 1980'li yýllarda kiþi baþýna 1-1,5 kg civarýnda iken bu rakam 1996 yýlýnda 7,5 kg' a, 2000 yýlýnda 11 kg'a ulaþmýþ olup, 2008 yýlýnda ise ton olarak üretilen kanatlý etinin kiþi baþýna düþen tüketim miktarý 15 kg düzeyine kadar gelmiþtir. Mevcut protein kaynaklarýnýn randýmanlý olarak kullanýlmasý hususunda tüm dünyada birçok araþtýrma yapýlmakta olup, bu anlamda mekanik olarak ayrýlmýþ kanatlý etleri konusu gýda endüstrisinde önemli bir yer bulmuþtur (Sams, 2001; Scanes ve ark. 2003; Anon, 2009a) Mekanik olarak ayýrma tekniði ilk olarak 1940 yýlýnda Japonya'da büyük balýklardan ana parçalar ayrýldýktan sonra kalan etin deðerlendirilmesi amacýyla geliþtirilmiþtir. Bu teknik daha sonralarý 1950 yýlýnda ABD'de kanatlý hayvanlarýn etleri için kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Mekanik ayrýlmýþ et; büyük parça etlerin ayýrýmýndan sonra kalan etin kemiklerden mekanik yolla ayrýlmasý olarak ifade edilmektedir (Field, 1988; Froning, 1981). Mekanik olarak ayrýlmýþ kanatlý eti; Kanatlý karkasý, karkas parçasý veya etli kemiklerden, çið kanatlý etinin kas lifi yapýsýnda kayba veya deðiþikliðe yol açan mekanik bir iþlem ile ayrýlmasý sonucu elde edilen ürün olarak tanýmlanmaktadýr (Anon, 2007). Kanatlý etlerinin mekanik ayrýlmasýnda farklý birçok yöntem bulunmaktadýr. Bunlardan en sýklýkla kullanýlanlarý burgulu ve basýnçlý sistemlerdir. Burgulu sistem ile ayrýþtýrmada; et ile birlikte kemik öncelikle küçük parçalara ayrýlmakta daha sonra et ve kemik karýþýmý basýnçlý bir bölmede ince delikli eleðe doðru hareket ettirilerek kemik kalýntýlarýnýn ve istenmeyen bað dokunun elek üstünde artýk ürün olarak tutulmasýný saðlamakta, etin ise elek altýna geçirilip ayrýlmasý aþamalarýný kapsamaktadýr. Basýnçlý sistem ise kemiklerin üzerindeki etlerle birlikte bir ön parçalanma olmadan, direkt olarak yüksek basýnç ( kg/cm 2 ) uygulamasýna maruz býrakýlmasý ve etin kemiklerden ayrýlarak filtreden geçirilmesi prosesini içermektedir. Burgulu sistemde randýman daha yüksek olmasýna karþýn kýkýrdak doku ve kemik oraný yüksek kalabilmektedir. Bunun yanýnda basýnçlý sistemle elde edilen etlerin tekstür yapýsý fibröz yapýya baðlý olarak burgulu sisteme göre daha zayýf olduðu bildirilmektedir (Mast ve ark. 1982; Ockerman ve Hansen 1988; Henckel ve ark., 2004; Trindade ve ark. 2004). Dünyada mekanik olarak ayrýþtýrýlmýþ etlerle ilgili yapýlan çalýþmalarda genellikle bu etlerin mineral kompozisyonu, protein etkinliði, biyoyararlýlýðý, mikrobiyolojik kalitesi ve formülasyonuna girdiði ürünlerdeki duyusal ve kimyasal etkinliði araþtýrýlmaktadýr (Trindade ve ark. 2004). Mekanik ayýrma genellikle kemik iliðinde bulunan hem pigmenti ve lipid miktarýnýn ete geçmek suretiyle mevcut oranlarýnýn artmasýna neden olmaktadýr. Mekanik ayrýþtýrýlan etlerde elle ayrýlan etlere göre hemoglobin miktarýnýn fazla olmasý baðlý olarak 2-3 kat daha fazla demir 16 Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

19 ihtiva ettikleri bildirilmiþtir. Bu nedenle etler, % oranýnda daha koyu kýrmýzý bir görünüþe sahiptirler (Froning, 1976; Ockerman ve Hansen, 1988; Dawson ve ark., 1989; Shahidi ve ark., 1992). Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerindeki ph deðeri elle ayrýlan etler göre yüksek deðerde saptanmaktadýr. Normal kanatlý etinde göðüs etinin ph deðeri 5,7-5,9, butun 6,4-6,7, derinin ise 6,6 ve üzeri olduðu bildirilmektedir. Araþtýrmacýlar mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerinin ph deðerinin 6,5-7,4 aralýðýnda olduðunu bildirmiþlerdir. Mekanik olarak ayrýlmýþ etin ph deðerindeki artýþa kemik iliði (ph 6,8-7,4) ve kemikteki kalsiyum fosfatýn neden olduðu bildirilmektedir. Bu ph deðerlerinde etin su tutma kapasitesi artmaktadýr. Bunun teknolojide arzu edilen bir durum gibi görünmesine raðmen, yüksek ph deðerlerinin mikrobiyolojik geliþmede önemli olduðu ve ürünün raf ömrü ve hijyenik kalitesini etkilediði vurgulanmaktadýr (Ockerman ve Hansen, 1988; Sams, 2001; Scanes ve ark. 2003; Trindade ve ark. 2004). Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerinin yað içeriði elle ayrýlmýþ ete göre fazla olduðu bildirilmektedir. Mekanik ayrýlmýþ etlerin yað içeriði kanatlýnýn deri içeriði ile doðrudan iliþkilidir. Kemik iliði lipidleri deri altý ve kas içi yaðlarýna göre daha çok doymamýþ yað asitleri, daha fazla fosfolipid ve kolesterol içerir (Mott ve ark., 1982; Dawson ve ark., 1989; Trindade ve ark. 2004). Dolayýsýyla, mekanik ayrýlmýþ etlerde artan yaðla birlikte bu komponentlerde de artýþ gözlenir. Bununla birlikte, kolesterol içeriði kas kolesterolünden çok, deri kolesterolünü yansýtmaktadýr (Mott ve ark., 1982; Dawson ve ark., 1989). Jantawat ve Dawson (1980), mekanik ayrýlmýþ kanatlý etindeki kolesterol deðerini 110 mg/100 g, elle ayrýlmýþ kanatlý etinde ise 70 mg /100 g düzeyinde saptamýþlardýr. Benzer olarak Ang ve Hamm (1982), mekanik olarak ayrýlmýþ kanatlý etindeki kolesterol miktarýný elle ayrýlmýþ ete göre % 14 oranýnda daha fazla saptamýþlardýr. Doymamýþ yað asitlerinin yüksek deðerde olmasý oksidasyonu hýzlandýrmakta bununla beraber teknolojik olarak istenmeyen durumlarýn ortaya çýkmasýna neden olmaktadýr (Jantawat ve Dawson, 1980; Mott ve ark, 1982; Ockerman ve Hansen 1988). Lipid oksidasyonunun geliþmesinde kemik ayýrma iþlemi sýrasýnda lipidlerin basýnca, sýcaklýk artýþýna ve oksijenle yoðun temasa maruz kalmasý gibi faktörlerin önemli olduðu bildirilmektedir (Moerck ve Ball 1974, Ockerman ve Hansen 1988, Shahidi ve ark.,1992). Mekanik olarak ayrýlmýþ kanatlý eti ile elle ayrýlmýþ kanatlý etinin karþýlaþtýrmasýnda en fazla dikkati çeken deðerlerin baþýnda etin protein miktarý olmaktadýr. Mekanik olarak ayrýlmýþ kanatlý etlerinde elle ayrýlmýþ olana kýyasla daha fazla miktarda sarkoplazmik protein ve protein olmayan nitrojen içermektedir. Essary (1979), mekanik ayrýlmýþ kanatlý etinde protein miktarýný %13,4 olarak bulmuþlar ve bu deðerin normal kanatlý eti protein miktarý olan % deðerinden oldukça düþük olduðunu ifade etmiþlerdir. Froning (1981), benzer þekilde mekanik ayrýlmýþ kanatlý etinde protein miktarýný % 13,9 deðerinde, Mott ve ark.(1982), %15,4 düzeyinde, Ockerman ve Hansen (1988) ise % 13,5 olarak saptamýþlardýr. Al-Najdawi ve Abdullah (2002), mekanik olarak ayrýlmýþ kanatlý etinde kollagen miktarýný % 3,45, elle ayrýlmýþ olanda ise %1,65 olarak bulmuþlardýr. Bu durum kanatlý etinin mekanik ayrýmýnda derininde sisteme dahil edildiði yorumuna neden olmuþtur. Mekanik ayýrýmda kemik iliðinde fazla miktarda bulunan lisin, lösin ve histidin aminoasitlerinin ete geçmesi nedeniyle bu bileþenlerin deðerleri mekanik ayrýlmýþ etlerde yüksek düzeyde saptandýðý bildirilmektedir (Trindade ve ark. 2004; Negrao ve ark, 2005). Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerinde kül içeriði, elle ayrýlana göre daha yüksektir. Bu miktar hayvanýn yaþýna, türüne, kemikten ayýrma sýcaklýðýna ve ayýrma tipine baðlý olarak deðiþmektedir. Yaþlý hayvanlarýn kemikleri daha sert olup, daha kolay parçalandýklarýndan dolayý bunlardan elde edilen mekanik ayrýlmýþ etlerin kül miktarý daha fazla olduðu vurgulanmaktadýr (Ockerman ve Hansen, 1988; Trindade ve ark. 2004). Dhillon ve Maurer (1975), yaptýklarý çalýþmada elle ayrýlmýþ tavuk etlerinde kül oranýný % 0,8, mekanik ayrýlmýþ olanda ise % 1,1 olarak bildirmiþlerdir. Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2 17

20 Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerinde kalsiyum ve fosfor oranlarý kemik dokudan etlerin ayrýlmasý aþamasýnda yoðunluk kazanmaktadýr. Kalsiyum ve fosfor oranlarý elle ayrýlan etlere göre yüksek düzeyde saptanmaktadýr. Mekanik ayrýlmýþ etlerdeki kalsiyum miktarlarý bu etlerin kalitesinde belirleyici faktör olarak kullanýlmaktadýr (Baker ve ark., 1984; Koolmes ve ark., 1986; Ockerman ve Hansen 1988). Mekanik ayrýlmýþ etlerin yapýsýnda bulunan kemik ve kemik iliði miktarlarýnýn kontrolünde kalsiyum miktarýnýn hesaplanarak deðerlendirilmesini FAO'nun günlük kalsiyum alým miktarý mg/gün olarak belirlemiþ olup, mekanik ayrýlmýþ etlerdeki kalsiyum miktarýnýn maksimum % 0,25 olmasý gerektiðini rapor etmiþtir. Mekanik ayrýlmýþ etlerdeki kalsiyum miktarlarý birçok ülkede yasal düzenlemelerde sýnýrlandýrýlmýþtýr. Örneðin Brezilya'da %1,5, ABD'de %0,75, Avrupa Birliði Ülkelerinde % 1,5 olarak belirlenmiþ olup, ülkemizde de sayý ve tarihli Türk Gýda Kodeksi Mekanik Olarak Ayrýlmýþ Kanatlý Eti Tebliði'nde % 0,5 olarak düzenlenmiþtir (Trindade ve ark. 2004; Anon, 2007; Anon 2009b; Anon 2009c). Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerindeki mikrobiyel yapý üretim teknolojisine baðlý olarak sýcaklýðýn artýþý, etlerin üretim ince partikül yapýsý ve buna baðlý olarak yüzey alanýnýn artýþý, ayýrma iþlemi sýrasýnda besin içeriði açýsýndan zengin hücre sývýsýnýn serbest kalýþý ve yüksek ph deðerine sahip olmasý sebebiyle artýþ göstermektedir. (Bijker ve ark., 1987, Ockerman ve Hansen 1988, Yuste ve ark., 1998, Yuste ve ark., 2002). Bu nedenle, mekanik olarak kemiðinden ayrýlan et, kemik ayrýldýktan sonra 4 C'nin altýna soðutulmalý ve 24 saat içinde kullanýlmalý ya da -18 C'de veya altýndaki sýcaklýklarda dondurularak saklanmalýdýr (Ockerman ve Hansen 1988; Trindade ve ark. 2004). Mekanik ayrýlmýþ etlerdeki mikrobiyolojik deðerler ile ilgili ülkemizde 2007 yýlýnda yürürlüðe giren sayý ve tarihli Türk Gýda Kodeksi Mekanik Olarak Ayrýlmýþ Kanatlý Eti Tebliði'nde; Toplam Aerob Bakteri (n:5,c:2,m:5.0x10 5,M:5.0x10 6 ) E. coli (n:5,c:2,m:5.0x10 2,M:5.0x10 3 ) ve Salmonella (25 g'da bulunmamalý) yönünden sýnýrlama getirilmiþtir (Anon, 2007). Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etlerindeki temel problemlerden biri de ürününe uygun olmayan birçok dokunun (boyun derisi, baþ, ayaklar vb.) katýlmasý þeklinde vurgulanmaktadýr. Bu dokularýn ürüne girmesi ürünlerde mikrobiyolojik, tekstürel ve besleyici deðerler yönünden problem oluþturacaðý konusunda görüþ birliði mevcuttur. Bu tip iþletmelerde kontrollerin sýklýkla yapýlmasý ve denetim mekanizmasýnýn saðlýklý olarak çalýþtýrýlmasý halk saðlýðý açýsýndan oldukça önemlidir. Bununla beraber mekanik ayrýlmýþ etlerin direkt tüketilmemesi ancak ýsýl iþlem görmüþ emülsüfiye et ürünlerinde kullanýlabileceði yönünde hem Avrupa Birliði'nin 77/99/EC no'lu direktifinde hem de Türk Gýda Kodeksi Mekanik Olarak Ayrýlmýþ Kanatlý Eti Tebliði'nde belirleyici bir hüküm yer almaktadýr (Anon, 2007; Anon, 2009c). Mekanik ayrýlmýþ kanatlý etleri ekonomik olmasý nedeniyle hayvansal protein açýðýnýn kapatýlmasýnda iyi bir kaynak oluþturmaktadýr. Son yýllarda tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de bu etlerin üretimi ve kullanýmý giderek yaygýnlaþmaktadýr. Bununla beraber ülkemizde mekanik ayrýþtýrma teknolojisi ve mekanik olarak ayrýþtýrýlmýþ etleri kullanýlarak üretilen ürünlerin hijyenik kalitesi, mevcut bileþenlerinin durumu, beslenme açýsýndan fayda ve zararlarý konusunda yeterli çalýþma bulunmamaktadýr. Bu nedenle bu durum toplumda yanlýþ bilgilendirme ve yönlendirmeye açýk bir konudur. Mekanik olarak ayrýþtýrýlmýþ kanatlý etlerinin hijyenik þartlarda ve uygun ekipmanlarla yapýlmasý ayrýca halk saðlýðý açýsýndan ürün kalitesinin iyileþtirilmesi ve teknolojiye uygunluk yönünden farklý bilimsel araþtýrmalara gereksinim duyulmaktadýr. Kaynaklar Al-Najdawi, R., Abdullah, B. (2002):Proximate Composition, Selected Minerals, Cholesterol Content and Lipid Oxidation of Mechanically and Hand Deboned Chickens from the Jordanian Market. Meat Science. 61: Ang, C.Y.W., Hamm, D. (1982): Proximate Analyses, Selected Vitamins and Minerals and Cholesterol Content of Mechanically Deboned and Hand deboned Broiler Parts. Journal of Food Science. 47: Yýl: 2009 Cilt: 7 Sayý: 2

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde)

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde) V KAMU MALÝYESÝ 71 72 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 1996 yýlýnda yüzde 26.4 olan

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr.

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. V KAMU MALÝYESÝ 73 74 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 2000 yýlýnda uygulamaya konulan

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Mart 2010 Proje Hakkýnda NBÞ sektörünün ana girdisi olan mýsýrýn hasadý, hammadde kalitesi açýsýndan yetiþtirilmesi kadar önemli bir süreçtir. Hasat sýrasýnda gerçekleþtirilen yanlýþ uygulamalar sonucunda

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI HANGÝ OKULDA OKUMAK ÝSTEDÝÐÝNE KARAR VERDÝN MÝ? Genel Liseler Fen Liseleri Sosyal Bilimler Anadolu Spor Güzel Sanatlar Askeri

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

TEK SAĞLIK TÜRK VETERİNER HEKİMLERİ BİRLİĞİ. Prof.Dr. Ender YARSAN. Halk Sağlığı Uygulamalarında Veteriner Hekimliği Hizmetlerinin Rolü Sempozyum

TEK SAĞLIK TÜRK VETERİNER HEKİMLERİ BİRLİĞİ. Prof.Dr. Ender YARSAN. Halk Sağlığı Uygulamalarında Veteriner Hekimliği Hizmetlerinin Rolü Sempozyum TEK SAĞLIK TÜRK VETERİNER HEKİMLERİ BİRLİĞİ Halk Sağlığı Uygulamalarında Veteriner Hekimliği Hizmetlerinin Rolü Sempozyum Prof.Dr. Ender YARSAN Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi II. Başkanı

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

07 TEMMUZ 2010 ÇARŞAMBA 2010 İLK ÇEYREK BÜYÜME ORANI SAYI 10

07 TEMMUZ 2010 ÇARŞAMBA 2010 İLK ÇEYREK BÜYÜME ORANI SAYI 10 07 TEMMUZ 2010 ÇARŞAMBA 2010 İLK ÇEYREK BÜYÜME ORANI SAYI 10 'HEDEFÝMÝZ EN BÜYÜK 10 EKONOMÝ ARASINA GÝRMEK' Baþbakanýmýz, Ulusa Sesleniþ konuþmasýnda Türkiye'nin potansiyelinin de hedeflerinin de büyük

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

MedYa KÝt / 26 Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR DergÝ Human Resources Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetim Dergisi olarak amacýmýz, kurulduðumuz günden bu yana deðiþmedi: Türkiye'de

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı

AKTÜEL HEKİMLİK BİR KONSEPT MİDİR? Tıp, insan sağlığının. sürdürülmesi ya da bozulan sağlığın yeniden düzeltilmesi

AKTÜEL HEKİMLİK BİR KONSEPT MİDİR? Tıp, insan sağlığının. sürdürülmesi ya da bozulan sağlığın yeniden düzeltilmesi AKTÜEL Adnan SERPEN* HEKİMLİK BİR KONSEPT MİDİR? Hepimizin bildiği gibi çok eski bir tarihe dayanan tıp, Merriam-Webster tarafından; sağlığın korunması ve hastalığın giderilmesi, yatıştırılması veya önlenmesi

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti Filtre Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti statik seçenekleri, 1-200m2 temizleme alaný ve

Detaylı

2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor

2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor TD 161.qxp 28.02.2009 22:11 Page 1 C M Y K 1 Mart 2009 Sayý:161 Sayfa 6 da 2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor Saðlýkta Dönüþüm Programý nýn uygulanmaya baþladýðý 2003 yýlýndan bu yana çok

Detaylı

17-19 Aralýk 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralýk 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Deðerli Meslektaþýmýz, Kanser tedavisindeki hýzlý deðiþim ve geliþme farklý alanlarda uzmanlaþmýþ hekimlerin

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 12 1 KOBÝ'lere AB kapýsý Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 2 3 Projenin amacý nedir Yurt dýþýna açýlmak isteyen yerli KOBÝ'lerin, Lüksemburg firmalarý

Detaylı

Ýnsan hayatýný korur

Ýnsan hayatýný korur Ýnsan hayatýný korur Yangýn güvenliði kablolar ile baþlar Kablolar, bir binanýn toplam maliyetinde yüzde 0.5'den daha az bir miktarý oluþturmaktadýr. Ancak, kamu güvenliðinin saðlanmasýnda, hayati öneme

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

VIII MALÝ PÝYASALAR 125

VIII MALÝ PÝYASALAR 125 VIII MALÝ PÝYASALAR 125 126 MALÝ PÝYASALAR Para ve sermaye piyasalarýndan oluþan mali piyasalara iliþkin geliþmeler aþaðýdadýr. I. PARA PÝYASALARI Kýsa vadeli fonlarýn arz ve talebinin karþýlaþtýðý piyasalarýn

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ULAKBÝM ISSN 1300-3623

MALÝYE DERGÝSÝ ULAKBÝM ISSN 1300-3623 MALÝYE DERGÝSÝ ISSN 1300-3623 Temmuz - Aralýk 2007, Sayý 153 YAZI DANIÞMA KURULU Prof. Dr. Güneri AKALIN Prof. Dr. Abdurrahman AKDOÐAN Prof. Dr. Figen ALTUÐ Prof. Dr. Engin ATAÇ Prof. Dr. Ömer Faruk BATIREL

Detaylı

Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü

Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı Çalışma Raporu Sayı: 6 Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Erol Taymaz Ekonomi Bölümü

Detaylı

DENÝZ LÝSESÝ KOMUTANLIÐI Denizcilik tarihin en eski ve en köklü mesleðidir. Bu köklü ve þerefli mesleðin insanlarýnýn eðitimi için ilk adým atacaklarý Deniz Lisesi, bu güne kadar Türk ve dünya denizcilik

Detaylı

Türkiye'de Süt ve Süt Ürünlerinin Ýþlenmesi ve Pazarlanmasý Dr. Ýsmail MERT ASÜD Genel Sekreteri 7-8 Þubat IPARD - TAIEX Semineri Süt ve Süt Mamulleri Deðer Zinciri Süt Hayvaný Yetiþtiricisi Çið Süt Süt

Detaylı

Esin ATASEVEN IªIK 1, Alpaslan ªAHÝN 1, Kezban YAZICI 1

Esin ATASEVEN IªIK 1, Alpaslan ªAHÝN 1, Kezban YAZICI 1 GÝRݪ BAZI ÜZÜMSÜ MEYVELERÝN (Frenküzümü, Ahududu, Böðürtlen ve Nar) EKOLOJÝK YETݪTÝRÝCÝLÝÐE UYGUNLUÐU Esin ATASEVEN IªIK 1, Alpaslan ªAHÝN 1, Kezban YAZICI 1 Dünyada artan çevre kirliliði ve yarattýðý

Detaylı

Organizatör Firma Cebeci Cad. No:54 Akatlar 34335 Ýstanbul Tel:0212 351 68 48 (pbx) Faks:0212 351 59 33 E-Posta: tculha@grem.com.tr BAHÇEÞEHÝR ÜNÝVERSÝTESÝ BEÞÝKTAÞ KAMPÜSÜ 11-12 Haziran 2008 SUNUM DOSYASI

Detaylı

The Turkish Branch of The World Veterinary Poultry Association www.veterinertavukculuk.org info@veterinertavukculuk.org 3 ayda bir yayýmlanýr. Yýl 2008 Cilt 6 Sayý 4 Türkiye ve Dünyada Broiler Sektörü

Detaylı

Tekstil, Kaðýt, Plastik Ambalaj, Baský ve Matbaa Sektörleri için komple silindir üretimi ve kaplamasý,

Tekstil, Kaðýt, Plastik Ambalaj, Baský ve Matbaa Sektörleri için komple silindir üretimi ve kaplamasý, ARTIPOL Genel Tanitim 1995 yýlýndan itibaren, poliüretan elastomer malzemesi konusunda hizmet veren Artýpol Poliüretan & Kauçuk Ýmalat Ýthalat Ýhracat Sanayi ve Ticaret Limited Þirketi, 2001 yýlýndan itibaren

Detaylı

KORE DEMOKRATÝK HALK CUMHURÝYETÝ SAÐLIK SÝSTEMÝ

KORE DEMOKRATÝK HALK CUMHURÝYETÝ SAÐLIK SÝSTEMÝ 470 TOPLUM ve HEKÝM Eylül - Ekim - Kasým - Aralýk 2006 Cilt 21 Sayý 5-6 DOSYA/DERLEME KORE DEMOKRATÝK HALK CUMHURÝYETÝ SAÐLIK SÝSTEMÝ Selim YÜKSEL *, Nilay ETÝLER ** Doðu Asya da, Kore yarýmadasýnýn kuzey

Detaylı

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði

BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði BÝMY 16 - TBD Kamu-BÝB XI Bütünleþik Etkinliði Türkiye Biliþim Derneði, biliþim sektöründe çalýþan üst ve orta düzey yöneticilerin mesleki geliþimi ve dayanýþmalarýný geliþtirmek amacýyla her yýl düzenlediði

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

Farmasötiklerin insanlarda kullaným

Farmasötiklerin insanlarda kullaným ÝKU ICH NEDÝR VE KLÝNÝK ÇALIÞMALARIN ICH UYUMLU OLMASI NASIL SAÐLANIR? I nternational Conference on Harmonisation of Technical Requirements for Registration of Pharmaceuticals for Human Use Farmasötiklerin

Detaylı

D ü n y a v e T ü r k i y e S ü t E n d ü s t r i s i R a p o r u Dünya ve Türkiye Süt Endüstrisi Raporu T e þ e k k ü r l e r Prof. Dr. Adem Þahin TOBB ETÜ ÝÝBF Prof. Dr. Atilla Yetiþemiyen Ankara Üniversitesi

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

4691 sayýlý Teknoloji Geliþtirme Bölgeleri Kanunu kapsamýnda kurulan ULUTEK TEKNOLOJÝ GELÝÞTÝRME BÖLGESÝ, Uludað Üniversitesi Görükle Kampüsü içerisinde 471.000 m2 alanda hizmet vermektedir. 2006 yýlýnda

Detaylı

Dosya Gýda Ambalajlarýnda Ýnovasyon: Bilginin Ekonomik ve Toplumsal Faydaya Dönüþtürülmesi Kaynak: Ambalaj Literatürü Kütüphanesi yayýnlarý, ASD - Ambalaj Binasý, ÝSTANBUL Hazýrlayan: Aslýhan Arýkan, ASD

Detaylı

HAYVAN KAYNAKLI BAKTERİLERDE ANTİBİYOTİK DİRENCİ

HAYVAN KAYNAKLI BAKTERİLERDE ANTİBİYOTİK DİRENCİ HAYVAN KAYNAKLI BAKTERİLERDE ANTİBİYOTİK DİRENCİ Yrd. Doç. Dr. Nilgün ÜNAL Kırıkkale Üniversitesi Veteriner Fakültesi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Giriş Antibiyotikler hayvanlarda bakteriyel hastalıkları

Detaylı

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr.

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr. MALÝYE DERGÝSÝ Temmuz - Aralýk 2011 Sayý 161 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Yayýn Kurulu Baþkan Füsun SAVAÞER Üye Ali Mercan AYDIN Üye Nural KARACA

Detaylı

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Þube Müdürlüðü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük iþlemlerinin saðlýklý bir

Detaylı

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi GÝRÝÞ Ýnsanoðlu günümüzde dünya tarihinde belki de bilginin en kýymetli olduðu dönemi yaþamaktadýr. Çaðýmýzda bilgiye sahip olmanýn ya da bilgi kaynaðýna kolaylýkla ulaþabilmenin önemi her geçen gün artmaktadýr.

Detaylı

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI Yarýþmanýn Amacý 1. ÝTHÝB 1.ÝTHÝB Teknik Tekstiller Proje Yarýþmasý, Ýstanbul Tekstil ve Hammaddeleri Ýhracatçýlarý Birliði'nin Türkiye Ýhracatçýlar Meclisi'nin katkýlarýyla Türkiye'de teknik tekstil sektörünün

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

Türk Omurga Derneði 2012-2016 Stratejik Planý

Türk Omurga Derneði 2012-2016 Stratejik Planý GÝRÝÞ Stratejik plan gerekliliði - Artan ölçüde karmaþýk ve dinamik hale gelen dünyamýzda deðiþim için bir yol haritasý özelliðine sahiptir. - Sonuçlarýn elde edilmesine yönelik bir politikanýn oluþturulmasý

Detaylı

Kafes Sisteminde Gübrenin Uzaklaþtýrýlmasý ve Yönetimi. Manure Management and Removal at Cage System

Kafes Sisteminde Gübrenin Uzaklaþtýrýlmasý ve Yönetimi. Manure Management and Removal at Cage System 5 Kafes Sisteminde Gübrenin Uzaklaþtýrýlmasý ve Yönetimi Ömer CAMCI 1 Musa SARICA 2 Ahmet ÞEKEROÐLU ÖZET: Kafes Tavukçuluðunda gübrenin kýsa zamanda ve saðlýklý bir þekilde kümesten uzaklaþtýrýlmasý hayvan

Detaylı

Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU

Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU 13 OCAK 2011 Bu program, Avrupa Birliði ve Türkiye Cumhuriyeti tarafýndan finanse edilmektedir. YENÝLÝKÇÝ YÖNTEMLERLE KAYITLI ÝSTÝHDAMIN

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

..T.C. DANýÞTAY SEKiziNCi DAiRE Esas No : 2005/1614 Karar No : 2006/1140

..T.C. DANýÞTAY SEKiziNCi DAiRE Esas No : 2005/1614 Karar No : 2006/1140 ..T.C. Davacý Davalý : Trabzon Baro Baþkanlýðý Trabzon Barosu Adliye Sarayý : 1- Maliye Bakanlýðý 2- Baþbakanlýk -TRABZON Davanýn Özeti: Karaparanýn Aklanmasýnýn Önlenmesine Dair 4208 sayýlý Kanunun Uygulanmasýna

Detaylı

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer Hastalarý D u r u m - Ö n g ö r ü - Ö n e r i P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer hastalarý örneðinde bakýma muhtaçlýk sorunu ele alýnacak, gelecek üzerine öngörüler ortaya konulacak

Detaylı

15 Tandem Takým Tezgahlarý ndan Ýhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasýnýn, müþterilerini memnun etmek adýna, standartý deðiþtirmesi yeni bir þey deðil. Bu seferki uygulamada,

Detaylı

Olgularla Klinik Bakteriyoloji: Antibiyotik Duyarlılık Testleri Yorumları. Dilara Öğünç Gülçin Bayramoğlu Onur Karatuna

Olgularla Klinik Bakteriyoloji: Antibiyotik Duyarlılık Testleri Yorumları. Dilara Öğünç Gülçin Bayramoğlu Onur Karatuna Olgularla Klinik Bakteriyoloji: Antibiyotik Duyarlılık Testleri Yorumları Dilara Öğünç Gülçin Bayramoğlu Onur Karatuna Olgularla Klinik Bakteriyoloji: Antibiyotik Duyarlılık Testleri Yorumları Dr Dilara

Detaylı

21-23 Kasým 2011 Çeþme Ýzmir www.tgdfgidakongresi.com organizasyon Ceyhun Atýf Kansu Caddesi, 1386. Sokak, No: 8, Kat: 2, 06520 Balgat / Ankara T:+90 312 284 77 78 F:+90 312 284 77 79 Davetlisiniz Ülkemiz

Detaylı

Ýlknur Menlik TGDF Kurumsal Ýletiþim Direktörü TGDF 24 sektörel üye dernek Türkiye Gýda ve Ýçecek Sanayisinin Üretim, Ýstihdam, Ýhracat ve ithalatýnýn %95 ni temsil etmekte Food Drink Europe TGDF 2006

Detaylı

LAMINAR FLOW PAKET TÝP HÝJYENÝK KLÝMA DIN 1946 KISIM 4 (Klima Sistemlerinin Vazifeleri) Havadaki mikrop seviyesinin sýnýrlandýrlasý Odalar arasýndaki gerekli hava akýmýnýn saðlanmasý Havadaki narkoz gazlarýnýn

Detaylı

HACCP, TS 13001 ve EUREPGAP UYGULAMALARININ TÜRKÝYE TAZE MEYVE-SEBZE DIÞ TÝCARETÝNE OLASI ETKÝLERÝ

HACCP, TS 13001 ve EUREPGAP UYGULAMALARININ TÜRKÝYE TAZE MEYVE-SEBZE DIÞ TÝCARETÝNE OLASI ETKÝLERÝ GÝRÝÞ HACCP, TS 13001 ve EUREPGAP UYGULAMALARININ TÜRKÝYE TAZE MEYVE-SEBZE DIÞ TÝCARETÝNE OLASI ETKÝLERÝ Yrd.Doç.Dr. Ahmet DELÝCE* Ülkemizde tarým sektörü, ulusal gelirin yaklaþýk %15'ini meydana getirmekte

Detaylı

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ com Hakkýmýzda Firma Hakkýnda Otomasyon sektörünün önde gelen firmalarýndan olan ECM ENDÜSTRÝYEL OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ, kurulduðu tarihten bu yana uzmanlaþtýðý her alanda, ülkemizde

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

Þubat 2009 Bilkent Otel ve Konferans Merkezi, Ankara FEBRÝL NÖTROPENÝ MEZUNÝYET SONRASI EÐÝTÝM KURSU www.febrilnotropeni.net www.febrilnotropeni.net FEBRÝL NÖTROPENÝ MEZUNÝYET SONRASI EÐÝTÝM KURSU Deðerli

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

GRUP TOPLU ÝÞ SÖZLEÞMESÝ GÖRÜÞMELERÝNDE UYUÞMAZLIK

GRUP TOPLU ÝÞ SÖZLEÞMESÝ GÖRÜÞMELERÝNDE UYUÞMAZLIK TOPLAM KALÝTE YÖNETÝMÝ VE ISO 9001:2000 KALÝTE YÖNETÝM SÝSTEMÝ UYGULAMASI KONULU TOPLANTI YAPILDI GRUP TOPLU ÝÞ SÖZLEÞMESÝ GÖRÜÞMELERÝNDE UYUÞMAZLIK YÝBÝTAÞ - LAFARGE GRUBUNDA KONYA ÇÝMENTO SANAYÝÝ A.Þ.

Detaylı

Eðitim Baþvurularý Hakkýnda; -Eðitim katýlýmcý sayýsý ve eðitim tarih deðiþiklikleri Odamýz tarafýndan belirlenmektedir. -Eðitimlerimizle ilgili tüm güncel bilgiler www.corlutso.org.tr internet adresindeki

Detaylı

3T, metal iþleme sektöründe marka fuarlar arasýnda 3T Uluslararasý Metal Ýþleme, Kalýp, Otomasyon Teknolojileri ve Yan Sanayi Ürünleri Fuarý 15-18 Mayýs 2008 tarihleri arasýnda Ýzmir Kültürpark Uluslararasý

Detaylı

BASIN AÇIKLAMALARI TMMOB EMO ADANA ÞUBESÝ 12. DÖNEM ÇALIÞMA RAPORU BASIN AÇIKLAMALARI

BASIN AÇIKLAMALARI TMMOB EMO ADANA ÞUBESÝ 12. DÖNEM ÇALIÞMA RAPORU BASIN AÇIKLAMALARI BASIN AÇIKLAMALARI Egemenler Arasý Dalaþýn Yapay Sonucu Zamlar EKONOMÝK KRÝZ VE ETKÝLERÝ 6 Aðustos 1945'te Hiroþima'ya ve 9 boyutu bulunmaktadýr. Daha temel nokta Aðustos 1945'te Nagasaki'ye

Detaylı

014-015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "7. AKIL OYUNLARI ÞAMPÝYONASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 7. Akýl Oyunlarý Þampiyonasý, 18 Nisan 015 tarihinde Özel Sancaktepe Bilfen Ortaokulu

Detaylı

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Yrd. Doç. Dr. Kemal TURHAN a, Neslihan KALAYCI b, Serbülent ÜNSAL b, Vildan KAYIKÇI

Detaylı

The Turkish Branch of The World Veterinary Poultry Association www.veterinertavukculuk.org info@veterinertavukculuk.org 3 ayda bir yayýmlanýr. Yýl 2007 Cilt 5 Sayý 3 Bölgelendirme (Zoning) ve Bölümlendirme

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

rm o f t a l ip j o l o n ek gýda T a d ý G m için ya þ a i ye Türk u ulusal GIDA TEKNOLOJÝ PLATFORMU y a þ a m i ç i n g ý d a Kaynak: 2010 Envanteri (TGDF) Gýda Sektörü 73.722.988 nüfus Hane halký gýda

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz.

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz. Soru - Yanýt 10 1. Dolaþým sisteminin elemanlarý nelerdir? Yanýt: Dolaþým sisteminin elemanlarý kalp, damarlar ve kandýr. 2. Dolaþým sisteminin görevi nedir? Yanýt: Vücuttaki hücrelere oksijen ve besin

Detaylı

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere)

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere) Genel Özellikler Hava perdeleri yüksek debili ve ince formlu hava akýmý saðlamak amacýyla üretilmiþlerdir. Kullanýlýþ amacý birbirinden farklý sýcaklýk deðerlerine sahip iki ortamý hareket serbestisi saðlayacak

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

SENDÝKAMIZDAN HABERLER

SENDÝKAMIZDAN HABERLER SENDÝKAMIZDAN HABERLER Sendikamýza Üye Ýþyerlerinde Çalýþanlardan Yýlýn Verimli Ýþçisi Ve Ýþvereni Seçilenlere Törenle Plaketleri Verildi 1988 yýlýndan bu yana Milli Prodüktivite Merkezi (MPM) nce gerçekleþtirilen

Detaylı

1 2 3 4 7 8 9 10 11 12 13 14 16 19 21 23 24 25 26 27 28 30 32 33 37 41 42 44 46 47 48 50 52 54 56 Kurum Kimliði Logo Logo Þube Logolarý Logonun Renkli Kullanýmý Logonun Siyah-Beyaz Kullanýmý Logonun Diþi

Detaylı

CHECK-UP NEDÝR? Bir baþka deyimle Genel Saðlýk Kontrolü, hiçbir þikayet ve hastalýðý olmasa dahi, kiþide mevcut olabilecek hastalýklarýn yada bu hastalýklarýn erken bulgularýnýn ve kiþide bulunan, gelecekte

Detaylı

Antalya Ýli Sera Sebze Yetiºtiriciliðinde Modern ve Geleneksel Sera ݺletmelerinin Kýyaslanmasý

Antalya Ýli Sera Sebze Yetiºtiriciliðinde Modern ve Geleneksel Sera ݺletmelerinin Kýyaslanmasý Antalya Ýli Sera Sebze Yetiºtiriciliðinde Modern ve Geleneksel Sera ݺletmelerinin Kýyaslanmasý Murad ÇANAKCI (1), Ýbrahim AKINCI (2) (1) Batý Akdeniz Tarýmsal Araºtýrma Enstitüsü Müdürlüðü, Antalya (2)

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle ÖNSÖZ Biliþim Sektörünün deðerli çalýþanlarý, sektörümüze katký saðlayan biliþim dostlarý, Bilindiði üzere Türkiye Biliþim Derneði, Biliþim Sektörünün geliþmesi amacýyla tam 38 yýldýr çalýþmalarýna aralýksýz

Detaylı

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman PID Kontrol Formu PID kontrol formu endüstride sýkça kullanýlan bir proses kontrol yöntemidir. PID kontrol algoritmasýnýn çalýþma fonksiyonu, kontrol edilen prosesten belirli aralýklarla geri besleme almak

Detaylı

2014-2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "4. AKIL OYUNLARI TURNUVASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 4. Akýl Oyunlarý Turnuvasý, 21 Þubat 2015 tarihinde Özel Sancaktepe Okyanus Koleji

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

YÖNETÝM EÐÝTÝM KÜLTÜR DERNEÐÝ

YÖNETÝM EÐÝTÝM KÜLTÜR DERNEÐÝ TÜM BÝRÝMLERÝN DÝKKATÝNE YÖNETÝM EÐÝTÝM KÜLTÜR DERNEÐÝ Sayýn Ýdarecilerimiz; Kurulduðumuz 2005 yýlýndan bu yana uygulamaya ve ihtiyaca yönelik eðitim seminerlerimiz devam etmektedir. Bilindiði üzere ülkemizde

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi

Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Erciyes Üniversitesi Öðrencilerinde Sigara Ýçme Durumunun 1985 2005 Yýllarý Arasýndaki Deðiþimi Change of Smoking Prevalence among Erciyes University Students between 1985

Detaylı