AKIM ŞEMALARI Dr.Hasip Yeniova

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AKIM ŞEMALARI Dr.Hasip Yeniova"

Transkript

1 AKIM ŞEMALARI Dr.Hasip Yeniova 1. Giriş. Akõm Şemalarõnõn Gösterilişi..1 Blok diagramlar. Resim şeklinde gösterilen akõm şemalarõ.3 Akõş hõzlarõnõn gösterilişi.4 Akõm şemasõ üzerinde yer alan diğer veriler.5 Yerleşim planõ (Layout).6 Verilerin kesinliği ve doğruluğu.7 Hesaplamalarda kullanõlan temeller.8 Kesikli prosesler.9 Yardõmcõ üniteler.10 Ekipmanlara kod ve ad verilmesi Örnek akõm şemalarõ. Akrilonitril in polimerizasyonu Nitrik asit üretim prosesi 3. Hesaplamalar 3.1 Temeller 3. Akõm şemasõ üzerinde yer alan çeşitli üniteler için kütle ve enerji denklikleri Şift konvertörü 3.. Dikloretan üretimi 3..3 Nitrik asit üretimi 4. Bilgisayar Destekli Akõm Şemalarõ. 4.1 Tam ve yatõşkõn hal benzeşim (simulasyon) proğramlarõ. 4. Bilgi akõm diagramlarõ. 4.3 Örnek: Nitrobenzen den anilin üretimi 5. Basit Kütle Denkliği Proğramlarõ 5.1 Fraksiyon katsayõlarõ kavramõ ve kütle denkliklerinin matriks formda gösterilmesi. 5. Örnek: İzopropil alkolden aseton üretimi. 6. Borulandõrma ve Enstrümantasyon (PNI) ANKARA Eylül 003 1

2 AKIM ŞEMALARI 1. GİRİŞ Akõm şemalarõ, proses tasarõmõnda anahtar döküman olarak adlandõrõlacak kadar önemli bir konudur. Akõm şemalarõ üzerinde tasarõmda yer alan ekipmanlar, akõm hatlarõ, akõmlarõn hõzlarõ, bileşimleri ekipmanlarõn işletme koşullarõ yer alõr. Hazõrlanan bir akõm şemasõ proje grubunda yer alan uzman tasarõmcõlarõn kullanõmõna sunulur. Uzman tasarõmcõlarõn yapacaklarõ işler arasõnda borulandõrma ve enstrümantasyon, ekipman tasarõmõ, yerleşim planõnõn hazõrlanmasõ gibi işler yer alõr. İşletme personeli de işletme kõlavuzlarõnõn hazõrlanmasõ ve işletme teknisyenlerinin eğitimi için gerekli dökümanlarõn hazõrlanmasõ amacõyla akõm şemalarõnõ kullanõrlar. Akõm şemalarõ, işletmeye alma çalõşmalarõ (start up) sõrasõnda prosesin işletme performansõnõn tasarõm değerleriyle kõyaslanmasõ amacõyla da kullanõlõr. Akõm şemalarõ, prosesde yer alan her bir ünite için ve tüm proses için yapõlan kütle ve enerji denklikleri temel alõnarak oluşturulur. Akõm şemalarõ üzerinde yer alan niceliklerin hesaplanmasõ, büyük ve kompleks tesisler için oldukça güç ve zaman alõcõdõr. Bu nedenle proses şemalarõ, günümüzde bilgisayar destekli olarak hazõrlanmaktadõr. Bilgisayar destekli olarak çalõşmanõn diğer bir üstünlüğü ise alternatif akõm şemalarõnõn oluşturulmasõ, en uygun prosesin seçimi ve en uygun proses koşullarõnõn saptanmasõnda getirdiği kolaylõklardõr. Akõm şemalarõnõn hazõrlanmasõnda yararlanõlan bazõ bilgisayar proğramlarõn adlarõ ve özellikleri ve basit bir akõm şemasõ hazõrlanmasõnda kullanõlan bir bilgisayar proğramõnõn detaylarõ (Massball) Sinnot, RK.1983, Chemical Engineering Design adlõ kaynakta verilmiştir. Bir prosesin tasarõmõnda, akõm şemasõnõn ortaya konulmasõndan sonraki adõm borulandõrma ve enstrümantasyon (P&I) şemasõnõn hazõrlanmasõdõr. Bu şema, MÜHENDİSLİK AKIM ŞEMASI veya MEKANİK AKIM ŞEMASI olarak da adlandõrõlõr.. AKIM ŞEMALARININ GÖSTERİLİŞİ Akõm şemasõ, prosesi tanõmlayan bir döküman olmasõ olmasõ nedeniyle açõk, anlaşõlõr, doğru ve tam olmalõdõr. Çeşitli tipte akõm şemalarõ vardõr. Bunlar hakkõnda kõsa bilgiler aşağõda verilmiştir..1 Blok diağramlar Blok diagram en basit gösterim şeklidir. Çizimde yer alan her bir blok bir ekipmanõ veya prosesin belirli bir adõmõnõ simgeler. Bugüne değin okumuş olduğunuz birçok dersin içeriğinde karşõlaşmõş olduğunuz prosesler size blok diagramlarla gösterildi. Kare, dikdörtgen, daire gibi Şekillerden oluşan ve hatta bazõlarõnda akõmlarõn akõş hõzlarõnõn ve bileşimlerininde gösterildiği bu diagramlarõn mühendisler için pek fazla kullanõmõ ve yararõ yoktur. Bu diagramlar, ön raporlarõn hazõrlanmasõnda ve eğitim amacõyla kullanõlõr.. Resim Şeklinde gösterilen akõm Şemalarõ Ayrõntõlõ akõm şemalarõnda, ekipmanlar genelde belirli bir stile (tarza) uygun olarak çizilirler. Bu çizim tarzõ her nekadar ünlü karikatirüstümüz Bedri Koraman'õn çizim stiline benzesede kullanõlan semboller ve çizimler belirli standartlara uymalõdõr. İngiliz standartlarõndan BS 1553 (1977), Mühendislikte kullanõlan grafik sembollere ayrõlmõş olup bu kaynağõn 1.bölümünde borulandõrma sistemlerine yer verilmiştir. Bu standartdan seçilen bazõ semboller Ek-1 verilmiştir. Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü (ANSI)'de akõm şemalarõnõn hazõrlanmasõnda kullanõlan bir semboller dizini hazõrlamõştõr.

3 .3 Akõş hõzlarõnõn gösterilişi Her bir bileşenin akõş hõzõ, toplam akõş hõzlarõ ve akõmlarõn yüzde bileşimleri akõm şemalarõ üzerinde çeşitli Şekillerde gösterilebilir. En basit yöntem, Şekil-1 de akrilonitrilin polimerizasyon prosesi için gösterildiği gibi sadece önemli üniteleri göz önüne alarak akõm hatlarõ boyunca yerleştirilen bloklarõn içerisine verilerin yazõlmasõdõr. Daha iyi bir akõm şemasõ Şekil- de nitrik asit üretim prosesi için verilmiştir. Bu şemadan görülebileceği gibi her akõm hattõna bir numara verilerek akõmlarõn özellikleri şemanõn altõndaki çizelgeye yazõlmõştõr. Bu yöntem profesyonel tasarõmcõlar tarafõndan tercih edilir.4 Akõm Şemasõ üzerinde yer alan diğer veriler Akõm şemalarõ üzerine yazõlan diğer bilgiler müşterinin talebine ve tasarõmcõnõn pratiğine bağlõdõr. Şema üzerine yazõlan bilgileri iki grupta toplayabiliriz: Zorunlu bilgiler. 1. Akõmõn bileşimi; i) her bir bileşenin akõş hõzõ kg/st olarak veya ii) akõmõn ağõrlõkça yüzde bileşimi verilir.. Akõmõn toplam akõş hõzõ kg/st olarak verilir. 3. Akõmõn sõcaklõğõ o C olarak yazõlõr. 4. Nominal işletme basõncõ (istenilen işletme basõncõ) yazõlõr. Seçimli bilgiler 1. Molar yüzde bileşimler.. Akõmlarõn ortalama olarak fiziksel özellikleri, örneğin; i) yoğunluk, kg/m 3 ii) viskozite, mns/m 3. Bir iki kelimeyle tanõmlanabilecek Şekilde akõmlara birer ad verilmesi. 4. Akõmlarõn entalpisi, kj/st. Akõmlarõn fiziksel özelliklerinin, akõm şemasõnõn hazõrlanmasõndan sorumlu proses mühendisi tarafõndan hesaplanmasõ, ünite tasarõmlarõnõ yapan uzman tasarõmcõlara kolaylõk sağlar. Ayrõca tasarõm ekibinde yer alan tüm gruplar aynõ fiziksel özellikleri kullanmõş olur..5 Yerleşim planõ (LAYOUT) Prosesde yer alan temel ekipmanlarõn akõm şemasõ üzerinde sõrasõyla gösterilmesidir. Bazen gerekli olduğunda, õsõ değiştirici pompa gibi yardõmcõ ekipmanlarda şema üzerinde sõrasõyla gösterilir. Amaç madde akõmõnõ gerçekteki şekline uygun olarak gösterebilmektir. Şema üzerinde, temel ekipmanlar gerçek büyüklüklerine kõyasla daha büyük bir orantõda, yardõmcõ ekipmanlar ise daha küçük bir orantõda gösterilirler. Fazla sayõda ünite içeren kompleks proseslerin akõm şemalarõ tek bir kağõda sõğdõrõlamadõğõ durumda biribirini izleyen birden fazla sayõda kağõt üzerine çizim yapõlõr. Akõm hatlarõ numaralandõrõlõr ve bir önceki sayfadan gelen veya bir sonraki sayfaya devam eden akõm hattõnõn numarasõ çift daire içinde gösterilir. Bu akõm hattõnõn hangi sayfadan geldiği veya hangi sayfaya devam ettiği çift dairenin altõna sayfa numarasõ yazõlarak belirtilir. Akõmlarõn özellikleri ve diğer bilgiler ekipman yerleşim planõnõn altõnda veya üzerinde yer alan çizelgede gösterilir. Bileşenlerin adlarõ çizelgenin sol başõndaki kolonda yer almalõ, akõmlarõn numaralarõ ise çizelgenin üst satõrõna sõrayla yazõlmalõdõr. İki akõm hattõnõn birleştiği bir noktadan sonra veya herhangibir üniteden çõkan akõmõn bileşiminin değişmediği durumlarda da bu akõm hatlarõnada yeni bir numara verilmesi ve akõm hattõyla ilgili bilgilerin tekrar yazõlmasõ gerekir. Unutmayõnõzki çizdiğiniz akõm şemasõnõn sizin için ne kadar açõk ve anlaşõlõr olmasõndan ziyade başka birisi için ne kadar açõk ve anlaşõlõr olduğu önemlidir. 3

4 4

5 5

6 6

7 .6 Verilerin kesinliği ve doğruluğu Proses akõm şemalarõ üzerine yazõlan verilerin yüksek bir doğruluk derecesinde olmasõ gerekmez. Verileri virgülden sonra bir basamaklõ olarak yazmak yeterlidir. Eğer akõm veya bileşenlerden birisi için yazõlacak bir veri uyulmasõ gereken hassasiyet derecesinden çok küçükse bu verinin daha yüksek bir hassasiyet derecesinde yazõlmasõ gerekir. Çok daha küçük değerler ise 'eser' miktarda olarak yazõlõr. Sözü edilen bu çok küçük değer prosesi kõsõtlayan bir öneme sahipse 'ppm' olarak belirtilmelidir. Bazõ durumlarda eser miktardaki maddeler çok önemlidir. Örneğin; katalizör zehirlenmesine neden olan ve malzeme seçimini etkileyen maddeler söz konusu olduğunda bu maddelerin miktarlarõ belirtilmelidir..7 Hesaplamalarda kullanõlan temeller Akõm şemasõ üzerine yazõlan değerlerin hesaplanmasõnda kullanõlan temeller akõm şemasõ üzerinde belirtilmelidir. Bu temeller içerisinde; yõllõk işletme süresi, reaksiyon verimi ve fiziksel verimler, enerji denkliğinde kullanõlan ortam sõcaklõğõ, hesaplamalarda kullanõlan varsayõmlar yer alõr..7 Kesikli prosesler Kesikli prosesler için hazõrlanan akõm şemalarõnda gösterilen değerler tek bir dolum (batch) için gerekli miktarlardõr. Eğer sözü edilen kesikli proses, sürekli bir prosesin bir parçasõ ise ona ait akõm şemasõ sürekli prosesin akõm şemasõ içerisinde gösterilir ve sõnõrlarõ belirtilir. Sürekli proseslerde kg/st olarak yazõlan miktarlar keskli proses için kg/dolum olarak yazõlõr. Örneğin sürekli bir polimerizasyon prosesi için gerekli katalizörün hazõrlanmasõ kesikli bir prosesdir..9 Yardõmcõ üniteler Bir karõşõklõğa neden olmamasõ amacõyla yardõmcõ ünitelerden gelen veya yardõmcõ ünitelere giden akõm hatlarõ aynõ akõm şemasõ üzerinde gösterilir ve bu hatlarõn üzerine ne olduklarõ belirtilir..10 Ekipmanlara kod ve ad verilmesi Akõm şemasõnda yer alan her ekipman bir ad ve kod numarasõ verilerek tanõmlanõr. Ekipmanõn tanõmõ, genellikle bir harf ve bir kaç basamaklõ sayõdan oluşur. Örneğin; R: Reaktör, H: Isõ değiştirici, C: Kolon 3. HESAPLAMALAR Kütle ve enerji denkliklerinden yararlanõlarak akõmlarõn miktar ve bileşimlerinin hesaplanmasõ ve bu değerlerin tasarõm denklemleri ve tasarõm kõsõtlamalarõyla birleştirilmesi sonucu akõm şemalarõnõn üzerine yazõlacak değerler elde edilir. Bu hesaplamalar sayõsal olarak veya bilgisayar yardõmõyla yapõlõr. Bu bölümde, hesaplamalarda geçen bazõ kavramlar vurgulandõktan sonra çeşitli ekipmanlarõn akõm şemalarõnõn hazõrlanmasõ için yapõlan sayõsal hesaplamalara örnekler verilmiştir. Daha önce de belirtildiği tasarõm çalõşmalarõnda dõş ve iç kõsõtlamalar olmak üzere iki tür tasarõm kõsõtlamalarõ vardõr. Bunlar; Dõş kõsõtlamalar: Tasarõmcõnõn kontrolunda olmayan kõsõtlamalardõr. i. Müşteri talebine göre belirlenen ürün spesifikasyonlarõ ii. Alevlenme limiti v.b. temel güvenlik konularõ iii. Hükümet tarafõndan saptanan atõk spesifikasyonlarõ bu tür kõsõtlamalara örnektir. 7

8 İç kõsõtlamalar: Prosese ve ekipmanlarõn fonksiyonlarõna bağlõ olan kõsõtlamalardõr. i. Proses stokiometrisi, dönüşüm oranõ ve verim ii. Kimyasal denge iii. Sõvõ-sõvõ ve gaz-sõvõ ayõrma işlemlerinde faz dengesi iv. Azeotrop karõşõmlar v. Enerji denkliğinde karşõlaşõlan kõsõtlamalar. Örneğin, flash damõtmada olduğu gibi enerji ve kütle denkliklerinin birbirini etkilemesi. vi. Ekipman tasarõmõnda karşõlaşõlan kõsõtlamalardõr. Kompleks proseslerin detay tasarõmõ yapõlmadan önce basit bir akõm şemasõ oluşturulur. Bu şema tasarõm ekibinde çalõşanlar arasõnda iletişimin kolay sağlanmasõ açõsõndan yararlõdõr. 3.1 TEMELLER 1. Zaman: Hiçbir tesis sürekli olarak işletilemez. Bakõm için gerekli önceden planlanmõş duruşlar olmalõdõr. Ekipmanlarõn temizlenmesi, katalizörlerin yenilenmesi, kolon dolgu maddelerinin değiştirilmesi ve benzeri işler bakõm zamanlarõnda yapõlõr. Duruş sürelerinin sõklõğõ ve bu nedenle ortaya çõkan üretim kaybõ prosesin türüne bağlõdõr. Çoğu kimya ve petrokimya tesisinde yõllõk işletme süresi, bir yõlõn % i arasõndadõr. Genellikle 8000 saat kabul edilir.. Ölçek faktörü: Akõm şemasõndaki hesaplamalarõ prosesde yer alan ekipman sõrasõna uyarak yapmak kolaylõk sağlar. Ham maddeden (girdi) son ürüne doğru bir yol izlenir. İstenilen üretim hõzõ girdi üzerinden değil ürün üzerinden verilir. Bu nedenle hesaplamalar için bir temel seçilmelidir. Örneğin, 100 kmol/st hammadde temel olarak alõnabilir. Bu durumda akõmlarõn gerçek değeri; her bir akõmõ, istenilen üretim hõzõ üzerinden hesaplanmõş ölçek faktörüyle çarparak elde edilir. Mol/st ürün Ölçekfaktö rü = 100 kmol hammadde için elde dilen ürün miktarõ (mol)) 3. AKIM ŞEMASINDA YER ALAN ÇEŞİTLİ ÜNİTELER İÇİN YAPILAN HESAPLAMALAR Reaktörlerde ve denge kademelerinde, sabit akõmlarõn bileşimlerinin hesaplanmasõnda, enerji ve kütle denkliklerinin birlikte kullanõlmasõ için izlenen yöntemler bu bölümde örneklerle açõklanmõştõr. Örnek-1 Hidrojen gazõ üretim yöntemlerinden biri; petrol rafinerilerinde reforming ünitesinden çõkan gaz akõmõnõ shift konvertöründe su-gaz reaksiyonuna sokarak gazlar içerisindeki CO 'i hidrojene dönüştürmektir. o CO + HO CO + H H98 = kj/kmol Bu örnekte; konvertöre giren gaz akõmõnõn bileşimi ve buhar/gaz oranõ bilindiği durumda konvetörü terkeden akõmõn bileşiminin hesaplanmasõ istenmektedir. Konvertörde, tepkime katalitik ortamda gerçekleştirilmekte ve çõkan akõmõn kimyasal dengeye ulaştõğõ kabul edilmektedir. Reforming ünitesinden çõkan gaz akõmõ içerisinde kuru gaz üzerinden mol olarak; %8,5 CO, %11 CO, %76,5 H bulunmaktadõr. Konvertöre giren akõmõn sõcaklõğõ 500 o K olup konvertöre giren 1 mol CO başõna 3 mol H O buharõ gönderilmektedir. Konvertörden çõkan akõmõn sõcaklõğõnõ ve bileşimini hesaplayõnõz. 8

9 1 500 o K Temel: 100 kmol/st kuru gaz (girdi) Girdi akõmõndaki su buharõ = 3x11 = 33 kmol ; Karbonmonoksidin dönüşüm oranõ, C ise tepkimeye giren karbonmonoksid mol sayõsõ, tepkimenin stokiometrisi de göz önüne alõndõğõnda 11C dir. Aşağõda stokiometrik tablo ve bileşenlerin özgül õsõlarõ verilmiştir. Bileşen Girdi akõmõ, Çõkan akõm Cp o kj/kmol K Mol sayõsõ Mol sayõsõ A b c d CO C E E E-9 CO (1-C) E- 7.9 E E-9 H O C E E E-9 H C E E E-9 Konvertörden çõkan gaz akõmõnõn ideal olduğu ve termodinamik dengeye ulaştõğõ varsayõlmaktadõr. Ayrõca tepkimenin stokiometrisinden dolayõ denge sabiti üzerine basõncõn etkisi yoktur. PCO P (8.5 11C)( C) K H + + p = Kp = (1) PCO PH 11(1 C)(33 11C) K p, aynõ zamanda sõcaklõğa bir sabittir. Çeşitli tepkimelerin sõcaklõğa bağlõ olarak denge sabitleri Değişik kaynaklardan yararlanarak bulunabilir. Örneğin tepkimenin serbest enerji değişimi, G biliniyorsa, G = -RTlnK p bağõntõsõndan yararlanarak hesaplanabilir. Veya termodinamik kitaplarõnda 1/T ; logk p şeklinde verilen nomogramlardan yararlanarak bulunabilir *. Bu örnekte, Technical Data on Fuel, Spiers adlõ kaynaktan CO + H = CO + H O tepkimesi için sõcaklõğa bağlõ olarak verilen K p değerleri kullanõlmõştõr. O nedenle; 1 nolu bağõntõ, ( 11 K p - 11) C + ( 935 K p ) C + ( 650 K p 363 ) = 0 şeklinde yazõlabilir. Tepkime egzoterm olduğu için adyabatik işletim tercih edilmiştir. Soğutma yapõlmayõp, dõğarõya olan õsõ kayõplarõ en aza indirilecektir. Konvertörden çõkan gazlarõn sõcaklõğõ da dönüşüm oranõna bağlõ olduğundan, konvertör çõkõş sõcaklõğõ denge bağõntõsõnõ ve adyabatik işletim için enerji denkliğini sağlamalõdõr. Bu amaçla aşağõda verilen çözüm algoritmasõ uygulanabilir. 1. Dönüşüm oranõ, C için bir varsayõm yapõlõr.. Bu dönüşüm oranõ için 1 nolu bağõntõdan K p değeri hesaplanõr. 3. K p = F(T) den (termodinamik bağõntõlar veya nomogramlardan) T çõkõş sõcaklõğõ bulunur. 4. Adyabatik işletim için enerji denkliğinden dõşarõya verilen Q õsõsõ hesaplanõr. 5. Q=0 olup olmadõğõ kontrol edilir. Hesaplamalara (iterasyona) Q=0 olana dek devam edilir. Bilgisayar kullanma imkanõnõz varsa aşağõda verilen basit enerji denkliği programõnõ kulanarak çözüm yapõnõz. Böyle bir imkana sahip değilseniz bile programõn algoritmasõnõ izleyerek ve hesap 9

10 makinesi kullanarak çözüme ulaşmağa çalõşõnõz. Sonuçlar: Dönüşüm Çõkan akõm Çõkan akõmõn bileşimi, Mol Aktarõlan Oranõ K p.10 Sõcaklõğõ Isõ, Q C o K CO CO H O H Referans sõcaklõk 98 o K alõnmõştõr. Yapõlan üç iterasyondan sonra Q; T grafiği çizilerek, Q= 0 için T= 580 o K bulunur. C 10 KISA ENERJİ DENKLİĞİ PROGRAMI C 0 SİSTEME VERİLEN veya SİSTEMDEN UZAKLAŞTIRILAN ISI MİKTARININ C 3 HESAPLANMASI 4 COMMON A(10),B(10),C(10),D(10) 5 WRITE(*,*) 6 WRITE(*,*) ***** ENERJİ ******* 7 WRITE(*,*) Enerji Denkliği Programõ 8 WRITE(*,*) 9 WRITE(*,*) AKIŞ HIZLARI KMOLl/ST, SICAKLIK, K, REFERANS SICAKLIK 98 K 35 WRITE(*,*) 40 WRITE(*,*) ******BİLEŞEN SAYISINI GİRİNİZ***** 50 READ(*,*) N1 60 WRITE(*,*) ISI KAPASİTESİ VERİLER, A+BT+CT**+DT**3 70 DO 110 I=1,N1 80 WRITE(*,*) I,.BİLEŞEN İÇİN A,B,C,D KATSAYILARINI YAZINIZ 90 READ(*,*) A(I), B (I), C (I), D (I) 100 WRITE(*,*)A(I), B (I), C (I), D (I) 110 CONTINUE 10 H4=H5=H6=Q=0 130 WRITE(*,*) *******SİSTEME GİREN AKIM SAYISINI YAZINIZ****** 140 READ(*,*) S1 150 DO 0 I=1,S1 155 WRITE(*,158) I 158 FORMAT(X,I5, BESLEME AKIMININ SICAKLIGINI VE BİLESEN SAYISINI GIRINIZ ) 170 READ(*,*) T1,N 180 CALL DUYISI(I,T1,N,H4) 190 WRITE(*,*) AKIMIN DUYULAN ISISI=,H4, KJ/ST C 00 BESLEME AKIMLARININ TOPLAM DUYULAN ISISI 10 H5=H5+H4 0 CONTINUE 30 WRITE(*,*) *****URUN AKIMLARININ SAYISININ YAZINIZ***** 40 READ(*,*) S1 50 DO 30 I=1,S1 60 WRITE(*,*) I,.URUN AKIMLARI ICIN AKIM SICAKLIGINI, VE BILESEN SAYISINI GIRINIZ 70 READ(*,*) T1,N 10

11 80 CALL DUYISI(I,T1,N,H4) 90 WRITE(*,*) AKIMIN DUYULAN ISISI=,H4, KJ/ST C 300 URUN AKIMLARININ TOPLAM DUYULAN ISISI 310 H6=H6+H4 30 CONTINUE 330 WRITE(*,*) ******REAKSIYON VE FAZ DEGISIM SAYISINI GIRINIZ 340 READ(*,*) N4 345 IF (N4.EQ.0) GOTO WRITE(*,*) 360 WRITE(*,*) TEPKIME ISISI/DUYULAN ISI (KJ/MOL) VE DEGISIME, UGRAYAN MIKTARI (MOL/ST) GIRINIZ 365 WRITE(*,*) SISTEMDE ACIGA CIKAN ISI POZITIF OLARAK ALINACAK 366 WRITE(*,*) ABSORBLANAN ISI NEGATIF 370 DO 40 I=1,N4 380 WRITE(*,*) BIR SONRAKI TEPKIME/FAZ DEGISIMI 390 READ(*,*) R,F 400 H7=F*R 410 Q1=Q1+H7 40 CONTIUE C 430 ISI DENKLIGI 440 Q=H6-H5-Q1 450 IF (Q.LT.0) GOTO WRITE(*,*) SISTEME VERILMESI GEREKEN ISI MIKTARI=,Q, KJ/ST 470 GOTO WRITE(*,*) SISTEMIN DISARIYA VERDIGI ISI MIKTARI=,-Q, KJ/ST 490 WRITE(*,*) TEKRAR HESAPLAMA YAPMAK ISTERMISINIZ? EVET ISE 1 HAYIR ISE 0 GIRINIZ 500 READ(*,*) P1 510 IF (P1.EQ.0) GOTO GOTO STOP 535 END C ALT PROGRAM C 540 AKIMLARIN DUYULAN ISILARININ HESAPLANMASI 545 SUBROUTINE DUYISI (I, T1, N, H4) 550 WRITE(*,*) HER BIR BILEŞEN ICIN BILESEN NUMARASINI VE AKIS HIZINI (KMOL/ST) GIRINIZ 560 H4=0 570 DO 660 I1=1,N 580 WRITE(*,*) BIR SONRAKI BILESEN 590 READ(*,*) J,F 600 WRITE(*,*) BILESEN,J, AKIS HIZI,F C 610 ISI KAPASITESI ESITLIGI 60 H1=A(J)*(T1-98)+B(J)*(T1**-98**)/ 630 H=C(J)*(T1***3-98***3)/3+D(J)*(T1**4-98**4)/4 640 H3=F*(H1+H) 650 H4=H4+H3 660 CONTINUE 670 RETURN 680 END 11

12 Örnek Bu örnekte, kütle denkliği hesaplamalarõnda faz dengesi bağõntõlarõnõn (buhar-sõvõ) kullanõlmasõ amaçlanmõştõr. Etilenin oksihidroklorinasyonu ile dikloroetan (EDC) üretiminde reaktörü terk eden ürün karõşõmõna seyreltik hidroklorik asit karõştõrõlarak reaksiyon durdurulur. Bu işleme QUENCH (söndürme), işlemin yapõldõğõ ekipmana ise QUENCH KULESI adõ verilir. Quench kulesinden çõkan gaz akõmõ bir yoğuşturucuya gönderilerek burada yoğunlaşmayan gaz akõmõ reaktöre devir ettirilir. Reaktör Quench kulesi Yoğuşturucu (Ürün) 4 bar basõnç altõnda işletilen yoğuşturucuya giren gaz akõmõnõn özellikleri aşağõda verilmiştir. Yoğuşturucuyu terk eden akõmlarõn bileşimlerini hesaplayõnõz. Gaz Girişi EDC 6350 kg/st Etilen 150 İnertler 6640 Su 1100 Sõcaklõk 95 o C o C Kondensat Geri dönen gaz Kõsmi Yoğuşturucu EDC akõmõ bazõ organik safsõzlõklarõ ve eser miktarda HCl içermektedir. Inertler esas olarak N, CO, O dir. Çözüm : Bir yoğuşturucuda çõkõş akõmõnõn bileşimini hesaplamak için çõkõş sõcaklõğõnda gaz ve sõvõ akõmlarõnõn dengede olduğu varsayõlõr. Saf sõvõlarõn buhar basõnçlarõ Antoine eşitliğinden hesaplanarak Çizelge-1 de verilmiştir. Buhar basõnçlarõndan görüldüğü gibi EDC ve suyun buhar basõnçlarõ çok küçük olduğu için tamamen yoğuşacaklarõ ve etilenin buhar fazda kalacağõ söylenebilir. Bununla birlikte, etilenin yoğuşan EDC içinde çözünme eğilimi vardõr. İlk deneme olarak etilenin tamamõnõn gaz fazda olduğu yani EDC içinde hiç çözünmediği varsayõlarak yoğuşturucuyu terkeden akõmlardaki bileşenlerin akõş hõzlarõ mol/st olarak Çizelge- de verilmiştir. Çizelge-1 Çizelge- Buhar basõnçlarõ Akõş hõzlarõ 35 O C de Mol Akõş hõzõ Bileşen P o i, bar ağõrlõğõ Kmol/st EDC Etilen * H O İnert gazlar 3 08 * * Yoğunlaşmayan ve gaz fazda kalan bileşenlerin toplam akõş hõzõ = 13.4 mol/st 1

13 Yoğunlaşmayan bileşenler (etilen ve inertler) bağlantõ bileşeni olarak alõnõr. Gaz fazõn ideal olduğu ve yoğuşmuş olan EDC ve Suyun birbirleri ile karõşmadõğõ kabul edilir. (Yoğuşmayanlarõn kõsmi basõncõ) = Toplam basõnç - EDC nin buhar basõncõ + Suyun buhar basõncõ = = 3.79 bar Buhar içindeki EDC nin akõş hõzõ = EDC' nin buhar basõncõ Yoğuşmayanlarõn kõsmi basõncõ (Yoğuşmayanlarõn akõş hõzõ) = = 9 kmol/st Benzer şekilde buhar fazdaki suyun akõş hõzõ = = 3.1 kmol/st Bu hesaplamalarõn sonucu olarak gaz akõmõnõn bileşimi aşağõdaki çizelgede verilmiştir. Kmol/st % mol kg/st EDC H O Inertler C H Etilenin çözünürlüğünün kontrol edilmesi: Etilenin kõsmi basõncõ = (toplam basõnç).(mol kesri) = = 0.09 bar EDC ve C H 4 ün ideal çözelti olduğu varsayõlarak sõvõ içinde çözünmüş olan etilenin mol kesri Raoult Yasasõ ndan hesaplanabilir y A O XAPA = P. y A = gaz faz mol kesri X A = sõvõ faz mol kesri = X A P A O = doygun buhar basõncõ X A = 1.3 x 10-3 P = toplam basõnç Böylece sõvõdaki etilen miktarõ = (kmol EDC ) X A = (69-9) = 0.07 kmol/st Sonuçta gaz fazda kmol etilen = = 5.33 kmol/st Bu, hesaplanan değerden biraz farklõdõr ve yoğuşmuş veya çözünmüş etilenin olmadõğõ başlangõç varsayõmõnõn geçerli olduğunu gösterir; özetle sõvõ fazdaki etilen eser miktardadõr. 13

14 Kütle denkliği sonuçlarõ. Akõş hõzlarõ (kg/st) Akõm No 1 3 Kondenser Kondensat Geri dönen gaz Bileşen beslemesi EDC H O Etilen 150 Eser 150 Inertler Toplam 14, Sõcaklõk O C Basõnç Bar Örnek.3 Bu örnekte, bileşen kütle dengesi hesaplamalarõnda sõvõ-sõvõ faz dengesinin kullanõlmasõ açõklanmõştõr. Örnek. de tanõmlanan kondenserden çõkan kondensat akõmõ, yoğuşmuş su ve dikloretanõ (EDC) ayõrmak için bir dekantöre beslenmektedir. Dekantör çõkõş akõmõnõn bileşimini hesaplayõnõz. 1 Su fazõ Besleme EDC 5459 kg/st Su kg/st Çözüm : 3 Organik faz Dekantörü terk eden akõmlarõn dengede olduklarõnõ varsayalõm. 0 çözünürlükleri O C de bileşenlerin EDC nin su içindeki çözünürlüğü 0.86 kg /100 kg Suyun EDC içindeki çözünürlüğü 0.16 kg/ 100 kg Su fazõ içinde az miktarda çözünmüş HCl asitde bulunur fakat EDC nin seyreltik HCl çözeltisi içindeki çözünürlüğü bilinmediği için EDC nin su içerisinde çözünürlüğü kullanõlacaktõr. EDC ve Su içindeki çözünürlükleri küçük olduğundan, denklemleri kurarak ve çözerek bilinmeyen derişimleri hesaplamak yerine uygun bir yaklaşõm yapmak kolaylõk sağlar. Ilk yaklaşõm Organik fazõn akõş hõzõ = Dekantöre giren EDC akõş hõzõ ( Dekantöre giren EDC nin tamamõnõn organik faza geçtiği varsayõlõyor ) 14

15 EDC içinde çözünmüş su miktarõ = = kg/st Dekantörü terkeden su miktarõ Sõvõ faz içerisinde çözünmüş EDC miktarõ Organik fazõn akõş hõzõ tekrar hesaplanõrsa Organik faz içerisindeki su miktarõ = = kg/st = 0.86 = 9. kg/st 100 = = kg/st = (5449.8/100) x 0.16 = 8.7 kg/st Görüldüğü gibi sonuç ilk yaklaşõmdan çok farklõ değildir. Sonuçlar: Akõm no 1 3 Bileşen Dekantöre Giren akõm Organik Faz Sulu Faz EDC H O Toplam

16 Örnek. 4 NİTRİK ASİT ÜRETİM PROSESİ Bu örnekte, çeşitli proses üniteleri içeren nitrik asit üretim prosesi için kütle ve enerji denkliklerinin kurulmasõ ve bilgisayar kullanõlmaksõzõn, hesap makinasõyla yapõlan çözümü açõklanmõştõr. Amaç; Susuz amonyaktan çõkarak yõlda ton %100 saflõkta nitrik asit üretmek ve daha sonra bu asidi %50-60 sulu çözeltisi haline getirmektir. Proses için akõm şemasõnõn çizilmesi isteniyor (tabi ki kütle ve enerji denkliklerinin sonuçlarõnõ da içeren bir akõm şemasõ). Nitrik asit üretimi; esas olarak, amonyağõn oksidasyonuyla oluşan gazlar içerisindeki azot monokisidin suyla absorbe edilerek nitrik asite dönüştürülmesinden ibarettir. Kaynaklarda, nitrik asit üretimi için üç değişik proses önerilmktedir. Bunlar; 1. Atmosferik basõnçta oksidasyon ve absorbsiyon,. Yüksek basõnçta oksidasyon ve absorbsiyon (yaklaşõk 8 atm) 3. Atmosferik basõnçta oksidasyon ve yüksek basõnçta absorbsiyon. Bu çalõşmada nolu alternatif yani yüksek basõnçta oksidayon ve absorbsiyon un yapõldõğõ proses tercih edilmiştir. Başlangõç olarak, sadece prosesde yer alan ekipmanlarõ gösteren ve blok diagramlarla çizilmiş bir akõm şemasõ oluşturulur. Hava Hava Su NH 3 % 60 HNO 3 Buharlaştõrõcõ Reaktör Atõk õsõ kazanõ Reaksiyonlar: Reaksiyon Reaksiyon Reaksiyon NH g 3 NH g 3 NH g O g O g NO g 1 NOg Yoğuşturucu N g + 5 N g H Og H Og 3 Absorbsiyon kolonu H Og H o 98 H o 98 H o 98 Ürün = 6 = = kj/kmol kj/kmol kj/kmol Kaynaklarda, reaktörde (oksidasyon kamarasõnda), Platin-Rodyum katalizör kullanõldõğõ taktirde seçimlilik yönünden 1 nolu reaksiyonun veriminin yüksek olduğu (yaklaşõk %95-96) belirtilmektedir. Çözüm: Akõm şemasõ için; literatürden yararlanarak, aşağõdaki veriler hesaplamalar için temel alõnmõştõr. 1. Yõllõk işletme süresi 8000 saat.. Prosesin verimi, amonyak üzerinden %94 3. Reaktörde verim %96 4. Üretilecek nitrik asidin derişimi ağõrlõkça %58 5. Atõk gazlar içerisinde hacõmca % 0, NO bulunmaktadõr. 16

17 Kütle denklikleri için temel olarak reaktöre giren amonyak = 100 kmol olarak alõnõr. Oksidasyon ünitesi: NH Hava 1 nolu tepkimenin verimi %96 olduğuna göre; oluşan NO = 100 x (96/100) = 96 kmol gerekli oksijen = 96 x (5/4) = 10 kmol oluşan su = 96 x (3/) = 144 kmol Girdideki amonyağõn %4 ü ise nolu tepkimeyle azot oluşumu için tüketilmektedir. 1 mol azot oluşumu için 3/ mol oksijen tüketilir. Oluşan azot miktarõ = 4/ = kmol Gerekli oksijen miktarõ = x 3/ = 3 kmol Oluşan su miktarõ = 3 x = 6 kmol Oluşan toplam su miktarõ = = 150 kmol Stokiometrik oksijen miktarõ = = 13 kmol Oksidasyon ünitesine gönderilen girdi karõşõmõ içerisindeki amonyak derişimi %1 nin üzerinde olduğunda patlama tehlikesi olabilir. O nedenle karõşõm içerisindeki amonyak derişimi hacõmca %11 in üzerinde olmamalõdõr. Girdi içerisindeki fazla hava sayesinde 1 nolu tepkimeyle oluşan NO de NO ye yükseltgenir. 1 o NO(g) + O NO (g) H 98 = 5710 kj/ mol (4) Girdideki amonyak derişim hacõmca %11 alõnõrsa, Girdideki hava miktarõ = 100 x (100/11) = 909 kmol Oksijen miktarõ = 909 x (1/100 = 191 kmol Azot miktarõ = 909 x (79/100) = 718 kmol Tepkimeye girmeyen oksijen miktarõ = = 68 kmol Ürün akõmõ içerisindeki azot miktarõ = = 70 kmol Oksidasyon ünitesi için akõm şemasõ 1 NH 3 hava 3 girdi 4 ürün kmol kg kmol kg kmol kg kmol kg NH NO H O eser O N Toplam

18 Yukarõdaki akõm şemasõ hazõrlanõrken; giren hava akõmõ içerisindeki su eser miktarda olduğu için ihmal edilmiştir. Aynõ şekilde ürün akõmõ içerisindeki NO miktarõ da çok az olduğu için ihmal edilmiştir. Atõk õsõ kazanõ ve yoğuşturucu için kütle denklikleri: Oksidasyon ünitesinden çõkan gazlarõn sõcaklõğõ, atõk õsõ kazanõ (WHB) ve yoğuşturucu ünitelerinden geçirilerek düşürülür. Atõk õsõ kazanõnda herhangi bir akõm ayrõlmasõ olmadõğõ için giren ve çõkan akõmõn bileşimleri ve toplam kütlesel akõş hõzlarõ biribirine eşittir. O nedenle WHB için kütle denkliği yapõlmasõna gerek yoktur. Ancak giren akõm içerisinde bulunan NO ortam sõcaklõğõ azaldõkça NO ye oksitlenir. Yoğuşturucudan çõkõncaya kadar oksidasyon tamamlanarak NO in tamamõ NO ye dönüşmüş olur. Yoğuşturucuya giren gaz akõmõ içerisindeki su da yoğunlaşarak ağõrlõkça %40-50 HNO 3 içeren seyreltik nitrik asit çözeltisi oluşturur. Yoğuşturucu için kütle denkliği hesaplamalarõ aşağõda gösterilmiştir nolu akõmõn bileşimi, reaktörden çõkan 4 nolu akõmõn bileşimi ile aynõdõr. Yoğuşturucudan çõkan akõmõn sõcaklõğõ 40 o C, soğutma suyunun maksium sõcaklõğõ 30 o C ve üniteden çõkan sõvõ akõm ağõrlõkça %45 lik nitrik asit olsun. Yoğuşturucuyu terkeden gaz ve sõvõ akõmlarõnõn yoğuşturucu çõkõş sõcaklõğõnda dengede olduklarõnõ kabul ederek, yoğuşturucuyu terkeden gaz akõmõnõn bileşimini hesaplayabiliriz. 40 o C de %45 nitrik asit içeren suyun buhar basõncõ 9mmHg dõr (Perry, Chemical Engineers Handbook, 5.baskõ, s.3-65). Yoğuşturucunun toplam basõncõ ise 8 atm olsun. Üniteden çõkan gaz akõmõ içerisindeki suyun mol kesri = P i /P= 9 / (8x760) = 4,77x10-3 İlk yaklaşõm olarak, üniteye giren akõm içerisindeki suyun tamamõnõn yoğunlaştõğõnõ varsayarsak = 150 kmol = 700 kg su yoğunlaşõr. NO, aşağõdaki tepkimeye göre suyla birleşerek %45 lik nitrikasit oluşturur. 3NO + H O HNO 3 + NO Hesaplamalarda kolaylõk sağlamak amacõyla yoğuşturucuyu terkeden sõvõ akõm (kondensat) içerisinde 100 kmol HNO 3 olduğunu temel olarak kabul edelim. 5 nolu tepkimeye göre; 100 kmol HNO 3 oluşmasõ için gerekli su miktarõ = 50 kmol = 900 kg 100 kmol HNO 3 in kütlesi = 100 x 63 = 630 kg 630 kg asidi %45 lik olacak şekilde seyreltmek için gerekli su miktarõ = (6300 x 55) / 45 = 7700 kg Seyreltik asit elde etmek için gerekli toplam su miktarõ = = 8600 kg Şimdi başlangõçtaki temele göre (girdide 100 kmol NH 3 ) hesaplama yapalõm. (5) 7 18

19 Oluşan HNO 3 = (Girdideki her 100 kmol NH 3 başõna oluşan su miktarõ) ( Oluşan 100 kmol HNO 3 i %45 lik çözelti haline getirmek için gerekli su miktarõ) = 100 x (700/8600) = 31,4 kmol 5 nolu tepkimeyle tüketilen NO miktarõ = 31,4 x (3/) = 47,1 kmol Tepkimeye giren NO miktarõ = 31,4 x(1+) = 15,7 kmol Tepkimeye giren su miktarõ = 15,7 kmol Yoğunlaşan, fakat NO ile tepkimeye girmemiş olan su miktarõ = ,7 = 134,3 kmol Yoğuşturucudan çõkan gaz akõmõ içerisindeki NO miktarõ, yoğuşturucuya giren akõm içerisindeki NO ve NO miktarlarõ ile akõmõn yoğuşturucuda kalma süresine bağlõdõr. Çözümü basitleştirmek amacõyla bu ayrõntõlarõ göz ardõ ederek, yoğuşturucudan çõkan gaz akõmõ içerisindeki NO miktarõnõ, kondensat içerisinde absorplanarak HNO 3 oluşturan NO miktarõna eşit alabiliriz.bu nedenle Yoğuşturucudan çõkan gaz akõmõ içerisindeki NO miktarõ = 15,7 kmol Yoğuşturucudan çõkan gaz akõmõ içerisindeki tepkimeye girmemiş oksijen miktarõ, yoğuşturucuda azot oksitler ve oksijen için kütle denklikleri yapõlarak hesaplanõr. Azot oksitler için kütle denkliği: Üniteye giren toplam NO + NO miktarõ = 4 nolu akõmdaki NO miktarõ = 96 kmol Bunun 31,4 kmol ü HNO 3 olarak üniteyi terkeder. Bu nedenle yoğuşturucudan çõkan gaz akõmõ içerisindeki toplam NO + NO miktarõ = 96 31,4 = 64,6 kmol Bunun 15,7 kmol ünün NO olduğu varsayõlõrsa çõkan gaz akõmõ içerisindeki NO miktarõ = 64,6 15,7 = 48,9 kmol Oksijen için kütle denkliği; Tepkimeye girmemiş oksijen miktarõ x kmol olsun. Üniteden çõkan oksijen miktarõ = 6 nolu akõmdaki oksijen miktarõ + 4 nolu asit akõmõndaki oksijen miktarõ = NO 3 H O + NO + x + HNO + 3 = (171 + x ) kmol 15, ,3 = + 48,9 + x + 31,4 + = (171 + x ) kmol Üniteye giren oksijen miktarõ = 5 nolu akõmdaki oksijen miktarõ NO = + O + HO = = 191kmol Oksijen denkliği 191 = x Tepkimeye girmeden üniteyi terkeden oksjen miktarõ, x = 0 kmol Yoğuşturucuya giren akõm içerisindeki su buharõnõn ne kadarõnõn yoğunlaşõp ne kadarõnõn buhar fazda kaldõğõnõ hesaplayabilmek için; bir ön deneme olarak su buharõnõn tamamõnõn yoğunlaştõğõnõ varsayalõm. 19

20 Yoğuşturucuyu terkeden akõm içindeki su miktarõ = Suyun mol kesri x Toplam akõş hõzõ Bu akõmõn toplam akõş hõzõ (su buharõ hariç) = 804,6 kmol Suyun bu akõm içerisindeki mol kesri = 4,77x10-3 Su buharõ miktarõ = 4,77x10-3 x 804,6 = 3,8 kmol Yoğunlaşan su buharõ miktarõ = 134,3 3,8 = 130,5 kmol 6 nolu akõmdaki su miktarõ = 3,8 kmol = 68,4 kg 7 nolu akõmdaki su miktarõ = 134,3 3,8 130,5 kmol = 349 kg 6 ve 7 nolu akõmlarõn akõş hõzlarõ kmol ve kg olarak aşağõdaki çizelgede özetlenmiştir. Akõm no 6 (gaz akõmõ) 7 (asit akõmõ) Bileşen kmol kg kmol kg NO 15,7 471 Eser NO 48,9 49,4 Eser O 0, N HNO ,4 1978, H O 3,8 68,4 130,5 349,0 Toplam 3588,4 437, Çõkan akõmlar; 6 ve 7 nolu akõmlarõn toplam akõş hõzõ = 3588, , = 7915,6 kg Giren akõmõn toplam akõş hõzõ = 4 nolu akõmõn akõş hõzõ = 7915 kg Absorbsiyon ünitesi: Absorbsiyon ünitesinde; bu üniteye giren gaz akõmõ içerisindeki NO su ile absorblanarak, ağõrlõkça %60 lõk nitrikasit çözeltisi oluşturulur. Giren akõm içerisindeki oksijen miktarõ ise, NO yi NO ye yükseltgeyecek miktarda olmalõdõr. Oksidasyon tepkimesinin hõzõ ortamdaki oksijen derişimine bağlõdõr. Bu istenilenleri sağlayabilmek amacõyla, absorbsiyon ünitesini terkeden atõk gazlar (tail gas) içerisindeki oksijen miktarõnõ % 3 civarõnda tutmak gerekir. Atõk gazlar 6 nolu akõmõn bileşiminden yararlanarak; üniteye giren akõmdaki NO miktarõ = 15,7 kmol oksijen miktarõ = 0 kmol 0

21 Bu akõm içerisindeki NO/NO oranõnõn kesin olarak bilinmemesi gerekli oksijen miktarõnõn hesaplanmasõna etki etmez. Giren akõm içindeki azotmonoksidi NO ye okside etmek için gerekli oksijen miktarõ (4 nolu tepkimeden yararlanõlarak) = 15,7 / = 7,85 kmol dür. Dolayõsõyla giren akõm içerisindeki serbest oksijen miktarõ = 0 7,85 = 1,15 kmol (4) ve (5) nolu tepkimelerin toplamõ absorbsiyon ünitesinde NO den HNO 3 üretimi amacõyla kullanõlan tepkimeyi verir. Bu da (6) nolu tepkime olarak aşağõda gösterilmiştir. 4NO + H O + O 4HNO 3 Bu tepkimeden yararlanarak, absorbsiyon ünitesinde NO i okistlemek için gerekli oksijen miktarõ hesaplanabilir. NO in oksidasyonu için gerekli oksijen miktarõ = 6 nolu akõmdaki (NO + NO )miktarõ x (1/4) = (48,9 + 15,7) x (1/4) = 16,15 kmol Giren hava akõmõ içerisinde 1,15 kmol oksijen olduğuna göre buna ilave olarak absorbsiyon ünitesine 16,15 1,15 = 4 kmol oksijen gönderilmelidir. Bu oksijen, ikincil hava akõmõ kullanõlarak gönderilir. Absorbsiyon ünitesine y mol ikincil hava akõmõ gönderilirse, bu akõm içerisinde 0,1y kmol oksijen olacaktõr. Bu oksijenin 4 kmol ü NO in oksidasyonu için tüketilecek ve atõk gazlar içerisindeki oksijen miktarõ = 0,1y 4 kmol olacaktõr. Azot, absorbsiyon ünitesinde hiçbir değişime uğramayacağõ için; Atõk gazlar içerisindeki azot miktarõ; absorbsiyon ünitesine yoğuşturucudan gelen akõm içerisindeki azot miktarõ ile ikincil hava içerisindeki azot miktarlarõnõn toplamõna eşittir. Atõk gazdaki azot miktarõ = ,79y kmol Atõk gaz akõmõ içerisinde sadece oksijen ve azot bulunduğunu, diğer bilenşenlerin miktarõnõn ihmal edilecek kadar az olduğunu kabul edersek, bu akõm içerisindeki oksijen yüzdesi, ( 0,1y 4) 100 ( ,79y) + ( 0,1y 4) (6) % O = 3 = y = 141,6 kmol Atõk gaz akõmõ içerisindeki oksijen miktarõ = 141,6 x 0,1 4 = 5,7 kmol Atõk gaz akõmõ içerisindeki azot miktarõ = 141,6 x 0, = 831,8 kmol Atõk gaz akõmõ içerisindeki NO miktarõnõn %0, olduğunu kabul edersek Atõk gaz akõmõ içerisindeki NO miktarõ = Toplam gaz akõş hõzõ x 0,00 = (831,8 + 5,7) x 0,00 = 1,7 kmol Absorbsiyon ünitesine gönderilen ikincil hava miktarõ, tüm azot oksitlerin bu ünitede absorblandõğõ varsayõmõna dayanõlarak yapõlmõştõ. Görüldüğü gibi bu akõm içerisinde 1,7 kmol de NO bulunmaktadõr. Bu koşullarda yapõlacak hesaplamalarõn sonucu atõk gaz akõmõ içerisindeki oksijen derişiminin çok fazla değişmesine neden olmasa bile kütle denklikleri, NO de göz önüne alarak tekraralanmalõdõr. Tepkimeye girmemiş oksijen miktarõ 4 ve 6 nolu tepkimelerden yararlanõlarak hesaplanõr. 1,7 kmol NO okside olmamõş ve absorblanmamõştõr. Buna göre, Atõk gaz akõmõ içerisindeki oksijen miktarõ = 5,7 kmol + 1,7 (1/4 + ½) = 7,0 kmol 1

22 Atõk gazlar, absorbsiyon kolonuna gönderilen su akõmõnõn kolona giriş sõcaklõğõnda su ile doygun hale geçeceklerdir. Su giriş sõcaklõğõ 5 o C ise bu sõcaklõkta suyun kõsmi basõncõ = 0,03 atm dir. Absorbsiyon ünitesinin basõncõ takriben 8 atm olup Suyun mol kesri = 0,03 / 8 = Atõk gaz akõmõ içerisindeki su buharõ miktarõ = (831,8 + 5,7) x = 3,4 kmol Absorplanan azot oksitlerin miktarõ = (48,9 +15,7) - 1,7 = 6,9 kmol = 396,7 kg 6,9 6 nolu tepkimeden yararlanõlarak, gerekli stokiometrik su miktarõ = ( ) = 31,5 kmol 4 Absorbsiyon ünitesinden çõkan asit akõmõnõn derişiminin ağõrlõkça %60 olmasõnõ istersek, seyreltme için gerekli su miktarõ = (396,7 / 0,6) x 0,4 = 641,8 kg = 146,8 kmol Gerekli toplam su miktarõ = 31, ,8 + 3,4 3,8 = 177,9 kmol Buraya kadar yapõlan hesaplamalarõn sonucu olarak 8, 9, 10, 11, 1 nolu akõmlarõn akõş hõzlarõ ve bileşimleri bir sonraki sayfadaki çizelgede özetlenmiştir. Yapõlan hesaplarõ kontrol etmek amacõyla; (6) + (8) = (9) ve (9) + (11) = (10) + (1) olup olmadõğõnõ kontrol ediniz. Üretilen asit miktarõ: Yoğuşturucudan gelen HNO 3 = 31,4 kmol =1978, kg H O = 130,5 kmol = 349,0 kg Absorbsiyon ünitesinden gelen HNO 3 = 6,9 kmol = 396,7 kg H O = 130,5 kmol = 641,8 kg Toplam HNO 3 = 1978, + 396,7 = 5940,9 kg H O = 349, ,8 = 4990,8 kg 10931,7 kg Asit karõşõmõnõn derişimi = (5940,9 / 10931,7) x100 = 54 %

23 8, 9, 10, 11, 1 nolu akõmlarõn özellikleri. Akõm İkincil Hava (8) Giren Akõm (9) Asit akõmõ (1) Atõk gaz (10) Bileşen kmol kg kmol kg kmol kg kmol k NO ,7 471, ,7 51 NO ,9 49,4 Eser N 9,7 950,4 49,7 1590, ,0 86 O 111,8 3130,4 831,8 390, ,8 39 HNO ,9 396,7 - - H O eser - 3,8 68,4 146,8 641,8 3,4 61 Toplam 4080,8 7669, 6604,5 46 3

24 13 nolu asit akõmõnõn bileşimi; 13 Asit akõmõ kmol kg HNO 3 94,3 5940,3 H O 77,3 4990,8 Toplam 10931,7 Tüm proses verimi: Tüm proses için azot denkliğinden yararlanarak proses verimini hesaplayabiliriz. Üretilen HNO 3 içerisindeki azot mol sayõsõ 94,3 / Verim = = = 94,3 % Girdi NH 3 içerisindeki azot mol sayõsõ 100 / İstenilen üretim kapasitesi için ölçek büyütme: Üretim kapasitesinin 0000 t/yõl (%100 HNO 3 ) olmasõ istenmekte ve yõllõk çalõşma süreside 8000 saat olduğuna göre kapasite 0000/8000 = 500 kg/st dir. Yukarõda yapõlan hesaplamalar sonucu 100 kmol NH 3 girdi olarak kullanõldõğõnda 5940,9 kg HNO 3 üretilebileceğini saptamõştõk. Buna göre, Ölçek faktörü = (500) / (5940,9) = 0,408 Bu değeri yaklaşõk = 0,43 olarak alabiliriz. Yukarõdaki çielgelerde verilen tüm akõş hõzlarõ bu faktörle çarpõlarak istenilen kapasite için akõm şemasõ oluşturulur. Örneğin yoğuşturucudan çõkan 6 nolu akõm için değerler açşağõda verilmiştir. Temel 100 kmol NH 3 Ölçek Temel: 0000 t/yõl kg faktörü kg/st NO 471 0,5 NO 49,4 967, O 640 x 0,43 = 75, N ,0 H O 68,4 9,4 Toplam 3588,4 4

25 Nitrik asit prosesi için enerji denklikleri Temel: 1 saat Kompresör Kompresör gücü ve enerji gereksinimi hesabõ: Giriş akõş hõzõ, (akõm şemasõndan) = 1307, Hacimsel akõş hõzõ = 0, 15 kmol / s 88 Giriş koşullarõnda, 15 o C, 1bar = 0,15,4 = 95, m 3 / s 73 Şekil 3.6 dan bu akõş hõzõ için Ep=%74 olan santrifüj kompresör kullanõlabilir. İş (kmol başõna) = z 1 TR n P 1 n 1 P1 n 1 n 1 P Çõkõş sõcaklõğõ, T =T1 P 1 m m = γ 1 γ E p n 1 = 1 m 14, 1 m = = 039, 14, 074, Hava için γ = 1,4 alõnabilir Hava giriş sõcaklõğõ ortam sõcaklõğõnda olacaktõr T 1 = 15 o C 1 n = = 1 039, 164, T = ,39 =648 K Bu değer oldukça yüksektir ve iç soğutmaya gereksinim olacaktõr. Kompresörleri ikiye böldüğümüzü ve her bölümde eşit iş olduğunu kabul edelim. İç soğutma gazõ çõkõş sõcaklõğõ 60 o C olsun ( ki bu sõcaklõk, 30 o C daki normal soğutma suyuna makul bir yaklaşõm verir). Eşit iş için her bölümde iç kademe basõncõ Pçõkõş = 8 = 83, P giriş 5

26 164, 1 o 164, Birinci bölümişi, giriş 15 C = , 314 (, ),, kj / kmol, = , 1 o 164, İkinci bölümişi, giriş 60 C = , 314 (, ),, kj / kmol, = Toplam iş = 307,9+355,6=665,5 kj/kmol Saatte gerekli enerji = 1, = 403 MJ iş /mol Kompresör gücü = mol/s = etkinlik 665, 5 0, , 3 = 1119 kj / s = 1.1 MW Kompresör çõkõş sõcaklõğõ = 333(,83) 0,39 = 500 K = 30 o C Bu sõcaklõk reaktöre ön õsõtma yapmaya gerek duyulmayacak yeterlilikte yüksek olduğundan, besleme reaktöre doğrudan yapõlabilir. Amonyak Buharlaştõrõcõ Amonyak sõvõ olarak basõnç altõnda depolanacaktõr. 8 atm de doygunluk sõcaklõğõ dõr. Beslemenin buharlaştõrõcõya ortam sõcaklõğõnda, 15 o C, yapõldõğõnõ kabul edelim. 0 o C 8 bar da spesifik õsõ = 4,5 kj/kgk 8 bar da gizli õsõ = 1186 kj/kg Buharlaştõrõcõya giriş hõzõ = 731 kg/st Sõcaklõğõ 0 oc'a yükseltmek ve buharlaştõrmak için gerekli giriş õsõsõ = 731,0[ 4,5(0-15) ] = ,5 kj/st Isõ kayõplarõ için %10 fazlasõnõn eklenmesiyle = 1, ,5 = ,9 kj/st 97 MJ/st Karõşma noktasõ Hava 30 o C 117,9 kg/st t 3 NH 3 buharõ 731,0 kg/st 0 o C C p hava = 1 kj/kgk C p amonyak buharõ =, kj/kgk 6

27 Karõşma noktasõ etrafõnda enerji denkliği 117,9 1(30 - t 3 )+731,0,(0 - t 3 ) = 0 t 3 = 04 o C Oksitleyici Adyabatik işlem olduğu kabul edilerek ENERGY1 programõnõn kullanõlmasyõla çõkõş sõcaklõğõ bulunabilir. Ya da sisyemde adyabatik durumda enerji denkliği yazõlõr ve bu denklem Matlab da, fsolve Matlab komutu yardõmõyla çözülür. Enerji denkliğinde kullanõlacak veriler aşağõda verilmiştir. H o r reaksiyon 1 = kj/kmolnh 3 H o r reaksiyon = kj/kmolnh 3 Bütün reaksiyon verimi kayõplarõna reaksiyon nin neden olduğunu kabul edelim ve NH 3 ün reaksiyon 1 ile reaksiyona girmiş olsun. NH3 'ün oksitleyiciye akõş hõzõ reaktör verimi=731,0 0,96/17 =41,3 kmol/st Reaksiyon iki ile denge = 731,0 0,04 = 1,7 kmol/st Akõş ve õsõ kapasiteleri : Akõm Besleme Bileşenleri (3) NH 3 O N NO H O Sõcaklõk, K kmol/st 43 8, Ürün (4) kmol/st - 9, 309,6 41,3 64,5 T 4 C o p kj/kmolk a b c d 7,3 8,11 31,15 9,35 3,4 8,83E-3-3,68E-6-1,36E- -0,94E-3 19,4E-4 17,07E-6 17,46E-6 6,80E-6 9,75E-6 10,5E-6-11,85E-9-10,65E-9-11,68E-9-4,19E-9-3,60E-9 T 4 çõkõş sõcaklõğõnõn 1180 K = 907 o C olduğu bulundu. Atõk -õsõ Kazanõ(Waste-heat Boiler) NO nun ne kadarõnõn NO ye oksidasyonu kesin olarak tahmin edilemediğinden, sistem üzerinde kesin bir enerji dengesi kurmak mümkün değildir. Bunun yanõnda, üretilebilecek maksimum buhar miktarõ NO nun tamamõnõn oksitlenmesiyle, minimum buhar miktarõ ise hiç oksitlenmemesiyle elde edilir. Fabrikalarda buhar basõncõ genellikle 11 bar civarõndadõr ve doygunluk sõcaklõğõ ise 184 o C dõr. Çõkõş gazlarõ ve buhar sõcaklõğõ arasõndaki farkõn 50 o C olduğunu varsayarsak, gazlarõn çõkş sõcaklõğõ = 34 o C (507 K) olacaktõr. Akõm şemasõndan, WHB'ye giren NO = 136,4/30 = 41,3 kmol/st Giren O = 935,7/3 = kmol/st 7

28 NO' nun tamamõ, reaksiyon 4, oksitlenirse, WHB' yi terkeden O 9, - (41,3/) = 8,6 kmol/st H o r = kj/kmol, oksitlenmiş NO Eğer NO oksitlenmemiş ise çõkõş gazõnõn bileşimi giriş ile aynõ olacaktõr. Giriş gazõ, yukarõda verilen reaktör çõkõşõ ile aynõ bileşime sahiptir. NO oksitlenmiş ise akõm değişimi aşağõda verildiği gibi olacaktõr. O NO Sõcaklõk, K C o p kj/kmolk kmol/st a b c d 7,46 as above 41,3 4,3 4,84E- -0,81E- 0,9E ENERG1 programõnõn kullanõlmasõyla, buhara transfer edilen õsõ için aşağõdaki değerler hesaplanõr: NO oksitlenmemişse NO aksitlenmişse 9,88 GJ/st 1,9 GJ/st Buhar üretimi; besleme suyu sõcaklõğõ 0 o C alõnõrsa, 11 bar da doygun buharõn entalpisi = 781 kj/kg 0 o C suyun entalpis = 84 kj/kg 1 kg buhar oluşturmak için õsõ = 697 kj buhar üretimi = transfer edilen õsõ kg başõna entalpi değişimi minimum buhar üretimi = maksimum buhar üretimi = = 366 kg / st = 4555 kg / st Soğutucu-yoğuşturucu Bu ünitede denklikte göz önüne alõnacak õsõ kaynaklarõ: 1. Duyulan õsõ: Giriş sõcaklõğõ 34 o C olan gazlarõnõn absorbsiyon giriş sõcaklõğõ olan 40 o C a soğutulmasõ.. Yoğuşmuş suyun gizli õsõsõ. 3. NO nun NO ye egzotermik oksidasyonu. 4. Nitrik asidin egzotermeik oluşumu. 5. Oluşmuş nitrik asidin seyrelme õsõsõ, (%40,w/w). 6. Çõkõş gazlarõnõn ve asit akõmõnõn duyulan õsõsõ. 8

29 Her kaynağõn büyüklüğünü kõyaslamak için, her biri ayrõ ayrõ hesaplanacaktõr. Referans sõcaklõk : 5 o C 1. Gaz duyulan õsõsõ Gaz akõmõnõn giriş ve çõkõş akõmõndaki duyulan õsõlarõ ENERGY 1 programõ yardõmõyla ya da enerji denkliği denkliği elle yazõlõp Matlab yardõmõyla hesaplanabilir. Giriş akõmõnõn bileşimi ve õsõ kapasiteleri, yukarõda WBH ye giriş akõmõ için verilen değerlerle aynõdõr. Akõm şemasõndan çõkõş akõmõ: O N NO NO H O Yoğuşturucu çõkõşõ (6) Sõcaklõk 313 K kmol/st 8,6 309,6 6,75 1,03 1,63 Giriş akõmõnõn duyulan õsõsõ(5) =,81 GJ/st Çõkõş akõmõnõn duyulan õsõsõ (6) = 0,15 GJ/st. Suyun yoğunlaşmasõ Yoğunlaşmõş su = giren H O- çõkan H O = = 1131,6 kg/st Giriş sõcaklõğõnda suyun gizli õsõsõ, 30 o C = 181 kj/st Buharõn giriş sõcaklõğõnda yoğuştuğu ve sonra referans sõcaklõğõna souğuduğu göz önüne alõnarak; Yoğunlaşma õsõsõ = 1131,6 181 =, kj/st Kondensatõn duyulan õsõsõ= 1131,6 4,18(30 5) = 0, kj/st Toplam, yoğuşma ve soğuma =, , = 3,0 GJ/st 3. NO nun oksidasyonu Bütün oksidasyon, kondenser-soğutucusunda olursa en büyük õsõ yüklemesi olacaktõr ki bu da kondeser-soğutucusu tasarõmõ için en kötü koşullarõ verir. Oksitlenmiş NO (mol) = mol (giren) mol (çõkan) = 41,3 6,75 = 34,55 kmol/h Reaksiyon 4 de üretilen õsõ = 34, = 1, kj/st= 1,97 GJ/st 4. Nitrik asit oluşumu Oluşan HNO 3 (akõm şemasõndan) = 850,6/63 = 13,50 kmol/st 9

30 Sulu nitrik asit oluşumunu içiren değişik reaksiyonlarda entalpi değişimi aşağõdaki gibidir. NO (g) N O 4 (g) H = -57,3 kj N O 4 (g) + H O(l) + 1/O (g) HNO 3 (g) H = 9,00 kj HNO 3 (g) HNO 3 (l) H = -39,48 kj Yukarõdaki reaksiyonlarõn birleştirilmesinden Reaksiyon 8 NO (g) + H O(l) HNO 3 (l) Toplam entalpi değişimi = -57,3 +9,00 + (-39,48)= -17,8 kj Oluşan kmol HNO 3 (l) başõna üretilen õsõ = (17,8/) 10 3 = kj Üretilen õsõ = 13, = 0, kj/st = 0,86 GJ/st Akõm şemasõ hazõrlanõrken N O 4 oluşumu ve bundan da HNO 3 oluşumu bileşenlerin akõş hõzlarõnõ etkilemediğinden dikkate alõnmamõştõ. 5. HNO 3 ün seyrelme õsõsõ Seyrelme õsõsõ Perry s Chem. Eng. Handbook da, 5 th ed., p Fig 3,4 verilen entalpi-konsantrasyon diyagramlarõndan hesaplanõr. Bu diyagram için referans sõcaklõk 3 o F dõr. Diyagramdan: %100 lük HNO 3 ün entalpisi = 0 %45 lik HNO 3 ün entalpisi = -80 btu/lb çözelti %45 lük HNO 3 ün spesifik õsõsõ = 0,67 3 o F da seyrelme üzerine salõverilen õsõ = 80 (4,816/1,8) = 186 kj/kg çözücü 5 o C a tükseltmek için õsõ = 0,67(5 0) 4,186= 70,1 kj/kg 5 oc da seyrelme õsõsõ = ,1 = 115,9 kj/kg çözücü %100 lük 1 kmol HNO 3 ün seyrlemesiyle üretilen çözelti miktarõ = (63/45) 100 = 140 kg 1 kom ün seyrelmesiyle oluşan õsõ = ,9 = 166 kj Toplam üretilen õsõ = 13,5 166 = kj/st = 0, GJ/st 6. Asidin duyulan õsõsõ Asit çõkõş sõcaklõğõ 40 o C Asidin duyulan õsõsõ = 0,67 4,186( 40 5 ) 1860,7 = 7878 kj/st = 0,08 GJ/st Isõ denkliği (GJ/st) 30

31 Soğutma suyuna õsõ Gaz,81 Oksidasyo 1,97 Kondenzasyon 3,0 HNO3 oluşumu 0,86 Seyreleme 0, Toplam 6,07 Gaz 0,15 Sõvõ 0,08 Soğutma suyuna transfer edilen õsõ =,81 + 6,07 0,15 0,08 = 8,65 GJ/st Hava soğutucu Absorbsiyon kolonu giriş sõcaklõğõnõ mümkün olduğu kadar küçük tutmak için, kompresörden ikincil hava absorbsiyon kolunu girişinde proses gaz akõmõ ile karõşmadan önce soğutulmalõdõr. Çõkõş sõcaklõğõnõ sogutucu kondenserden gelen gaz akõmõnõn sõcaklõğõ ile aynõ, 40 o C, alarak; İkincil hava akõşõ, (akõm şemasõndan), 1754,8 kg/st Havanõn spesifik õsõsõ 1 kj/kgk İkincil havadan uzaklaştõrõlan õsõ = 1754,8 1 (30-40) = kj/st = 0.33 GJ/st Absorber Absorbsiyon kolonunda õsõ kaynağõ, soğutucu-kondenser ile aynõ olacaktõr ve aynõ hesaplama metodu kullanõlõr. Soğutucu-kondenserden giriş gazda duyulan õsõ = 0,15 GJ/st İkincil havada duyulan õsõ = 1754,8 1(40-5) = 0,018 GJ/st Tail gazlarõnda duyulan õsõ (5 o C da ) = 0 Besleme suyunda duyulan õsõ (5 o C da ) = 0 Oksitlenmiş NO = (0,5-1,9)/30 = 6,0 kmol/st Üretilen õsõ = 6, = 0,34 GJ/st Oluşan HNO 3 = 1704/63 = 7,05 kmol/st Üretilen õsõ = 7, = 1,7 GJ/st 5 o C da %60 a seyrelme õsõsõ = 7, = 0,38 GJ/st Yoğuşmuş su = 9,4 6,3 = 3,1 kg/st 40 o C da gizli õsõ = 405 kj/st Referans sõcaklõğõnda duyulan õsõ = 4,18 (40 5) = 63 kj/kg Salõverilen õsõ = 3,1( ) = 7, GJ/st (İhmal edilebilir) Çõkan asitte duyulan õsõ = 0,64(40 5 ) = 0,11 GJ/st 31

32 Isõ denkliği Gaz 0,15 Tail gaz 0,0 Oksidasyon 0,34 HNO 3 1,7 Seyrelme 0,38 Kondenzasyon -,44 Su 0,0 Soğutma suyuna õsõ İkincil hava 0,018 Çõkan asit 0,11 Soğutma suyuna transfer edilen õsõ = 0,15 + 0,018 +,44 0,11 =,5 GJ/st Karõştõrõcõ Karõşmõş asit sõcaklõğõnõn hesaplanmasõ: Entalpi-konsantrasyon diyagramõ direk kullanõlmasõ için referans sõcaklõğõ 0 o C alalõm. Diyagramdan; %45 lik asidin entalpisi, 0 o C = -186 kj/kg Spesifik õsõ = 0,67 kcal/kg o C %60 lik asidin entalpisi, 0 o C = -0 kj/kg Spesifik õsõ = 0,64 kcal/kg o C %45 lik asidin entalpisi, 40 o C = ,67(40-0)4,186 = -73,8 kj/kg %60 lik asidin entalpisi, 40 o C = ,67(40-0)4,186 = -94,8 kj/kg Asit karõşõmõnõn entalpisi = (-73,8 1860,7) + (-94,8 840,0) 1860, ,0 = 86, 5 kj / kg Entalpi-konsantrasyon diyagramõndan, karõşmõş asidin entalpisi (%54 lük) 0 o C da = -0 kj/kg; spesifik õsõ = 0,65 kcal/kg o C Karõşmõş asidin duyulan õsõsõ = -86,5 (-0) = 115,5 kj/kg Ve karõşmõş asidin sõcaklõğõ = 115,5/(0,65 x 4,186) = 43 o C 3

33 4. BİLGİSAYAR DESTEKLİ AKIM ŞEMALARI Proses tasarõmõnda akõm şemalarõnõn hazõrlanmasõnda yararlanõlan bilgisayar proğramlarõ iki ana grupta toplanõr. 1. Güçlü hesaplama olanaklarõna sahip tam simulasyon proğramlarõ.. Basit kütle denkliği proğramlarõ. Simulasyon proğramlarõnõ kullanarak enerji ve kütle denkliklerinin birlikte çözümünü ve ekipmanlarõn ön tasarõmõnõ yapmak, dolayõsõyla, detaylõ ve gerçek bir akõm şemasõ hazõrlamak mümkündür. Bir proje çalõşmasõnõn başlangõcõnda tam simulasyon proğramõ kullanmak yerine basit madde denkliği proğramlarõ kullanõlmasõ tercih edilir. Böylece elle yapõlacak hesaplama çalõşmalarõ azaltõlarak çabuk ve ucuz bir Şekilde elementer bir akõm şemasõ ortaya konulabilir. 5. TAM VE YATIŞKIN HAL SİMULASYON PROĞRAMLARI Çeşitli firmalar tarafõndan, tasarõmõ yapõlmõş proseslerin yatõşkõn haldeki işletimini simule eden kompleks akõm şemasõ proğramlarõ hazõrlanmõştõr. Gelişmiş üniversitelerde proses tasarõm dersleri çerçevesinde de kullanõlan bu proğramlardan bazõlarõ: GEMCS, FLOWPACK, FLOWTRAN, CONCEPT, PROCESS, HYSIM, ASPEN dir. Tipik bir simulasyon proğramõnõn içeriği aşağõda şematik olarak gösterilmiştir. GİRDİ-VERİLER!! EKİPMAN ÖZELİKLERİ için ALT PROGRAMLAR TERMODİNAMİK HESAPLAR için ALT PROGRAMLAR İTERATİF YÖNTEMLER için ALT PROGRAMLAR FİZİKSEL ÖZELİKLER için VERİ DOSYALARI A N A Ç A L I Ş T I R I C I ÇIKTILAR MALİYET HESAPLARI için VERİ DOSYALARI EXE Tipik bir simulasyon proğramõnõn içeriği 33

T A S A R I M A G i R i Ş

T A S A R I M A G i R i Ş T A S A R I M A G i R i Ş Dr. Hasip Yeniova İÇİNDEKİLER 1.1. Giriş 1 1.2. Tasarõmda karşõlaşõlan kõsõtlamalar 1 1.3. Tasarõmõn amaçlarõ 3 1.4. Verilerin toplanmasõ 3 1.5. Tasarõm probleminin alternatif

Detaylı

KYM 415 PROSES TASARIMI I. Proses Akım Şemaları (PFD) Borulandırma ve Entrümantasyon Diyagramları (P&ID)

KYM 415 PROSES TASARIMI I. Proses Akım Şemaları (PFD) Borulandırma ve Entrümantasyon Diyagramları (P&ID) KYM 415 PROSES TASARIMI I Proses Akım Şemaları (PFD) Borulandırma ve Entrümantasyon Diyagramları (P&ID) Prof. Dr. Ali Karaduman Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü, 06100

Detaylı

POMPALARDA TAHRİK ÜNİTELERİ

POMPALARDA TAHRİK ÜNİTELERİ POMPALARDA TAHRİK ÜNİTELERİ Serkan ÖĞÜT Alarko-Carrier San. ve Tic. A.Ş. KISA ÖZET Genel olarak pompalar, sõvõlara hidrolik enerji kazandõrarak bir yerden bir yere naklini sağlamak ve akõşkanlarõn enerji

Detaylı

44 Bu dokümanõn hiçbir kõsmõ yazarlarõn yazõlõ izni olmadan herhangi bir biçimde kopyalanamaz, çoğaltõlamaz.

44 Bu dokümanõn hiçbir kõsmõ yazarlarõn yazõlõ izni olmadan herhangi bir biçimde kopyalanamaz, çoğaltõlamaz. 4. SÜRE YÖNETİMİ 44 4.1 GİRİŞ İnsanlarõ, ekipmanlarõ, araçlarõ ve parayõ projede en etkin biçimde kullanmak için, etkin çalõşan bir süre yönetim sistemine ihtiyaç vardõr. Doğru planlama, programlama ve

Detaylı

ICS 13.040.20/13.040.01 TÜRK STANDARDI TS 2361/Nisan 1976 İÇİNDEKİLER

ICS 13.040.20/13.040.01 TÜRK STANDARDI TS 2361/Nisan 1976 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER 0 - KONU VE KAPSAM... 1 0.1 - KONU... 1 0.2 - KAPSAM... 1 1 - ANALİZ METOTLARI... 1 1.1 - GENEL ESASLAR... 1 1.2 - HAVADA SÜSPANSİYON DURUMUNDA BULUNAN MADDE MİKTARININ TAYİNİ (OPTİK YANSIMA

Detaylı

ASFALT ÇİMENTOLARINDA BEKLEME SÜRESİ VE ORTAM SICAKLIĞININ DUKTULİTEYE ETKİSİ

ASFALT ÇİMENTOLARINDA BEKLEME SÜRESİ VE ORTAM SICAKLIĞININ DUKTULİTEYE ETKİSİ ASFALT ÇİMENTOLARINDA BEKLEME SÜRESİ VE ORTAM SICAKLIĞININ DUKTULİTEYE ETKİSİ Ercan ÖZGAN *, Tuncay KAP* Özet - Karayollarõnda, esnek üst yapõ tabakalarõndan olan binder ve aşõnma tabakalarõ trafik etkisi

Detaylı

35 Bu dokümanõn hiçbir kõsmõ yazarlarõn yazõlõ izni olmadan herhangi bir biçimde kopyalanamaz, çoğaltõlamaz.

35 Bu dokümanõn hiçbir kõsmõ yazarlarõn yazõlõ izni olmadan herhangi bir biçimde kopyalanamaz, çoğaltõlamaz. 3. MALİYET YÖNETİMİ 35 3.1 GİRİŞ Bu bölüm, tüm proje evrelerinde tümleşik ve kapsamlõ bir maliyet yönetim sistemi yardõmõ ile, proje maliyetlerinin yönetilmesi, kontrol edilmesi ve izlenmesi hususunda

Detaylı

Teminatlandõrma ve Kar/Zarar Hesaplama

Teminatlandõrma ve Kar/Zarar Hesaplama Giriş Borsada kullanõlan elektronik alõm satõm sisteminde (VOBİS) tüm emirler hesap bazõnda girilmekte, dolayõsõyla işlemler hesap bazõnda gerçekleşmektedir. Buna paralel olarak teminatlandõrma da hesap

Detaylı

BÖLÜM 2. AKIM ŞEMALARI ve P&I DİYAGRAMLARI

BÖLÜM 2. AKIM ŞEMALARI ve P&I DİYAGRAMLARI KYM 415 PROSES TASARIMI I 2013-2014 Güz BÖLÜM 2 AKIM ŞEMALARI ve P&I DİYAGRAMLARI Flow-sheet Process Flow Diagram (PFD) Piping and instrument Yrd.Doç.Dr. Suna ERTUNÇ 1 Ödev 1: Her proje grubu kimyasal

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD BETON BASINÇ DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI, HIZLANDIRILMIŞ KÜRÜ VE BASINÇ DAYANIM DENEYİ

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD BETON BASINÇ DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI, HIZLANDIRILMIŞ KÜRÜ VE BASINÇ DAYANIM DENEYİ https://www.tse.org.tr/turkish/abone/kapak.asp?stdno=7620 Page 1 of 1 19.04.2004 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS 3323 Mart 1979 ICS 91.100.30 BETON BASINÇ DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI, HIZLANDIRILMIŞ

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü...4-5 Toz...4-5 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü...4-5 Toz...4-5 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

POMPALARDA ENERJİ TASARRUFU

POMPALARDA ENERJİ TASARRUFU POMPALARDA ENERJİ TASARRUFU Serkan ÖĞÜT Alarko-Carrier San. ve Tic. A.Ş. KISA ÖZET Enerji tasarrufunun temelde üç önemli faydasõ bulunmaktadõr.en kõsa vadede şahõs veya firmalar için görünen faydasõ maliyetlerin

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

R10.06 TÜRK AKREDİTASYON KURUMU TÜRKAK AKREDİTASYON MARKASI NIN TÜRKAK TARAFINDAN AKREDİTE EDİLMİŞ KURULUŞLARCA KULLANILMASINA İLİŞKİN ŞARTLAR

R10.06 TÜRK AKREDİTASYON KURUMU TÜRKAK AKREDİTASYON MARKASI NIN TÜRKAK TARAFINDAN AKREDİTE EDİLMİŞ KURULUŞLARCA KULLANILMASINA İLİŞKİN ŞARTLAR R10.06 TÜRKAK AKREDİTASYON MARKASI NIN TÜRKAK TARAFINDAN AKREDİTE EDİLMİŞ KURULUŞLARCA KULLANILMASINA İLİŞKİN ŞARTLAR Rev. 03 01-2006 İÇİNDEKİLER Sayfa 1. AMAÇ... 3 2. KAPSAM... 3 3. İLGİLİ DOKÜMANLAR...

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü... 4 Toz... 4 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

NETTOP MODÜLÜ İŞLEM ADIMLARI

NETTOP MODÜLÜ İŞLEM ADIMLARI NETTOP MODÜLÜ İŞLEM ADIMLARI Amaç: Kadastro parsellerinin işletme bazõnda birleştirilerek endeks değerlerine göre ifrazõnõ gerçekleştirmek ve kullanõma sunmak. Kapsam: Grafik Verilerin Oluşturulmasõ Sözel

Detaylı

KÜMEN ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ BİR DAMITMA KOLONUNUN BENZETİMİ

KÜMEN ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ BİR DAMITMA KOLONUNUN BENZETİMİ KÜMEN ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ BİR DAMITMA KOLONUNUN BENZETİMİ Damla Gül a,*, Abdulwahab GIWA a, Süleyman KARACAN a a,* Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Dögol

Detaylı

Doğalgaz. Doğalgaz ve Petrol Gazlarõ

Doğalgaz. Doğalgaz ve Petrol Gazlarõ Doğalgaz ve Sõvõlaştõrõlmõş Petrol Gazlarõ 1 Gaz Yakõtlar Gaz Halinde! Doğalgaz (doğal)! Havagazõ (fabrika)! Kokgazõ (fabrika) Sõvõlaştõrõlmõş Halde! Doğalgaz (doğal)! Propan (rafineri)! Bütan (rafineri)

Detaylı

Türk Akreditasyon Kurumu. LABORATUVARLARARASI KARŞILAŞTIRMA PROGRAMLARI PROSEDÜRÜ Doküman No.: P704 Revizyon No: 03. Hazõrlayan Kontrol Onay

Türk Akreditasyon Kurumu. LABORATUVARLARARASI KARŞILAŞTIRMA PROGRAMLARI PROSEDÜRÜ Doküman No.: P704 Revizyon No: 03. Hazõrlayan Kontrol Onay Doküman Adõ: YETERLİLİK DENEYLERİ VE LABORATUVARLARARASI KARŞILAŞTIRMA PROGRAMLARI PROSEDÜRÜ Doküman No.: Revizyon No: 03 5.2,5.3 03 5.2 ve 5.3 maddeleri değiştirildi 3, 4 02 5.2. Karşõlaştõrma Ölçümleri

Detaylı

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni

Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni Normandy Madencilik A.Ş. Ovacõk Altõn Madeni İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1 Toz ve Gaz Emisyonlarõnõn Kontrolü... 4 Toz... 4 Havada Hidrojen Siyanür (HCN) Gazõ... 6 2 Gürültü Kontrolü... 7 3 Kimyasal

Detaylı

Hazine Müsteşarlõğõndan:

Hazine Müsteşarlõğõndan: Hazine Müsteşarlõğõndan: Emeklilik Şirketlerindeki Birikimli Hayat Sigortalarõndan Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarõmlara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No:2004/2) Amaç ve Kapsam Madde 1 Bu Tebliğin amacõ, 7.4.2001

Detaylı

HIZLANDIRILMIŞ ELEKTRON DEMETİ İLE ATIK SULARIN IŞINLANMASI TEKNİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HIZLANDIRILMIŞ ELEKTRON DEMETİ İLE ATIK SULARIN IŞINLANMASI TEKNİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HIZLANDIRILMIŞ ELEKTRON DEMETİ İLE ATIK SULARIN IŞINLANMASI TEKNİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET Sema Bilge OCAK, Tülin ZENGİN, Şeref TURHAN Ankara Nükleer Araştõrma ve Eğitim Merkezi (ANAEM), 06100 Beşevler-

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı)

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) Soğutma devresine ilişkin bazı parametrelerin hesaplanması "Doymuş sıvı - doymuş buhar" aralığında çalışma Basınç-entalpi grafiğinde genel bir soğutma devresi

Detaylı

UDK 624-012.45 TÜRK STANDARDI TS 6164/Aralõk 1988 İÇİNDEKİLER

UDK 624-012.45 TÜRK STANDARDI TS 6164/Aralõk 1988 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER 0 - KONU,TARİF,KAPSAM,AMAÇ,UYGULAMA ALANI... 1 0.1 - KONU... 1 0.2 - TARİFLER... 1 0.2.1 - Betonarme Avan Projeleri... 1 0.2.2 - Betonarme Tatbikat Projesi... 1 0.3 - KAPSAM... 1 0.4 - AMAÇ...

Detaylı

GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ ELK - 101 ÖLÇME TEKNİĞİ LABORATUVARI

GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ ELK - 101 ÖLÇME TEKNİĞİ LABORATUVARI GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ ELEKTRİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ ELK - 101 ÖLÇME TEKNİĞİ LABORATUVARI DENEY NO: 2 DENEYİN ADI: ÖLÇÜ ALETLERİNİN HARKETLİ KISIMLARININ İNCELENMESİ, ELEKTROMANYETİK ÖLÇÜ

Detaylı

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU B. HACIBEKİROĞLU, Y. GÖKÇE, S. ERTUNÇ, B. AKAY Ankara Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Rev: 17.09.2014 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Makine Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik ve Isı Tekniği Anabilim Dalı Termodinamik Genel Laboratuvar Föyü Güz Dönemi Öğrencinin Adı Soyadı : No

Detaylı

ICS 91.100.30 TÜRK STANDARDI TS EN 12504-1/Nisan 2002

ICS 91.100.30 TÜRK STANDARDI TS EN 12504-1/Nisan 2002 ÖNSÖZ Bu standard, CEN tarafõndan kabul edilen EN 12504-1 (2000) standardõ esas alõnarak, TSE İnşaat Hazõrlõk Grubu nca hazõrlanmõş ve TSE Teknik Kurulu nun 19 Nisan 2002 tarihli toplantõsõnda Türk Standardõ

Detaylı

Daha yeşil bir gelecek için suyun

Daha yeşil bir gelecek için suyun Daha yeşil bir gelecek için suyun dönüşümü Yağmur sularõ, sel sularõ, arõndõrõlmõş sularõn tamamõ, istenildiği şekilde arõtõldõğõ durumda, sulama, meracõlõk, sebze ve meyvecilik, endüstriyel üretim alanõ

Detaylı

6301 8873 11/2001 TR Kullanõcõ için. Kullanma Kõlavuzu. Logano GE515. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz

6301 8873 11/2001 TR Kullanõcõ için. Kullanma Kõlavuzu. Logano GE515. Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz 6301 8873 11/2001 TR Kullanõcõ için Kullanma Kõlavuzu Sõvõ/Gaz Yakõtlõ Özel Kazan Logano GE515 Kullanmadan önce dikkatle okuyunuz Önsöz Bu kõlavuz hakkõnda Bu cihaz ilgili Norm ve Yönetmelikler tarafõndan

Detaylı

ISC 75.200 TÜRK STANDARDI TS 4943/Kasõm 1986

ISC 75.200 TÜRK STANDARDI TS 4943/Kasõm 1986 İÇİNDEKİLER 0 - KONU, TARİF, KAPSAM... 1 0.1 - KONU...1 0.2 - TARİFLER...1 0.2.1 - Atmosferik Tank... 1 0.2.2 - Drenaj... 1 0.2.3 - Şedde... 1 0.3 - KAPSAM...1 1 - KURALLAR... 1 1.1 - TASARIM KURALLARI...1

Detaylı

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ Başak BARUTÇU, Nüket YAPII, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: zozcelik@bornova.ege.edu.tr

Detaylı

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI POMPASI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Güz Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN Makine

Detaylı

2. Yõllõk üyelik tutarõ, faturalandõrma tarihinden sonra en geç 14 gün içinde TL olarak İnterBarter a ödenmelidir.

2. Yõllõk üyelik tutarõ, faturalandõrma tarihinden sonra en geç 14 gün içinde TL olarak İnterBarter a ödenmelidir. İnterBarter Anonim Şirketi üyelik koşullarõ 010102-5 1. İnterBarter üyeliği şahsa özel bir karakter taşõr ve herkese açõktõr, hem şirketler, hem de şahõslar üye olabilirler. İnterBarter bir üyelik başvurusunu

Detaylı

ACSM1. ACSM1-04Lx Sõvõ Soğutmalõ Sürücü Modülleri (55-160 kw)

ACSM1. ACSM1-04Lx Sõvõ Soğutmalõ Sürücü Modülleri (55-160 kw) ACSM1 Donanõm Kõlavuzu ACSM1-04Lx Sõvõ Soğutmalõ Sürücü Modülleri (55-160 kw) ACSM1 Sürücü Kõlavuzlarõ SÜRÜCÜ DONANIM KILAVUZU* ACSM1-04Lx Sõvõ Soğutmalõ Sürücü Modülleri (55-160 kw) Donanõm Kõlavuzu 3AUA0000022083

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

Kurum :Ceza İnfaz kurum ve tutukevlerini, İdare :Ceza İnfaz kurum ve tutukevleri müdürlüklerini, ifade eder. Esaslar

Kurum :Ceza İnfaz kurum ve tutukevlerini, İdare :Ceza İnfaz kurum ve tutukevleri müdürlüklerini, ifade eder. Esaslar CEZA İNFAZ KURUMLARI VE TUTUKEVLERİNDE HÜKÜMLÜ VE TUTUKLULARIN DIŞARIDAKİ YAKINLARIYLA TELEFONLA GÖRÜŞMELERİ HAKKINDA YÖNETMELİK Amaç ve Kapsam Madde - Bu Yönetmelik, ceza infaz kurumlarõ ve tutukevlerinde

Detaylı

GİRİŞ... 1 REHBERİN AMACI VE KAPSAMI... 3 TANIMLAR... 5. A- STRATEJİK PLAN, PERFORMANS PROGRAMI ve BÜTÇE... 9

GİRİŞ... 1 REHBERİN AMACI VE KAPSAMI... 3 TANIMLAR... 5. A- STRATEJİK PLAN, PERFORMANS PROGRAMI ve BÜTÇE... 9 1 içindekiler GİRİŞ... 1 REHBERİN AMACI VE KAPSAMI... 3 TANIMLAR... 5 A- STRATEJİK PLAN, PERFORMANS PROGRAMI ve BÜTÇE... 9 B- PERFORMANS PROGRAMI HAZIRLAMA SÜRECİ... 10 1- Program Dönemi Stratejisinin

Detaylı

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ MAK-LAB008 1 GĠRĠġ İnsanlara konforlu bir ortam sağlamak ve endüstriyel amaçlar için uygun koşullar yaratmak maksadıyla iklimlendirme yapılır İklimlendirmede başlıca avanın sıcaklığı

Detaylı

Copyright Netcad Mühendislik Bilgisayar Tic.Ltd. Şti. 1999. Bütün Haklarõ Saklõdõr. Telif hakkõ kanunlarõ çerçevesinde izin verilen haller dõşõnda,

Copyright Netcad Mühendislik Bilgisayar Tic.Ltd. Şti. 1999. Bütün Haklarõ Saklõdõr. Telif hakkõ kanunlarõ çerçevesinde izin verilen haller dõşõnda, NET3D Bu belgedeki tüm bilgiler önceden uyarõ yapõlmadan değiştirilebilir ve Ulusal Cad ve GIS Çözümleri Mühendislik Bilgisayar A.Ş. adõna verilmiş herhangi bir taahhüt niteliği taşõmaz. Bu belgede açõklanan

Detaylı

Zeminlerde Statik ve Dinamik Yükler Altõnda Taşõma Gücü Anlayõşõ ve Hesabõ

Zeminlerde Statik ve Dinamik Yükler Altõnda Taşõma Gücü Anlayõşõ ve Hesabõ Zeminlerde Statik ve Dinamik Yükler Altõnda Taşõma Gücü Anlayõşõ ve Hesabõ Prof. Dr. S. Feyza ÇİNİCİOĞLU İstanbul Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü 1. Giriş Bir yapõ sistemi genel olarak iki kõsõmda

Detaylı

İşletme Kõlavuzu. Tiyatro Uygulamalarõ İçin Çift Diskli Fren BMG..T. Baskõ 06/2004 A6.C86 11295384 / TR

İşletme Kõlavuzu. Tiyatro Uygulamalarõ İçin Çift Diskli Fren BMG..T. Baskõ 06/2004 A6.C86 11295384 / TR Redüktörlü Motorlar \ Elektronik Hõz Kontrol Cihazlarõ \ Sürücü Otomasyon \ Servis Tiyatro Uygulamalarõ İçin Çift Diskli Fren BMG..T Baskõ 06/2004 11295384 / TR A6.C86 İşletme Kõlavuzu SEW-EURODRIVE Driving

Detaylı

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ ONDOKUZ MAYIS ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ ISI POMPASI DENEY FÖYÜ Hazırlayan: YRD. DOÇ. DR HAKAN ÖZCAN ŞUBAT 2011 DENEY NO: 2 DENEY ADI: ISI POMPASI DENEYĐ AMAÇ: Isı pompası

Detaylı

(Noise in Pumps) Reşat Gün Taşel Alarko-Carrier

(Noise in Pumps) Reşat Gün Taşel Alarko-Carrier POMPALARDA GÜRÜLTÜ (Noise in Pumps) Reşat Gün Taşel Alarko-Carrier 1973 yõlõnda İstanbul da doğan Reşat Gün Taşel, Özel Saint Michel Fransõz Lisesi nden 1991 yõlõnda mezun oldu. İstanbul Teknik Üniversitesi

Detaylı

Ciltli olarak ilgili birime teslim edilecek olan bu çalõşmalarõn genel düzeni aşağõda belirtildiği gibidir.

Ciltli olarak ilgili birime teslim edilecek olan bu çalõşmalarõn genel düzeni aşağõda belirtildiği gibidir. DOĞUŞ ÜNİVERSİTESİ BİTİRME ÖDEVİ, BİTİRME PROJESİ VE TEZ YAZIM KILAVUZU Üniversite Senato sunun 2.2.2001 tarih ve 2001/05 sayõlõ toplantõsõnda kabul edilmiştir I. AMAÇ VE KAPSAM Bu yazõm klavuzunun amacõ

Detaylı

BİR DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNDE EKSERJİ UYGULAMASI

BİR DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNDE EKSERJİ UYGULAMASI BİR DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNDE EKSERJİ UYGULAMASI Süha Orçun MERT, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: orcunmert@mynet.com,

Detaylı

ICS 91.040.10 TÜRK STANDARDI TS 6793/Nisan 1989 91.040.30 İÇİNDEKİLER

ICS 91.040.10 TÜRK STANDARDI TS 6793/Nisan 1989 91.040.30 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER 0 - KONU, TARİF, KAPSAM... 1 0.1 - KONU... 1 0.2 - TARİF... 1 0.2.1 - Teçhizat... 1 0. - KAPSAM... 1 1 - GENEL KURALLAR... 1 2 - YÜK DEĞERLERİ... 1 - DÜZGÜN YAYILI YÜKLERİN AZALTILMASI... 2

Detaylı

EDM/st Ekim 2004. Minea Kombi

EDM/st Ekim 2004. Minea Kombi Minea Kombi ANA PARÇALAR ALAR- Hermetik Kombi 1. Bitermik õsõ eşanjörü 2. Ana yakõcõ 3. Ateşleme elektrodu 4. Alev hissetme elektrodu 5. Yüksek Y sõcakls caklõk k sõnõr s r termostat 6. az valfi 7. enleşme

Detaylı

ETİL ASETAT-ETANOL AZEOTROP KARIŞIMININ DAMITILDIĞI BİR EKSTRAKTİF DOLGULU DAMITMA KOLONUNUN SICAKLIK KONTROLÜ

ETİL ASETAT-ETANOL AZEOTROP KARIŞIMININ DAMITILDIĞI BİR EKSTRAKTİF DOLGULU DAMITMA KOLONUNUN SICAKLIK KONTROLÜ ETİL ASETAT-ETANOL AZEOTROP KARIŞIMININ DAMITILDIĞI BİR EKSTRAKTİF DOLGULU DAMITMA KOLONUNUN SICAKLIK KONTROLÜ Levent Taştimur a, Abdulwahab Giwa b, Süleyman Karacan b,* a Ankara Patent Bürosu Limited

Detaylı

HANGİ SERAMİK NEREYE DÖŞENİR?

HANGİ SERAMİK NEREYE DÖŞENİR? SERAMİK NEDİR? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek sõcaklõkta pişirilmiş toprak demektir. Seramiğin tarihi, uygarlõk tarihi kadar eskidir. ilk seramiğin Milattan Önce 6000 yõlõnda Anadolu da üretildiği

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

Türk altõn madenciliğinde siyanürleme işleminin ilk olarak uygulanmasõ ve bunun çevreye etkileri *

Türk altõn madenciliğinde siyanürleme işleminin ilk olarak uygulanmasõ ve bunun çevreye etkileri * Türk altõn madenciliğinde siyanürleme işleminin ilk olarak uygulanmasõ ve bunun çevreye etkileri * A. Akçõl ** Maden Mühendisliği Bölümü, Cevher Hazõrlama Anabilimdalõ, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta,

Detaylı

PA-300 CASE ELEKTRONİK SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. - 1 -

PA-300 CASE ELEKTRONİK SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. - 1 - PA-300 ÜÇ FAZ GÜÇ ANALİZÖRÜ DÖKÜMANI CASE ELEKTRONİK SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. E-MAIL: info@case.com.tr http://www.case.com.tr/ - 1 - İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ÖLÇÜM ÖZELLİKLERİ 3 2. TANITIM 4 3. ÖZELLİKLER 4

Detaylı

ICS 23.040.10,91.220 TÜRK STANDARDI TS 8481/Ekim 1990 İÇİNDEKİLER

ICS 23.040.10,91.220 TÜRK STANDARDI TS 8481/Ekim 1990 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER 0 - KONU, TARİF, KAPSAM, UYGULAMA ALANI... 1 0.1 - KONU... 1 0.2 - TARİFLER... 1 0.3 - KAPSAM... 1 0.4 - UYGULAMA ALANI... 1 1 - SINIFLANDIRMA VE ÖZELLİKLER... 1 1.1 - SINIFLANDIRMA... 1 1.1.1

Detaylı

ortama kopyalanmasõ yasalara aykõrõdõr. Copyright Netcad Mühendislik Bilgisayar Tic.Ltd. Şti. 1999

ortama kopyalanmasõ yasalara aykõrõdõr. Copyright Netcad Mühendislik Bilgisayar Tic.Ltd. Şti. 1999 Dağõtõm Bu belgedeki tüm bilgiler önceden uyarõ yapõlmadan değiştirilebilir ve Ulusal Cad ve GIS Çözümleri Mühendislik Bilgisayar A.Ş. adõna verilmiş herhangi bir taahhüt niteliği taşõmaz. Bu belgede açõklanan

Detaylı

Montaj, Bakõm ve Kullanma

Montaj, Bakõm ve Kullanma 72111100 09/2003 TR Montaj, Bakõm ve Kullanma Kõlavuzu Gaz Yakõtlõ Kombi Logamax U012-28 T60 Logamax U014-28/ T60 (Boylerli) Montaj, bakõm ve kullanõm öncesi dikkatle okuyunuz Önsöz Bu kõlavuz hakkõnda

Detaylı

GPS İLE HAREKET HALİNDEKİ ARAÇLARDAN ELDE EDİLEN GERÇEK ZAMANLI VERİLERİN ORTA ÖLÇEKLİ CBS ÇALIŞMALARINDA KULLANILABİLİRLİĞİ

GPS İLE HAREKET HALİNDEKİ ARAÇLARDAN ELDE EDİLEN GERÇEK ZAMANLI VERİLERİN ORTA ÖLÇEKLİ CBS ÇALIŞMALARINDA KULLANILABİLİRLİĞİ Selçuk Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Öğretiminde 30. Yõl Sempozyumu,16-18 Ekim 2002, Konya SUNULMUŞ BİLDİRİ GPS İLE HAREKET HALİNDEKİ ARAÇLARDAN ELDE EDİLEN GERÇEK ZAMANLI VERİLERİN

Detaylı

İLAN VE REKLAM GELİRLERİNDE VERİMİN ARTIRILMASI

İLAN VE REKLAM GELİRLERİNDE VERİMİN ARTIRILMASI İLAN VE REKLAM GELİRLERİNDE VERİMİN ARTIRILMASI Y.Doç.Dr. Tahsin YOMRALIOĞU Araş.Gör. Bayram UZUN Karadeniz Teknik Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü 61080 - Trabzon 1. GİRİŞ Kentin

Detaylı

7. İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ

7. İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ 7. İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİMİ 74 7.1 GİRİŞ Bu bölüm, iş güvenliği yönetiminin malsahibine sağladõğõ hizmetleri kapsamaktadõr. Proje yöneticisinin iş güvenliği ile ilgili hizmetlere yönelik yükümlülüğü, büyük

Detaylı

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Gıdalara uygulanan çeşitli işlemlere ilişkin bazı hesaplamalar için, gıdaların bazı fiziksel özelliklerini yansıtan sayısal değerlere gereksinim bulunmaktadır. Gıdaların

Detaylı

YEREL YÖNETİMLERDE KENT BİLGİ SİSTEMİNİN KULLANIMINI KOLAYLAŞTIRMAK İÇİN YAZILIM GELİŞTİRME

YEREL YÖNETİMLERDE KENT BİLGİ SİSTEMİNİN KULLANIMINI KOLAYLAŞTIRMAK İÇİN YAZILIM GELİŞTİRME Selçuk Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Öğretiminde 30. Yõl Sempozyumu,16-18 Ekim 2002, Konya SUNULMUŞ BİLDİRİ YEREL YÖNETİMLERDE KENT BİLGİ SİSTEMİNİN KULLANIMINI KOLAYLAŞTIRMAK İÇİN

Detaylı

Türk Akreditasyon Kurumu. Doküman No.: P509 Revizyon No: 01. Kontrol Onay. İmza. İsim

Türk Akreditasyon Kurumu. Doküman No.: P509 Revizyon No: 01. Kontrol Onay. İmza. İsim Doküman Adõ: GÜVENLİK SÜREÇLERİ Doküman No.: P509 Revizyon No: 01 5 01 Bilgi İşlem Personelin Bilgilerin Gizliliği konusundaki taahhütlerine ilişkin paragraf eklendi. Sayfa No Rev. Revizyon Nedeni Yürürlük

Detaylı

TURİST BİLGİ SİSTEMİ TASARIMI VE PANORAMİK GÖRÜNTÜ İLE ENTEGRASYONU

TURİST BİLGİ SİSTEMİ TASARIMI VE PANORAMİK GÖRÜNTÜ İLE ENTEGRASYONU Selçuk Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Öğretiminde 30. Yõl Sempozyumu,16-18 Ekim 2002, Konya SUNULMUŞ POSTER TURİST BİLGİ SİSTEMİ TASARIMI VE PANORAMİK GÖRÜNTÜ İLE ENTEGRASYONU Özgün

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS 3419 Nisan 2002 ICS 91.140.30 1. Baskı HAVALANDIRMA VE İKLİMLENDİRME TESİSLERİ - PROJELENDİRME KURALLARI Ventilation and Air Conditioning Installation - Requirements

Detaylı

dinamo / B A R C O D E diyalog / dinamo ve BARCODE teknolojisi

dinamo / B A R C O D E diyalog / dinamo ve BARCODE teknolojisi diyalog / dinamo ve BARCODE teknolojisi dinamo ve BARCODE teknolojisi Yönetici Özeti BARCODE çoğu kez yapõlamayan bir çok şeyin çaresi gibi görünen bir teknoloji. Deposuna veya stoğuna hakim olamayan,

Detaylı

Montaj Talimatõ ve Kullanma Kõlavuzu

Montaj Talimatõ ve Kullanma Kõlavuzu 6301 8107 03/00 TR Kullanõcõ için Montaj Talimatõ ve Kullanma Kõlavuzu Kazan İşletme Modülü ZM 427 Kumanda Paneli Logamatic 4212 için Montaj ve kullanõm öncesi dikkatle okuyunuz Önsöz Önemli genel kullanõm

Detaylı

PRESİZYONLU EĞİM SENSÖRLERİNİN BÜYÜK YAPILARIN HAREKETLERİNİN İZLENMESİNDE KULLANILMASI

PRESİZYONLU EĞİM SENSÖRLERİNİN BÜYÜK YAPILARIN HAREKETLERİNİN İZLENMESİNDE KULLANILMASI Selçuk Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Öğretiminde 30. Yõl Sempozyumu,16-18 Ekim 2002, Konya SUNULMUŞ BİLDİRİ PRESİZYONLU EĞİM SENSÖRLERİNİN BÜYÜK YAPILARIN HAREKETLERİNİN İZLENMESİNDE

Detaylı

Montaj, Bakõm ve Kullanma

Montaj, Bakõm ve Kullanma 72111000 09/2003 TR Montaj, Bakõm ve Kullanma Kõlavuzu Gaz Yakõtlõ Kombi Logamax U012-24/24 K/28 K Logamax U014-24/24 K Montaj, bakõm ve kullanõm öncesi dikkatle okuyunuz Önsöz Bu kõlavuz hakkõnda Bu cihaz

Detaylı

KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU. Prof.Dr.Hasip Yeniova

KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU. Prof.Dr.Hasip Yeniova KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU Prof.Dr.Hasip Yeniova AYIRMA ĠġLEMLERĠ Fiziksel Ayırma iģlemleri Dekantasyon,Filtrasyon vd BuharlaĢtırma Tek Kademeli, Çok Kademeli Distilasyon Basit, Azeotropik,

Detaylı

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI KPSS-2007/4 TERCİH KILAVUZU T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Ankara KPSS-2007/4 TERCİH KILAVUZU T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI 1. GENEL BİLGİLER, TEMEL İLKE

Detaylı

Tebliğ. Sermaye Piyasasõnda Bağõmsõz Denetim Hakkõnda Tebliğde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Tebliğ (Seri: X, No:20)

Tebliğ. Sermaye Piyasasõnda Bağõmsõz Denetim Hakkõnda Tebliğde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Tebliğ (Seri: X, No:20) Tebliğ Sermaye Piyasasõ Kurulu ndan: Sermaye Piyasasõnda Bağõmsõz Denetim Hakkõnda Tebliğde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Tebliğ (Seri: X, No:20) Madde 1 4/3/1996 tarihli ve 22570 sayõlõ Resmi Gazete de

Detaylı

HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ

HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ Serhan Küçüka*, Serkan Sunu, Anıl Akarsu, Emirhan Bayır Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü

Detaylı

MODİFİYE KATKI MADDELERİNİN BİTÜMLÜ SICAK KARIŞIMA ETKİSİ VE PERFORMANS ÜSTÜNLÜKLERİ

MODİFİYE KATKI MADDELERİNİN BİTÜMLÜ SICAK KARIŞIMA ETKİSİ VE PERFORMANS ÜSTÜNLÜKLERİ MODİFİYE KATKI MADDELERİNİN BİTÜMLÜ SICAK KARIŞIMA ETKİSİ VE PERFORMANS ÜSTÜNLÜKLERİ İbrahim SÖNMEZ 1 Mehmet Tahir DENİZ 2 Süreyya TAYFUR 3 Halit ÖZEN 4 Seyit Ali YILDIRIM 5 Bekir Kadri EREN 6 SUMMARY

Detaylı

DİKKAT! BU BÖLÜMDE CEVAPLAYACAĞINIZ TOPLAM SORU SAYISI 90'DIR.

DİKKAT! BU BÖLÜMDE CEVAPLAYACAĞINIZ TOPLAM SORU SAYISI 90'DIR. SYISL ÖLÜM İKKT! U ÖLÜM VPLYĞINIZ TOPLM SORU SYISI 90'IR. İlk 45 Soru Son 45 Soru "Matematiksel İlişkilerden Yararlanma Gücü", "en ilimlerindeki Temel Kavram ve İlkelerle üşünme Gücü" ile ilgilidir. şit

Detaylı

GPS DESTEKLİ DETAY ALIMINDA ALTERNATİF İKİ YENİ

GPS DESTEKLİ DETAY ALIMINDA ALTERNATİF İKİ YENİ Selçuk Üniversitesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Öğretiminde 30. Yõl Sempozyumu,16-18 Ekim 2002, Konya SUNULMUŞ BİLDİRİ GPS DESTEKLİ DETAY ALIMINDA ALTERNATİF İKİ YENİ YÖNTEM İbrahim KALAYCI, Ayhan

Detaylı

Şenol Gürvit sgurvit@apc.com 11/27

Şenol Gürvit sgurvit@apc.com 11/27 sgurvit@apc.com 11/27 3 KGK Seçiminde Gözönüne Alõnmasõ Gereken Parametreler KGK gibi sistemlere yapõlan yatõrõmõn kullanõcõ açõsõndan edinilen yararõ "availability"dir. Yani KGK çõkõşõna bağlanacak yük

Detaylı

İYELİK TAMLAMASINDA ÇOKLUK ÜÇÜNCÜ KİŞİ SORUNU

İYELİK TAMLAMASINDA ÇOKLUK ÜÇÜNCÜ KİŞİ SORUNU İYELİK TAMLAMASINDA ÇOKLUK ÜÇÜNCÜ KİŞİ SORUNU Doç. Dr. Mustafa S. KAÇALİN Kõrgõzistan Türkiye Manas Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türkoloji Bölümü İlgi tamlamasõ, iyelik tamlamasõ, ad tamlamasõ gibi

Detaylı

SURT192XLBP Harici Akü Grubu. Smart-UPS RT 3000/5000/7500/10000 VA Kesintisiz Güç Kaynağõ İle Kullanõlmak İçindir

SURT192XLBP Harici Akü Grubu. Smart-UPS RT 3000/5000/7500/10000 VA Kesintisiz Güç Kaynağõ İle Kullanõlmak İçindir Kullanõcõ Elkitabõ Türkçe SURT192XLBP Harici Akü Grubu Smart-UPS RT 3000/5000/7500/10000 VA Kesintisiz Güç Kaynağõ İle Kullanõlmak İçindir 990-1387A 09/2003 Giriş SURT192XLBP akü grubu, APC Smart-UPS

Detaylı

!" #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.*

! #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.* 2. BÖLÜM SAF MADDELERİN ERMODİNAMİK ÖZELLİKLERİ Saf madde Saf madde, her noktasında aynı e değişmeyen bir kimyasal bileşime sahip olan maddeye denir. Saf maddenin sadece bir tek kimyasal element eya bileşimden

Detaylı

2. PROJE YÖNETİMİ (GENEL)

2. PROJE YÖNETİMİ (GENEL) 2. PROJE YÖNETİMİ (GENEL) 24 2.1 GİRİŞ Bu bölüm genel anlamda inşaat proje yönetimi ve organizasyonunu açõklamakta olup özellikle inşaat proje yönetim planõ ve onu oluşturan başlõca unsurlarõn nasõl geliştirilebileceğini

Detaylı

sahiptir. 450 kişilik oturma kapasitesi bulunan kütüphanede, 15 adet Internet bağlantõ noktasõ

sahiptir. 450 kişilik oturma kapasitesi bulunan kütüphanede, 15 adet Internet bağlantõ noktasõ GENEL BİLGİ Ege Üniversitesi Tõp Fakültesi Tõp Kütüphanesi 1956 yõlõnda hizmet vermeye başlamõştõr. Kütüphane yaklaşõk 2000 m² kullanõm alanõna sahiptir. 450 kişilik oturma kapasitesi bulunan kütüphanede,

Detaylı

ELEKTROMAGNETİK ALANLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

ELEKTROMAGNETİK ALANLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ! FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTROMAGNETİK ALANLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Elk. Müh. Fõrat ÜNSAL Anabilim Dalõ: Elektrik Mühendisliği Programõ:

Detaylı

Ders 13 te daha önce değinmediğimiz bazõ çizim araçlarõnõn kullanõmõnõ gündeme getireceğiz.

Ders 13 te daha önce değinmediğimiz bazõ çizim araçlarõnõn kullanõmõnõ gündeme getireceğiz. Ders 13 te daha önce değinmediğimiz bazõ çizim araçlarõnõn kullanõmõnõ gündeme getireceğiz. Ölçü Çizgilerini Birleştirmek Ölçü Noktasõ Eklemek veya Kaldõrmak Kot Markasõ Kaynak İşareti Ölçülendirme Şeçenekleri

Detaylı

TEKSTİL YÜZEYLERİNİN YANMAYA KARŞI DİRENÇLERİNİN ARTTIRILMASI

TEKSTİL YÜZEYLERİNİN YANMAYA KARŞI DİRENÇLERİNİN ARTTIRILMASI T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI TEKSTİL YÜZEYLERİNİN YANMAYA KARŞI DİRENÇLERİNİN ARTTIRILMASI MEHMET BARAN KALIN YÜKSEK LİSANS TEZİ

Detaylı

APC SUM48RMXLBP2U. APC Smart-UPS Modüler ile Kullanõm İçin Kesintisiz Güç Kaynağõ

APC SUM48RMXLBP2U. APC Smart-UPS Modüler ile Kullanõm İçin Kesintisiz Güç Kaynağõ Kullanõcõ Elkitabõ Türkçe APC SUM48RMXLBP2U Uzatõlmõş Ömür (XL) Akü Paketi APC Smart-UPS Modüler ile Kullanõm İçin Kesintisiz Güç Kaynağõ 990-1736 01/2004 Giriş SUM48RMXLBP2U, APC Smart-UPS Modeler Kesintisiz

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD ŞANTİYEDE BETON DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI VE BAKIMI. Making and Curing Concrete Test Specimens In the Field

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD ŞANTİYEDE BETON DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI VE BAKIMI. Making and Curing Concrete Test Specimens In the Field https://www.tse.org.tr/turkish/abone/kapak.asp?stdno=7774 Page 1 of 1 05.04.2004 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS 3351 Nisan 1979 ICS 91.100.30 ŞANTİYEDE BETON DENEY NUMUNELERİNİN HAZIRLANMASI VE BAKIMI

Detaylı

Endüstriyel Bir Hidrokraker Reaktörünün Modellenmesi

Endüstriyel Bir Hidrokraker Reaktörünün Modellenmesi Endüstriyel Bir Hidrokraker Reaktörünün Modellenmesi Ümmühan Canan a, Berna Çakal a, Fırat Uzman a, Dila Gökçe a, Emre Kuzu a Yaman Arkun b,* a Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş., Kocaeli, 41790 b Kimya

Detaylı

Copyright Ulusal Cad ve GIS Çözümleri Mühendislik Bilgisayar A.Ş. 1999

Copyright Ulusal Cad ve GIS Çözümleri Mühendislik Bilgisayar A.Ş. 1999 RASTER Bu belgedeki tüm bilgiler önceden uyarõ yapõlmadan değiştirilebilir ve Ulusal Cad ve GIS Çözümleri Mühendislik Bilgisayar A.Ş. adõna verilmiş herhangi bir taahhüt niteliği taşõmaz. Bu belgede açõklanan

Detaylı

Elektronik Ticaret Bülteni Eylül 2007. Haberler. e-devlet sõralamasõnda Türkiye 9. sõraya yükseldi

Elektronik Ticaret Bülteni Eylül 2007. Haberler. e-devlet sõralamasõnda Türkiye 9. sõraya yükseldi Haberler e-devlet sõralamasõnda Türkiye 9. sõraya yükseldi Brown Üniversitesi tarafõndan gerçekleştirilen ve 198 ülkedeki kamu sitelerinin değerlendirildiği araştõrma raporuna göre Türkiye, bu yõl 27.

Detaylı

ÖZELLEŞTİRME MEVZUATININ TAŞINMAZ MÜLKİYETİ AÇISINDAN İRDELENMESİ

ÖZELLEŞTİRME MEVZUATININ TAŞINMAZ MÜLKİYETİ AÇISINDAN İRDELENMESİ (1997) - YOMRALIOĞLU, T. / UZUN, B., Özelleştirme Mevzuatõnõn Taşõnmaz Mülkiyeti Açõsõndan İrdelenmesi, İşletme ve Finans Dergisi, Sayõ:120,Ankara ÖZELLEŞTİRME MEVZUATININ TAŞINMAZ MÜLKİYETİ AÇISINDAN

Detaylı

Rosemount 8800C. 00825-0121-4003, Rev BA Şubat 2004. Adõm 1: Akõş Ölçeri Monte Edin. Adõm 4: Elektrik Kablolarõnõ Bağlayõn ve Güç Verin

Rosemount 8800C. 00825-0121-4003, Rev BA Şubat 2004. Adõm 1: Akõş Ölçeri Monte Edin. Adõm 4: Elektrik Kablolarõnõ Bağlayõn ve Güç Verin Hõzlõ Kurulum Kõlavuzu Rosemount 8800C Vortex Akõş Ölçer Başlangõç Adõm 1: Akõş Ölçeri Monte Edin Adõm 2: Gövdenin Yönünü Kontrol Edin Adõm 3: Atlatõcõlarõ Ayarlayõn Adõm 4: Elektrik Kablolarõnõ Bağlayõn

Detaylı

1. Aşağõdaki üç temel unsur, demokrasi için vazgeçilmez unsurlardõr: - Siyasal katõlõm (Vatandaşlarõn yönetime katõlõmõ, serbest seçimler, partiler)

1. Aşağõdaki üç temel unsur, demokrasi için vazgeçilmez unsurlardõr: - Siyasal katõlõm (Vatandaşlarõn yönetime katõlõmõ, serbest seçimler, partiler) Walter Bajohr 1. Aşağõdaki üç temel unsur, demokrasi için vazgeçilmez unsurlardõr: - Düşünce özgürlüğü, basõn-yayõn özgürlüğü - Hukuk devleti (İnsan haklarõ, bağõmsõz yargõ) - Siyasal katõlõm (Vatandaşlarõn

Detaylı

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ-27 Kasım 2013 Bütün Şubeler GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 ÖNEMLİ! Ödev Teslim Tarihi: 6 Aralık 2013 Soru 1-5 arasında 2 soru Soru 6-10 arasında 2 soru Soru 11-15 arasında

Detaylı

E-Business ve B2B nin A B C si

E-Business ve B2B nin A B C si E-Business ve B2B nin A B C si Hazõrlayan : Cengiz Pak diyalog Bilgisayar Üretim Sistemleri Yazõlõm ve Danõşmanlõk Ltd. Şti Büyükdere Caddesi No : 48 / 4 Mecidiyeköy İstanbul URL : www.diyalog.com Öneri

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ULUSAL GRAVİTE DATUMU VE ULUSAL GRAVİTE AĞI NIN (KUGA-2001) OLUŞTURULMASI. Ali KILIÇOĞLU Orhan FIRAT

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ULUSAL GRAVİTE DATUMU VE ULUSAL GRAVİTE AĞI NIN (KUGA-2001) OLUŞTURULMASI. Ali KILIÇOĞLU Orhan FIRAT ÖZET KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ULUSAL GRAVİTE DATUMU VE ULUSAL GRAVİTE AĞI NIN (KUGA-2001) OLUŞTURULMASI Ali KILIÇOĞLU Orhan FIRAT Kuzey Kõbrõs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Ulusal Gravite Datumu nun belirlenmesi

Detaylı

BASINÇLI HAVALI KESİCİLER

BASINÇLI HAVALI KESİCİLER İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ YÜKSEK GERİLİM GÜÇ KESİCİLERİ DOÇ. DR. ÖZCAN KALENDERLİ PROJE MURAT CEBECİ 040990401 METİN BİROL 040990371 MEHMET İPEK 040990415

Detaylı

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Kurumsal Yatõrõmcõ Yöneticileri Derneği K u r u l u ş u : 1 9 9 9 www.kyd.org.tr info@kyd.org.tr KYD Aylõk Bülten Eylül 2003 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Detaylı