Sayfa-2 EFSA Hakkında

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sayfa-2 EFSA Hakkında"

Transkript

1 Sayfa-1 AVRUPA BİRLİĞİ NDE 2008 YILI İÇERİSİNDE MEYDANA GELEN ZOONOZLAR, ZOONOTİK AJANLAR VE GIDA KAYNAKLI SALGINLARIN KAYNAKLARI VE YAYILMASI İLE İLGİLİ BİRLİK ÖZET RAPORU 23 Aralık 2009 tarihinde yayınlanmış 28 Ocak 2010 tarihinde basılmıştır.

2 Sayfa-2 EFSA Hakkında Merkezi İtalya Parma da bulunan Avrupa Gıda Güvenliği Teşkilatı (EFSA), Avrupa kamuoyunu gıda güvenliği ve yetkili makamların tüketicileri koruması ile ilgili kaygılarını sesli olarak dile getirmelerine neden olan bir dizi korkutucu gıda ile ilgili olayların meydana gelmesinden hemen sonra 2002 yılında Avrupa Birliği tarafından bağımsız bir teşkilat olarak kurulmuş ve finanse edilmiştir. EFSA, hayvan sağlığı ve refahı ile bitkilerin korunmasını da içeren gıda ve yem güvenliğine doğrudan veya dolaylı etkisi olan, kendi ortakları ile açık istişare ve ulusal makamlar ile yakın işbirliği yapmak suretiyle tüm konularda objectif bilimsel tavsiyelerde bulunur. EFSA iki alanda çalışmalarını yürütür: risk değerlendirmesi ve risk iletişimi. Aslında EFSA nın risk değerlendirmesi risk idarecilerine (siyasi sorumluluk sahibi Avrupa Birliği AB kuruluşları; Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlementosuve Konseyi gibi) gıda ve yem güvenliği ile ilgili olarak tüketicilerin en yüksek düzeyde korunmasını sağlayabilmek için alınması gereken siyasi mahreçli yasal veya düzenleyici önlemlerin tanımlanabilmesi için somut bilimsel bir zemin sağlar. EFSA, görev alanı çerçevesinde tüm konular ile ilgili olarak kamuoyunu açık ve şeffaf bir şekilde bilgilendirir. 28 ocak 2002 tarih ve 178/2002 sayılı kurucu Yönetmelik (EC) ile belirlendiği üzere özellikle gıda krizlerinde bilimsel verilerin toplanması ve analizi, mevcut risklerin tanımlanması ve Komisyona bilimsel destek sağlanması hususları da EFSA nın görevleri arasındadır. ECDC Hakkında Avrupa Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Merkezi (ECDC) merkezi Stokholm İsveç te bulunan bir AB ajansı olup, sözkonusu ajans 2005 tarihinde kurulmuştur. ECDC nin amacı bulaşıcı hastalıklara karşı Avrupa nın korunmasını güçlü kılmaktır. 21 Nisan 2004 tarih ve 851/2004 sayılı kurucu Yönetmeliğin (EC) 3. maddesine göre ECDC nin misyonu bulaşıcı hastalıkların insan sağlığına yönelik mevcut ve gelecekteki tehditlerini belirlemek, değelendirmek ve açıklamaktır. ECDC, AB çapında hastalıkların izlenmesi ve erken uyarı sisteminin güçlendirilmesi ve geliştirilmesi ile ilgili olarak tüm Avrupa da ulusal sağlık kuruluşları ile ortaklaşa çalışır. ECDC, Avrupa genelinde beraber çalıştığı uzmanlar sayesinde, mevcut ve gelecekte meydana gelebilecek bulaşıcı hastalıkların yol açabileceği risklere karşı yetkin bilimsel görüşler geliştirilebilmesi amacıyla sağlık konusunda bir Avrupa bilgi havuzu oluşturmaktadır. Rapor hakkında EFSA, 2003/99/EC sayılı Direktif hükümleri çerçevesinde, Üye Devletler tarafından bildirilmiş zoonozlar, antimikrobiyal resistantler ve gıda kaynaklı salgınlar ile ilgili verileri incelemekle ve inceleme sonuçlarına göre Birlik Özet Raporu hazırlamakla sorumludur. İşbu Birlik Özet Raporunda yer alan 2008 yılı ve sonrası verileri, insanlarda zoonoz vakaları ile ilgili bilgi sağlayan ECDC ile işbiriliği neticesinde derlenmiştir. Danimarka Teknik Üniversitesi Ulusal Gıda Kuruluşunda bulunan Zoonozlar İşbirliği Merkezi (ZCC- EFSA ile sözleşmelidir) EFSA ve ECDC ye bu görevlerinde katkı sağlamıştır. EFSA ile ilgili daha fazla bilgi edinmek için lütfen aşağıdaki adres ile irtibata geçiniz: European Food Safety Authority Largo N. Palli 5/A I Parma İtalya Tel: Faks:

3 Sayfa-3 YÖNETİCİ ÖZETİ Zoonozlar hayvanlar ve insanlar arasında kontamine olmuş gıdalar gibi ürünler yoluyla doğrudan veya dolaylı olarak doğal bir şekilde bulaşan enfeksiyonlar ve hastalıklardır. Bu hastalıkların insanlardaki etkisi hafif sendromlar ile hayati tehlike yaratabilecek düzey arasında değişmektedir. Zoonozların ortaya çıkmasını engellemek için hangi hayvan ve gıda maddelerinin enfeksiyon kaynağı olduğunun bulunması önem arz etmektedir. Bu amaç doğrultusunda insan sağlığını korumaya yönelik bilgiler tüm Avrupa Birliği Üye Devletlerinden toplanmaktadır yılında, 27 Üye Devlet Avrupa Komisyonu ve Avrupa Gıda Güvenliği Teşkilatı na zoonozlar, zoonotik ajanlar ve gıda kaynaklı salgınların ortaya çıkışları ile ilgili bilgi vermişlerdir. Daha sonra Avrupa Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Merkezi tarafından insanlardaki zoonoz vakaları ile ilgili bilgi talep edilmiştir. Ayrıca Birlik üyesi olmayan dört devlette konuyla ilgili bilgi vermiştir. Avrupa Gıda Güvenliği Teşkilatı ve Avrupa Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Merkezi, Zoonoz İşbirliği Merkezi nin de katkıları ile sözkonusu verileri analiz etmiş ve işbu yıllık Birlik Özet Raporunda yer alan ve 15 hastalığı kapsayan sonuçlar yayınlanmıştır yılında salmonellosiz insanlarda görülen ve ikinci en çok rapor edilen zoonotik hastalık olmuş ve konuyla ilgili 131,468 vaka teyid edilmiştir. Beşinci yıl itibariyle Avrupa Birliği nde salmonellosiz vakalarına dair bildirim oranlarında istatistiki olarak belirgin bir düşme eğilimi mevcuttur. Özellikle S.Enteritidis in yol açtığı insan vakaları 2008 yılı itibariyle önemli derece azalmış ancak buna karşın S. Typhimurium vakalarında bir artış gözlenmiştir. Gıda maddeleri itibariyle salmonella ya taze broyler, hindi ve domuz etinde sıklıkla rastlanmış ve görünme oranı sırasıyla 5.1%, 5.6% ve 0.7% olarak tespit edilmiştir. Süt ürünleri, meyve ve sebze gibi diğer gıda ürünlerinde ise salmonella ya çok ender rastlanılmıştır. Ancak, lahana, bitkiler ve baharatlarda ise daha yüksek seviyede kontaminasyon olduğu rapor edilmiştir. Birlik Salmonella kriterleri ile uyumlu olmayan ürünlere temel olarak kıyma ve et preperasyonlarında rastlanılmıştır. Yumıurtacı tavuklarda S.Enteritidis ve S. Typhimurium yaygınlığında, Üye Devletlerin sökonusu hayvan populasyonu üzerinde yeni bir kontrol programı uygulamaya başladığı ilk yıl olan 2008 yılı itibariyle önemli derecede bir azalma gözlenmiştir. Yumurtacı tavuk sürülerinde kaydedilen bu gelişme, insanlarda rapor edilen S.Enteritidis vakalarındaki azalmanın bir kaynağı olarak değerlendirilebilir zira yumurtalar sözkonusu enfeksiyonun önemli bir kaynağını teşkil etmektedirler. Halihazırda 20 Üye Devlet yumurtacı tavuklar için 2008 yılı için konmuş olan göreceli Salmonella azaltma hedeflerini tutturmuşlardır. Ayrıca 19 Üye Devlet, damızlık kümes hayvanları sürülerinde Salmonella varlığının konulan hedeften 1% daha fazla olduğunu ve hedefin 2009 yıl sonu itibariyle tutturulacağını rapor etmişlerdir. Birlik düzeyinde broyler, hindi veya domuz popülasyonunda Salmonella varlığı ile ilgili belirgin bir değişiklik olduğuna dair herhangi bir durum ortada görünmemektedir yılında campylobacteriosis, Avrupa Birliği içerisinde en çok rapor edilen gastrointestinal bakteriyel patojen olmuş ve 190, 566 vaka teyid edilmiştir. Ancak bildirilen vaka sayısı 2007 yılında bildirilen vaka sayısı ile karşılaştırıldığında 5% oranında azalma göstermiştir. Gıda maddelerinde, en yüksek Campylobacter pozitif numune oranı yine taze kanatlı etinde çıkmış ve numunelerin ortalama 30.1% i pozitif çıkmıştır. Campylobacter canlı kanatlı, domuz ve büyükbaş hayvanlarda da sıklıkla tespit edilmiştir. İnsanlarda görünün listeriosiz vakalarının sayısı 2007 yılı ile karşılaştırıldığında 11.1% oranında düşüş göstermiştir yılında kayda geçen teyidli vaka sayısı 1,381 dir. Sözkonusu vakalarda 20.5% gibi yüksek seyivede bir ölüm oranı rapor edilmiştir. Tüketime hazır gıdalarda Listeria bakterisi nadiren yasal güvenlik limitlerinin üzerinde tespit edilmiş ve sözkonusu limitlerin üzerinde çıkan ürünler genellikle balıkçlık ürünleri, peynirler, et ürünleri ve sandiviçler olmuş ve bunlardaki oranlarda Avrupa Birliği içerisinde % olarak tespit edilmiştir. İnsanlarda Q ateşi ( balkan gribi) vakaları Avrupa Birliği seviyesinde ilk defa analiz edilmiş ve 2007 yılında toplam 585 teyidli vaka rapor edilmiştir. Bu sayı 2008 yılında 1,594 e çıkmıştır. Q ateşi aynı zamanda en yaygın keçilerde olmak üzere sığır, keçi ve koyunlarda görülmektedir. Avrupa Birliği dahilinde, insanlarda toplam 3,159 teyidli verotoksigenik E.coli (VTEC) enfeksiyonu ve 8,346 teydili yersionosiz vakası kayıtlara geçmiştir. Hayvanlar ve gıda maddeleri arasında insan patojenik VTEC bakterisi çoğunlukla sığır ve büyükbaş hayvanlarda rapor edilmiş ve sadece bazı istisnai durumlarda diğer gıda ve hayvan türlerinde görülmüştür. Yersinia bakterisi ise ağırlıklı olarak domuz ve domuz etinde tespit edilmiştir.

4 Sayfa yılında Avrupa Birliğinde 619 teyidli brusella vakası rapor edilmiştir yılı ile karşılaştırıldığında sığırlarda tüberküloz ve brusella ortaya çıkışında genel itibari ile bir değişiklik meydana gelmemişken koyun/keçilerde görünen brusella azda olsa düşüş göstermiştir. İki parazitik zoonoz, trichinellosiz ve echinococcosiz, Avrupa Birliğinde sırasıyla 670 ve 891 teyidli insan vakasına yol açmışlardır. İnsan trichinellosiz vakalarının en önemli kaynakları denetim dışı yaban domuzu ve domuz etidir. Her iki parazit türüne de vahşi hayatta sıkça rastlanır. Avrupa Birliğinde toplam 5,332 gıda kaynaklı salgın rapor edilmiş ve sözkonusu salgınlar 45,622 insan vakasına yol açmış olup, bu vakalar neticesinde 6,230 kişi hastanede tedavi görmüş ve 32 ölüm gerçekleşmiştir. Rapor edilen salgınların büyük çoğunluğu salmonella (35.4%) virüsü ve bakteriyel toksinlerden ( 9.8%) kaynaklanmaktadır. En önemli gıda kaynakları yumurta ve yumurta ürünleri ( 23.1%), domuz eti ve bunlarla ilgili ürünler (10.2%) ve karışık veya büfe yemekleridir (9.2%). Buna ilave olarak özel ve kamusal su kaynaklarının kontaminasyonuna bağlı olarak 2008 yılında 12 su kaynaklı salgın rapor edilmiştir. Bir tanesi Avrupa anakarasında bir tanesi de Fransa nın denizaşırı birimlerinde olmak üzere 2008 yılında insanlarda görünen dört kuduz vakası rapor edilmiştir. Genelde tilki ve rokun köpeklerinde olmak üzere Baltık ve Doğu Avrupa Üye Devletlerinde gerek evcil gerekse vahşi hayvanlarda kuduz vakaları hala daha rapor edilmektedir. İthal edilen köpeklerde dört kuduz vakası ile ithal edilmiş bir kuduz köpek ile bağlantılı bir ikincil köpek vakası rapor edilmiştir. Ayrıca evcil ve vahşi hayvanlardaki bulgulara dayanarak Toksiplazma, Cysticerci, Francisella ve Leptospira ya dair verilerde rapor edilenler arasındadır.

5 Sayfa-5 - yapılmayacak Sayfa-6 - Yapılmayacak

6 Sayfa-7 1. GİRİŞ 1. GİRİŞ Raporun çerçevesi Zoonozlar ile ilgili bilgilerin toplanması ve izlenmesi ile ilgili Birlik sistemi, zoonozlar, zoonotik ajanlar, antimikrobiyal resistant ve gıda kaynaklı salgınlara dair ilgili ve mümkün olduğunda karşılaştırılabilir verilerin Avrupa Birliği (AB) Üye Devletleri (MSs) tarafından toplanmasını zorunlu kılan 2003/99/EC¹ 1 sayılı Zoonoz Direktifine dayanmaktadır. İlave olarak Üye Devletler kendi bölgelerindeki salgınların yanısıra sözkonusu ajanlar ile ilgili eğilim ve kaynakları belirleyecek ve topladıkları verileri içeren bir yıllık raporu Avrupa Komisyonuna ileteceklerdir. Avrupa Gıda Güvenliği Teşkilatı (EFSA) sözkonusu verileri inceleme ve Birlik Özet Raporunda yayınlamakla görevlidir. Birlik içerisinde bulaşıcı hastalıkların epidemiyolojik izlenmesi ve kontrol edilmesi ile ilgili bir ağ kurulmasına dair 2119/98/EC² 2 Karar (ağ tarafından artan ölçüde kapsanacak hastalıklar ile ilgili değişiklik yapılmış 2000/96/EC sayılı Karar ile uyumlu) Üye Devletlerden insanlara bulaşabilecek hastalıklar ile ilgili veri toplanması konusunda esasları oluşturmuştur. Sözkonusu Kararlar ağdan gelen bilgilerin Topluluk Özet Raporunda yer alması gerektiğini öngörmektedir. Bu raporda yer alan ve hayvanlarda, gıda maddelerinde ve yem maddlerinde bulunan zoonotik ajanların ortaya çıkması ve bu ajanlardaki antimikrobiyel resistant ile ilgili veriler 2003/99/EC sayılı Direktif çerçevesinde toplanmıştır. Bu husus aynı zamanda gıda kaynaklı salgınlar ile ilgili bilgileri de kapsamaktadır. İnsanlardaki zoonoz vakaları ve bu vakalardaki antimikrobiyel resistant ile ilgili bilgiler 2119/98/EC sayılı Karar hükümleri kapsamındaki ağdan elde edilmiştir yılından beri Avrupa Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolü Merkezi (ECDC) Birlik Özet Raporu için insanlardaki zoonotik enfeksiyonlar ile ilgili veri toplamakta ve aynı zamanda bu verilerin analizleri yapmaktadır ve 2008 yıllarına dair Avrupa İzeleme Sisteminden (TESSy) elde edilip analiz edilmiş veriler ECDC tarafından uygulanmış ve korunmuştur Birlik Özet Raporu ECDC ile işbirliği çerçevesinde hazırlanmış olup EFSA ya bağlı Zoonozlar İşbirliği Merkezi (ZCC Danimarka Teknik Üniversitesi Ulusal Gıda Kuruluşu) sözkonusu rapora katkı sunmuştur. Üye Devletlere, diğer raporlama yapan ülkelere, Avrupa Komisyonuna ve ilgili Birlik Referans Laboratuvarlarına da raporun hazırlanması esnasında danışılmıştır. Zoonoz verileri raporlayan ve bu raporun hazırlanmasında katkısı bulunan Üye Devletler, raporlama yapan Üye Olmayan Devletler ile Komisyonun çabalarının taktire şayan olduğunu burada belirtmemiz gerekir Birlik Özet Raporu nda yer alan veri akışı Şekil IN1 de gösterilmiştir. 1 92/117/EEC sayılı Konsey Direktifini yürürlükten kaldırılan ve 90/424/EEC sayılı Konsey Kararında değişiklik yapan zoonozların ve zoonotik ajanların izlenmesi ile ilgili 17 Kasım 2003 tarih ve 2003/99/EC Avrupa Parlementosu ve Konseyi Direktifi 2 Birlik içerisinde epidemiolojik izleme ve bulaşıcı hastalıkların kontrolü amacına yönelik bir ağın kurulması ile ilgili 24 Eylül 1998 tarih ve 2119/98/EC sayılı Avrupa Parlementosu ve Konseyi Kararı

7 Sayfa-8 1. GİRİŞ Şekil IN1. Birlik Özet Raporu ile ilgili veri akış şeması, 2008 Not : İnsan verileri ECDC tarafından Avrupa İzleme Sisteminden (TESSy) toplanmıştır yılında elde edilen veriler 2008 yılında, aşağıdaki sekiz zoonotik ajan için zorunlu olarak toplanmıştır; Salmonella, termofilik Campylobacter, Listeria monocytogenes, verotoksigenik E.coli, Miyobakteriyum bovis, Brusella, Trichinella ve Echinococcus. Tüm hastalıklar için üç EEA/EFTA ülkesi (İzlanda, Lihtenstein ve Norveç) ve 27 Üye Devlet tarafından Avrupa İzleme Sistemi (TSSy) üzerinden insan vakalarına dair veriler rapor edilmiştir. İsviçre insan vakalarını doğrudan EFSA ya rapor etmiştir. Ayrıca zorunlu olarak rapor edilen veriler içerisinde salmonella ve campylobacter izolatlardaki antimikrobiyel resistantlar, gıda kaynaklı salgınlar ve hassas hayvan popülasyonları mevcut bulunmaktadır. Ek olarak, Üye Devletlerdeki epidemiyolojik durum baz alındığında aşağıdaki ajanlar ve zoonozlar ile ilgili veriler tapor edilmiştir; Yersinia, kuduz, Q ateşi ( balkan gribi), Toksoplazma, Cycicerci, Francisella, Leptospira ve Clostridium botulinum. İndikatör E.coli ve Enterococci izolatlarındaki antimiktobiyal resistanslar ile ilgili verilerde iletilmiştir. Daha ötesinde, Üye Devletler gıda maddelerinde bulunan aşağıdaki bazı belirgin diğer mikrobiolojik kontaminantlar ile ilgili verileri de sağlamışlardır; histamin, stafilokoksal, enterotoksin ve Enterobacter sakazakii ( Cronobacter spp.) sözkonusu kontaminantlar için gıda güvenliği kriterleri Birlik mevzuatında belirtilmiştir. 27 Üye Devletin hepsi 2008 yılı ile ilgili ulusal zoonoz raporlarını göndermişlerdir. Ek olarak iki üye olmayan devlette ( Norveç ve İsviçre) zoonoz raporlarını göndermişlerdir. İnsanlarda görünen zoonoz vakaları ile ilgili veriler de 27 Üye Devletin hepsinden ve ayrıca üye olmayan dört Devletten ( İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İşviçre) temin edilmiştir. Verilerin gönderilmesi için son gün 5 Haziran 2009 dur. 23 Ekim 2009 tarihinde taslak Birlik Özet Raporu istişare amaçlı olarak Üye Devletlere gönderilmiştir. Raporun tüm yorumları ve değşiklikleri mevcut zaman içerisinde kapsaması için elden gelen tüm gayret gösterilmiştir. Nihai rapor, 23 Aralık 2009 tarihinde bitirilmiş ve EFSA ve ECDC tarafından 28 Ocak 2010 tarihinde yayınlanmıştır.

8 Sayfa-9 1. GİRİŞ Raporun Yapısı 2008 tarihinde elde edilen bilgiler iki Birlik Özet Raporunda yayınlanmıştır. Güncel olan ilk raporda zoonozlar, zoonotik ajanlar ve gıda kaynaklı salgınlar ile ilgili bilgiler yer almaktadır. İkinci raporda ise antimikrobiyal resistans ile ilgili rapor edilmiş bilgiler yer alacaktır. Mevcut rapor üç bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde genel özet, raporlamaya dair bilgilendirme, genel sonuç ve zoonozlar veya konulara özel özetler yer almaktadır. Raporun ikinci bölümünde spesifik zoonozlar ve zoonotik ajanlar ile ilgili Birlik değerlendrimesi ile malzeme ve methodların tanımlanması ayrıca Birlik tarafından uygulanan bildirim ve izleme programları ile ilgili bilgiler mevcut bulunmaktadır. ( Ek 2) Raporun birinci ve ikinci bölümleri basılı olarak temin edilebilecek olup sözkonusu bölümler Avrupa Birliği ile ilintili tüm taraflara gönderilmiştir. Raporun üçüncü bölümü Üye Devletler tarafından gönderilen tüm verileri tablo formatında kapsamakta olup sadece basılı raporun beraberinde verilen CD ortamında erişilebilir. Mevcut raporda, en yaygın görünen ve en büyük öneme sahip zoonozlar ve zoonotik ajanlar (Salmonella, Campylobacter, verotoksigenik E.coli ve Listeria monocytogenler) ile ilgili bilgiler derinlemesine anali edilmiştir. Genel anlamda sözkonusu ajanlar ile ilgili her yıl çok miktarda kullanılabilir bilgi mevcut olup bu bağlamda kontrol / eradikasyon programları / önlemleri ile ilgili kaydedilen gelişmelerin teyidi ile ilgili trendlerin izlenmesine gerek bulunmamaktadır. Diğer önem arz eden ancak daha az rastlanan zoonozlar ( M.bovis, brusella ve kuduza bağlı tüberküloz) ile ilgili olarak Avrupa Birliğindeki durum ile ilgili daha az detaylı bir durum değerlendirmesi sunulmuştur. Ancak sözkonusu zoonozlar Birlik Özet Raporunda düzenli aralıklarla kapsamlı olarak analiz edilecek ve bir kaç raporlama yılını kapsayan veriler bilahare kullanılacaktır. Haklarında daha az veri bulunan veya kısa dönemde Birlik içerisinde temel yıllık gelişmeler olması beklenmeyen diğer zoonozlar ( Yersinia, Trichinella, Echinococcus, Toksoplazma, Cysitecerci, Francisella, Leptospira ve kuduz) için Avrupa Birliğindeki durum ile ilgili daha az detaylı bir durum değerlendirmesi sunulmuştur. Ancak sözkonusu zoonozlar Birlik Özet Raporunda düzenli aralıklarla kapsamlı olarak analiz edilecek ve bir kaç raporlama yılını kapsayan veriler bilahare kullanılacaktır. Mevcut raporda, 2007 ile 1008 yılları arasını kapsayan Q ateşi (Balkan Gribi) ile ilgili bilgilere dayalı kapsamlı bir analiz mevcuttur. Entrobacter sakazakii, histamin ve staphyloccoccal enterotkosinlar gibi bazı mikrobiyal kontaminantlar ile ilgili isteğe bağlı olarak rapor edilen bilgiler ise gelecekteki bir Özet Raporun konusunu teşkil edecektir. İşbu raporda yer alan pek çok zoonotik ajan için izleme ve gözetim şemaları Üye Devletler arasında harmonize olmayıp dolayısı ile bu raporda yer alan bulguların dikkatli bir şekilde değerlendirilmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir. Burada sunulan verilerin istatistiki olarak tasarlanmış örnekleme planlarından elde edilmeleri gerekmeyip sözkonusu veriler zoonozlar ile ilgili ulusal durumu doğru olarak yansıtmayabilirler. Sonuçlar genellikle Üye Devletler arasında doğrudan karşılaştırılabilir olmayıp bazı zamanlarda aynı ülke ile ilgili ancak farklı yıllara ait verilerin de karşılaştırılabilmesi mümkün olmayabilir. İşbu raporda sunulan veriler trendlerin mümkün olabilen zamanlarda tanımlanabilmesine imkan verecek şekilde seçilmiştir. Genel bir kural olarak ve tanımlandığı şekli itibariyle gıda, yem ve hayvan örnekleri ile ilgili olarak analiz edilmek üzere seçilecek verileri için en az 25 adet test edilmiş numune gerekmektedir. Ayrıca yine genel bir kural olarak herhangi bir tablo veya şekilde yer alan sunumun desteklenebilmesi için en az 5 Üye Devletten bilgi alınması gerekmektedir. Ancak bazı zoonozlar veya zoonotik ajanlar için daha az veri ile analiz yapılabilmesi mümkündür. Geçmiş veriler ve trendler mümkün olduğu ölçüde belirtilmiştir. 2003/99/EC sayılı Direktif çerçevesinde sunulan ulusal zoonoz raporu EFSA internet sitesinde Birlik Özet Raporu ile birlikte yayınlanmıştır.

9 Sayfa ÖZET 2. ÖZET Zoonozlar İle İlgili Birlik Özet Raporu Çerçevesinde Ortaya Çıkan Başlıca Sonuçlar Salmonella hala daha AB nde ikinci en çok rapor edilen zoonotik hastalık olmasına rağmen, beş yıldır arka arkaya olduğu üzere 2008 yılında da insanlarda görünen salmonella vakalarının bildirimindeki düşüş trendi sürmeye devam etmiştir yılında S.Enteritidis in yol açtığı insan vakalarında hatırı sayılır bir düşüş kaydedilmiş ancak S. Typhimurium vakalarında artış görünmüştür yılı, Üye Devletler tarafından yumurtacı tavuklarda yeni bir Salmonella kontrol programının uygulamaya konduğu ilk yıl olup halihazırda 20 Üye Devlet kendileri için bu yıl öngörülen Salmonella azaltma hedeflerini tutturmuşlardır. Yumurtacı tavuk sürülerinde gelişme gösteren Salmonella durumu insanlarda rapor edilen S. Enteriditis vakalarının daha düşük seviyede görünmesine yol açmış olabilir. 19 Üye Devlet, 2009 yılı sonunda tutturmaları öngürülen hedefleri aşıp damızlık Gallus Gallus sürülerinde hedeflenenden çok daha düşük Salmonella varlığı rapor etmişlerdir. Birlik düzeyinde broyler, hindi veya domuz popülasyonlarında Salmonella varlığına dair herhangi bir büyük değişiklik kaydedilmemiştir. Salmonella, AB nde meydana gelen gıda kaynaklı salgınların en sık rapor edilen sebeplerinden olup sözkonusu salgınlarda yumurtalar ve yumurtadan imal edilmiş ürünler, bunların ardından da domuz eti en önemli gıda vasıtaları olmuşlardır. Taze kanatlı ve domuz eti dışında, günlük süt ürünleri, meyve sebze gibi diğer gıda maddelerinde Salmonella ya son derece seyrek rastlanılmıştır. Birlik Salmonella kriterilerine uygun olmayan ürünler genellikle kıyma ve et preparatlarında gözlemlenmiştir. Campylobacteriosis, 2008 yılında açık ara fark ile insanlarda en çok rapor edilen zoonotik hastalık olmuştur ile 2008 yılları arasında Birlik seviyesinde bildirim oranları ile ilgili açık bir trend bulunmamaktadır. Pek çok Üye Devlette üretim zinciri boyunca broyler et ve broyler sürülerinde Campylobacter mevcudiyeti yüksektir yılında gıda kaynaklı Campylobacter salgınlarında broyler et ve çiğ sütün en önemli gıda vasıtası olduğu rapor edilmiştir. AB nde insanlarda rapor edilen listeriosis vakası sayısında ikinci izleyen yıl itibariyle azalma görülmüştür. Yaşlı insanlar hastalıktan daha fazla etkilenmiş ve genel itibariyle elde edilebilen bilgiler çerçevesinde sözkonusu vakalar için 20.5% gibi yüksek bir ölüm oranı kaydedilmiştir. Tüketime hazır gıdalarda Birlik Listeria kriterini (100 cfu/g) miktarsal olarak aşan L.monocytogenes varlığı 2008 yılı itibariyle düşük seviyede kalmıştır. Üye Devletler arasında Q ateşe (Balkan Gribi) karşı ilgi son dönem itibariyle artmıştır. AB nde, 2008 yılında insanlarda görülen ve teyidli vaka sayısı 1594 olarak kayıtlara geçmiştir. Sözkonusu sayı 2007 yılında 585 tir. İki Üye Devlet insanlarda görünün vakalarda artışta önde gelmektedir. Toplamda, hayvanlarda görünen Q ateş ile ilgili 2007 yılında 18 Üye Devlet, 2008 yılında ise 17 Üye Devlet veri sağlamış olup sığırlarda, koyunlarda ve keçilerde de positif vakalar rapor edilmiştir. Positif vaka oranı en yüksek keçilerde görünmüştür. İnsanlarda görünen verotoksigenik E.coli (VTEC) enfeksiyonları ile ilgili bildirim oranları Üye Devletler arasında değişiklik arz etmektedir. Genellikle çocuklardaki bildirim oranı en yüksektir. Yaş itibariyle elde edilen bilgiler çerçevesinde bu grup 144 hemolitik üremik sendromun (HUS) 64.6% sını teşkil etmektedir. HUS vakaları temel olarak serogrup VTEC O157 ile ilintilidir. Hayvanlarda VTEC O157 bakterisi en çok sığır ve büyükbaş hayvan etlerinde rapor edilmektedir. İnsanlarda görünen yersiniosis ile ilgili bildirimler 2004 yılından beri azalmakla beraber sözkonusu hastalık AB nde üçüncü en sık rapor edilen zoonozdur. Hayvanlarda Y.enterocolitica ya en çok domuz ve domuz etinde rastlanılmaktadır. Gıda kaynaklı teyid edilmiş salgınlardan elde edilen bilgilerde 2007 yılı ile karşılaştırıldığında ilerleme kaydedilmiş olup toplam rapor edilen salgın sayısı ortalama olarak aynı seviyede kalmıştır. Salmonella dan sonra gıda kaynaklı salgınlarda rapor edilen en önemli bilinen nedensel ajanlar virüsler, bakteriyel toksinler ve Campylobacter dir. salgınlardaki ana gıda vasıtaları yumurta ve yumurta ürünleri, domuz eti, karışık ve büfe yemekleri ve ekmektir. Geçen beş yıl içerisinde insanlarda rastlanılan brusella vakaları ile ilgili bildirimlerde önemli ölçüde bir azalma eğilimi olduğu görülmekle beraber 2008 yılında 2007 yılı ile karşılaştırıldığında hafif bir artış gözlenmiştir. Birlik içerisinde büyükbaş brusella varlığı büyük çoğunlukla değişmemiş olup sığır sürülerinde çok düşük seviyede görülmüş, bunun yanısıra koyun ve keçilerdeki brusella varlığı azalma göstermiş olup son derece düşük bir seviyededir.

10 Sayfa ÖZET Birlik seviyesinde büyükbaş tüberküloz varlığının seviyesi 2007 yılı ile aynı seviyede kalmıştır. Son beş yıl içerisinde Birlik tarafından finanse edilen serbest olmayan Üye Devletlerde hafif bir düşme eğilimi gözlenmiş, diğer taraftan finanse edilmeyen serbest olmayan iki Üye Devlette ise 2008 yılında bir artışın olduğu rapor edilmiştir. İnsanlarda görünen M.Bovis kaynaklı tüberküloz vakalarının, daha önceki Birlik seviyeleri ile karşılaştırıldığında düştüğü görülmektedir. İnsanlarda görülen Trichinellosis ve echinococcosis için durum geçen yıla göre AB de hemen hemen aynıdır. İnsan Trichinellosis in ana kaynağı incelemeye tabi tutulmayan vahşi yaban domuzu ve domuz etidir. Tilkiler echinococcosis multilocularis ana kaynağı olup köpekler ve diğer canidler de E.granulosus un ana kaynağı durumundadırlar yılında biri Avrupa ana kıtasında bir diğeri de Fransız denizaşırı bölgelerinde olmak üzere insanlarda dört kuduz vakası rapor edilmiştir. Baltık ve ve Avrupa nın doğusunda yer alan bazı Üye Devletlerde hala daha evcil hayvanlarda kuduza rastlanılmaktadır. Baltık Üye Devletleri aşılama programlarının bir sonucu olarak hayvanlarda görülen kuduz vakalarında hatırı sayılır bir azalman ın olduğunu rapor etmişlerdir. Yasal olmayan yollardan ithal edilen yavrular kuduz ile ilgili risk oluşturmaktadır.

11 Sayfa ÖZET 2.2 Zoonozlar ve spesifik madde özetleri Bir insan enfeksiyonu olarak zoonozların önemi sadece nufüs arasında görünme oranına bağlı değildir. Hastalığın şiddeti ve vakalardaki ölüm oranları da hastalığın belirginliği üzerindeki önemli faktörlerden biridir. Örneğin, VTEC, Listeria, Echinococcosis, Trichinella ve Lyssavirus dan (kuduz hastalıkları) kaynaklanan vakaların sayısı insan campylobacteriosis ve salmonella vaka sayıları ile karşılaştırıldığında göreceli düşük olmalarına rağmen sözkonusu enfeksiyonlar hastalığın şiddeti ve yüksek derecede ölümcül olmaları itibariyle önemli hastalıklar olarak değerlendirilmektedirler. Şekil SU1. AB nde teyidli insan vakalarındaki rapor edilmiş bildirimi yapılmış zoonoz oranları, 2008 Not : Toplam teyidli vaka sayısı her kolonun sonunda belirtilmiştir.

12 Sayfa ÖZET Salmonella İnsanlar 2008 yılında AB nde insanlarda toplam 131,468 adet teyid edilmiş salmonella (TESSy) vakası rapor edilmiştir. Bu rakam geçen yıla göre 13.5% oranında azalma göstermektedir. AB bildirim oranı her kişi başına 26.4 olup, en düşük oran 2.9 ile Romanya da en yüksek oranda kişi başına ile Slovakya da görülmüştür. Almanya, İngiltere ve Çek Cumhuriyetinde meydana gelen vakalar 2008 yılında meydana gelen tüm teyidli vakaların yarısını teşkil etmektedir ( 49.5%). Salmonellosiz da son beş yıl içerisinde görülen düşme eğilimi önem arz etmektedir. Daha önceki yıllarda olduğu gibi S.Enteritidis ve S.Typhimurium en sık rapor edilen serovarlardır. (insan vakalarında görülen tüm bilinen serovarların 79.9% u) İnsan vakaları ile ilgili en yüksek bildirim oranı 0-4 yaş grubu ile 5-15 yaş grubunu kapsamaktadır. Yaz sonu ve sonbahar itibariyle pek çok Üye Devlette vaka sayısında mevsimsel bir artış genellikle gözlenmekte olup S.Enteritidis diğer serovarlara göre daha göze çarpıcı bir yükseliş göstermektedir yılında rapor edilmiş vaka oranı (7.9%) 2007 yılı oranı olan 7.8% seviyesi ile hemen hemen aynı seviyede gerçekleşmiş olmakla beraber bazı ülkeler için ithal vakalar tüm salmonellosiz vakalarının çoğunluğunu temsil etmektedir. Gıda maddeleri Gıda maddeleri Üye Devletler tarafından geniş bir yelpazede Salmonella açısından test edilmekle beraber örneklerin büyük bir çoğunluğu et ve et ürünlerinin değişik çeşitlerinden alınmıştır. En yüksek oranda Salmonella pozitif üniteleri taze broyler eti, hindi eti ve domuz etinde rapor edilmiştir ( sırasıyla 5.1%, 5.6% ve 0.7%). Peynirde dahil olmak üzere önemli sayıda süt ürünü Üye Devletler tarafından 2008 yılında test edilmiş ve sözkonusu ürünlerde Salmonella ya çok nadir rastlanılmıştır (en çok <0.1%) yılında, 2007 yılı ile karşılaştırıldığında değişik çeşit meyve, sebze ve bitkilerden daha az sayıda örnek incelenmiş ve Salmonella pozitif örnek oranı 0.7% ye çıkmış olup bunun sebebi yapılan iki incelemede filizli tohumlarda, bitkilerde ve baharatlarda bir hayli yüksek oranda pozitif izolata rastlanılmış olmasıdır. Balık ve balık ürünlerinde Üye Devletler genellikle çok düşük seviyede Salmonella bulgusu rapor etmişlerdir ( <1%). AB Salmonella kriterleri ile uyumlu olmayan gıda maddeleri genellikle kıyma ve et preparatları olup bunlarda tek bir örnek için ortalama seviye % dir. Çiğ olarak yenen et ürünlerinde, test edilen tek ünitelerin % sinde Salmonella tespit edilmiş olup bu durum tüketiciler için doğrudan risk taşımaktadır. Salmonella kriterlerine uygun olmayan yumurta ürünlerinin oranı önceki yıllar ile karşılaştırıldığında artış göstermiştir. ( 2.8% olmuştur) Diğer gıda kategorilerinde ise kriterler ile uyumlu olmayan ünitelerin oranları son derece düşüktür. Hayvanlar 26 Üye Devlet tarafından, çiftlik hayvanları, ev hayvanlar, hayvanat bahçesinde yaşayan hayvanlar ve vahşi hayvanlarda dahil olmak üzere değişik hayvan türlerinde Salmonella bulguları rapor edilmiştir. Damızlık Gallus Gallus sürüleri ile yumurtacı tavuk sürülerinden zorunlu Salmonella kontrol programı sayesinde elde edilen veriler ümit vaat etmektedir. Damızlık sürüleri için 19 Üye Devlet 2009 yılı sonunda ulaşılması planlanan AB hedefi olan 1% oranından daha düşük bir Salmonella yaygınlık oranı rapor etmişlerdir. Sözkonusu hedef beş serovarı kapsamaktadır; S.Enteritidis, S.Typhimurium, S.Hadar, S.Infantis ve S.Virchow. Genel itibariyle AB ndeki damızlık sürülerinin 0.9% u üretim peryodu süresince sözkonusu beş serovar için pozitiftir. Altı Üye Devlet anılan beş serovar için 1% den daha yukarı ancak düşük seviyelerde yaygınlık oranı rapor etmişlerdir. Benzer şekilde 20 Üye Devlet 2008 yılı için belirlenen yumurtacı tavuk sürülerinde S.Enteritidis ve S.Typhimurium azaltma hedeflerini tutturmuşlar ve pekçok diğer Üye Devlet, yıllarında yapılan AB çapında yapılan Salmonella baseline survey sonuçları ile karşılaştırıldığında yaygınlık oranında hatırı sayılır bir düşüş olduğunu rapor etmişlerdir. Genel itibariyle, üretim döneminde AB ndeki yumurtacı tavuklar sürülerinin 5.9% ve 3.5% ü sırasıyla Salmonella (tüm serovarlar) ve S.Enteritidis/S.Typhimurium için pozitiftir. AB seviyesinde Salmonella pozitif broyler sürülerinin oranı 2.8% dir. Hindi sürülerinin 6.5% u pozitiftir. Sadece bir kaç Üye Devlet domuz ve büyükbaş hayvanlarda Salmonella için kontrol ve izleme programına sahiptirler.

13 Sayfa ÖZET Dayanılan Kaynaklar Gıda kaynaklı salgınlardan elde edilen veriler ve insan vakaları, gıda ve hayvanlardaki serovar/phage tipi dağılım, insan enfeksiyonlarının değişik kaynakları ile ilgili olarak önemli ön bilgiler sağlayabilir yılında rapor edilen gıda kaynaklı Salmonella salgınları ve özellikle S.Typhimurium salgınlarında S.Typhimurium domuzlar (ve büyükbaş hayvanlar) ve domuz etindeki en sık rastlanan serovar olup sözkonusu serovar broyler ve sofra yumurtalarından izole edilen ilk on serovar arasındadır yılında, kaynağı bilinmeyen ve özellikle Danimarka da meydana gelen çok geniş kapsamlı S.Typhimurium U292 salgını gibi gıda kaynaklı salgınlara bağlı olarak insanlarda görülen S.Typhimurium vakalarında artış tespit edilmişdir. Bazı ülkelerdeki spesifik serovarlara özellikle dikkat etmek gerekir; örneğin Macaristan da Gallus Gallus sürülerindeki yüksek oranda S.Infantis pozitif gibi (aynı zamanda broyler etlerine de yansımaktadır) S.Paratpyhi B var. Java ise Hollanda daki Gallus Gallus sürülerinde sık sık görülen bir enfeksiyondur. Yem maddeleri Test edilen terkip edilmiş yem maddeleri ünitelerinin ortalama 1% inden daha azında Salmonella pozitif olarak rapor edilmiştir. Balık yemi ve oil seeds ve bunların ürünleri en çok Salmonella pozitif olarak rapor edilen yem maddeleri olup yem maddeleri kategorileri için test edilen sözkonusu ürünlere ait ünitelerin sırasıyla 2.1% ve 1.8% i pozitif çıkmıştır. Campylobacter İnsanlar 25 Üye Devlet tarafından toplam 190,566 teyidli campylobacteriosis vakası rapor edilmiş olup sözkonusu vaka sayısı 2007 yılı vaka sayısı ile karşılaştırıldığında 5.0% lik bir azalmanın olduğu görülmektedir yılında Çek Cumhuriyeti, Almanya ve İngiltere de vaka sayısında önemli derece bir düşüş kaydedilmiş olup sözkonusu düşüş oranı 65% seviyesinde gerçekleşmiştir. En yüksek bildirim oranı beş yaş altı çocuklar için yapılmıştır. ( kişi başına 105 vaka) Diğer yaş grupları içinse bildirim oranı kişi başına yaklaşık 30 ila 47 vaka olarak kayıtlara geçmiştir. Yem maddleri - Gıdamaddeleri 2008 yılında en sık örnek alınan gıda kategorisi broyler et olmasına rağmen geçen yıllar ile karşılaştırıldığında raporlama yapan Üye Devlet sayısının AB çapında gerçekleştirilen temel survey sonuçları çerçevesinde daha düşük olduğu görülmektedir. Ateş ile ilgili raporlama yapan Üye Devletler e bağlı olarak Campylobacter ile ilgili herhangi bir eğilim analizi yapılmamıştır. Rapor edilen Campylobacter vakaları geçen yıl ile karşılaştırıldığında hemen hemen aynı seviyede olup broyle etlerde test edilen taze broyler eti unitelerinin ortalama 30.1% i Campylobacter açısından pozitif çıkmıştır. Taze hindi eti ve diğer kanatlı türlerinden elde edilen etlerde ortalama pozitif bulgular geçmiş yıllardaki bulgu oranları ile hemen hemen aynı seviyede olup, sözkonusu oranlar sırasıyla taze hind eti için 10.1% ve diğer kanatlı türlerinden elde edilen etler için 21.9% dur. Taze domuz eti ve sığır etlerinden alınan örneklerde Campylobacter daha az oranlarda tespit edilmiş olup sözkonusu oranlar sırasıyla taze domuz eti için 0.5% ve sığır eti için 0.3% tür. Diğer gıda maddelerinde Campylobacter nadiren tespit edilmiştir. Hayvanlar Daha önceki yıllarda olduğu gibi 2008 yılında da, 2008, hayvanlardan elde edilen Campylobacter verilerinin büyük çoğunluğu broylerler üzerinde yapılan incelemeler neticesinde elde edilmiş olmakla beraber domuz ve sığırlardan elde edilen veriler de rapor edilmiştir. Campylobacter pozitif broyler sürüleri ortalama yaygınlığı 24.7% olup, Üye Devletler içerisinde sözkonusu 6.5% ile 79.0% oranında değişmektedir. Broyler sürülerindeki en düşük yaygınlık oranı Finlandiya ve İsveç tarafından rapor edilmiştir. Domuz ve sığır sürüleri ile ilgili sadece üç Üye Devlet veri sağlamış olmakla beraber raporlama yapan Üye Devletlerdeki yaygınlık oranı geçmiş yıllardaki veriler göz önüne alındığında genellikle yüksek çıkmış ve domuz sürüleri için ( %), sığır sürüleri için (0-61.3%) olmuştur. Bu oranlar geçmiş yıllardaki veriler ile bener arz etmektedir. Domuz ve bovin etindeki Campylobacter kontaminasyonu kesim sonrası büyük ölçüde ve genellikle düşmüş olup kesimhanelerde ve satış yerlerinde düşük düzeyde kalmıştır.

14 Sayfa-15 Yapılması unutulmuş

15 Sayfa-16 - Yapılmayacak Sayfa-17 - Yapılmayacak

16 Sayfa ÖZET Gıda Kaynaklı Salgınlar AB nde toplam 5,332 salgın rapor edilmiş olup sözkonusu salgın sayısı 2007 yılı ile karşılaştırıldığında 7.0% lik bir düşüş göstermiştir. Genel itibariyle, 45,622 insan vakası kayıtlara geçmiş olup sözkonusu vakalardan 6,230 u hastanelik olmuş 32 vaka ise ölümle sonuçlanmıştır. Teyid edilmiş toplam salgın sayısı (N=890) azalmış ve Üye Devletlerde rapor edilmiş teyidli salgın sayıları arasında büyük farklılıklar olmuştur. Dört Üye Devlet herhangi bir teyidli salgın rapor etmemiş ancak Fransa, Polanya ve İspanya çok sayıda teyidli salgın ile ilgili detaylı veri aktarmıştır. En çok rapor edilen gıda kaynaklı salgınlara Salmonella ( tüm salgınların 35.4% ü) yol açmış olup, bunu virüsler (13.1%), bakteriyel toksinler (9.8%) ve Campylobacter (9.2%) izlemiştir. Salgınlardaki en önemli gıda vasıtaları yumurta ve yumurta ürünleri (23.1%), domuz eti ve bunlardan yapılmış ürünleri (10.2%) ve hazırlanmış veya büfe yemekleridir(9.2%). Yumurta ve yumurta ürünleri ve ekmek ürünleri genellikle S.Enteritidis salgınları ile bağlantılı olup domuz eti ise Trichinella ve Salmonella salgınları ile ilgilidir. Virus salgınlarına ise genellikle kabuklular, kabuklu deniz hayvanları ve yumuşakçalar sebep olmakta bunları da hazırlanmış veya büfe yemekleri izelemktedir yılında, AB nde 12 su kaynaklı salgın rapor eidlmiş olup sözkonusu salgınlara neden olan ana etkenler Campylobacter, E. coli, caliciviruses ve Salmonella dır. Salgınların pekçoğunun nedeni özel su kuyularının veya su kaynaklarının kontaminasyonu olup sadece iki salgının kaynağı kamuya ait su kaynaklarının konyaminasyonu olmuştur.

17 Sayfa SPESİFİK ZOONOZLAR İLE İLGİLİ BİLGİLER 3.1 Salmonella Salmonella, uzun bir zamandır hayvanlarda ve insanlarda ekonomik etkisi olan önemli bir zoonotik patojen olarak görülmektedir. Salmonella türü halihazırda iki türe ayrılmaktadır: S. enterica and S. bongori. S.enterica ise daha sonra kendi altında altı alt türe ayrılmakta ve pekçok Salmonella alt tür S. enterica subsp. Enterica ya aittir. Sözkonusu alt tür üyeleri genellikle serovar veya serotiplerin ilk izole oldukları yer neresi ise ona göre isimlendirilmektedirler. Aşağıdaki metinde organizmalar serovarın ardından gelen tür ile tanımlanacaklardır; örneğin; S. Typhimurium. More than 2,500 serovars of Zoonotik Salmonella nın 2500 den fazla serovarı mevcut olup farklı serovarların yaygınlık oranı zaman içerisinde değişebilmektedir. İnsan salmonellosiz i genellikle akut ateş, karın ağrısı, burun akıntısı ve bazen de kusmanın başlaması ile karakterize edilmektedir. Semptomlar genellikle hafif şiddetli olup pek çok enfeksiyon bir kaç sürüp kendi kendine geçmektedir. Ancak bazı hastalarda enfeksiyon daha ciddi boyutlarda seyredebilir ve hastalığa bağlı dehidrasyon hayati tehlike yaratabilir. Bu tür vakalar ile Salmonella nın kan dolaşımı enfeksiyonuna yol açtığı vakalarda tedavi için etkili antimikrobiyallerin kullanılması gerekmektedir. Salmonellosiz aynı zamanda reaktif arterit ( eklem iltihabı) gibi uzun dönemli ve bazende kronik sekeller yaratabilir. Salmonella nın genel rezervuarı evcil ve vahşi hayvanların sindirim boruları olup enfeksiyonun kaynağı olarak hayvan ve bitki kaynaklı pekçok gıda maddesine kapsaması sonucunu doğurmaktadır. Transmisyon genellikle gıdaların hazırlandığı yerlede organizmaların ortaya çıkması ile başlar ve gıdalarda çoğalmaya başlar; örneğin saklama ısısının yetersiz düzeyde olması, yetersiz pişirme veya tüketime hazır gıdalardaki çapraz kontaminasyon. Organizmalar enfekte olmuş hayvanlar veya insanlar veya dışkı ile kontamine olmuş ortamlar ile doğrudan temas neticesinde bulaşabilir. Genel itibariyle AB nde, S. Enteritidis ve S. Typhimurium insan hastalıkları ile ilgili en sık görülen serovarlardır. İnsan S. Enteritidis vakalarının en çok kontamine olmuş yumurta ve kanatlı eti tüketimi ile ilgisi bulunmakta olup diğer taraftan S. Typhimurium vakaları ise kontamine domuz, kanatlı ve bovin eti tüketimi ile bağlantılıdır. Hayvanlarda subklinik enfeksiyonlar yaygındır. Herhangi bir sürüde organizmalar hayvanlar arasında farkedilmeden yayılabilir ve hayvanlar intermitan veya persistan taşıyıcı olabilirler. Enfekte büyükbaş hayvanlar ateş, diyare ve abortmana yenik düşebilirler. Dana sürülerinde Salmonella yüksek derecede ölümcül diyare salgınlarına yol açabilir. Domuzlarda ateş ve diyare sığır ve koyunlarda olduğundan daha az derecede görülür. Keçi ve kanatlılarda ise genellikle enfeksiyona dair herhangi bir belirti görülmez. Tablo SA yılında raporlama yapan ülkeleri göstermektedir. Tablo SA1.Salmonella için veri rapor eden ülkelerin genel görüntüsü, 2008 Veri Raporlama yapan toplam Üye Devlet sayısı İnsan 27 Gıda 26 Hayvan 26 Yem 25 Serovar (gıda ve hayvanlar) 23 Ülkeler Tüm Üye Devletler Üye Olmayan Devletler CH, IS, LI, NO Tüm Üye Devletler : CY hariç Üye Olmayan Devletler CH, NO Tüm Üye Devletler : MT hariç Üye Olmayan Devletler CH, NO Tüm Üye Devletler : CY ve MT hariç Üye Olmayan Devletler CH, NO Tüm Üye Devletler : BG, CY, FR, MT hariç Üye Olmayan Devletler : NO Not: Gıda ve hayvanlar ile ilgili gelecek bölümde analiz için 25 veya daha fazla örnek rapor eden ülkeler dahil edilmiştir

18 Sayfa İnsanlarda Salmonellosiz 2008 yılında, 27 ülke tarafından toplam 131,468 teyidli insan salmonellosiz vakası (bildirim oranı her kişide 26.4 tür) rapor edilmiştir. (Tablo SA2). AB nde rapor edilen toplam insan salmonellosiz vaka sayısı 2004 yılından beri her yıl düzenli olarak birkaç bin kişi düşmüştür yılında vaka sayısı 195,947 iken 2008 yılına gelindiğinde vaka sayısı 133,258 e düşmüştür yılında rapor edilmiş teyidli insan salmonellosiz vakası Üye Devletlerde 2007 yılı ile karşılaştırıldığında 13.5% lik bir düşüş göstermiştir. Birlik in beş yıllık düşüş trendine bakıldığında bunun istatistiki olarak anlamlı olduğu görülebilir. (Şekil SA2a). Toplam 10 ülke kayda değer bir azalma trendi gösteririken yedi ülke ise kayda değer bir artış trendi içerisindedir. Bu durum Birlik seviyesinde insan salmonellosizin önlenmesi ve kontrol altına alınması çabalarının devamına ihtiyaç olduğunu göstermesi bakımından önem arz etmektedir. (Şekil SA2b). Beş yıllık dönem içerisinde vaka sayısındaki en büyük ortalama düşüş 24% ile Avusturya ve Slovenya da yaşanmış olup buna karşılık yıl başına en yüksek ortalama vaka sayıları Estonya (35%) ve Kıbrıs tarafından tespit edilmiştir (24%). 27 Üye Devletten 10 u önceki yıllar ile karşılaştırıldığında bildirim oranlarında bir azalmanın olduğunu rapor etmişlerdir. Almanya ve Çek Cumhuriyeti 2007 yılı ile karşılaştırıldığında 2008 yılında haıtı sayılır derece daha az teyidli vaka olduğu rapor etmişlerdir ( 2007 yılında 12,491 vaka ve 2008 yılında 6,948 vaka). 17 Üye Devletin rapor ettiği teyidli vakasında artış olmasına rağmen 2007 yılı ile karşılaştırıldığında 2008 yılı itibariyle toplam teyidli vaka sayısında 20,530 düşüş kaydedilmiş, sözkonusu düşüşün sebebi de Almanya ve Çek Cumhuriyeti tarafından rapor edilen vaka sayısında yaşanan düşüşten kaynaklanmıştır. Dokuz Üye Devlet ve İzlanda rapor edilen teyidli vaka sayısında 30% u aşan bir oranda artış yaşamışlardır. En çok etkilenen ülkelerden biri de Danimarka olmuş ve rapor edilen teyidli vaka sayısı neredeyse iki katına çıkmıştır. (2007 yılında vaka sayısı 1,662 iken 2008 yılında vaka sayısı 3,669 a çıkmıştır.) Sözkonusu artışın temel sebebi 2008 yılı başlarında tespit edilen ve sürmekte olan ulusal S. Typhimurium salgınıdır yılı itibariyle Almanya, İngiltere ve Çek Cumhuriyeti teyidli vakaların neredeyse yarısının (49.5%) görüldüğü üç ülkedir. (Tablo SA2). Şekil SA1 de AB nde rapor edilen bildirim oranlarının coğrafi dağılımı gösterilmektedir. Üye Devletlerin raporlama sistemi konusunda göstermiş oldukları hassasiyetin birbirinden farklı olması sayılara aetki etmekte olup bu nedenle ülkeler arasında konu ile ilgili karşılaştırmanın dikkatli bir şekilde yapılması gerekmektedir. Bir ülkeyi ele alıp bu ülke ile ilgili yıllar bazında karşılaştırma yapılması ise genellikle daha uygun olacaktır. Aynı şekilde ülkeler arasındaki farklılıkların ithal ve yerli vakaların birbirlerine oranına dikkat edilerek yapılması da dikkat edilmesi gereken bir başka husustur, bakınız Tablo SA3.

19 Sayfa-21 Şekil SA1. AB nde İnsanlarda Salmonellosiz bildirim oranları (her kişi başına vaka sayısı), 2008 Burcu Burcu İzlanda İspanya Burcu Burcu İsveç Finlandiya Portekiz Burcu Burcu Norveç Burcu Burcu Estonya Fransa İngiltere Danimarka Letonya Litvanya İrlanda Hollanda Burcu Belçika Almanya Polonya Burcu Lüksemburg Çek Cumhuriyeti Slovakya Burcu Fransa Lihtenştayn İsviçre Avusturya Macaristan Slovenya Romanya Burcu İtalya Bulgaristan Burcu Portekiz İspanya Yunanistan Malta Kıbrıs Not: Harita sembolliji olarak 0.1 sınıf aralığında renkli derece eğim kullanılmıştır.

20 Sayfa-22 Tablo SA yıllarında insanlarda rapor edilen salmonellosiz vakaları ve 2008 yılında bildirim oranları ( kişi başına) Ülkeler Rapor Teyidli Vakalar / Vakalar tipi² vakalar Avusturya C 2,312 2, ,375 4,787 5,164 7,286 Belçika C , ,973 3,693 4,916 9,545 Bulgaristan 3 A 1,622 1, ,136 Kıbrıs C Çek Cumhuriyeti C 10,872 10, ,655 24,186 32,860 30,724 Danimarka C 3,669 3, ,662 1,662 1,798 1,538 Estonya C Finlandiya C 3,126 3, ,737 2,574 2,478 2,248 Fransa C 7,186 7, ,510 6,008 5,877 6,352 Almanya C 42,909 42, ,400 52,575 52,245 59,947 Yunanistan C 1,064 1, ,234 1,438 Macaristan C 7,166 6, ,575 9,389 7,820 7,557 İrlanda C İtalya C 3,232 3, ,499 5,164 5,004 6,696 Letonya C 1,229 1, Litvanya C 3,308 3, ,270 3,479 2,348 1,854 Lüksemburg C Malta C Hollanda 4 C 1,627 1, ,245 1,667 1,388 1,520 Polanya C 9,609 9, ,155 12,502 15,048 15,958 Portekiz C Romanya 3 A Slovakya C 7,336 6, ,367 8,242 10,766 12,667 Slovenya C 1,033 1, ,346 1,519 1,519 3,247 İspanya C 3,833 3, ,658 5,117 6,048 7,109 İsveç C 4,185 4, ,930 4,056 3,168 3,562 İngiltere C 11,511 11, ,802 14,055 12,784 14,809 AB TOPLAM 133, , , , , ,947 İzlanda C Lihteyştayn C Norveç C 1,941 1, ,649 1,813 1,482 1,567 İsviçre C 2,051 2, ,802 1,786 1,877 1, yıllarındaki teyidli vaka sayısı ve 2004 yılı için toplam vaka sayısı. 2. A: birleştirilmiş veri raporu; C: vaka bazlı rapor; -: rapor yok; 0:0 vaka rapor edilmiştir. 3. AB üyeliği 2007 yılında başlamıştır. 4. Sentinel sistem; bildirim oranları ortalama 64% lük bir kapsama olacak şekilde hesaplanmıştır.

21 Sayfa-23 Şekil SA2a. AB nde insan salmonellosizi ile ilgili rapor edilen teyidli vakaların bildirim oranı AB trendi için kaynak: Avusturya, Belçika, Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İrlanda, İtalya, Litvanya, Malta, Hollanda, Polanya, Portekiz, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsveç, İngiltere. 1. Includes total cases for 2004 and confirmed cases for Şekil SA2b. Üye Devletlerde insanlarda Salmonellosiz bildirim oranlar ( 100,000 kişi başına), Not: Üye Devletler maksimum bildirim oranı değerlerine göre sıralanmışlardır. Aynı sıradaki Üye Devletler için kendine özgü bir ölçek kullanımış ancak her sıradaki ölçek diğer sıralardaki ölçekler ile farklılık arz etmektedir.

22 Sayfa yılındaki Salmonella vakaları ile ilgili uaş dağılımı önceki yıllardaki ile paralellik araz etmektedir. Rapor edilen teyidli 131,468 vakanın 85.5% inde yaş verilerine ulaşılabilmektedir. En yüksek bildirim oranına sahip olan 0 ila 4 yaşlarda oran 2007 yılında her kişi başına olup bu oran 2008 yılında her 100,000 kişi başına e düşerek hafif bir azalma göstermiştir. Ancak bu grup için bildirim oranı 5-14 yaş grubuna 3 kat, 15 ve üzeri yaş grubuna göre ise 6 ila 9 kat fazladır. (Şekil SA3). Şekil SA3. Yaşlara göre rapor edilen teyidli insan salmonellosiz vaka dağılımı, Üye Devletler tarafından rapor edilen TESSy verileri, Kaynak: Avusturya, Belçika, Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İrlanda, İtalya, Letonya, Litvanya, Luksemburg, Malta, Hollanda, Polanya, Portekiz, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsveç ve İngiltere. (N=112,367). Rapor edilen Salmonella vaka sayısı en çok yaz ve sonbahar aylarında tepe noktaya ulaşmakta olup kış aylarında hızlı bir düşüş göstermektedir. (Şekil SA4). Bu durum sıcaklık ve davranışların (barbekü edilmiş yiyecekler ile ilgili tüketim alışkanlıkları gibi) Salmonella bildirim oranı üzerinde etkisini olduğunu hususunu desteklemektedir. Sözkonusu mevsimsel değişiklikler önceski yıllar ile benzerlik göstermektedir. Ancak en yaygın iki serovar vaka sayısı ile ilgili daha detaylı analiz yapıldığında S. Enteritidis in yaz/sonbahar aylarında S. Typhimurium ve diğer serovarlara daha belirgin bir yükseliş kaydettiği görülmektedir.

23 Sayfa-25 Şekil SA4. Aylık ve serovar bazında insanlarda rapor edilen teyidli salmonellosis vaka sayısı ve raporlama yapan Üye Devletlerden gelen TSSy verisi, 2008 Kaynak: Avusturya, Belçika, Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İrlanda, İtalya, Letonya, Litvanya, Luksemburg, Malta, Hollanda, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsveç ve İngiltere (N=119,092) yılında Üye Devletlerde ve EEA/EFTA ülkelerinde ulusal bazda ortaya çıkan rapor edilmiş Salmonella vakalarının oranı 2007 yılı vaka oranı hemen hemen aynı düzeydedir. (63.6% e 65.1%) (Tablo SA3). Aynı gözlem ithal vaka veya yurtdışında yolculuk sırasında ortaya çıkan vakaların oranı ile ilgili olarak ta yapılmış olup 2008 yılındaki oran 7.8%, 2007 yılındaki oran ise 7.9 dur. Pekçok Üye Devlet Salmonella enfeksiyonlarının yerel olarak ortaya çıktığını rapor etmiş olmakla beraber dört kuzey ülkelesinden üçü; İsveç, Finlandiya ve Norveç en yüksek ithal salmonellosiz vaka oranı rapor etmişlerdir. (ülkeler için sırasıyla 82.1%, 83.2% and 83.6%). Önceki yıllarda olduğu gibi İrlanda ve İngiltere, diğer raporlama yapan ülkelerde görülmeyen şekilde yerel ve ithal vakalar arasında 1:1 oranına yakın oranlar göstermişlerdir. (Tablo SA3). Orijin yeri bilinmeyen teyid edilmiş vakaların oranı hala daha toplam vakaların 28.6% sını temsil etmektedir. (Tablo SA3). Her ne kadar yerel / ithal vakalar ile ilgili veriler hala daha tamamlanmamış ve yerel ve ithal vakalar arasındaki dağılım konusunda gerçek resmi tam olarak yansıtmıyor olsa da sürekli yinelenen sonuçlar bazı coğraji bölgelerdeki kültürel özellikleri yansıtabilir.

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI.

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. 28 Şubat 2014 BASIN BÜLTENİ AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. AB (28) ve EFTA ülkeleri toplamına göre otomotiv pazarı 2014 yılı Ocak ayında 2013 yılı aynı ayına göre %5 büyüdü ve toplam

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

YILINDA AVRUPA BIRLIĞI NDE ZOONOZ

YILINDA AVRUPA BIRLIĞI NDE ZOONOZ 2005 YILINDA AVRUPA BIRLIĞI NDE ZOONOZ GİRİŞ CAMPYLOBACTERIA SALMONELLA LISTERIA VTEC ve (YERSINIA) TÜBERKÜLOZİS ve BRUSELLOZİS PARAZİTİK ZOONOZLAR KUDUZ DİĞER ZOONOZ ANTİMİKROBİYAL DİRENÇ GIDA KÖKENLİ

Detaylı

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 44 OCAK 2016

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 44 OCAK 2016 TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 44 OCAK 2016 İstanbul Ticaret Borsası, Araştırma Proje ve İş Geliştirme Şubesi tarafından yapılan gayriresmi tercümedir. Yayın Tarihi: 18.04.2016 AVRUPA BİRLİĞİ 28 DÜNYA Tarımsal

Detaylı

AKUT HALK SAĞLIĞI OLAYLARI HIZLI RĠSK DEĞERLENDĠRĠLMESĠ ÇALIġTAYI 23-24 Eylül 2013

AKUT HALK SAĞLIĞI OLAYLARI HIZLI RĠSK DEĞERLENDĠRĠLMESĠ ÇALIġTAYI 23-24 Eylül 2013 AKUT HALK SAĞLIĞI OLAYLARI HIZLI RĠSK DEĞERLENDĠRĠLMESĠ ÇALIġTAYI 23-24 Eylül 2013 Dr. Semra YILMAZ Veteriner Sağlık Ürünleri ve Halk Sağlığı Daire BaĢkanı VETERĠNER SAĞLIK ÜRÜNLERĠ VE HALK SAĞLIĞI DAĠRE

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi Büyükdere Cad. No. 106 34394 Esentepe - İstanbul AçıkDeniz Telefon Bankacılığı: 444 0 800 www.denizbank.com Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2013 Mali Verileri DenizBank bir Sberbank

Detaylı

Emtia Fiyatları No 27 Ağustos 2014. Avrupa Birliği 28. Dünya. Tarımsal Emtia Fiyatları - Ağustos 2014

Emtia Fiyatları No 27 Ağustos 2014. Avrupa Birliği 28. Dünya. Tarımsal Emtia Fiyatları - Ağustos 2014 Emtia Fiyatları No 27 Ağustos 2014 AB Komisyonu nun tarımsal emtia fiyat bülteninin İSTİB tarafından yapılan çevirisidir. Tarımsal Emtia Fiyatları - Ağustos 2014 Yayın tarihi: 19.09.2014 Avrupa Birliği

Detaylı

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre yükselirken, geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre düştü: Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Temmuz 2014 te bir önceki aya göre 0,8 puan düşerek 0,9 puan değerini

Detaylı

ZOONOZLAR VE ZOONOTĐK ETKENLER, ĐLGĐLĐ ANTĐMĐKROBĐYAL DĐRENÇ VE GIDA KAYNAKLI SALGINLARIN ĐZLENMESĐ YÖNETMELĐĞĐ

ZOONOZLAR VE ZOONOTĐK ETKENLER, ĐLGĐLĐ ANTĐMĐKROBĐYAL DĐRENÇ VE GIDA KAYNAKLI SALGINLARIN ĐZLENMESĐ YÖNETMELĐĞĐ ZOONOZLAR VE ZOONOTĐK ETKENLER, ĐLGĐLĐ ANTĐMĐKROBĐYAL DĐRENÇ VE GIDA KAYNAKLI SALGINLARIN ĐZLENMESĐ YÖNETMELĐĞĐ 23 Aralık 2011 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28151 BĐRĐNCĐ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 Konya hizmetler sektörü güven endeksi geçen aya göre düştü: 2014 ün başından bu yana düşme eğilimini sürdüren Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Mayıs 2014 te bir önceki

Detaylı

2119/98/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Kararı kapsamında Topluluk ağı tarafından aşamalı olarak kapsanacak bulaşıcı hastalıklar hakkında

2119/98/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Kararı kapsamında Topluluk ağı tarafından aşamalı olarak kapsanacak bulaşıcı hastalıklar hakkında 2119/98/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Kararı kapsamında Topluluk ağı tarafından aşamalı olarak kapsanacak bulaşıcı hastalıklar hakkında AVRUPA TOPLULUKLARI KOMİSYONU, 22 Aralık 1999 tarihli KOMİSYON

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

HABER BÜLTENİ Sayı 42

HABER BÜLTENİ Sayı 42 KONYA PERAKENDE SEKTÖRÜ DURAĞAN SEYRETTİ: HABER BÜLTENİ 04.08.2015 Sayı 42 Konya Perakende Güven Endeksi (KOPE) değeri geçen aya göre önemli bir değişim göstermedi. Önümüzdeki 3 aydaki satış fiyatı ve

Detaylı

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ Mustafa ERTEK Gıda Güvenliği İnsanların sağlıklı yaşaması için yeterli miktarda gıda alabilmesi ve bu gıdaların sağlık yönünden güvenli olması gerekmektedir. FAO/WHO

Detaylı

AIS Kış Lastikleri Bilgilendirme Sistemi GENEL BİLGİLENDİRME

AIS Kış Lastikleri Bilgilendirme Sistemi GENEL BİLGİLENDİRME AIS Kış Lastikleri Bilgilendirme Sistemi GENEL BİLGİLENDİRME Kış koşullarında ticari bir aracı sürmenin en önemli faktörlerinden biri çekiş gücünün yola aktardığı kuvvettir. Buna ek olarak aracın gerekli

Detaylı

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar;

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; Tarımı gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvancılığın tarımsal üretim içerisindeki payı % 50 civarındadır. Türkiye de hayvansal üretim bitkisel üretimden sonra gelmekte olup, tarımsal üretim değerinin yaklaşık

Detaylı

DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2) TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI

DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2) TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI ifade eder. DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2) 1- Bu Genelge de geçen kısaltmalardan; TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI - AKÇT: Avrupa Kömür Çelik Topluluğu nu, - AT: Avrupa Topluluğu nu, - DİİB:

Detaylı

Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan

Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan Seminerin Amacı? Aday ve potansiyel aday ülkelere, AB Gıda Güvenlik Otoritesi (EFSA) tarafından AB üye ülkelerinde risk iletişiminin

Detaylı

BİNEK OTOMOBİL HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI OCAK - MART 2010

BİNEK OTOMOBİL HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI OCAK - MART 2010 BİNEK OTOMOBİL VE HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI OCAK - MART 21 BİNEK OTOMOBİL VE HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI Türkiye Otomotiv pazarında 21 yılı Ocak-Mart dönemi binek ve hafif ticari araç toplam pazarı 13.36 adet

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış!

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Tarih: 19.05.2013 Sayı: 2013/09 İSMMMO nun Türkiye de Tatil ve Çalışma İstatistikleri raporuna göre Türkiye tatil günü sayısında gerilerde Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Türkiye, 34 OECD ülkesi arasında

Detaylı

PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR

PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR TEPE, mayıs ayında yükseldi. Geçen yılın aynı dönemine göre işlerin durumu, Önümüzdeki 3 aydaki tedarikçilerden

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ŞUBAT 2015 Şubat 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Şubat Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MART 2015 Mart 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Mart Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI

HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya ve geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere olan

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EYLÜL 2015 Eylül 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Eylül Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

AB de Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma

AB de Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma AB de Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma AB Eşleştirme Projesi, Ankara Kursun 6. Haftası Carin Lindqvist-Virtanen Genel Müdür Yardımcısı Sigorta Bölümü AB Sosyal Politikası Sınırlı Yetkinlik Serbest

Detaylı

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 Ulusal Emisyon Tavanlarının Belirlenmesi Ülkemizin, Ø Uzun Menzilli Sınırötesi Hava Kirliliği Sözleşmesi (CLRTAP)

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2015 Mayıs 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2015 Temmuz 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Temmuz Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

Türkiye de Çevre Yönetimi için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi

Türkiye de Çevre Yönetimi için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi Bu proje Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir. Türkiye de Çevre Yönetimi için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi Ambalaj Atıkları Direktifi DEA TOBB Danışma Toplantısı 26 Şubat 2015,

Detaylı

Gıda Kaynaklı İnfeksiyon Hastalıkları

Gıda Kaynaklı İnfeksiyon Hastalıkları Gıda Kaynaklı İnfeksiyon Hastalıkları Dr. Serap Şimşek-Yavuz İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Gıda Kaynaklı İnfeksiyon Hastalıkları

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU AĞUSTOS 2015 Ağustos 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Ağustos Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Komşular SUNAR T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Asgari Ücretin Tanımı Çalışan bir kişinin en azından temel ihtiyaçlarını

Detaylı

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 37 - HAZİRAN 2015

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 37 - HAZİRAN 2015 European Commission TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 37 - HAZİRAN 2015 İstanbul Ticaret Borsası, Araştırma Proje ve İş Geliştirme Şubesi tarafından yapılan gayriresmi tercümedir. Yayın Tarihi 02.10.2015 Avrupa

Detaylı

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim?

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Hayır. Türkiye de patent başvurusu yapmakla ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Sadece, 1 Kasım 2000 tarihinden itibaren Türkiye nin de dahil olduğu 38 Avrupa ülkesi tarafından kabul edilen ve ayrıca

Detaylı

TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER

TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER P R O F. D R. M Ü K E R R E M K AYA A T A T Ü R K Ü N İ V E R S İ T E S İ Z İ R A A T F A K Ü L T E S İ G I D A M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ B Ö L Ü M Ü E R

Detaylı

(1) ATRG L 268, 3.10.1998, s. 1.

(1) ATRG L 268, 3.10.1998, s. 1. 2119/98/AT sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Kararı çerçevesinde bulaşıcı hastalıkların önlenmesi ve kontrolü için erken uyarı ve yanıt sistemi hakkında 22 Aralık 1999 tarihli KOMİSYON KARARI [C(1999)

Detaylı

SEYAHAT SAĞLIK SİGORTALARI. *vize için seyahat. *geniş kapsamlı keyf seyahat. Başa Dön

SEYAHAT SAĞLIK SİGORTALARI. *vize için seyahat. *geniş kapsamlı keyf seyahat. Başa Dön SEYAHAT SAĞLIK SİGORTALARI *vize için seyahat *geniş kapsamlı keyf seyahat Başa Dön Vize Sağlık Seyahat Sigortası Teminatları Acil Tıbbi Tedavi Acil Diş Teminatı Tıbbi Nakil Daimi İkametgaha Nakil Vefat

Detaylı

BATMAN TİCARET BORSASI

BATMAN TİCARET BORSASI BATMAN TİCARET BORSASI 10-14 KASIM 2014 EURO TIER 2014 TARIM VE HAYVANCILIK FUARI & HANNOVER/ALMANYA İŞ SEYAHATİ RAPORU 1.EURO TIER 2014 TARIM VE HAYVANCILIK FUARI 1.1. FUAR İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER Euro

Detaylı

Enterohemorajik Escherichia coli nin Gıda Güvenliği Yönünden Önemi

Enterohemorajik Escherichia coli nin Gıda Güvenliği Yönünden Önemi Enterohemorajik Escherichia coli nin Gıda Güvenliği Yönünden Önemi Escherichia coli Enterobacteriaceae familyasında Gram negatif Mezofil E. coli Min.-Maks. Opt. Sıcaklık( o C) 7-45 37 ph değeri 4.4-9.0

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014 Ankara 2014 1. Aralık Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar

Detaylı

TÜRKİYE DE İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ RAPORU -Madencilik Sektörüne İlişkin Temel Veriler- DİSK/ SOSYAL-İŞ SENDİKASI

TÜRKİYE DE İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ RAPORU -Madencilik Sektörüne İlişkin Temel Veriler- DİSK/ SOSYAL-İŞ SENDİKASI TÜRKİYE DE İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ RAPORU -Madencilik Sektörüne İlişkin Temel Veriler- DİSK/ SOSYAL-İŞ SENDİKASI 25.02.2010 Giriş: Balıkesir in Dursunbey İlçesi ne bağlı Odaköy yakınlarındaki Şentaş

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014 Ankara 2014 1. Ekim Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar Ülkemizin

Detaylı

OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ

OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ Bu hareketlilik projesi aşağıdaki faaliyetlerden birini ya da daha fazlasını kapsayabilir: Personel hareketliliği: Öğretme görevlendirmeleri: bu Faaliyet

Detaylı

2014-2015 ERASMUS+ PERSONEL HAREKETLİLİĞİ BAŞVURUSU

2014-2015 ERASMUS+ PERSONEL HAREKETLİLİĞİ BAŞVURUSU 2014-2015 ERASMUS+ PERSONEL HAREKETLİLİĞİ BAŞVURUSU Değerli Öğretim Elemanlarımız ve İdari Personelimiz, Cumhuriyet Üniversitesi Dış İlişkiler Birimi ERASMUS+ Kurum Koordinatörlüğü 2014-2015 akademik yılında

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ İZMİR TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ Dilara SÜLÜN DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AB MASASI ŞEFİ (TD) Mayıs 2006 AB OTOMOTİV SEKTÖRÜ AB, dünya otomotiv pazarının %35'ine sahiptir. Otomobil

Detaylı

ERASMUS PLUS ÖĞRENCİ HAREKETLİLİĞİ PROGRAMI (STUDENT MOBILITY) 2014-2015 AKADEMİK DÖNEMİ 1 Haziran 2014-30 Eylül 2015

ERASMUS PLUS ÖĞRENCİ HAREKETLİLİĞİ PROGRAMI (STUDENT MOBILITY) 2014-2015 AKADEMİK DÖNEMİ 1 Haziran 2014-30 Eylül 2015 ERASMUS PLUS ÖĞRENCİ HAREKETLİLİĞİ PROGRAMI (STUDENT MOBILITY) 2014-2015 AKADEMİK DÖNEMİ 1 Haziran 2014-30 Eylül 2015 Erasmus plus programı nedir? Nereden bilgi alabilirim? Başvuru tarihleri nedir? Kimler

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

Erasmus+ OKUL DEĞERİNİ BİLİN! www.happykids.com.tr

Erasmus+ OKUL DEĞERİNİ BİLİN! www.happykids.com.tr Erasmus+ OKUL DEĞERİNİ BİLİN! Erasmus+ Okul Okul Eğitimi Programı AMAÇLARI Eğitimde kaliteyi artırmak, Program ülkeleri okullar ve eğitim personeli arasında işbirliğini güçlendirmek Erasmus+ Okul Hedef

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER KOORDİNATÖRLÜĞÜ

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER KOORDİNATÖRLÜĞÜ İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER KOORDİNATÖRLÜĞÜ 2014-2015 Erasmus+ Personel Hareketliliği Duyurusu 2014-2015 akademik yılında Erasmus+ Personel Hareketliliğinden yararlanmak isteyen personelimiz

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014 Ankara 2014 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar Ülkemizin

Detaylı

HABER BÜLTENİ 03.03.2015 Sayı 62

HABER BÜLTENİ 03.03.2015 Sayı 62 HABER BÜLTENİ 03.03.2015 Sayı 62 14 AY SONRA TÜRKİYE İLK KEZ AB Yİ YAKALADI: TEPE, şubat ayında yükselmeye devam etti. Tedarikçilerden sipariş ve istihdam beklentilerinde de bir önceki aya ve geçen yılın

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014 Ankara 2014 1. Temmuz Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar

Detaylı

Nobilis Salenvac T. Salmonella ile mücadelede öldürücü yumruk

Nobilis Salenvac T. Salmonella ile mücadelede öldürücü yumruk Nobilis Salenvac T ile mücadelede öldürücü yumruk Yağ içermeyen adjuvant minimum aşı reaksiyonu, aluminyum hidroksit jel içerir. Yağ içermeyen bu adjuvant güçlü bir bağışıklık cevabını uyarır ve aşı reaksiyonlarını

Detaylı

YÖNETMELİK SALMONELLA VE BELİRLENMİŞ DİĞER GIDA KAYNAKLI ZOONOTİK ETKENLERİN KONTROL ALTINA ALINMASI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM

YÖNETMELİK SALMONELLA VE BELİRLENMİŞ DİĞER GIDA KAYNAKLI ZOONOTİK ETKENLERİN KONTROL ALTINA ALINMASI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: Amaç YÖNETMELİK SALMONELLA VE BELİRLENMİŞ DİĞER GIDA KAYNAKLI ZOONOTİK ETKENLERİN KONTROL ALTINA ALINMASI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2015 Aralık 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Aralık Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013 Türkiye de Bankacılık Sektörü 196-213 Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi,

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2016 Mayıs 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MART 2016 Mart 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Mart Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları. ÇEVKO Vakfı

Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları. ÇEVKO Vakfı Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları ÇEVKO Vakfı ORGANİK KATI ATIKLAR A M B A L A J A T I K L A R I N I N K O N T R O L Ü Y Ö N E T M E L İ Ğ İ AMBALAJ ATIKLARI Ambalaj Direktifi

Detaylı

2012-2013 Akademik Yılı Erasmus Öğrenci Öğrenim Hareketliliği ve 2011-2012 Akademik Yılı Staj Hareketliliği Başvuru Duyurusu

2012-2013 Akademik Yılı Erasmus Öğrenci Öğrenim Hareketliliği ve 2011-2012 Akademik Yılı Staj Hareketliliği Başvuru Duyurusu 2012-2013 Akademik Yılı Erasmus Öğrenci Öğrenim Hareketliliği ve 2011-2012 Akademik Yılı Staj Hareketliliği Başvuru Duyurusu Öğrenci Seçim Takvimi 20 Şubat 8 Mart 2012: Adayların online başvuru sürecini

Detaylı

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ 1. AVRUPA TOPLULUKLARI 1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nun kurulması yönündeki ilk girişim, 9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız

Detaylı

GIDA KAYNAKLI HASTALIKLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

GIDA KAYNAKLI HASTALIKLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 GIDA KAYNAKLI HASTALIKLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 1 Amaç Eğitimin amacı : Gıda sanayinde hataların sonuçlarını belirtmek. Yaptığımız işin ciddiyetini göstermek. Dikkatli olunmaması durumunda gıdaların

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı MEVZUAT 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu Kuluçkahane ve Damızlık

Detaylı

BETON SANTRALİ SEKTÖRÜ NOTU

BETON SANTRALİ SEKTÖRÜ NOTU BETON SANTRALİ SEKTÖRÜ NOTU Bu çalışmada beton santrali sektörü olarak GTIP tanımları aşağıda belirtilen kalemlerin toplamı olarak ele alınmıştır. GTIP GTIP TANIMI 847431 BETON/HARÇ KARIŞTIRICILAR 847490

Detaylı

ISO 22000 TEHLİKE VE RİSK ANALİZİ TALİMATI

ISO 22000 TEHLİKE VE RİSK ANALİZİ TALİMATI SAYFA NO 1/5 1. AMAÇ Bu talimatta; - ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi içerisinde işletmede muhtemel olan bütün tehlikelerin veya risklerin tespit edilmesi, - Mevcut tehlike ve/veya risklerin tanımlanması,

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU OCAK 2016 Ocak 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Ocak Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart

Detaylı

ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ

ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ BELEDİYE ATIK YÖNETİMİ HİZMETLERİNDE TÜRKİYE 81 il 2950 belediye 74.724.269 kişi 31.092.768 ton evsel nitelikli katı

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

Öğrenci Öğrenim Hareketliliği nden Yararlanma Süresi: En az 3 ay En fazla 12 ay

Öğrenci Öğrenim Hareketliliği nden Yararlanma Süresi: En az 3 ay En fazla 12 ay 2014-2015 ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ ERASMUS+ ÖĞRENİM HAREKETLİLİĞİ 1 Erasmus+ Programı Erasmus programı, yükseköğretim kurumlarının birbirleri ile işbirliği yapmalarını tevsik etmeye yönelik bir Avrupa Birliği

Detaylı

Araştırma Notu 15/180

Araştırma Notu 15/180 Araştırma Notu 15/180 22 Nisan 2015 ÇOCUKLARIN YARISI MADDİ YOKSUNLUK İÇİNDE Seyfettin Gürsel *, Gökçe Uysal ve Mine Durmaz Yönetici Özeti Avrupa Birliği standartlarına göre 2013 yılında Türkiye de 0-15

Detaylı

Dış Ticaretin Gelişimi Bölgesel Yaklaşımlar Anket Sonuçları AVRUPA

Dış Ticaretin Gelişimi Bölgesel Yaklaşımlar Anket Sonuçları AVRUPA Dış Ticaretin Gelişimi Bölgesel Yaklaşımlar Anket Sonuçları AVRUPA I. Ticaret Müşavirleri Konferansı 25-30 Nisan 2011 28 Nisan 2011 TİM Dış Ticaret Kompleksi Fırsatlar Bölgenin potansiyeli en yüksek pazarı

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ NİSAN 2016 ANKARA İçindekiler GİRİŞ... 2 AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ... 2 I. AB BÜTÇESİNİN GELİRLERİ... 2 II. AB BÜTÇESİNİN HARCAMALARI... 4 1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme... 4 2. Sürdürülebilir

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı

Hibe ve Destek Programları

Hibe ve Destek Programları Hibe ve Destek Programları Süreçler ve Fırsatlar Ocak, 2011 HİBE VE DESTEK PROGRAMLARI Hibe ve destek programları büyük, orta, küçük; tüm ölçekteki işletmelerin işlerini geliştirmesi için fırsattır. HİBE

Detaylı

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Almanya nın Büyümesi 4,000,000 3,500,000 3,000,000 2,500,000 2,000,000 Enerji Kullanımı Energy Use GSYH GDP 1,500,000 1,000,000 500,000 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ, VETERİNERLİK VE BİTKİ SAĞLIĞI POLİTİKALARI FASLI

GIDA GÜVENLİĞİ, VETERİNERLİK VE BİTKİ SAĞLIĞI POLİTİKALARI FASLI GIDA GÜVENLİĞİ, VETERİNERLİK VE BİTKİ SAĞLIĞI POLİTİKALARI FASLI Dr.Şebnem GÜRBÜZ Koordinatör Avrupa Birliği Bakanlığı Tarım Balıkçılık Başkanlığı 1 KAPSAM Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı

Detaylı

TABLO-40: TÜRKİYE İLAÇ PAZARININ YILLARA GÖRE DEĞİŞİMİ, (TL/KUTU)*

TABLO-40: TÜRKİYE İLAÇ PAZARININ YILLARA GÖRE DEĞİŞİMİ, (TL/KUTU)* 6 İlaç TABLO-40: TÜRKİYE İLAÇ PAZARININ YILLARA GÖRE DEĞİŞİMİ, (TL/KUTU)* Kaynak: IMS, 2009 * 2009 Yüzdesel büyüme oranı 2009 projeksiyonundan hesaplanmıştır. ** Çizgiler yıllık yüzdesel büyümeyi belirtmektedir.

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

Araştırma Notu 15/179

Araştırma Notu 15/179 Araştırma Notu 15/179 27.03.2015 2014 ihracatını AB kurtardı Barış Soybilgen* Yönetici Özeti 2014 yılında Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 3,8 artarak 152 milyar dolardan 158 milyar dolara

Detaylı

ALIŞAN LOJİSTİK Tehlikeli Kimyasalların Karayolunda Taşınması

ALIŞAN LOJİSTİK Tehlikeli Kimyasalların Karayolunda Taşınması ALIŞAN LOJİSTİK Tehlikeli Kimyasalların Karayolunda Taşınması Aslı YAMANTAŞ Sağlık-Emniyet-Çevre /Kalite Müdürü Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (DGSA) 2014 1 İÇERİK Tehlikeli Kimyasalların Tanımlanması

Detaylı

SAĞLIK BAKANLIĞI BAKIŞ AÇISI İLE «TEK SAĞLIK» UYGULAMALARI

SAĞLIK BAKANLIĞI BAKIŞ AÇISI İLE «TEK SAĞLIK» UYGULAMALARI SAĞLIK BAKANLIĞI BAKIŞ AÇISI İLE «TEK SAĞLIK» UYGULAMALARI Dr. Ebru AYDIN Zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Daire Başkanı Halk Sağlığı Uygulamalarında Veterinerlik Hizmetlerinin Rolü Sempozyumu Ankara,

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

BANKAMIZDA IBAN HİZMETLERİ

BANKAMIZDA IBAN HİZMETLERİ BANKAMIZDA IBAN HİZMETLERİ Bankamız, tüm Vadesiz TL ve Vadesiz Döviz türü hesaplarınıza birer IBAN üretmektedir. Bankamızca size verilen IBAN lar, bunların ait olduğu hesaplara yapılacak para transferlerinde

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU KASIM 2015 Kasım 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Kasım Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika

Detaylı

ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ 13 MART 2015

ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ 13 MART 2015 ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ 13 MART 2015 2014-2015 ÖĞRETİM YILI ERASMUS+ STAJ HAREKETLİLİĞİ BAŞVURU KILAVUZU SON BAŞVURU TARİHİ 30 MART 2015 1 Erasmus Stajı Nedir? Staj, bir yararlanıcının programa katılan

Detaylı