Bölüm 4 TRANSFER KARARINDA ve KAN KAYBININ DEĞERLENDİRİLMESİNDEKİ GİZLİ TEHLİKELER B. S. Kodkany, R. J. Derman A. B. Güzel, S.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bölüm 4 TRANSFER KARARINDA ve KAN KAYBININ DEĞERLENDİRİLMESİNDEKİ GİZLİ TEHLİKELER B. S. Kodkany, R. J. Derman A. B. Güzel, S."

Transkript

1 Bölüm 4 TRANSFER KARARINDA ve KAN KAYBININ DEĞERLENDİRİLMESİNDEKİ GİZLİ TEHLİKELER B. S. Kodkany, R. J. Derman A. B. Güzel, S. Mısırlıoğlu GİRİŞ Gebelik ve doğum öncesinde herhangi bir sağlık problemi olmayan kadınlar açısından bile bir takım riskler içermektedir 1 7. Doğumla ilgili kanama anne ölümlerin en önemli nedenlerinden biridir. Kan kaybının değerlendirilmesinde yapılan yanlışlar anne yaşamını tehdit eden ciddi sonuçlara yol açabilir. Yetersiz bir değerlendirme tedavinin uzamasına, gereğinden fazla bir değerlendirme de pahalı ve lüzumsuz müdahaleler yapılmasına yol açar. Doğum sonu kanama yadsınamaz bir gerçek olup, öngörülemeyen bir şekilde meydana gelir. Doğum yapan hiçbir kadın da bu riskten uzak değildir. Yani doğum sonu kanama fırsatçı bir katil gibidir 8. Uterus rüptürü 24 saat, doğum öncesi kanama 12 saatte ölüme neden olabilirken, doğum sonu kanama 2 saatten kısa bir sürede ölümcül olabilmektedir. Doğum sonu kanamaların genel tanımı Bölüm 2 de yapılmıştır. Geleneksel olarak doğum sonrası kan kaybı, doğruluk payındaki geniş değişkenliklere rağmen, görsel olarak değerlendirilebilir. Doğum esnasındaki kan kaybının doğru bir şekilde ölçümünün önemi daha 1919 yılında Williams tarafından vurgulanmıştır 9. Doğuma eşlik eden kişi kabaca nicel bir değerlendirme yapar. Buna rağmen saptanan kan kaybı miktarı, çoğu kez tek başına yapılan görsel bir değerlendirmeye göre daha fazladır 10. Geçmişte kullanılan nicel yöntemler kanın doğrudan yatak lazımlıklarına veya plastik torbalara toplanması, yerçekimi etkisine dayanan yöntemlerle altlıkların (petler) kullanılmadan önce ve kullanıldıktan sonra tartılması, kan sayımı değerlerinin doğum öncesi ve sonrasında değerlendirilmesi, asit hematin metodu (petlerdeki kanın bir solüsyonla karıştırılması hemoglobinin asit hematin veya siyanomethemoglobine dönüşümünün kolorimetrik değerlendirilmesi), plazma hacminin belirlenmesi (doğum öncesi ve sonrasında radyoaktif işaretli elementler kullanılır) ve son olarak da 51 Cr işaretli eritrositler kullanılarak yapılan ölçümlerdir. Bu yöntemlerin tümü karmaşık, pahalı, müdahaleye başlamadan önce sonuç elde etmek için zamana gerektiren testler olduğundan pratikte kullanılmamaktadırlar. Bu nedenlerle görsel değerlendirme, doğruluk payında yanılma ihtimaline rağmen, kliniklerde kullanılmaya devam etmektedir. Araştırmacılar doğum sonrası kan kaybının rakamlarla ifade edildiği çalışmalarında tekrar tekrar göstermişlerdir ki, kan kaybının klinik değerlendirilmesi güvenilir değildir ve doğum sonu kanama insidansının % daha az bildirilmesine neden olmaktadır 1. Sonuç olarak birçok otorite doğum sonu kanamanın tanısında objektif yaklaşımı savunmaktadır. Çalışmaların bu doğrultuda bahsetmesine rağmen kan kaybının doğru bir ölçümle değerlendirilmesinden geriye gri bir alan kalır. DOĞUM SIRASINDA NORMAL KAN KAYBI Araştırmacılar vajinal doğum esnasındaki ortalama kan kaybı için bir aralık bildirmişlerdir. Örneğin doğrudan gözle değerlendirmenin yapıldığı tane term vajinal doğumda ortalama kan kaybı 343 ml; asit hematin spektrofotometrik yöntemin kullanıldığı 100 ve 123 hastanın katıldığı iki ayrı çalışmada sırayla ortalama kan kaybı 339 ve 490 ml; krom işaretli eritrositlerin kullanıldığı 123 doğumda ortalama kan kaybı 450 ml olarak bildirilmektedir Söz konusu değişkenliklere rağmen doğum esnasında genel olarak kabul edilen ortalama kan kaybı miktarı 400 ile 500 ml arasındadır. Oysaki sezaryen doğumlarda kayıp ml yi bulmaktadır 14. Ne yazık ki bu değerler esas olarak gelişmiş dünyadaki kadınlar arasında saptanan, hastane tabanlı verileri yansıtmaktadır. GEBELİKTEKİ FİZYOLOJİK UYUM MEKANİZMALARI Doğum esnasında oluşacak fizyolojik kan kaybı için hazırlık olarak üçüncü üçayda plazma hacminde % 34

2 42 lik ve eritrosit hacminde % 24 lük artış meydana gelir 15. Preeklampsideyse ya bu tür artışlar yok denecek kadar azdır ya da tam tersine plazma ve eritrosit hacminde azalma olur. Üstelik gebeliğin erken haftalarında kazanılanlar da üçüncü üçay boyunca kaybedilir 16. Şiddetli preeklampside kan hacmi genişleyememekte ve gebe olmayan kadındakine benzer hale gelmektedir 17. Hemokonsantrasyon eklampsi için tipik bir durumdur ve doğumdaki normal kan kaybından bile fazlasıyla etkilenmeye neden olur 18. Etkilenen kadınlar göreceli olarak kan kaybına karşı dirençsizdir ve küçük miktarlardaki kanamalarda bile yaşamı tehdit eden hipovolemi gelişebilmektedir 16. Doğumda sorunlar yaşadıkça kan kaybı daha da fazla olmaktadır: Vajinal doğumda (500 ml), sezaryenle doğumda (1.000 ml), tekrarlayan sezaryenle birlikte yapılan histerektomide (1.500 ml) ve acil histerektomide (3.500 ml) Doğumun üçüncü evresinde kan kaybında artışa yol açan bazı nedenler aşağıda sıralanmıştır : Multiparlarda, primiparlara göre ortalama vajinal kan kaybı daha fazladır. Primiparlarda forsepsle doğumda kan kaybı spontan doğuma göre daha fazladır. Bu durum epizyotomilere ve genital bölgedeki yaralanmalara bağlıdır. Epizyotomi ve laserasyonu olan hastalarda, olmayanlara göre kan kaybı belirgin bir şekilde daha fazladır. Epizyotomi ortalama kan kaybına 154 ml lik katkı yapmaktadır 25. Buna rağmen forsepsle doğumun kan kaybına katkısı gözlenmez. Burada meydana gelen beklenenden fazla kanama, hemen hemen her zaman ihtiyaç duyulan epizyotomiye bağlıdır. DOĞUM SONU KANAMALARIN TANISI Yıllardan beri kan kaybının değerlendirilmesinde farklı yöntemler kullanılmıştır. Bunlar aşağıda anlatılacağı gibi klinik veya nicel yöntemler olarak sınıflandırılabilir. Klinik yöntemler Klinik değerlendirmenin amacı birincil olarak kanamanın kapsamını belirleyip tedavi amaçlı müdahaleye yönlenebilmektedir. Örnekler dış gebelik rüptürüne bağlı iç kanama, uterus rüptürü ve sessiz plasenta dekolmanını içerir. Kanamanın sınıflaması dolaşımdaki kan hacminin kaybına bağlı olarak ortaya çıkan fizyolojik yanıtın derecesine dayanarak yapılabilir (Tablo 1) 26, 27. Bu şema travma hastalarının başlangıç yönetiminde başarılı olmuştur. Bilindiği gibi gebe bir kadının kan hacmi ağırlığının % 8,5 9 u kadardır. Kan kaybı hızlı bir şekilde nabız, sistolik kan basıncı ve ortalama arteriyel basınçta değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle toplam kan hacminin % undan fazlasının kaybedildiği evre II kanamalar ve akut devam eden kanamaların başlangıç yönetiminde 3000 ml kristaloid önerilmektedir 26, 27. Sistolik kan basıncının 100 mm Hg nin altına düşmesi ve nabzın da 100 atım dolaylarında olması kan hacmindeki azalmanın geç bulgularıdır ve başlangıçtaki koruyucu mekanizmalarda artık yetersizlik olduğuna işaret etmektedir 28. Oysa akut kan kaybı 4 saat veya daha uzun bir süreye karşı hematokrit ve hemoglobin seviyelerinde düşmeye yol açmayabilir 26, 27. Hastanın hızlı bir şekilde evre II ye ilerlemesi nedeniyle evre I de tanı konmasının önemi güçlü bir şekilde vurgulanamamaktadır. Yerinde ve hızlı müdahale yapılmazsa III. evredeki hasta geri dönüşümsüz bir şekilde şok tablosuna ilerleyebilir. Tablo 1: Kanamaların sınıflaması Evre 1 Evre 2 Evre 3 Evre 4 Kan kaybı (%) Nabız (atım/dakika) Normal Sistolik kan basıncı (mm Hg) Normal Normal Ortalama arteriyel basınç (mm Hg) Doku kanlanması Solukluk, Postural Periferik Dolaşım kaybı, anüri, huzursuzluk, hipotansiyon vazokonstrüksiyon nefes açlığı oligüri 35

3 Şekil 1: 10x10 cm lik petlerin kan tutma hacimleri Şekil 2: Kanın önceden ayarlanmış toplama kaplarına boşaltılması Nicel yöntemler Görsel değerlendirme Kan kaybı miktarının ölçümü için kullanılan standart yöntemler basit ve kolay uygulanabilir olmakla beraber, ek masraf gerektirmez. Doğru olmayabileceği ve değerlendiren kişiler arasında farklılıklar içerdiği bilinse de, doğuma eşlik eden kişiler tarafından klinik bulgularla birleştirilerek yorumlanır yılları arasında doğumun olduğu bir belediye hastanesinde, doğum sonu kanama insidansı canlı doğumda 4,7 olarak saptanmıştır. Yazarlar literatürdekinden daha düşük bir oran bulunmasını, birçok doğum sonu kanama vakasında kan kaybının yetersiz değerlendirilmesine bağlı kayıt edilmemiş olmasına bağlamışlardır 29. Bu yöntemin güvenilirliği standardizasyon ve çalışmalarla geliştirilebilir. Gözlemcilerin kan kaybının belirlenmesinde tekli toplama kutuları ve sabit ölçülere sahip 10x10 cm boyutundaki petlerin kullanımı açısından eğitilmeye ve alıştırılmaya ihtiyacı vardır. Bilinen ölçülmüş kan hacimleriyle senaryolar yaratılması ve görsel olarak uyumlandırılması gerekmektedir (Şekil 1). Hesaplamanın diğer bir yöntemi kanın sabitlenmiş toplama kutularına boşalmasına izin vermek ve 1. saat sonunda değerlendirmektir (Şekil 2). Doğum masasındaki, elbiselerdeki ve yerdeki kan kayıpları da değerlendirilmelidir. Toplam kan kaybı miktarı birinci saatin sonunda toplama kutularındaki, süngerlerdeki ve sonradan doğum masasına, elbiselere ve yerlere dökülen kanın toplanması ile değerlendirilir. Bu hesaplamalardan ne kadar yarar görüldüğü bilinmemekle beraber, başarısızlık halinde yetersiz değerlendirmeye katkıda bulunduğu şüphe götürmez bir gerçektir. Yatak lazımlıklarına veya plastik torbalara kanın doğrudan toplanması Bu yaklaşım WHO nun doğumun 3. evresinin yönetiminde çok merkezli rastgele gruplandırılmış mizoprostol çalışmasında kullanılmıştır 30. Bu çalışmada doğum anından annenin loğusa ünitesine transfer olana kadarki kan kaybı miktarı ölçülmüştür. Bu yöntemde kordonun klemplenmesi ve kesilmesinden hemen sonra yatağında doğuran kadınlarda kalçasının altındaki yatak lazımlığına ya da doğum masasında doğum yapanlarda ise kirlenmemiş bir çarşafa kaybedilen kan toplanmaktadır. Doğumun 3. evresi tamamlanana ve anne loğusa gözlem ünitesine alınana kadar kan toplanması ve ölçümü devam etmektedir. Bu dönem genellikle doğum sonu 1. saate kadardır. Bu sürede toplanan kan WHO tarafından önceden hazırlanan standart ölçülere sahip kavanozlara boşaltılmakta ve hacmi ölçülmektedir. Kan kaybı ölçümü uygulamasını basitleştirmek için uygun küçük nemlendirilebilen gazlı bezler kan ile iyice ıslak hale getirilip ölçüm yapılan kavanozlara yerleştirilir. Böylece kan ve pıhtıların birlikte ölçümü yapılmış olur. Bu çalışmada kan kaybının değerlendirilmesinde nemlendirilebilen gazlı bez kullanımına geçilmeden önce etkinliklerini değerlendiren denemeler yapılmış ve kan kaybı miktarının belirlenmesinde % 10 luk bir artış sağlanmıştır. Yerçekimi etkisine dayanan yöntemler Bu yöntem süngerlerin kullanımdan önce ve sonra tartılmasını içerir. Ağırlıktaki fark, kan kaybı hakkında kabaca bir değerlendirmeye olanak verir. 36

4 Hematokrit ve hemoglobin değişikliklerinin saptanması Doğum öncesi ve sonrasındaki hemoglobin ve hematokrit değerlerindeki değişiklikler Şekil 3 te gösterildiği gibi kan kaybında nicel ölçümler elde etmemizi sağlamaktadır. Asit hematin yöntemi Bu yöntem, toplanan kanın hemoglobinini asit hematin veya siyanomethemoglobine dönüşümünü sağlayan standart hale getirilmiş bir solüsyon ile karıştırılması esasına dayanır. Bu dönüşüm de spektrofotometre veya kolorimetre ile ölçülebilir. Spektrofotometrik analizler aşağıda belirtilen yöntemlere dayanılarak yapılır 9 31 ; 1. Standardın hazırlanması doğumdan önce 2 ml periferik kan toplanır. Kan standardı 0,1 ml periferik hasta kanı, 9,9 ml % 5 sodyum hidroksit solüsyonu ile hazırlanır. 30 dakika sonra optik yoğunluk (OD) 550 nanometrede ölçülür. 2. Örneğin hazırlanması toplanan örnek 2 litre % 5 lik sodyum hidroksit solüsyonuna eklenir ve 15 dakika bekletilir. Sodyum hidroksitin örneğe eklenmesinden 30 dakika sonra 550 nanometredeki bir spektrofotometrede optik yoğunluk (OD) okunur. 3. Hesaplamalar Plazma hacim değişiklikleri Plazma hacmi doğum öncesi ve sonrasında radyoaktif işaretli elementler kullanılarak saptanabilir. İşaretli eritrositlerin ölçümü Krom işaretli eritrositler kullanılarak kan kaybı ölçülebilmektedir 13. Yöntemlerin başarısızlıkları Görsel değerlendirme Bu metodun başlıca avantajı gerçek zamanlı bir değerlendirme olması ve doğuma eşlik eden kişinin, hastanın klinik bulgularıyla karşılıklı olarak ilişkilendirmesine olanak vermesidir. Buna rağmen klinik değerlendirmeyle gerçek ölçümler arasındaki anlamlı farklılıklar birçok çalışmada kesin bir şekilde gösterilmiştir 28. Kan kaybının tahmin edilmesinde en sık yapılan hata, ortalama % 46 hata Görsel BRASSS-V Her ikisi de Doğum sonu hemoglobin Doğum sonu gün Şekil 3: Doğum sonu hemoglobin değişiklikleri oranıyla, doğum esnasındaki değerlendirmenin kesin ölçümlerle karşılaştırılmasıdır. Beklenildiği gibi, gözlemciler kan kaybının tahmini için ortalama bir değer verme eğilimindedir. Kan kaybı fazla olduğu zaman gözlemcilerin değerlendirmeleri yetersiz olmakta, kayıplar ortalamanın altında olduğunda, gözlemciler gereğinden fazla bir değerlendirmeye yönelmiş olmaktadırlar 11. Standardize edilmiş görsel değerlendirme Koşullar sınırlı bile olsa, bu yanılmanın önüne geçmek için standart boy ve kalitede petler kullanılmalı ve öğrenciler bu petlerin emebileceği kan miktarı konusunda eğitilmelidirler. Kan kaybı tahminin doğruluğu, değerlendirmeyi yapan kişinin yaşına ve klinik tecrübelerine bağlı değildir Petlerin kullanımının öğretilmesi kan kaybının değerlendirilmesinde klinik deneyimi olmayanlarında bile hata payını büyük oranda azaltacaktır. Kan kayıpları karşısında yetersiz değerlendirmenin azalması klinik açıdan özellikle önemlidir. Bu durumun kanamaya bağlı ölüm ve ciddi hastalığı azaltmada önemli bir etkisi vardır 36. Yatak lazımlıklarına ve plastik torbalara kanın toplanması Kan kaybının değerlendirilmesinde yapılan hatalar kanın renkli bezlere toplanması, toplama aletinden tam olmayan çıkarım, plasentadaki anne kanın önemsenmemesi (yaklaşık 153 ml), kanın amniyos sıvısı ve idrarla kontamine olup karışmasına bağlı berraklaşması, toplanan kanın ölçüm aletine transferi ile ilişkili teknik yanlışlıklardır. Yerçekimi esasına dayanan yöntemler (gravimetrik yöntemler) Bu yöntemde ıslanan petlerin çizelgedeki ağırlıkları 37

5 aletlerin yıkanmasıyla ayrıştırılan hemoglobin kolorimetrede ölçülür 38. Bu durum obstetrikte uygulamaya elverişli değildir. Diğer açıdan rutin hematokrit tayini ancak aletler uygunsa yapılabilir. Buna rağmen 500 ml den az kan kaybı olan ve klinik olarak durumu kararlı hastalarda rutin hematokrit tayini gerekli değildir. Normal miktarda kan kaybı olan bir lohusada hematokrit ılımlı bir şekilde 3 4 gün boyunca düşüp sonrasında yükselir. Düşüşün en fazla olduğu zaman doğum sonu 2. veya 3. gündür 39. Beşinci ile yedinci günlerde doğum sonu hematokrit değeri doğum öncesindeki döneme benzer hale gelir. Doğum sonu hematokrit değeri, doğum öncesine göre daha da düştükçe, kan kaybı tahmin edilenden daha da fazla olabilir 40. Şekil 4: Ölçekli kap ile birlikte BRASS-V kan toplama torbası Şekil 5: Ölçekli kaplı BRASS-V kan toplama perdesi ile kanın toplanması ile önceden bilinen ağırlıklarının birbirinden çıkarılarak aradaki farkın belirlenmesi ve böylece kan kaybının saptanması hedeflenir 37. Bu uygulamanın birçok aşamasında bezlerin, petlerin ve süngerlerin ağırlık ve boyutlarında standardizasyon eksiklikleri içermesine bağlı yanlışlıklar oluşabilmektedir. Kan göstergeleri ve spektrofotometrik hemoglobin ölçümlerinin kullanımı Cerrahi işlemler sırasındaki kan kaybının ölçümü için ilk bildirilen çalışmada kolorimetrik teknik kullanılmıştır. Bu teknikte karıştırıcıda cerrahi Plazma hacim değişiklikleri ve işaretli eritrositlerin ölçümü Kan kaybı miktarını boya-seyreltme ve radyoizotop seyreltme teknikleri kullanılarak tahmin etmek oldukça zor olup, özel donanım ve seri ölçümler gerektirir Gebelikte yaklaşık ml ye varan sıvı yüklenmesine bağlı oluşan ikincil fizyolojik hemodilüsyon nedeniyle eritrositlerin ölçümü, plazma hacminin değerlendirilmesine göre daha tutarlı sonuç verir 14. Belli başlı kardiyovasküler değişiklikler doğum sonu dönemde hemen meydana gelir. Kardiyak atım hacmi 24 saat boyunca yüksek kalır, kan basıncı başlangıçta düşer. Ancak doğum sonu 2. günde dengeyi bulur. Annedeki fizyolojik değişikliklerden olan hemodilüsyon, hemoglobin ve hematokrit değerlerindeki azalmaya bağlı meydana gelirken, ölçümün zamanlamasını yansıtması açısından önemlidir 43. Hastaların büyük çoğunluğunda 44, doğum sonu ilk 24 saatte tek sefer ölçülen hemoglobin veya hematokrit değeri, tepe değeri saptamayacaktır. BRASS-V TORBASI: KAN KAYBI TOPLAMA ALETİ Hindistan ın, Karnataka Eyalet i Belgaum bölgesinde (hastaneden uzaktadır) kırsal bölgedeki yerleşim yerlerinde doğum yapan kadınlarda akut doğum sonu kanama ve bundan dolayı oluşan anne ölümü ve ciddi hastalığını azaltmak için oral mizoprostol kullanımını test eden rastgele gruplanmış plasebo kontrollü çalışmalar yürütülmüştür. Müdahaleler bölgesel sağlık-bakım çalışanları tarafından yapılmıştır. Bu çalışmanın kritik kısmı, doğum sonu dönemde toplanan kan 38

6 Tablo 2: Kan kaybının dağılımı Ortalama ± standart sapma Dağılım Kan kaybı (ml) Görsel (n: 61) Örtü (n: 62) Tüm olgular (n: 123) 203,11 ± 147,49 302,82 ± 173,28 253,37 ± 168, Olgu Sayısı Görsel Torba Tablo 3: Torba ölçümleri ile spektrofotometri değerlendirmeleri arasındaki kan kaybı analizinin karşılaştırılması Kan kaybı (ml) Torba Spektrofotometri ölçümü Ortalama ± 225 ± 96,10 187,84 ± 61,79 standart sapma Dağılım ,19 285,98 Şekil 6: Spesifik kan kaybı saptanan vaka sayısı (p < 0,01). Ölçeklenmiş torbalar 250 ml ve daha üzerinde tahmin edilen kan kaybı değerlerini daha yüksek doğruluk oranıyla saptamaktadır. miktarını objektif ölçebilen, özel tasarlanmış, ölçekli, düşük maliyetli, plastik kan toplama torbalarının geliştirilmesidir. BRASS-V torbalar, doğum sonu kan kaybının değerlendirilmesinde özelleşmiş Ulusal Çocuk Sağlığı ve İnsan Gelişimi Enstitüsü (National Institute of Child Health and Human Development [NICHD]) destekli Kansas Şehri Missouri Üniversitesi (UMKC)/ Jawaharlal Nehru Tıp Fakültesi (JNMC)/ Chicago Şehri Illinois Üniversitesi (UIC) takımı tarafından geliştirilmiştir BRASS-V ismi torbanın geliştirilmesinde birlikte çalışan yedi kişinin baş harflerinin toplanması ile bir araya getirilmiştir. Doğumundan sonra hızla hastanın kalçalarının altına yerleştirilen, plastik bir çarşafla kaplı, ayarları yapılmış ve basitleştirilmiş bir toplama kabıdır. Çarşafın üst kısmında kan toplanmasını daha iyi bir hale getirmek için kadının karın çevresine gevşekçe bağlanan bir kemer vardır. Bu basit aracın doğum sonu kan kaybının daha kesin doğrulukla saptanma potansiyeli yoktur; fakat bizim hipotezimize göre bu yaklaşım doğum sonu kanamaya bağlı anne ölümü ve ciddi hastalığını azaltmak için esas hedef olan erken müdahaleye fırsat vermektedir. Gelişmiş ülkelerde hem evde, hem de sağlık merkezleri ve hastanelerde çarşaf değişimini kolaylaştıran kalça altına yerleştirilen çarşaflar kullanılır. Ayarları yapılmış BRASS-V torbalar Şekil 4 ve 5 te gösterildiği gibi kan kaybının nesnel değerlendirilmesinde kullanılır. Belgaum da 4 7 yapılan üç çalışmanın JNMC ye bildirilen sonuçlarında pratik ve doğruluk payı yüksek bir araç olan BRASS-V perdelerinin doğumun 3. evresinde meydana gelen kan kaybının ölçümünde kullanılması şiddetle önerilmektedir. Kan kaybı az miktarda olan kadınların hem görsel, hem de çarşaf ile değerlendirilmesinde benzer miktarlar hesaplanmıştır. Görsel değerlendirme ile saptanan kan kaybının miktarı ise, ayarları yapılmış torbada elde edilen değerlerle karşılaştırıldığında kabul edilir düzeyde düşük çıkmaktadır (Tablo 2 ve Şekil 6). Bu inceleme ayrıca literatürde tanımlandığı gibi görsel değerlendirme yöntemindeki hatalar üzerinde durmaktadır. Oysaki torba daha yüksek kanama miktarlarını gösteriyor olmakla birlikte (ortalama hata % 16,1), torba ve spektrofotometri değerleri arasında 37,5 ml lik fark bulunmuştur. Torba altın standart olan spektrofotometreden daha etkin olup, saptanan kan kaybı miktarı spektrofotometre ile ölçülene eşittir (pearson un korelasyon katsayısı 0,928; p=0.01) (Tablo 3). Torbalar kullanıldığında, doğum sonu kanama tanısı görsel değerlendirmeyle konanlara göre dört kat daha fazladır. 39

7 Görsel Torba Toplam Şekil 7: Spesifik kan kaybında doğum sonu kanama saptanan vaka sayısı. Ölçekli kan toplama torbası ile tanı konan doğum sonu kanama vakası görsel değerlendirmenin dört katıdır. Bu konuda UMKC de geniş çaplı onay almış bir çalışma halen devam etmektedir. Ek olarak çarşaflar Tibet, Vietnam, Mısır, Ekvador, Brezilya ve Arjantin i içeren uluslararası alanlarda test edilmektedir. Hindistan deneyimlerine dayanarak doğuma eşlik edenlerin, torbalarla kan kaybını doğru ve zamanında saptayabilmeleri için eğitimleri gerekir. Torba doğum sonu kan kaybının ölçümünde objektif bir araç olmanın dışında, hastanın erken dönemde yönetimine ve sevk edilmesine izin vermektedir. Ayrıca hijyenik bir doğum yüzeyi de oluşturur. Hastanedeki hemşire ve refakatçiler, evdeki doğumlarda BRASS-V torbalarını kullanan ebeler doğum sonrası kan kaybının ölçümünde ve doğum sonu kanamaların erken tanısında BRASS-V torbalarını çok kullanışlı bulmuşlardır. Bu durum ayrıca kırsal alanlardan yüksek donanımlı merkezlere naklin daha erken olmasına fırsat vermektedir. Evde doğum yapan kadınlar ve onların aile üyeleri doğum sonrası vücut sıvılarının çıkarımı için de torbaların kullanışlılığından memnun kalmışlardır 45. Geçmişte bildirilen diğer bir çalışmada da benzer bir yaklaşım kullanılmıştır 48. Doğumdan hemen sonra kan kaybının objektif ve nicel bir yöntemle ölçümüne yardımcı olmak için annenin pelvisinin altına plastik bir toplama torbası yerleştirilmiştir. Çalışmanın amacı duyarlılığını, özgüllüğünü, pozitif ve negatif tanımlayıcı değerlerini, torba hacmi ile hemoglobin/hematokrit değişkenleri arasındaki karşılıklı ilişkiyi değerlendirmektir. Yazarların ortak kanısına göre toplayıcı pelvis torbası doğum salonunda doğum sonu kanama tanısını koymada hızlı ve kesin bir yoldur. Bu yol kan kaybının görsel ve nicel değerlendirmesini mümkün kılmaktadır. Toplayıcı pelvis torbası basit ve ucuz olduğundan rutin önlem amaçlı ölçümlerde uygulanabilir. Doğumda kan kaybının doğru ölçülerek, doğum sonu kanamanın erken dönemde saptanması sadece oksitosik ajan kullanımı açısından önemli değildir. Doğumun 3. evresinin önemli bir bileşenini işaret etmesi açısından da önemlidir. Kısıtlı olanaklara sahip bölgelerde doğum sonu kanama ile ilişkili birçok etmene dikkat edilememesin de bu yolla önüne geçilebilir. Doğum kanalında meydana gelen travma ve artık kalan plasenta parçaları doğum sonu kanamanın önemli nedenlerinden olup, önceden bildirilen vakalara göre daha sık görülmeye başlanmıştır. Uterusun kasılıyken kan kaybının görsel değerlendirilmesi doğum sonu kanama tanısını koymada gecikmeye ve bundan dolayı hastanın daha donanımlı bir merkeze sevk edilmesinde gecikmeye yol açar. Hindistan da ve gelişmekte olan diğer birçok ülkede en azından doğumların yarısı kırsal bölgelerde olmaktadır. Doğumların çoğu dais gibi geleneksel ebeler, bölgeye özgü sağlık-bakım çalışanları veya değişik derecelerde tecrübeye sahip yardımcı ebe hemşireler tarafından yürütülmektedir. Kan kaybının görünümüne bakarak sıklıkla yetersiz değerlendirme yapılır ve görsel değerlendirmenin anlamı sadece doğuma eşlik eden kimsenin kan kaybının var olduğu tanısını koyabilmesidir. Kan kaybının klinik belirtileri (düşük kan basıncı, hızlı nabız, solgunluk ve terleme, hipovolemi bulguları ve hızlıca gelişen şok) sıklıkla müdahalede bulunmak için başlıca göstergelerdir. Buna rağmen bazı belirtilerin başlaması beklenirse müdahalede gecikilebilir. Bu gecikme de ölüm ve ciddi hastalık oranlarında artışla sonuçlanır. Diğer nicel yöntemlerin kullanılmasında hem pratik, hem teknik sınırlamalar vardır. Ölçekli kapları olan kalça altı kan toplama torbası BRASS-V gibi basit araçların kan kaybının objektif değerlendirilmesinde kullanılması verimli olabilmektedir. Muhtemelen bu araç doğuma eşlik edenlere/ebelere büyük bir fayda sağlamakta ve bundan dolayı doğru ve zamanlaması uygun kararlarla hasta yönetiminin sağlanmasına yardımcı olmaktadır. Aşırı kan kaybı teşhisi konduğunda, doğru önlemler erken zamanda alınabildiğinde, doğum sonu kanama ile ilişkili sonuçlarda düzelme 40

8 olacaktır. TEŞEKKÜRLER Global network ün Ana-Çocuk Sağlığı Araştırma 8. Bölgesi koordinatörü Prof. Shivaprasad S. Goudar a, Doç. Kamal Patil e, yazının hazırlanmasındaki değer biçilmez yardımlarından dolayı JNMC ye içten teşekkürlerimizi sunarız. Kadın hastalıkları ve doğum bölümü asistanları Dr. Kuldeep Wagh ve Dr. B. V. Laxmi ye, çalışmalardaki katkılarından dolayı JNMC ye ve BRASS-V torbaların tasarlanmasındaki yardımları nedeniyle Dr A. Patel e de ayrıca teşekkür ederiz. Kaynaklar 1. Starr A. The Safe Motherhood Agenda: Priorities for the Next Decade. New York: Interagency Group for Safe Motherhood, Family Care International, Reduction of maternal mortality. A joint WHO/UNFPA/UNICEF/World Bank Statement Abou Zahr C. Antepartum and postpartum hemorrhage. In Murray CJL, Lopez AD, eds. Health Dimensions of Sex and Reproduction. Boston: Harvard University Press, Berg CJ, Atrash HK, Koonin LM, Tucker M. Pregnancy-related mortality in United States, Obstet Gynecol 1996;88: Hogberg U, Innala E, Sandstorm A. Maternal mortality in Sweden, Obstet Gynecol 1994;84: Razum O, Jahn A, Blettner M, Reitmaier P. Trends in maternal mortality ratio among women of German and non-german nationality in west Germany, Int J Epidemiol 1999;28: Dildy GA. Postpartum Hemorrhage. Washington, DC: American College of Obstetricians and Gynecologists, Maine D. Safe Motherhood Programs: Options and Issues. Columbia University: Center for Population & Family Health, 1993:42 9. Williams JW. The tolerance of freshly delivered women to excessive loss of blood. Am J Obstet Gynecol 1919;90:1 10. Duthie SJ, Ven D, Yung GL, Guang DZ, Chan SY, Ma HK. Discrepancy between laboratory determination and visual estimation of blood loss during normal delivery. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 1990;38: Newton M, Mosey IM, Egli GE, Gifford WB, Hull CT. Blood loss during and immediately after delivery. Obstet Gynecol 1961;17: Newton M. Postpartum hemorrhage. Am J Obstet Gynecol 1966;94: Gahres EE, Albert SN, Dodek SM. Intrapartum blood loss measured with Cr51-tagged erythrocytes. Obstet Gynecol 1962;19: Nelson GH, Ashford CB, Williamson R. Method for calculating blood loss at vaginal delivery. South Med J 1981;74: Chesley LC. Plasma and red cell volumes during pregnancy. Am J Obstet Gynecol 1972; 112: Knuppel RA, Hatangadi SB. Acute hypertension related to hemorrhage in obstetric patients. Obstet Gynecol Clin N Am 1995;22: Gabbe SG, Niebyl JR, Simpson JL, eds. Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies, 4th edn. Churchill Livingstone, Cunningham FG, Gilstrap LC, Gant NF, et al., eds. Williams Obstetrics, 21st edn. McGraw- Hill, Pritchard JA, Baldwin RM, Dickey JC, et al. Blood volume changes in pregnancy and the puerperium. II. Red blood cell loss and change in apparent blood volume during and following vaginal delivery, cesarean section, and cesarean section plus total hysterectomy. Am J Obstet Gynecol 1962;84: Clark SL, Yeh SY, Phelan JP, et al. Emergency hysterectomy for obstetric hemorrhage. Obstet Gynecol 1984;64: Waters EG. Surgical management of postpartum hemorrhage with particular reference to ligation of uterine arteries. Am J Obstet Gynecol 1952;64: Combs CA, Murphy EL, Laros RK Jr. Factors associated with hemorrhage in cesarean deliveries. Obstet Gynecol 1991;77: Calkins LA. Factors governing blood loss in the third stage of labor. Am J Obstet Gynecol 1929; 17: Hill JA, Fadel HE, Nelson MC, Nelson RM, Nelson GH. Blood loss at vaginal delivery. South Med J 1986;79: Qubil LD, Saski A. Episiotomy blood 41

9 loss. Am J Obstet Gynecol 1947;54: Spoerel WE, Heagy FC. The use of blood volume determination for the evaluation of blood loss during operation. Can J Surg 1962;5: Arulkumaran S, Symonds IB, Fowlie A. Massive obstetric hemorrhage. In Oxford Handbook of Obstetrics & Gynaecology. Oxford: Oxford University Press, 2003: Brant HA. Precise estimation of postpartum haemorrhage: difficulties and importance. Br Med J 1967;1: Hester JD. Postpartum hemorrhage, and re-evaluation of uterine packing. Obstet Gynecol 1975;45: Gulmezoglu AM, Villar J, Ngoc NT, et al. WHO Multicentre randomized trial of misoprostol in the management of the third stage of labour. Lancet 2001;358: Chua S, Ho LM, Vanaja K, Nordstrom L, Roy AC, Arulkumaran S. Validation of a laboratory method of measuring postpartum blood loss. Gynecol Obstet Invest 1998;46: Dildy GA, Paine AR, George NC, Velasco C. Estimating blood loss: can teaching significantly improve visual estimation? Obstet Gynecol 2004; 104: Grant JM. Treating postpartum haemorrhage. Br J Obstet Gynaecol 1997;104:vii 34. Patton K, Funk DL, McErlean M, Bartfield JM. Accuracy of estimation of external blood loss by EMS personnel. J Trauma 2001;50: Meiser A, Casagranda O, Skipka G, Laubenthal H. Quantification of blood loss. How precise is visual estimation and what does its accuracy depend on? Anaesthesist 2001;50: Luegenbiehl DL, Debra L. Improving visual estimation of blood volume on peripads. MCN Am J Matern Child Nurs 1997;22: Buchman MI. Blood loss during gynecological operations. Am J Obstet Gynecol 1953;65: Gatch WD, Little WD. Amount of blood lost during some of the more common operations. JAMA 1924;83: Maruta S. The observation of the maternal haemodynamics during labour and cesarean section. Nippon Sanka Fujionka Gakkai Zasshi 1982;34: Pritchard JA, Baldwin RM, Dickey JC, Wiggins KM. Blood volume changes in pregnancy and the puerperium. Am J Obstet Gynecol 1962;84: Quinlivan WLG, Brock JA, Sullivan H. Blood volume changes and blood loss associated with labor. Correlation of changes in blood volume measured by 131I-albumin and Evans blue dye, with measured blood loss. Am J Obstet Gynecol 1970;6: Ueland K. Maternal cardiovascular dynamics. VII. Intra-partum blood volume changes. Am J Obstet Gynecol 1976;126: Robson SC, Boys RJ, Hunter S, Dunlop W. Maternal hemodynamics after normal delivery and delivery complicated by postpartum hemorrhage. Obstet Gynecol 1989;74: Nelson GH. Consideration of blood loss at delivery as a percentage of estimated blood volume. Am J Obstet Gynecol 1980;138: Kodkany BS, Derman RJ, Goudar SS, et al. Initiating a novel therapy in preventing postpartum hemorrhage in rural India: a joint collaboration between the United States and India. Int J Fertil Women Med 2004;49: Geller SE, Patel A, Naik VA, et al. Conducting international collaborative research in developingnations. Int J Gynaecol Obstet 2004;87: Patel A, Goudar SS, Geller SE, et al. Drape estimation versus visual assessment for estimating postpartum hemorrhage. Int J Gynaecol Obstet 2006;93: Tourne G, Collet F, Lasnier P, Seffert P. Usefulness of a collecting bag for the diagnosis of post-partum hemorrhage. J Gynecol Obstet Biol Reprod (Paris) 2004;33:

Bölüm 2 TANIMLAMALAR ve SINIFLANDIRMA

Bölüm 2 TANIMLAMALAR ve SINIFLANDIRMA Bölüm 2 TANIMLAMALAR ve SINIFLANDIRMA A. Coker, R. Oliver S. C. Demir GİRİŞ Doğum sonu kanama terimi geleneksel olarak, 20. haftadan büyük gebelikler için kullanılır. Daha erken gebelik haftasında oluşan

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

İntrapartum Ebelik Hizmetlerinin Kapsam ve Kalitesi

İntrapartum Ebelik Hizmetlerinin Kapsam ve Kalitesi İntrapartum Ebelik Hizmetlerinin Kapsam ve Kalitesi Yrd. Doç. Dr. Nazan KARAHAN Ebeler Derneği Genel Başkanı Karabük Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Müdürü/Sağlık Bilimleri Fakültesi Ebelik Bölüm

Detaylı

Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi

Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi Dr. D. Haluk Dervişoğlu Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Birincil doğum sonu kanama gözle saptanan,

Detaylı

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği Perinatoloji Yüksek riskli gebelik Maternal ve fetal sağlığı tehdit eden, mortalite ve morbidite olasılığını

Detaylı

ACOG diyor ki GEÇ-TERM VE POST-TERM GEBELİKLERİN YÖNETİMİ. Özeti yapan: Dr. Yasemin Doğan

ACOG diyor ki GEÇ-TERM VE POST-TERM GEBELİKLERİN YÖNETİMİ. Özeti yapan: Dr. Yasemin Doğan ACOG diyor ki GEÇ-TERM VE POST-TERM GEBELİKLERİN YÖNETİMİ Özeti yapan: Dr. Yasemin Doğan Son adet tarihinden itibaren 42 0/7 gebelik haftasına ulaşan veya bu haftayı geçen gebelikler post-term gebelik

Detaylı

CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI VE YOĞUN BAKIM ÜNİTESİ'NDE MATERNAL MORTALİTE*

CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI VE YOĞUN BAKIM ÜNİTESİ'NDE MATERNAL MORTALİTE* CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI VE YOĞUN BAKIM ÜNİTESİ'NDE MATERNAL MORTALİTE* M. Feridun AKSU, Rıza MADAZLI, Mustafa ÖZGÖN, Erdal BUDAK, Yıldız KÖSE Giriş Yöntem Gereç

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

POSTPARTUM KANAMA MATERNAL MORTALİTE VE MORBİDİTE

POSTPARTUM KANAMA MATERNAL MORTALİTE VE MORBİDİTE POSTPARTUM KANAMA MATERNAL MORTALİTE VE MORBİDİTE YRD. DOÇ.DR. MEHMET SÜHHA BOSTANCI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI ÖĞRETİM ÜYESİ Tanımlar MATERNAL ÖLÜM Bir kadının, gebelik

Detaylı

AGE SUMMARY PRIMIPAR AGE

AGE SUMMARY PRIMIPAR AGE PRiMİPAR AGE Dr. A. Füsun AKSU('"). Dr. Birtan BORAN ( ) Or. A. Tarık ALTINOK (*) Dr. Umur KUVUMCUOÖLU ('") ÖZET Ocak - Aralık 98 tarihleri arasında Zeynep - Kamil Kadın ve Ço cuk Hastalıkları Hastanesi'nde

Detaylı

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 SUNUM KAPSAMI Niçin KMY yaparız? Hangi yöntemi kullanırız? KMY sonuçlarını nasıl değerlendirmemiz gerekir? Kırık

Detaylı

30.12.2014. Doğuma Yardım ve Takip. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. 13.Hafta ( 08-12 / 12 / 2014 ) DOĞUMA YARDIM VE TAKİP Slayt No: 17

30.12.2014. Doğuma Yardım ve Takip. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. 13.Hafta ( 08-12 / 12 / 2014 ) DOĞUMA YARDIM VE TAKİP Slayt No: 17 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 13.Hafta ( 08-12 / 12 / 2014 ) DOĞUMA YARDIM VE TAKİP Slayt No: 17 4 Doğum eylemi, doğum ağrılarının başlamasından, fetüsün doğumu ve plasentanın ayrılmasının

Detaylı

Normal ve Sezaryen Doğum Yapan Kadınların Doğum Konfor Düzeyine Göre Karşılaştırılması

Normal ve Sezaryen Doğum Yapan Kadınların Doğum Konfor Düzeyine Göre Karşılaştırılması Normal ve Sezaryen Doğum Yapan Kadınların Doğum Konfor Düzeyine Göre Karşılaştırılması Meryem METİNOĞLU Namık Kemal Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümü Giriş Doğum kadın hayatında yaşanılan

Detaylı

İnsizyonel Ektopik Gebeliğin Doğru Yönetimi Nasıl Olmalıdır?

İnsizyonel Ektopik Gebeliğin Doğru Yönetimi Nasıl Olmalıdır? İnsizyonel Ektopik Gebeliğin Doğru Yönetimi Nasıl Olmalıdır? Doç. Dr. Bülent Yılmaz İzmir Katip Çelebi Üni. Tıp Fak. Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Tepecik Eğitim Araş. Hast. Tüp Bebek Ünitesi 12. Zekai

Detaylı

İleri Anne Yaşı ve Gebelik Komplikasyonları İlişkisinin Araştırılması

İleri Anne Yaşı ve Gebelik Komplikasyonları İlişkisinin Araştırılması İleri Anne Yaşı ve Gebelik Komplikasyonları İlişkisinin Araştırılması Itır Aktürk, Sena Bahadıroğlu, S. Gayenur Büyükberber, Sümeyye Gürbüz Danışman: Prof. Dr. Filiz F. (Bilgin) Yanık ÖZET Bu çalışmada

Detaylı

POSTPARTUM KANAMA PROFİLAKSİSİ

POSTPARTUM KANAMA PROFİLAKSİSİ POSTPARTUM KANAMA PROFİLAKSİSİ DOÇ.DR. BANU BİNGÖL GÜNENÇ Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Yüzbinde Postpartum Kanama

Detaylı

İNDİKATÖR ADI ACİL SERVİSE 24 SAAT İÇERİSİNDE AYNI ŞİKAYETLE TEKRAR BAŞVURAN HASTA SAYISI VE ORANI İNDİKATÖR KARTI

İNDİKATÖR ADI ACİL SERVİSE 24 SAAT İÇERİSİNDE AYNI ŞİKAYETLE TEKRAR BAŞVURAN HASTA SAYISI VE ORANI İNDİKATÖR KARTI Sayfa No 1/17 ACİL SERVİSE 24 SAAT İÇERİSİNDE AYNI ŞİKAYETLE TEKRAR BAŞVURAN HASTA SAYISI VE ORANI İNDİKATÖR KARTI Acil servise 24 saat içinde aynı şikâyetle tekrar başvuran hasta sayısı ve oranının tespiti

Detaylı

NORMAL DAĞILIM VE ÖNEMLİLİK TESTLERİ İLE İLGİLİ PROBLEMLER

NORMAL DAĞILIM VE ÖNEMLİLİK TESTLERİ İLE İLGİLİ PROBLEMLER NORMAL DAĞILIM VE ÖNEMLİLİK TESTLERİ İLE İLGİLİ PROBLEMLER A) Normal Dağılım ile İlgili Sorular Sayfa /4 Hamileler ile ilgili bir araştırmada, bu grubun hemoglobin değerlerinin normal dağılım gösterdiği

Detaylı

Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı:

Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Katılımcılara; klinik mikrobiyoloji laboratuarlarında doğru, geçerli ve

Detaylı

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI VİH-YL 2007 0002 DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE

Detaylı

ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004

ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 ANALİTİK YÖNTEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1 Laboratuvarlarda yararlanılan analiz yöntemleri performans kalitelerine göre üç sınıfta toplanabilir: -Kesin yöntemler

Detaylı

ÖZET CEVAP: Oosit retrivalin hemen ardından intrauterin hcg uygulaması implantasyon oranlarını, kimyasal ve klinik gebelik oranlarını artırmaktadır.

ÖZET CEVAP: Oosit retrivalin hemen ardından intrauterin hcg uygulaması implantasyon oranlarını, kimyasal ve klinik gebelik oranlarını artırmaktadır. Intrauterine administration of hcg immediately after oocyte retrieval and the outcome of ICSI: a randomized controlled trial Oosit Retrivalden hemen sonra intrauterin hcg uygulamasının ICSI sonuçları üzerine

Detaylı

Kan Kaybı Sonrası Volüm Replasmanı

Kan Kaybı Sonrası Volüm Replasmanı Kan Kaybı Sonrası Volüm Replasmanı Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Volüm replasmanı solüsyonu endikasyonları Hipovolemi ve

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Dr. Serhat IŞIK 13.10.2011 TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD

Detaylı

İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN TIBBA KATKISI: BİYOTELEMETRİ VE HAREKETLİ HASTA İZLEME

İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN TIBBA KATKISI: BİYOTELEMETRİ VE HAREKETLİ HASTA İZLEME İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN TIBBA KATKISI: BİYOTELEMETRİ VE HAREKETLİ HASTA İZLEME Bahattin Karagözoğlu Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Elektrik - Elektronik Mühendisliği Bölümü Konularımız Biyomedikal mühendisliği

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 Banu Akadlı Ergöçmen ve Yadigar Coşkun Anne ve çocuk sağlığı açısından önemli bir konu olan doğum öncesi bakım ve doğuma yardıma ilişkin olarak TNSA-2003 den elde

Detaylı

DOĞUMDA PARTOGRAM KULLANIMI

DOĞUMDA PARTOGRAM KULLANIMI DOĞUMDA PARTOGRAM KULLANIMI Dr Özlem Gün Eryılmaz Zekai Tahir Burak Eğitim Araştırma Hastanesi Doğum Kliniği Never let the sun set twice on a laboring woman. Steer P; BMJ 1999 PARTOGRAM NEDİR? Doğum eyleminin

Detaylı

Anestezide Sıvı Tedavisi, Hesaplamalar ve Temel İlkeler

Anestezide Sıvı Tedavisi, Hesaplamalar ve Temel İlkeler Anestezide Sıvı Tedavisi, Hesaplamalar ve Temel İlkeler Anestezi yönetiminde hemodinamik anlamda stabilizasyonun en iyi şekilde sağlanmasının yolu, doğru sıvı tedavisinin uygulanmasından geçer. Hangi aşamada

Detaylı

Epizyotomi Onarımı Zamanının Postpartum Kan Belirteçlerine Etkisi

Epizyotomi Onarımı Zamanının Postpartum Kan Belirteçlerine Etkisi Trakya Univ Tip Fak Derg 2009;26(3):203-207 Klinik Çalışma - Araştırma / Original Article Epizyotomi Onarımı Zamanının Postpartum Kan Belirteçlerine Etkisi Effects of Timing of Episiotomy Repair on Maternal

Detaylı

Progesteronun Preterm Doğumları ve Düşüğü Önlemede Yeri Var mıdır? Prof. Dr. Feride Söylemez A.Ü.T.F Kadın Hastalıkları ve Doğum AD

Progesteronun Preterm Doğumları ve Düşüğü Önlemede Yeri Var mıdır? Prof. Dr. Feride Söylemez A.Ü.T.F Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Progesteronun Preterm Doğumları ve Düşüğü Önlemede Yeri Var mıdır? Prof. Dr. Feride Söylemez A.Ü.T.F Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Erken doğum: İlk bir yılda görülen infant ölümlerinin %35 inin nedeni

Detaylı

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Ektopik Gebelik Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Tanım Fertilize ovumun endometriyal kavite dışında

Detaylı

Hipertansif Hasta Gebe Kalınca Ne Yapalım?

Hipertansif Hasta Gebe Kalınca Ne Yapalım? Hipertansif Hasta Gebe Kalınca Ne Yapalım? Doç.Dr. Gülay Sain Güven Hacettepe ÜniversitesiTıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Genel Dahiliye Ünitesi 24 Mayıs 2008, Antalya Sunum Planı Gebelik-hipertansiyon

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Ta ıtı For u Dersi Adı Öğreti Dili Doğum Bilgisi ve Hemşirelik Yaklaşımı Türkçe Dersi Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans ( ) Yüksek Lisans(x ) Doktora( ) Eğiti Öğreti Siste i Örgü Öğreti X) Uzakta

Detaylı

Kronik Hipotansif Diyabetik Hemodiyaliz Hastalarında Midodrin Tedavisinin Etkinliği

Kronik Hipotansif Diyabetik Hemodiyaliz Hastalarında Midodrin Tedavisinin Etkinliği Kronik Hipotansif Diyabetik Hemodiyaliz Hastalarında Midodrin Tedavisinin Etkinliği M E T I N S A R I K A Y A, F U N D A S A R I, J I N I G Ü N E Ş, M U S T A F A E R E N, A H M E T E D I P K O R K M A

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca)

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Erişkin ve büyük çocuklarla kıyaslandığında, 12 ay altındaki infantlar gerçek anlamda yüksek boğmaca oranlarına ve boğmaca ile ilişkili ölümlerin geniş

Detaylı

Bebekte doğum öncesinde kromozomsal ve genetik anormalliklerin tespiti amacıyla yapılır.

Bebekte doğum öncesinde kromozomsal ve genetik anormalliklerin tespiti amacıyla yapılır. AMNİYOSENTEZ Gebelik sırasına bebeğin genetik hastalıkları ve doğumsal anormalliklerini tespit amacıyla doğum kesesinden alınan sıvının incelenmesidir. Doğum kesesinden alınan küçük miktarda sıvıdan çalışılan

Detaylı

DİYABETTEN KORUNMADA CİNSİYET İLİŞKİLİ FARKLILIKLAR. Dr. İlhan TARKUN Kocaeli Üniversitesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı

DİYABETTEN KORUNMADA CİNSİYET İLİŞKİLİ FARKLILIKLAR. Dr. İlhan TARKUN Kocaeli Üniversitesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTEN KORUNMADA CİNSİYET İLİŞKİLİ FARKLILIKLAR Dr. İlhan TARKUN Kocaeli Üniversitesi Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı Cinsiyet İlişkili Farklılıklar ERKEK BEYNİ KADIN BEYNİ Cinsiyet İlişkili

Detaylı

GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI

GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve 10.Hafta ( 17-21 / 11 / 2014 ) GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ VE GEBE BAKIMI Slayt No: 11 GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI 2 Doğum öncesi bakım şu amaçlara yönelik

Detaylı

Bu karşılaştırmaya göre normal yağ yakımı teknikleri ve HYPOXI süresince vücudun farklı bölgelerinde alternatif ölçümler yapıldı.

Bu karşılaştırmaya göre normal yağ yakımı teknikleri ve HYPOXI süresince vücudun farklı bölgelerinde alternatif ölçümler yapıldı. BİLİMSEL ÇALIŞMALAR İlk Çalışmalar: 1997 1997 yılında sektörde yer alan diğer yağ yakma metodlarıyla HYPOXI' nin etkinliğini karşılaştırmak amacıyla vücudun çeşitli bölgeleri baz alınarak bilimsel çalışmalar

Detaylı

Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi. Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı

Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi. Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Konunun Önemi Gebelikte karşılaşılan en sık dahili sorun HİPERTANSİYON (Tüm gebeliklerin % 6-8 i) 1. Kronik

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS SAĞLIK İŞLETMELERİ YÖNETİMİ TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS B Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Tedavi planları,esas olarak mühendislik alanında geliştirilen ve kullanılan bir yöntemdir. * Sağlık hizmetlerinde

Detaylı

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte,

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, Dünyada her bir dakikada 380 kadın gebe kalmakta, 190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, 40 kadın sağlıksız düşük yapmaktadır.

Detaylı

PERİTON DİYALİZ HASTALARINDA SIVI KONTROLÜ

PERİTON DİYALİZ HASTALARINDA SIVI KONTROLÜ PERİTON DİYALİZ HASTALARINDA SIVI KONTROLÜ LALE AKKAYA Periton Diyaliz Hemşiresi CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA HASTANESİ 25. ULUSAL BÖBREK HASTALIKLARI DİYALİZ VE TRANSPLANTASYON HEMŞİRELİĞİ

Detaylı

1)SML 2) Ön lisans 3) Lisans 4) Yüksek lisans 5) Doktora 3. Çalışma Yılı:.. yıl

1)SML 2) Ön lisans 3) Lisans 4) Yüksek lisans 5) Doktora 3. Çalışma Yılı:.. yıl Ebelerde Bilgi Beceri Kursu Eğitim Modülü Belirleme Anketi Sayın Güney Genel Sekreterliğine Bağlı Bulunan Hastanelerde Çalışan Ebe Meslektaşlarımız. Ebelik eğitimi almış, ancak daha sonraki yıllarda farklı

Detaylı

Üroonkoloji Derneği. Prostat Spesifik Antijen. Günümüzdeki Gelişmeler. 2 Nisan 2005,Mudanya

Üroonkoloji Derneği. Prostat Spesifik Antijen. Günümüzdeki Gelişmeler. 2 Nisan 2005,Mudanya Prostat Spesifik Antijen ve Günümüzdeki Gelişmeler Prostat Kanseri 2004 yılı öngörüleri Yeni tanı 230.110 Ölüm 29.900 Jemal A, CA Cancer J Clin 2004 Kanserler arasında görülme sıklığı #1 Tümöre bağlı ölüm

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

PROSTAT AMELİYATI SIRASI BAKIM. Prof. Dr. NEVİN KANAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FLORENCE NIGHTINGALE HEMŞİRELİK YÜKSEKOKULU

PROSTAT AMELİYATI SIRASI BAKIM. Prof. Dr. NEVİN KANAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FLORENCE NIGHTINGALE HEMŞİRELİK YÜKSEKOKULU PROSTAT AMELİYATI SIRASI BAKIM Prof. Dr. NEVİN KANAN İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ FLORENCE NIGHTINGALE HEMŞİRELİK YÜKSEKOKULU Ürolojik cerrahi daha kompleks ve oldukça fazla mükemmeli hedefleme yolunda gelişmesini

Detaylı

LAPAROSKOPİK SLEEVE GASTREKTOMİ SONRASI METBOLİK VE HORMONAL DEĞİŞİKLİKLER

LAPAROSKOPİK SLEEVE GASTREKTOMİ SONRASI METBOLİK VE HORMONAL DEĞİŞİKLİKLER LAPAROSKOPİK SLEEVE GASTREKTOMİ SONRASI METBOLİK VE HORMONAL DEĞİŞİKLİKLER Varlık Erol, Cengiz Aydın, Levent Uğurlu, Emre Turgut, Hülya Yalçın*, Fatma Demet İnce* T.C.S.B. Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi,

Detaylı

ACIBADEM SAĞLIK GRUBUNDA HEMŞİRELİK BAKIMINDA ETKİN MALİYET ve VERİMLİLİK ÖRNEKLERİ

ACIBADEM SAĞLIK GRUBUNDA HEMŞİRELİK BAKIMINDA ETKİN MALİYET ve VERİMLİLİK ÖRNEKLERİ ACIBADEM SAĞLIK GRUBUNDA HEMŞİRELİK BAKIMINDA ETKİN MALİYET ve VERİMLİLİK ÖRNEKLERİ Evrim ŞAHİN Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Hemşirelik Hizmetleri Müdürü 14 Mayıs 2015 tarihinde Acıbadem Üniversitesi

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Diyet yoluyla Menakinon alımı, daha az Koroner Kalp Hastalığı riski ile ilişkili: Rotterdam Çalışma

Diyet yoluyla Menakinon alımı, daha az Koroner Kalp Hastalığı riski ile ilişkili: Rotterdam Çalışma Diyet yoluyla Menakinon alımı, daha az Koroner Kalp Hastalığı riski ile ilişkili: Rotterdam Çalışma Johanna M. Geleijnse,* Cees Vermeer,** Diederick E. Grobbee, Leon J. Schurgers,** Marjo H. J. Knapen,**

Detaylı

KLİNİK LABORATUVARLARDA PRATİK YAKLAŞIM PROGRAMI MART 2016 DÖNEMİ REFERANS ARALIKLARI

KLİNİK LABORATUVARLARDA PRATİK YAKLAŞIM PROGRAMI MART 2016 DÖNEMİ REFERANS ARALIKLARI KLİNİK LABORATUVARLARDA PRATİK YAKLAŞIM PROGRAMI MART 2016 DÖNEMİ REFERANS ARALIKLARI Klinik laboratuvarlarda test çalışmalarından elde edilen sonuçlar genelde bir referans aralık verisi ile birlikte değerlendirilmektedir.

Detaylı

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir.

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. Metabolik Sendrom Araştırma Grubu Prof.Dr. Ömer Kozan Dokuz Eylül Üniv. Tıp Fak. Kardiyoloji ABD, İzmir

Detaylı

TOTAL PLASENTA PREVİALI GEBELERDE KISA SERVİKAL UZUNLUK VE ANTEPARTUM KANAMA RİSKİ

TOTAL PLASENTA PREVİALI GEBELERDE KISA SERVİKAL UZUNLUK VE ANTEPARTUM KANAMA RİSKİ TOTAL PLASENTA PREVİALI GEBELERDE KISA SERVİKAL UZUNLUK VE ANTEPARTUM KANAMA RİSKİ Short Cervical Length and Risk of Antepartum Bleeding in Women with Complete Placenta Previa İbrahim Karaca 1, Ömer Erkan

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOĞUM ÖNCESİ BAKIM Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sevmek güzel şey delikanlım, l sev bakalım. Madem ki kafanın içerisinde ışıklı bir karanlık var, benden izin sana sev sevebildiğin kadar. Yaşanan her 1 dakika da:

Detaylı

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5 ÇOCUK HASTALIKLARINDA BESLENME Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5 BESLENME Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve öğretme

Detaylı

ANALĐZ ĐÇĐN GEREKLĐ EKĐPMANLAR. Mikro pipet (1000 µl) Ependorf tüpü (1.5 ml) Cam tüp (16X100 mm)

ANALĐZ ĐÇĐN GEREKLĐ EKĐPMANLAR. Mikro pipet (1000 µl) Ependorf tüpü (1.5 ml) Cam tüp (16X100 mm) 1 GĐRĐŞ Toplam lipid tayininde sülfo-fosfo-vanillin reaksiyonu takip edilmekte olup hızlı güvenilir ve kolay bir yöntem olduğu için tercih edilmiştir. Serum içerisindeki toplam lipid miktarının kantitatif

Detaylı

Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması. Ulusal Toplantısı. 8 Aralık 2006 Ankara

Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması. Ulusal Toplantısı. 8 Aralık 2006 Ankara Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması Ulusal Toplantısı 8 Aralık 2006 Ankara Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması Ulusal Toplantısı 8 Aralık 2006 Ankara Araştırma Sonuçları Doç Dr. İsmet Koç Kavramlar

Detaylı

RENOVASKÜLER HİPERTANSİYON ŞÜPHESİ OLAN HASTALARDA KLİNİK İPUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ DR. NİHAN TÖRER TEKKARIŞMAZ

RENOVASKÜLER HİPERTANSİYON ŞÜPHESİ OLAN HASTALARDA KLİNİK İPUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ DR. NİHAN TÖRER TEKKARIŞMAZ RENOVASKÜLER HİPERTANSİYON ŞÜPHESİ OLAN HASTALARDA KLİNİK İPUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ DR. NİHAN TÖRER TEKKARIŞMAZ 20.05.2010 Giriş I Renovasküler hipertansiyon (RVH), renal arter(ler) darlığının neden

Detaylı

Bölüm 46 HASTANE DIŞI DOĞUMLAR E. Sheiner, I. Ohel, A. Hadar O.Gelişen, B. Gültekin

Bölüm 46 HASTANE DIŞI DOĞUMLAR E. Sheiner, I. Ohel, A. Hadar O.Gelişen, B. Gültekin Bölüm 46 HASTANE DIŞI DOĞUMLAR E. Sheiner, I. Ohel, A. Hadar O.Gelişen, B. Gültekin GİRİŞ Hastane dışı doğumlar genellikle hazırlıkların tamamlanıp, tıbbi personelin eşlik ettiği planlılar veya bu durumun

Detaylı

SELİN ALICI T.C İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİCİLİĞİ YÜKSEK LİSANS

SELİN ALICI T.C İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİCİLİĞİ YÜKSEK LİSANS SELİN ALICI T.C İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİCİLİĞİ YÜKSEK LİSANS ÖNCE ZARAR VERME HATA İNSANA ÖZGÜDÜR!! Hasta düşmeleri, tüm Dünya da sağlık bakım kurumlarında önemli bir hasta güvenliği

Detaylı

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması Tuncay Güçlü S.B. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Biyokimya Bölümü 16-18 Ekim 2014, Malatya GİRİŞ Kronik

Detaylı

Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2

Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2 Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2 1 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Radyoloji Ana Bilim Dalı, İzmir 2 Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği, İzmir

Detaylı

Fetus - Amru.os sıvısı - Anne organizması arasındaki ilişki ve denge önemlidir. Amnios sıvısı total protein düzeyi çeşitli araştırmalara konu

Fetus - Amru.os sıvısı - Anne organizması arasındaki ilişki ve denge önemlidir. Amnios sıvısı total protein düzeyi çeşitli araştırmalara konu MIADINDAKİ GEBELERDE AMNiOS sıvısı TOTAL PROTEİN DÜZEYİ Dr. C. ŞEN(*) Doç. D. V. OCAK (") Dr. N. HEKİM ( 0 ) Prof. Dr. S. EREZ("} ÖZl!T Fetus - Amru.os sıvısı - Anne organizması arasındaki ilişki ve denge

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev BESLENME ANTROPOLOJİSİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME ANTROPOLOJİSİ Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

METODOLOJİK TİPTE (YÖNTEMSEL) EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR:

METODOLOJİK TİPTE (YÖNTEMSEL) EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR: METODOLOJİK TİPTE (YÖNTEMSEL) EPİDEMİYOLOJİK ARAŞTIRMALAR: GENEL ÖZELLİKLERİ ve KULLANIM ALANLARI DÜTF HSAD Nisan 2010 1 Dersin Amacı: Bu dersin sonunda öğrencileri metodolojik tipte (yöntemsel) epidemiyolojik

Detaylı

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ

HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ HAZIRLAYAN HEMŞİRE: ESENGÜL ŞİŞMAN TÜRK BÖBREK VAKFI TEKİRDAĞ DİYALİZ MERKEZİ RESİRKÜLASYON NEDİR? Diyaliz esnasında, diyaliz olmuş kanın periferik kapiller dolaşıma ulaşmadan arter iğnesinden geçen

Detaylı

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM

Detaylı

Doğumun Aktif Fazında Uygulanan Hidroterapinin, Doğum Süreci, Anne Memnuniyeti ve Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Üzerine Etkisi

Doğumun Aktif Fazında Uygulanan Hidroterapinin, Doğum Süreci, Anne Memnuniyeti ve Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Üzerine Etkisi Doğumun Aktif Fazında Uygulanan Hidroterapinin, Doğum Süreci, Anne Memnuniyeti ve Doğum Sonrası Ebeveynlik Davranışı Üzerine Etkisi EBE SEMRA TUNCAY* YRD. DOÇ DR. SENA KAPLAN ** DOÇ.DR. ÖZLEM MORALOĞLU

Detaylı

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI Hipertansiyon (HT) çağımızın en önemli sağlık sorunu olup mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Türkiye de de tüm

Detaylı

Dişhekimliği Uygulamalarında Başarıyı Etkileyen Yeni Yaklaşımlar

Dişhekimliği Uygulamalarında Başarıyı Etkileyen Yeni Yaklaşımlar Dişhekimliği Uygulamalarında Başarıyı Etkileyen Yeni Yaklaşımlar Prof. Dr. Đnci Oktay Meslek Deneyimi? Bilimsel Araştırma? Uzman Görüşü? Meslek pratiğinde başarılı olmak, tüm dişhekimlerinin ortak amacıdır.

Detaylı

Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı

Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Kanıta Dayalı Tıp ve Kan Bankacılığı Dr. Ayşen Timurağaoğlu Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, Hematoloji Bilim Dalı Kanıta dayalı tıp veya kanıta dayalı uygulama bilimsel metodlara dayanarak elde edilmiş

Detaylı

Travma. Ülkemizde travma nedeniyle ölümlerde trafik kazaları birinci sırada yer alırken; iş kazaları 2. sırada yer almaktadır.

Travma. Ülkemizde travma nedeniyle ölümlerde trafik kazaları birinci sırada yer alırken; iş kazaları 2. sırada yer almaktadır. Doç. Dr. Onur POLAT Travma Ülkemizde travma nedeniyle ölümlerde trafik kazaları birinci sırada yer alırken; iş kazaları 2. sırada yer almaktadır. 2 Altın Saat Ölümlerin yaklaşık %30 u ilk birkaç saat içinde

Detaylı

Üniversitesi. Hastalıkları. Dalı. Yazışma Adresi: Yrd. Doç. Dr. Bülent Çakmak Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp. Fakültesi

Üniversitesi. Hastalıkları. Dalı. Yazışma Adresi: Yrd. Doç. Dr. Bülent Çakmak Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp. Fakültesi Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2013;5 (3):140-144 Orijinal Makale Çakmak B. Obstetrikte Kan Transfüzyonu: Bir Üniversite Hastanesi Klinik Deneyimi Blood Transfusion In Obstetrics: Clinical

Detaylı

Konjenital Kalp Cerrahisinde Periferik Venöz Basınç Santral Venöz Basınca Alterna=f Olabilir Mi?

Konjenital Kalp Cerrahisinde Periferik Venöz Basınç Santral Venöz Basınca Alterna=f Olabilir Mi? Konjenital Kalp Cerrahisinde Periferik Venöz Basınç Santral Venöz Basınca Alterna=f Olabilir Mi? Onur IŞIK 1, Cengiz SAHUTOĞLU 2, Zeliha Korkmaz DİŞLİ 3, İsmail AYTAÇ 1, Olcay Murat Dişli 4, Ali KUTSAL

Detaylı

THD TÜRKBA ALTINDA BİR HEMATOLOJİ HASTA KAYIT PROGRAMI: ÇEKİRDEK. Prof. Dr. Yahya Büyükaşık. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

THD TÜRKBA ALTINDA BİR HEMATOLOJİ HASTA KAYIT PROGRAMI: ÇEKİRDEK. Prof. Dr. Yahya Büyükaşık. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi THD TÜRKBA ALTINDA BİR HEMATOLOJİ HASTA KAYIT PROGRAMI: ÇEKİRDEK Prof. Dr. Yahya Büyükaşık Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Erişkin Hematoloji Ünitesi, ANKARA Klinik tıp alanında bilimsel yaklaşım

Detaylı

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi?

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi? GEBELİKTE HEPATİT Gebelik ve hepatit Gebelik ve hepatit iki ayrı durumu anlatır. Birincisi gebelik sırasında ortaya çıkan akut hepatit tablosu, ikincisi ise kronik hepatit hastasının gebe kalmasıdır. Her

Detaylı

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ Prof. Dr. Fırat ORTAÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD. Jinekolojik Onkoloji Departmanı Polikistik Over Sendromu(PKOS)

Detaylı

Fayda-Maliyet Analizi

Fayda-Maliyet Analizi Fayda-Maliyet Analizi FMA kursunun birinci bölümü: 30.5 3.6.2011 Eğitmen: Sn. Neill BOOTH Sağlık alanında fayda-maliyet düşüncesinin uygulamaları konusunda deneyim (sağlık ekonomisi ve ekonomik değerlendirme)

Detaylı

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Doç. Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10.05.2010 1 Amaç : Tıp Fakültesi Dönem III öğrencileri, aşırı doğurganlık,

Detaylı

Postpartum dönemde anne ve babaların yenidoğan ARAŞTIRMA bakımına (Research ilişkin gereksinimlerinin Report) belirlenmesi

Postpartum dönemde anne ve babaların yenidoğan ARAŞTIRMA bakımına (Research ilişkin gereksinimlerinin Report) belirlenmesi Postpartum dönemde anne ve babaların yenidoğan ARAŞTIRMA bakımına (Research ilişkin gereksinimlerinin Report) belirlenmesi POSTPARTUM DÖNEMDE ANNE VE BABALARIN YENİDOĞAN BAKIMINA İLİŞKİN GEREKSİNİMLERİNİN

Detaylı

Kesici delici alet yaralanmaları izlenmelidir.

Kesici delici alet yaralanmaları izlenmelidir. Kesici delici alet yaralanmaları izlenmelidir. Kan ve vücut sıvılarının sıçramasına maruz kalan çalışanlar izlenmelidir. Yoğun bakım mortalite oranları izlenmelidir. İndikatör kartı hazırlanmalıdır. Yoğun

Detaylı

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Kahramanmaraş 1. Biyokimya Günleri Bildiri Konusu: Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Mehmet Aydın DAĞDEVİREN GİRİŞ Fetuin-A, esas olarak karaciğerde

Detaylı

DÜŞÜKLER VE ÖLÜ DOĞUMLAR 6

DÜŞÜKLER VE ÖLÜ DOĞUMLAR 6 DÜŞÜKLER VE ÖLÜ DOĞUMLAR 6 Sabahat Tezcan ve Alanur Çavlin Bozbeyoğlu Bu bölümde isteyerek düşükler, kendiliğinden düşükler ve ölü doğumlara ilişkin bulgular sunulmaktadır. Ölü doğumlar ve kendiliğinden

Detaylı

Maternal near miss morbidite kavramı ve. Maternal mortaliteyi azaltıcı stratejiler

Maternal near miss morbidite kavramı ve. Maternal mortaliteyi azaltıcı stratejiler Maternal Fetal Tıp ve Perinatoloji Derneği ve Uludağ Üniversitesi Tıp fakültesi Perinatolojide Güncel Konular 13 Nisan 2014 Bursa Kervansaray Hotel Maternal near miss morbidite kavramı ve Maternal mortaliteyi

Detaylı

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (6) ARAŞTIRMA RESEARCH ARTICLE BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ Atilla Senih MAYDA*, Türker ACEHAN**, Suat ALTIN**, Mehmet ARICAN**,

Detaylı

KORDON KANI BANKACILIĞINDA TOPLAYICI BAĞIMSIZ PERİNATAL MATERNAL KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ

KORDON KANI BANKACILIĞINDA TOPLAYICI BAĞIMSIZ PERİNATAL MATERNAL KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ KORDON KANI BANKACILIĞINDA TOPLAYICI BAĞIMSIZ PERİNATAL MATERNAL KABUL EDİLEBİLİRLİK KRİTERLERİ Dr. Doruk Cevdi KATLAN Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum / Perinatoloji NEDEN

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

TOMRUK HACMİNİN TAHMİNİNDE KULLANILAN CENTROID METOD VE DÖRT STANDART FORMÜLÜN KARŞILAŞTIRILMASI

TOMRUK HACMİNİN TAHMİNİNDE KULLANILAN CENTROID METOD VE DÖRT STANDART FORMÜLÜN KARŞILAŞTIRILMASI Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi Seri: A, Sayı: 1, Yıl: 2002, ISSN: 1302-7085, Sayfa:115-120 TOMRUK HACMİNİN TAHMİNİNDE KULLANILAN CENTROID METOD VE DÖRT STANDART FORMÜLÜN KARŞILAŞTIRILMASI

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

PULS-OKSİMETRİ. Dr. Necmiye HADİMİOĞLU. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı

PULS-OKSİMETRİ. Dr. Necmiye HADİMİOĞLU. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı PULS-OKSİMETRİ Dr. Necmiye HADİMİOĞLU Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Puls oksimetre, Pulsatil atımı olan arterlerdeki farklı hemoglobinlerin ışık emilimlerini

Detaylı

İnvaziv Aspergilloz da Tedavi Yaklaşımları

İnvaziv Aspergilloz da Tedavi Yaklaşımları İnvaziv Aspergilloz da Tedavi Yaklaşımları Dr. Murat Akova Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı, İnfeksiyon Hastalıkları Ünitesi, Ankara 1 2 3 İnvaziv aspergillozda mortalite

Detaylı

Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince "bildirimi zorunlu

Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince bildirimi zorunlu 6 Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince "bildirimi zorunlu hastalıklar listesi"ne alınmış olmasına rağmen ülkemizde

Detaylı

Belge No: Yayın Tarihi: Güncelleme Tarihi: Güncelleme No: Sayfa No: EKÖ/YÖN 20 19.08.2009-1 1/5 GÜNCELLEME BİLGİLERİ

Belge No: Yayın Tarihi: Güncelleme Tarihi: Güncelleme No: Sayfa No: EKÖ/YÖN 20 19.08.2009-1 1/5 GÜNCELLEME BİLGİLERİ EKÖ/YÖN 20 19.08.2009-1 1/5 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama - 0 - EKÖ/YÖN 20 19.08.2009-1 2/5 1. AMAÇ Bu yönergenin amacı; çalışanların iş kazası sonucu yaralanmalarında bildirimin

Detaylı

MENAPOZ DÖNEMİ MENAPOZ DÖNEM VE HORMONLAR

MENAPOZ DÖNEMİ MENAPOZ DÖNEM VE HORMONLAR MENAPOZ DÖNEMİ VE HORMONLAR DR.ALEV ÖKTEM Menapozun Nedeni Overlerdeki oositlerin üreme yaşlanması sırasında ovülasyon ve atrezi nedeniyle tükenmesidir Kronolojik yaş üreme yaşlanmasının tespiti için çok

Detaylı