Kök Hücre ve Geriatri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Kök Hücre ve Geriatri"

Transkript

1 DERLEME/REVIEW Akad Geriatri 2011; 3: Gelifl Tarihi/Received: 12/04/ Kabul Edilifl Tarihi/Accepted: 18/04/2011 Kök Hücre ve Geriatri Servet Ar o ul Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, ç Hastal klar Anabilim Dal, Geriatri Ünitesi, Ankara, Türkiye Geriatrics Unit, Department of Internal Medicine, Faculty of Medicine, Hacettepe University, Ankara, Turkey ÖZET Kök hücreler, dokular ve organlar oluflturan ana hücrelerdir. Henüz farkl laflmam fl olan bu hücreler, s n rs z bölünebilme ve kendini yenileme, organ ve dokulara dönüflebilme yetene ine sahiptir. Bu özellikleri bak m ndan kök hücrelerin kanser, sinir sistemi hasarlar, Alzheimer hastal ve kalp hastal klar gibi birçok hastal n tedavisinde kullan labilirli i üzerine çal flmalar yap lmaktad r. Bu derlemede, kök hücreler ve kök hücrelerin geriatride s k görülen hastal klarda kullan m üzerine bilgiler verilecektir. Anahtar Kelimeler: Kök hücre, geriatri, Alzheimer hastal, kanser. ABSTRACT Stem cells are pluripotent cells that form tissues and organs. These undifferentiated cells are capable of convertibility to organs and tissues with their infinite divisibility and self-renewability. These features render them a potential treatment modality in many diseases, such as cancer, nervous system damage, Alzheimer's disease, and heart diseases. Information about stem cells and their use in common diseases in the geriatric age group is given in this review. Key Words: Stem cell, geriatrics, Alzheimer s disease, cancer. Kök hücreler, aralar nda bulunduklar doku-organlara göre fark eden fonksiyonellik farklar gösterir: a. Yüksek hücresel dönüfl (turnover) ve yüksek rejeneratif potansiyelli olanlar: Kan hücreleri, Meme epiteli, Ba rsak epiteli, Vasküler endotelyum, Epidermis. b. Düflük hücresel dönüfl (low cellular turnover) ve yüksek rejeneratif potansiyelli olanlar: Karaci er, Ufak damarlar, skelet kas, Pankreas, Adrenal korteks. c. Düflük hücresel dönüfl ve düflük rejeneratif potansiyelli olanlar: Yaz flma Adresi/Address for Correspondence Prof. Dr. Servet Ar o ul Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, ç Hastal klar Anabilim Dal, Geriatri Ünitesi, Ankara/Türkiye e-posta: 53

2 Akci er parankimi, Beyin, Kalp, Retina, Böbrek, Spinal kord. Bu durumda düflük hücresel dönüfl ve düflük rejeneratif potansiyelli olanlar n bulundu u doku veya organlarda bir hasar oldu unda, endojen yolla onar m güç oldu u için kök hücrelerin bir alternatif olabilecekleri yorumu yap l r. Kök hücrelerde yafllanman n etkisiyle azalma oldu- unu gösteren çal flmalar oldu u gibi de iflmedi ini saptayan çal flmalar da vard r. Ancak üzerinde karar birli i olan konu, say dan ziyade fonksiyonel yetersizlik olmas d r. Kök hücrelerin yafllanma ile farkl l k gösterip göstermediklerinin en yo un incelendikleri kök hücre gruplar ; hematopoietik hücreler ve iskelet kas kök hücreleri (satellitler) dir. Çünkü bu lokalizasyonlar in vivo ve in vitro incelenebilmektedir. skelet kas kök hücreleri hareketsizdir. Fakat bir zedelenme veya hastal kta proliferasyon gösterir. Kaslardaki satellit hücrelerin say s n n yafllanma ile azald, sabit kald veya hafif artt n gösteren çal flmalar vard r. Fakat üzerinde fikir birli i olunan konu, say sal de ifliklikten ziyade rejeneratif potansiyelinin bozuldu u gerçe idir (1). Eriflkin kök hücrelerinin yafllanma sonucu olan de- iflikliklerdeki rolüne ait çeflitli örnekler verilebilir: Derimiz ölü hücreleri devaml olarak d flar atarken, kök hücreleri de buna karfl l k devaml olarak deri hücrelerine dönerek kayb gen ve orta yafllarda karfl lar. Yafllanma ile kök hücreler azald için bu süreç aksar, deri incelir, kurur, elastisitesini kaybeder, genç görünümü kalmaz. Yine folliküllerin azalmas yla saç incelir, azal r, melanositlere dönüflümün azalmas yla birlikte ise saçlar beyazlafl r (www.lifecoderx.com/stem-cells.aging). Kiflilerde zamanla kaybedilen hücrelerin yerine yenilerinin konulmas gerekir. Yak n zaman öncesine kadar postmitotik olarak bilinen beyin hücreleri ve pankreas hücrelerinin yerine yeni hücre oluflturma görevlerinin yine olamamas na karfl n o dokulardaki kök hücreleri arac l yla yeni hücreye dönüflümün hayat boyu devam edebildi i anlafl lm flt r. Buna karfl n biraz yukar da de indi imiz üzere; ba rsak iç yüzeyi neredeyse haftada bir yenilenmekte, kemik ili inde ise günde trilyonlarca yeni hücre yap lmaktad r. Fakat bu bölünmelerin adeta bir bedeli olarak kök hücrelerde önce hasar, sonra da somatik mutasyonlar oluflabilmekte olup, bunlar n bir k sm kanser ba lant l genlerdir. Umblikal kord hücrelerinin yaklafl k %1 inde akut lösemi için onkojenik füzyonlar (AML-ETO gibi), üç eriflkinin birinde ise folliküler lenfoma ile ba lant l IgH-BCL2 translokasyonlar - n n varl bunlara örnektir. Bunlara karfl insanda üç mekanizma ile tümör bask lanmas sa lanmaktad r: 1. P16, 2. P53, 3. Telomerlerin boylar n n k salmas. Bu mekanizmalarla antikanseröz devrede olmakta fakat bedel olarak hücre yafllanmaktad r (2). Yafllanma ile birlikte kan organlar nda çeflitli etkiler görülmektedir. Bunlar aras nda; Azalm fl immünite, Kemik ili i yetmezli i insidans n n artmas, Hematolojik neoplazmlar n artmas, Hafif anemi vard r. Yafll bireyler sitotoksik kemoterapiye ba l toksisiteye daha yatk nd r. Bu gözlemler, hematopoietik kök hücrelerin normal insan yafllanmas nda klinik olarak belirgin azalma gösterdiklerine iflarettir. Ancak fare gibi kemiricilerde yafllanma ile birlikte hematopoietik kök hücre fonksiyonunun azalmas na karfl n, say ca azalma olmad n hatta artt n göstermektedir. Saçlar n yafllanma ile beyazlaflmas, melanositlerin ana hücresi olan melanoblastlar n kök hücrelerinin azalmas yla iliflkilidir. Tip 2 diabetes mellitusta tek nedenin insülin direnci olmad fakat islet adac k hücreleri oluflturan kök hücrelerde azalma veya fonksiyon bozuklu u olmas muhtemeldir. Farelerde yafllanma ile nöral kök hücrelerin yeni nöron oluflturma yetene i azalmakta olup, muhtemel neden telomer k salmas veya disfonksiyonudur. Yafllanma ile oluflan kök hücre yetmezli inde ekstrensek yafllanma da denilen mikroçevre-nifl etkisi de vard r. Genç farelerin kas rejenerasyonunun yafll mikroçevre ile muamele edildiklerinde azald görülmektedir. 54 Akad Geriatri 2011; 3: 53-62

3 Kök Hücre ve Geriatri Kök hücre dahil hücre yafllanmas n n temel nedenleri: Birkaç mekanizma belirtilmifl olsa da DNA hasar - n n tümör süpresör mekanizma (p53) y aktive etti ini, bunun da yafllanma ile kök hücre fonksiyonunu s n rland rd n söyleyebiliriz. Yafllanmada hedef molekül olan DNA n n her gün spontane ve ekstrensek mutasyonel etkilere maruz kald n, baz lar n n onar ld n ancak baz DNA k s mlar n n tamir edilmeyerek birikti ini biliyoruz. Sonuçta bu DNA hasar kök hücre fonksiyonunun da azalmas na yol açmaktad r. Buna bir kan t da; DNA tamir proteinlerinden FANCDI dan eksik olan farelerin hematopoietik kök hücrelerinin belirgin fonksiyonel yetersizlik göstermesidir. Hasarl kök hücrelerini bekleyen dört sonuç vard r: 1. p53 kayb sonucu kanseröz de iflim, 2. Telomer disfonksiyonu sonucu kök hücre yafllanmas ve sonuçta rejeneratif yetmezlik, 3. Apopitoz, 4. Kök hücrelerde yafllanma ve kanser DNA hasar - n n birleflik sonuçlar. Telomer disfonksiyonunun; DNA hasar n n özgül bir formu oldu u ve insan kök hücrelerinin yafllanmas na katk l oldu u üzerinde çok durulmufltur. Yafllanma ile telomer k salarak telomer disfonksiyonu olmasa bile telomeraz aktivitesi oldu u takdirde kanserleflme olmaktad r. Yani p53 gibi tümör bask lay c unsurlar n varl -, oluflan DNA hasar n alg lamakta, onarmaya çal flmakta, onaram yorsa apopitoza zorlayarak, kanserleflmeyi önlemektedir. Yine buna bir örnek olarak; telomer disfonksiyonu olan hayvanlar n hematopoietik kök hücre, intestinal kript ve testis gibi özgül yenilenme kompart manlar nda erken yafllanma ve apopitoz görülmektedir. p16 gibi büyüme (growth) inhibitör moleküllerinin ve p53 gibi tümör süpresörlerinin yaflland r c etkilerinin kendini yenileyen hücrelerde görüldü ünü söyleyebiliriz. Buna karfl n p16 eksikli i tam tersine yafllanmay geciktirmektedir. Ek olarak kalori k s tlamas da yafll l geciktirmektedir. Sonuçta tümör süpresör mekanizmalar n yafllanmaya katk s oldu unu söyleyebiliriz. Reaktif oksijen türevlerinin artmas p38 arac l yla hematopoietik kök hücrelerin fonksiyonunu bozmaktad r. Yine FOXO transkripsiyon faktörü eksik olanlarda kök hücre yenilenmesi azalmaktad r. Bu arada reaktif oksijen türevlerinin önce DNA hasar oluflturdu unu sonra da hematopoietik kök hücre fonksiyonunu bozdu- unu belirtelim. Telomeraz aktivitesinin do umsal eksikli ine ba l telomer k sal olan insanlarda kemik ili i yetmezli i ve akci er yetmezli i görülmektedir. Dahas telomer k - salmas olan kronik hepatitli hastalarda sirozun daha kolay olufltu u, yine k salman n ateroskleroz geliflmesi, kanser geliflmesi ve mortaliteyi art r c etkisi oldu u görülmektedir. Ayr ca, telomer k salmas ilerleyen y llarda düzenli olarak cereyan etmemekte, en çok genç eriflkinlik döneminde olmakta ve sonra yavafllamakta, fakat sonuçta iyice k salarak, DNA hasar uyar s vermektedir (3). Telomer k salmas n n hücre yafllanmas na ve Hayflick fenomenine (yani hücrenin bölüne bölüne sonunda bölünemez telomer uzunlu una indi i nokta) yol açt - n tekrar belirtelim. Telomer uzunlu u adeta mitotik bir saat gibidir ve hücrenin proliferatif geçmiflini yans t r. Telomer k salmas ve birlikte disfonksiyone hücrelerden sal nan proteinler yafllanman n ve yafllanmaya ba l dejeneratif hastal klar n bir iflareti olmaktad r (yafll hücre içinde lipofusin birikmesi gibi). Telomer k - salmas tüm dokularda uniform de ildir, örne in; beyin ve kalp kök hücrelerinde bölünme dolay s yla telomer k salmas daha yavaflt r (4). Telomer boyunun organizman n yafllanmas na paralel olarak k salmas ve birlikte kök hücre disfonksiyonunun oluflmas n n fareler ve insanlarda yafllanman n da bir nedeni olmas üzerinde çok durulmaktad r (5). skelet kas n n rejenerasyonu satellit hücreleri de denen endojen kök hücrelerinin yaflam boyu etkinli ine mükemmel bir örnektir. Yafllanma ile birlikte kök hücrelerinin rejenerasyonu etkisizleflmekte ve sonuçta kas n yerini ya dokusu ve fibroz doku almaktad r. nsanda bu duruma sarkopeni diyoruz. Yafllanm fl miyofibrillerde biriken DNA hasar n n sonunda oluflan apopitoz hücrelerde irregüler ve fragmante nükleuslar görülür. Sarkopeni denilen bu yafll l k kas atrofisinin fenotipi konjenital miyopatidir. Normalde bir kas hasar nda endojen kök hücreler rejenerasyonu sa lar. Uyuyan kök hücreler travmay takiben 24 saat içinde G1/S faz na geçer, 2-3 gün sonra ço al r. Kök hücreler önce Delta/Notch sinyali ile aktive olur, sonra önce miyoblasta sonra miyosite dö- Akad Geriatri 2011; 3:

4 nerek onar m yapacak hücreleri oluflturmufl olur. Yafll da ise kök hücrelerin aktivasyonunda ve ço almas nda yetersizlik görülür. Kök hücrelerinin yafllanma ile oluflan fonksiyonel yetersizli inde çevrenin (nifl) de etkisi vard r. Buna bir kan t olarak; fonksiyonel yetersizlik gösteren yafll kök hücrelerinin ortam na genç nifl konuldu unda kök hücrelerinin normal fonksiyon gösterdikleri görülür. Sonuç olarak; yafll da görülen rejenerasyon kusurunun hem kök hücre fonksiyon bozuklu una hem de çevresel yetersizli e ba l oldu unu söyleyebiliriz (6). S çanlarda; kök hücrelerinde yafllanman n etkisiyle baflta DNA k r klar olmak üzere DNA hasar olur, bunun temel nedeni; serbest oksijen radikallerinin oluflturdu u oksidatif DNA hasar d r (7,8). Yaflayan bir organizman n yenilenme yetene i onun kök hücrelerinin hasarl doku veya kullan-at hücrelerinin yerine yenileri koyma yetene iyle orant l d r. Dolay s yla bir yaflayan organizma onun kök hücreleri kadar yafll d r. leri evolüsyon geçiren canl lar (örn. memeliler, özellikle de insanlar) bunun bedelini rejenerasyon kapasitesini kaybederek veya azaltarak öderken, alt canl larda durum çok de ifliktir. Örne in; bir kertenkelenin kuyru- u, hatta baca kesildi inde günler içinde yenilendi i görülür. Çünkü oransal olarak bu hayvanlar n kök hücreleri çok oldu u gibi kök hücrelerinin bu yenileme için yeterli olmad durumlarda ise eriflkin-diferansiye hücrelerinin tekrar kök hücreye dönüflme potansiyelleri de vard r, bu olaya de-diferansiyon denilir. Sonuçta oluflan hücreler hasar n oldu u yere yönlenir ve kopan parça 2-3 hafta içinde yerine gelmifl olur (9). Kök hücrelerinin bulunduklar organizman n yafl ile uyumlu özellikler gösterdi ini yukar da belirtmifltik. Dolay s yla onlar da di er bölünen hücrelerin maruz kald reaktif oksijen türevlerinin etkisiyle zedelenme gösterir. Kemik ili inden türeyen ancak hematopoietik olmayan kök hücreleri de vard r: Bunlara mezenkimal kök hücreleri denir. Mezenkimal kök hücrelerinin beklendi- i üzere sadece mezodermik hücrelere (örn. osteoblastlar, kondrositler, endotelyal hücreler, ya hücrelerine) de il, nonektodermal hücrelere (örn. nöronlara) kadar diferansiye olabildikleri gösterilmifltir (10). nsan mezenkimal kök hücreleri de kemik ili i, periosteum, trabeküler kemik, ya dokusu, sinovyum, iskelet kas ve diflten izole edilebilmifllerdir. Mezenkimal kök hücreler çeflitli hücrelere dönüflüm multipotansiyalitelerinden dolay rejeneratif t p için çekici bir aday olmufltur. Mezenkimal kök hücrelerinin art s : Hepatik growth faktör, prostaglandinler, transforming growth faktör, nitrik oksit ve interlökin-10 sal nmas ile çeflitli immün hücreleri süprese de ederek transplantasyon sonras baflar y art r r (11). Mezenkimal kök hücrelerin eksileri: Yaflland kça hem intrensek (oksidatif etki baflta olmak üzere) hem de ekstrensek etkilerle: Say sal azalma, Fonksiyonel azalma (bölünme, farkl laflma gibi), Mobilizasyonda azalma, Di er ço u kök hücresinde oldu u gibi telomeraz aktiviteleri olmad için yafllanma ve apopitoz söz konusu olmaktad r (12). Antioksidanlarla zenginlefltirilen insan mezenkimal kök hücre kültürlerinde bu kök hücrelerinin yaflam sürelerinin uzad görülmektedir. Mezenkimal kök hücrelerinin de yafll l kla birlikte say ca azald klar görülmüfltür. Yafllanma ile birlikte çevreden gelen (nifl) ve onun yenilenmesini sa layan sinyallerin azalmas da söz konusudur. Yafllanma ile birlikte mezenkimal kök hücrelerinin de telomerleri k - salmakta ve proliferatif kapasiteleri azalmaktad r. Telomeraz aktivitesi ve dolay s yla telomer devaml l ; 1. Embriyonik kök hücrelerinde, 2. Hematopoietik kök hücrelerinde, 3. Tümör hücrelerinde, 4. Germ hücrelerinde, 5. Deri kök hücrelerinde, 6. Ba rsak kök hücrelerinde mevcuttur. Ancak flimdiye kadar mezenkimal kök hücrelerinde telomeraz aktivitesi gösterilmemifltir. Demek oluyor ki, mezenkimal kök hücreleri de yafllanmaktad r (10). Yafllanma, Beyin ve Kök Hücreler 1955 y l nda Brody yafla ba l olarak beyin a rl - n n azald n ve bu azalman n bütün kortikal tabakalardaki nöron kayb na ba l oldu unu ileri sürdü. Daha sonraki çal flmalarda da kortikal nöron say s n n yafll - l kta adölesan dönemindekinden %10-60 daha az oldu- 56 Akad Geriatri 2011; 3: 53-62

5 Kök Hücre ve Geriatri unu ortaya koydu. Dikkat çeken konu nöron azalmas - n n hipokampusta belirgin olmas d r y l ndan sonraki çal flmalar hipokampus ve neokorteksteki belirgin nöron kayb n n normal yafllanma için bir kural olmad fleklinde de olsa, çok yak nda maymunlardaki bir çal flma yafllanma ile nöron say s n n %30 azald - n göstermifltir (13). Memeli santral sinir sisteminde nöroplastik de ifliklikler için özellikle aday yer hipokampustur. Hipokampus bir filtre istasyonu olup, hangi k sa süreli bellek notlar n n uzun süreli bellek deposuna al naca na karar verir ve uygular. Nöronlar n sadece embriyonik hayatta olufltu u sonra art k oluflmad efsanesi nöral kök hücrelerinin gösterilmesiyle geride kalm flt r. Hipokampus kortikal sahalardan uyar y al r, ifller ve kortekse geri gönderir. K sa süreli belle in (dakikalar) uzun süreli belle e al nmas nda hipokampusun temel rolünün oldu una dair bilgi ilk kez refrakter epilepsi nedeniyle hipokampusu ç kar lanlarda gösterilmifltir (14). Bu hastalarda anterograd amnezi geliflmifltir. Bu hastalar yeni bilgiyi uzun süreli belle e aktaramamakt rlar. Kemiricilerde epizodik belle in bir elementi olarak spasiyal bellek incelenmifl ve yafllanman n spasiyal bellekte azalmaya yol açt gösterilmifltir (farenin yeme inin nerede oldu unu bulamamas gibi). Yafllanma spasiyal bellekte kusura yol açmakla kalmamakta, yak n belle in kodlanmas nda da kusur oluflturmaktad r. Yafllanmaya ba l hipokampal fonksiyonunun bozulmas n n alt ndaki temel neden tam anlafl lamamakla birlikte, nöronlarda dramatik kay p ve nöronal morfolojinin yafllanmaya ba l de iflmesi söz konusudur. Ancak son y llardaki çal flmalar bunun herkeste geçerli olmad n fakat yaflla akso-dendritik sinapslar n azald n ortaya koymaktad r. Beyin kökenli nörotrofik faktör (brain derived neurotrophic factor; BDNF) ve vasküler endotelyal büyüme faktörün azalmas da söz konusudur. Yafllanma hipokampusta dendat girusta yeni nöron yap m n n (nörogenez) azalmas na da yol açmaktad r ki, bunun nedeni nöral kök hücrelerinde diferansiyasyon kapasitesinin azalmas d r. Kald ki, yeni nöronlar n üç hafta sonra takriben ancak %30-40 stabil kalabilmektedir. Eriflkin farelerde fiziksel aktivite ve çevresel zenginlik fonksiyonel nöronlar n oluflmas n art rmaktad r. Nörogenezin belirgin azalmas na yol açan durumlar da vard r: Stres (majör depresyonla birlikte), nflamasyon. Bir kemiricinin yaflam süresinde yafllanma ile hipokampal nöral kök hücrelerinin proliferatif aktivite ve nöronal diferansiyasyonda 10 kat azalma oldu u görülmüfltür. Yafla ba l kognitif gerilemede hiç olmazsa baz çal flmalarda nörogenezin azalmas n n etkili oldu u söylenebilir. Yafll farelerin kortikosteroid düzeylerinin genç fare düzeylerine düflürülmesi halinde nörogenez normale gelmektedir. Yine yafll farelerde fiziksel egzersizin yedi hafta yap lmas yeni oluflacak nöronlar n say s n befl kat art rmaktad r (15). Yine antidepresanlar n da hipokampusta dendat sahada yeni nöron oluflumunu art rd gösterilmifltir (16). Eriflkin santral sinir sistemindeki hücrelerin ço unlu u genellikle embriyonik ve daha az da postnatal dönemde oluflturulur. Ancak art k eriflkinde de memeli beyinlerinin belirli bölgelerinde yeni nöron yap m n n oldu- u bilinmektedir. Kemiricilerde, maymunlarda (1995, 2001) ve insanlarda (1998, 1999) hipokampusun dendat girusundaki subgranüler tabakada ve lateral ventrikülün subventriküler bölgesi içinde nörogenezin varl gösterilmifltir. Nöral kök hücreler tüm sinir sisteminde bulunur, ancak eriflkin yaflamda sadece iki bölgede nörogeneze gider: 1. Hipokampusun dendat girusunun subgranüler zonu, 2. Frontal subventriküler zon. Di er bölgelerde nöral kök hücreleri gliyal hücrelere farkl laflma olur (17). Genç farelerde (2-4 ayl k) subventriküler zonlardaki nöral kök hücrelerin yafll farelerdekinden (24-26 ayl k) iki kat fazla say da oldu u gösterilmifl olup, bu yafllanma ile nörogenezdeki azalmaya bir kan t olmaktad r (18). Dendat girustaki subgranüler zon nöronlar, astrositler ve oligodendrisitlere dönüflen nöral kök hücre-progenitör hücreleri bar nd r r, ancak temelde oluflan hücrelerin nöronlar oldu unu belirtelim. Hipokampustaki nörogenez s ras nda kök hücre-progenitörler bölünür, nöronlar oluflturur, bu nöronlar Akad Geriatri 2011; 3:

6 dendat girusa gider. Ancak bu her oluflan nöronun olgun oldu u anlam na gelmez, olgunlaflanlar granüle olanlard r. Olgun nöronlar çevresinde görev yapmaya bafllar. Ancak hem kök hücrelerinin hem de nöronlar n yeterli görevleri için ekstrensek faktörlerin de (hormonlar, nörotransmitterler, hipoksi, trofik ve morfolojik) etkisi vard r. Nörogenezin düzenlenmesi ve onun yafllanan veya hastalanan beyin üzerindeki etkisi kompleks olup, bu mekanizmalar n anlafl lmas ve yafla ba l de iflikliklerle iliflkilendirilmesi nöral kök hücrelerin tedavi amac yla kullan lmas ndan önce gereklidir. Lateral ventrikülün epandimine komflu yerde bulunan subventriküler zon beynin nöral kök-progenitör hücrelerden zengin di er bir bölgesidir. Eriflkin subventriküler zon in vitro olarak kesinlikle multipotent nöral prekürsörleri içerir. Son y llarda bu bölgeden al - nan biyopsilerde astrositlerin nörosferler oluflturdu u ve nöronlara, astrositlere ve oligodendrisitlere diferansiye olduklar gösterilmifltir. Subventriküler zondaki hücrelerin yafll larda ve özellikle serebral dejeneratif hastal olanlarda yaflayan nöral kök-progenitör hücreye sahip olup olmad klar da araflt r lm flt r, sonuçta; postmortem erken dönemde al nan biyopsilerde sadece yafll larda de il, nörodejeneratif hastal bulunanlarda (Alzheimer tip demans, Parkinson, Lewy cisimcikli demans gibi) da nöral kök hücrelerinin yaflayabildi i gösterilmifltir (19). Yafllanman n etkilerine bakt m zda; farelerde hücre proliferasyonu postnatal ikinci haftada zirveye var rken, yafll farelerde proliferasyon o seviyenin %60 na düfler. Yine yafll farelerde subventriküler zonda nöral hücre proliferasyonunun genç farelere göre 2-3 kat azald gösterilmifltir. Yafllanma ile nöral hücre proliferasyonunun azalmas nda etkili olan dört büyüme faktörü vard r: 1. Epidermal büyüme faktörü azal r. 2. nsülin benzeri büyüme faktörü (gliyalar taraf ndan sentezlenir) azal r. 3. Fibroblast büyüme faktörü (astrositler taraf ndan sentezlenir) azal r. 4. Vasküler endotelyal büyüme faktörü azal r. Yafllanan beyinde serebral mikrovasküler yap da da azalma vard r. Kapiller yap da ise %25 azalma vard r. Bunun da nedeni vasküler endotelyal büyüme faktörünün azalmas d r. Yafllanma ile azalan nörogenez ve spasiyal belle in en önemli nedenlerinden birisi kronik kortikosteroid sal n m d r. Gerçekten de adrenalleri en a r bulunan dolay s yla hipotalamo-pituiter aksi en aktif olan farelerde spasiyal belle in en kötü oldu u saptanm flt r. Buna karfl l k adrenolektomi yap lan farelerde yafla ba l kognitif bozulman n çok azald görülmüfltür. Genç eriflkin farelerin zengin çevreye maruz b rak ld klar nda hipokampal nörogenezin artt görülmüfltür. Yine farelerde fiziksel egzersizin (tekerlek çevirme gibi) nörogenezi art rd görülmüfltür. On dokuz ayl k farelere 45 gün süreyle yapt r lan egzersiz yapt r ld - nda nörogenezin egzersiz yapt r lmayan üç ayl k farelerdeki düzeylere kadar (2-5 kat) art fl sa lad görülmüfltür. Nörogenezin art fl spasiyal belle i de güçlendirmektedir. Gebe farelere maternal dönemde egzersiz ve yüzme yapt r lmas nörogenezi ve k sa dönem belle i art rmaktad r. Bu gözlem prenatal egzersizin yafllanma ile ortaya ç kan kognitif yetersizli i azaltaca yorumunu getirmifltir (20). Yine bir çal flmada gebe farelere tekerlek çevirterek yapt r lan egzersizin postnatal hipokampal neogenezi iki kat art rd saptanm flt r (21). lginç olarak valdenafilin de nörogenezi art rd gösterilmifltir (22). Nöral kök hücreler, kendilerini yenileme ve kendili- inden nöron ve gliyal hücrelere diferansiye olma yeteneklerinden dolay ilgi çekmifllerdir. Eriflkin beyninde multipotent kök hücrelerinin gösterilmesi nörogenezin yaflam boyu devam etti inin kan t olmufltur. Nöral kök hücreler fetal ve eriflkin beyninden izole edilebilmifller ve in vitro kültür sistemlerinde ço alt labilmifllerdir. nsan nöral kök hücrelerinin yafll fare beyinlerine transplantasyonu sonucu farelerde kognitif düzelme sa lad n n görülmesi ayn yöntemin Alzheimer gibi nörodejeneratif hastal klarda kullan lma düflüncesini getirmifltir. Nöroreplasman tedavi için en ak ll ca yol, insan nöral kök hücrelerinin in vitro ortamda ço alt larak insana nakli olmas d r (Parkinson hastal nda bafllad üzere). Nörodejeneratif hastal klarda embriyonel kök hücrelerinin kullan l fl önerilmifl, ancak bu konu etik-yasal ba- 58 Akad Geriatri 2011; 3: 53-62

7 Kök Hücre ve Geriatri z çekingeleri de beraberinde getirmifltir (23). Eriflkin kök hücrelerinin kullan l fl bu yönden daha pratik olup, kiflinin kendi kök hücrelerinin elde edilmesi, ço- alt lmas ve yine hastan n kendisine nakledilmesinden ibarettir (otolog). Kemik ili i sadece hematopoiez için; mezenkimal dokular (kemik, tendon, k k rdak) için gerekli kök hücreleri de il, karaci er, kas, hatta sinir sistemi için de gerekli kök hücreleri bar nd r r. Eriflkin kök hücrelerinin farkl laflma yeteneklerinin de fetal ve embriyonik kök hücrelerinkinden az olmad n biliyoruz. Yafllanma ve mental stres nöral kök hücrelerinin proliferasyonunu azalt r, kafa travmalar ve serebral iskemide ise nöronal yap m upregüle olur. Demek ki, nöral kök hücreler beyinde tamir ve normal adaptif fonksiyonlarda rol oynamaktad r; MS-818 gibi bileflikler nöral kök hücre yap m n uyarmaktad r. Dolay s yla bu ve benzeri bilefliklerin kök hücre transplantasyonunda baflar y art rmas olas d r. Son y llarda induced stem cell denilen ve eriflkin somatik hücrelerinden örne in; fibroblastlardan embriyogenez iliflkin genlerin hücreye dahil edilmeleri sonucu oluflturulan yeni kök hücreler oluflturulmufltur. Demek oluyor ki, embriyonik kök ve dokuya özgül kök hücrelere -hematopoietik kök hücreler, kemik ili i mezenkimal kök hücreler, ya dokusu kökenli kök hücreler, amniyotik s v kök hücreleri ve nöral kök hücreleri gibi- ek olarak mühendislikle induced stem cell (uyar lm fl kök hücreler) de dahil olmufltur. Bu ba lamda nöral kök hücrelerin fetüs beyinlerinde ve eriflkin beyinlerinde bulundu unu ve üç hücre tipi olan nöron, astrosit ve oligodendrisitlere diferansiye olduklar n hat rlatal m. Yine bu ba lamda kök hücreler büyük ço unlu u deneysel fare modellerinde olmak üzere tedavide: Parkinson hastal nda, Huntington hastal nda, Amiyotrofik lateral sklerozda, Alzheimer hastal nda, Multipl sklerozda, nmede, Spinal kord zedelenmelerinde, Beyin tümörlerinde, Lizozomal depo hastal nda araflt r lm fl ve araflt r lmaktad r (22,24,25). Embriyonik hipokampustan elde edilen multipotent nöral kök/progenitör hücreler Alzheimerl yafll hipokampus bölgeleri için potansiyel donörlerdir. Fakat nöral kök hücre naklinin özellikle hasarl yafll hipokampusundaki etkinli i pek bilinmedi i için bir çal flma düzenlenmifltir. Bu çal flmada 14 günlük embriyo farelerin hipokampusundan elde edilen nöral kök hücrelerin fibroblast büyüme faktörü ve epidermal büyüme faktörü ile mitojeniteleri art r lm fl ve CA3 bölgesi zedelendirilen yafll farelerin (24 ayl k) hipokampuslar na greftlendirilmifltir. Greftlenen fareler greftlemeden bir ay sonra aç lm fl ve nöral kök hücrelerin migrasyonlar ve di er hücrelere farkl laflmalar yönünden incelenmifllerdir. ncelemede greftlenen nöral kök hücrelerin nöronlara, astrositlere, oligodendrisitlere farkl laflt klar ancak zedelenmifl hipokampus tabakalar na yönlenmedikleri (migrasyon) görülmüfltür. Bu çal flma, embriyonik (fetal) hipokampustan elde edilen nöral kök hücrelerin greftlenebildiklerini ve zedelenmifl hipokampusta yaflayabildiklerini ve de üç beyin hücresine de farkl laflabildiklerini gösteren ilk çal flma olmufltur. Fakat nöral kök hücrelerin migrasyonunun sa lanamamas çevresel (nifl) faktörlerin henüz afl lamad n göstermektedir (26). Yafll fare beyinlerine nöral kök hücre transplantasyonu sonucu, bu kök hücrelerin nöronlara farkl laflt klar n n ve kognitif düzelmeye yol açt n n gösterilmifl olmas Alzheimer hastal için de umut fl olmufltur. Ancak bu konudaki en önemli sorun Alzheimerl beyindeki artm fl A betan n nöral kök hücrelerinin migrasyonunu inhibe etmesi ve hücresel kalsiyum homeostaz n bozmas d r. Bunun sonucunda transplante edilen nöral kök hücreler yeterli etkinli i gösterememektedir (27,28). Yine di er bir sorun; Alzheimer hastal nda amiloid prekürsör proteininden yap m çok artm fl beta-amiloid yap m n n nöral kök hücrelerinin nöronlardan ziyade astrositlere ve gliyal hücrelere farkl laflmas na yol açmas - d r. Normal koflullarda amiloid prekürsör proteini onar mda rol oynarken, fazla sentezi, nörogenezi bozmaktad r (29). lginç olarak, birlikte fenserin tedavisi amiloid prekürsör proteinin nöral kök hücrelerinin gliyal hücrelere farkl laflma etkisini de azaltmaktad r. Olaya böylece toplu bak ld nda otolog kök hücre ve fenserin birlikte uygulanmas n n ümit verici oldu u görülmektedir. Alzheimer hastal nda amiloid beta plaklar n n nöronal ölüme yol açma mekanizmalar n n oksidatif Akad Geriatri 2011; 3:

8 stres ve gliyal aktivasyon arac l yla oldu u düflünülmektedir. Yap lan bir çal flmada amiloid beta enjekte edilerek akut Alzheimer hastal oluflturulan farelerde insan umblikal kord kan kökenli mezenkimal kök hücrelerinin intrahipokampal enjeksiyonlar sonunda gliyal aktivasyon, oksidatif stres ve apopitozun belirgin azald, hatta ö renme/bellek fonksiyonlar n n düzelme gösterdi i saptanm flt r. Bu çal flma, umblikal kord kökenli kök hücrelerinin fare deneysel Alzheimer modelinde etkinli inin gösterildi i ilk çal flmad r (30). Bir çal flmada da dört haftal k belli cins farelerin kemik ili inden elde edilen mezenkimal kök hücreler, ayn cinsteki 50 adet farenin hipokampus dendat girus ve kontrol olarak striatuma implante edilmifl, al c fareler 6-12 hafta sonra incelemeye al nm fllard r. Sonuçta; implante edilen mezenkimal kök hücrelerinin %1 oran nda nöronlara dönüfltü ü (nöronlara has nükleoprotein saptanmas ile teyid), astrosit ve oligodendrisitlere ise dönüflmedi i saptanm flt r (17). Transjenik Alzheimer fare deneylerinde nöral kök hücre transplantasyonu sonunda bu kök hücrelerinin nöron, astrosit ve oligodendrisitlere farkl laflt klar, hipokampal sinapslar art rarak kognitif düzelmeye yol açt klar ve bu süreçte BDNF art fl n n efllik etti i görülmüfltür. lginç olarak Alzheimer etyolojisinde BDNF azalmas n n rol oynayabilece i daha önce de telkin edilmifltir. BDNF nin sadece Alzheimer da de il, hafif kognitif bozuklukta da beyinde, serumda, serebrospinal s v da azalm fl olarak bulundu unu, BDNF deki azalman n MMSE deki azalma ile korelasyon gösterdi ini, amiloid beta enjeksiyonunun BDNF azalmas na yol açt - n ve bütün bu bulgular n BDNF nin Alzheimer hastal n n patogenezindeki önemli rolüne iflaret etti ini burada belirtelim (31). nsan embriyonik kök hücrelerinin insan fibroblast büyüme faktörü ile uyar lmas sonucunda nöral kök hücrelere farkl laflabildikleri gösterilmifltir (32). Yak n zamanda eriflkin kök hücrelerin baz subpopülasyonunun orijinlerine bak lmaks z n olgun hücrelere dönüflebildikleri gösterilmifl ve buna transdiferansiyon denilmifltir. Eriflkin kök hücre popülasyonlar n n olgun organizman n çeflitli k s mlar ndan izole edilen daha önceden sadece embriyonik kök hücrelerin gösterdi- i plastisiteyi gösterebildi i belli olmufltur. Bu plastisiteyi gösterebilen kök hücreler: Beyin, Kemik ili i, Deri, Ya dokusu, skelet kas, Umblikal kord kan, Tükürük bezi ve di er viseral organlardan izole edilmifltir. Bugüne kadar en iyi karakterize edilen transdiferansiyon kapasitesine sahip eriflkin kök hücre gruplar kemik ili i mezenkimal kök hücreleridir (multipotent stromal hücreler de denilen) (33). Yukar da ad n belirtti imiz tükürük bezi kök hücrelerinin kolay ulafl labilirlik ve ço alt labilirliklerinden dolay hücresel bazl rejeneratif tedavide multipotent kök hücrelerinin otolog kayna olabilece i 2010 y l verisi olarak sunulmufltur (34). Belirtti imiz gibi nöral kök hücreler hem fetal hem de eriflkin memeli dokular ndan elde edilebilmifllerdir. Halen teknoloji; kemik ili i kökenli kök hücrelerin düflük moleküler a rl kl bilefliklerin periferik verilmesiyle daha da fazla miktarda elde edilmelerini ve onlar n da nöral kök hücrelere farkl laflacaklar n göstermifltir. Etik ve immünolojik konular n da afl labilmesi yönünden otolog hücre temini cazip gözükmektedir (35). Nörolojik hastal klar n kök hücre nakli ile tedavisinde üç farkl hücre kullan labilir: 1. Blastokistten elde edilen embriyonik kök hücreler, 2. Eriflkin santral sinir sistemi ve fetal santral sinir sisteminden elde edilen nöral kök hücreler, 3. Di er doku kök hücreleri; Kemik ili inden, Umblikal korddan. Elde edilen kök hücreler prediferansiye ettirilir ve/ veya genetik modifikasyonu yap l r, sonra hipokampal bölge veya endikasyona göre spinal bölgeye transplante edilir (36,37). Nöral kök hücrelerinin iyi taraf : 1. Gliya veya nöronlara (hipokampusta) farkl laflmalar, 60 Akad Geriatri 2011; 3: 53-62

9 Kök Hücre ve Geriatri 2. Uzun süre sa kalmalar d r. Nöral kök hücrelerinin etraf n saran mikroçevrede astrogliyalar, mikrogliyalar ve endotel hücreleri vard r ki bunlar kök hücrelerin bölünmesini, migrasyonunu ve farkl laflmas n düzenler. Bu yönde üç olay nöral kök hücrelerini çeker: 1. Aktive mikrogliyalar n yol açt inflamasyon, 2. Reaktif astrositlerin yol açt reaktif astrositoz, 3. Aktive endotelyal hücrelerin yol açt anjiyogenez. Bir baflka anlat mla; hipoksi ve santral sinir sistemi zedelenmesi mikrogliyal aktivasyona, o, reaktif astrositoza yol açmaktad r. Reaktif astrositoz ya gliyal skara yol açmakta ya da gliyaya benzer astrositlerin yani astrogliyalar n aktivasyonuna; o da nöral kök hücrelerinin zedelenme bölgesine yönlenmesini sa lamaktad r. Demek oluyor ki, nöral kök hücrelerinin görevlerini yapabilmeleri için önce mikrogliyalara sonra astrositlere gereksinimi vard r (38). nsanda Alzheimer hastal n n patoloji modelinin yafll hayvanlardaki tam karfl l yoktur. En çok araflt rma yap lan hayvanlar olan farelerde Alzheimer hastal - n n tipik belirtileri olan plak ve nörofibriler yumaklar yok denecek kadar azd r. Daha büyük hayvanlardan kedi, köpek, maymun ve develerde plaklar rapor edilmifltir. Patolojik lezyonlar n nadirli ine ra men farelerde yafllanmaya paralel olarak dopamin, noradrenalin, serotonin ve kolinerjik mark rlar n düfltü ü görülmektedir. Alzheimerl hasta insanlarda flu ana kadar embriyonik transplantlar n klinik kullan m na ait rapor yoktur. Sonuç olarak; Alzheimer hastal tedavisi için kök hücre greftlemesi halen preklinik safhadad r. Kök hücrelerin nörodejeneratif hastal klardan Alzheimer hastal nda tedavi amaçl kullan m nda baflar - y olumsuz etkileyebilecek veriler ve sorular flöyle özetlenebilir: 1. Hangi kök hücrenin uygun oldu unun henüz anlafl lmam fl olmas ; Embriyonik, Eriflkin, Mezenkimal, Nöral (fetüs veya eriflkin beyninden). 2. Kök hücrenin kimden al naca ; hastan n kendisinden al nacaksa kök hücrenin örne in, mezenkimal kök hücresi olmas halinde onun da yafllanm fl olmas ve dolay s yla nörogeneze katk s n n az olmas, 3. Kök hücrenin hangi yolla uygulanaca n n henüz belirlenmemifl olmas : Serebral intrahipokampal, Serebral intraventriküler (39), ntravenöz (40,41), 4. Kök hücrelerin çok düflük oranlarda nöronlara dönüflebilmesi, 5. Zedeli bölgeye migrasyon göstermemesi, 6. Serebral anjiyogenezin azalmas, 7. Büyüme faktörlerinin az sal nmas nedeniyle nörogenezin sekteye u ramas, 8. nsanda kullan m na ait güvenilir veri var m? KAYNAKLAR 1. Rando TA. Stem cell ageing and the quest for immortality. Nature 2006; 441: Sharpless NE, DePinho RA. Telomeres, stem cells, senescence and cancer. J Clin Invest 2004; 113: Sharpless NE, DePinho RA. How stem cells age and why this makes us grow old. Nat Rev Mol Cell Biol 2007; 8: Calado RT, Young MS. Telomere diseases. N Engl J Med 2009; 361: Blasco MA. Telomere length, stem cell and aging. Nat Chem Biol 2007; 3: Silva H, Conboy IM. Aging and stem cell renewal. org July. 7. Rossi DJ, Bryder D, Weisman L. Experimental. Gerontology 2007; 42: Nijnik A, Crockford TL. DNA repair is limiting for hematopoietic stem cells during ageing. Nature 2010; 447: Ho AD, Wagner W, Mahlknecht V. Stem cells and ageing. EMBO Rep 2005; 6: Special issue. 11. Lai HY, Yang MJ, Wen KC, Chao KC, Shih CC, Lee OK. Mesenchymal stem cells negatively regulate dendritic lineage commitment of umbilical cord blood-derived hematopoietic stem cells. An unappreciated mechanism of immunomodulators. Tissue Eng Part A 2010; 16: Fehrer C, Lepperdinger G. Mesenchymal stem cell aging. Mini Review Exp Gerontol 2005; 40: Burke SN, Barnes CA. Neural plasticity in the aging brain. Nat Rev Neurosci 2006; 7: Milner L. Handbook of stem cells. Volume 2. Adult and fetal stem cells Akad Geriatri 2011; 3:

10 15. van Praag H. Neurogenesis and exercise: past and future directions. Neuromolecular Med 2008; 10: Schmidt HD, Duman RS. The role of neurotrophic factors in adult hippocampal neurogenesis, antidepressant treatments and animal models. Behav Pharmacol 2007; 18: Lepski G, Jannes CE, Strauss B, Marie SK, Nikkhah G. Survival and neuronal differentiation of mesenchymal stem cells transplanted into the rodent brain are dependent upon microenvironment. Tissue Eng Part A 2010; 16: Maslov AY, Barone TA, Pluskett RJ, Pruitt SC. Neural stem cell detection, characterization and age-related changes in the subventricular zone of mice. J Neurosci 2004; 24: Leonard BW, Mastroeni D, Grover A, Liu Q, Yang K, Gao M, et al. Subventricular zone neural progenitors from rabbit brain autopsies of elderly subjects with and without neurodegenerative disease. J Comp Neurol 2009; 505: Drapeav E, Abrous DN. Stem cell review series: role of neurogenesis in age-related memory disorders. Aging Cell 2008; 7: Bick-Sander A, Steiner B, Wolf SA, Babu H, Kempermann G. Running in pregnancy transiently increases postnatal hippocampal neurogenesis in the offspring. Proc Natl Acad Sci USA 2006; 103: Kim SU, Vellis JD. Stem cell-based therapy in neurological diseases. A Review. J Neurosci Res 2007; 87: Zhongling Feng, Gang Zhao, Lei Yu. Neural stem cells and Alzheimer s disease: challenges and hope. Am J Alzheimer Dis Other Demen 2009; 24: Cummings JL, Doody R, Clark C. Disease modifying for Alzheimer s disease. Neurology 2007; 69: Salloway S, Mintzer J, Weiner MF, Cummings JL. Disease modifying therapies in Alzheimer s disease. Alzheimers Dement 2008; 4: Shetty AK, Rao MS, Hattiangady B. Behaviour of hippocampal stem/progenitor cells following grafting into the injured aged hippocampus. J Neurosci Res 2008; 86: Sugaya K. Possible use of autologous stem cell therapies for Alzheimer s disease. Curr Alzheimer Res 2005; 2: Sugaya K, Merchant S. How to approach Alzheimer s disease therapy using stem cell technologies. J Alzheimers Dis 2008; 15: Sugaya K, Alvarez A, Marutley D, Kwak E, Choumking E. Stem cell strategies for Alzheimer s disease therapy. Panminerva Med 2006; 48: Lee H, Lee JK. The therapeutic potential of human umbilical cord blood derived mesenchymal stem cells in Alzheimer s disease. Neurosci Lett 2010; 481: Blurton-Jones M, Kitazawa M, Martinez-Coria H, Castello NA, Müller FJ, Loring JF, et al. Neural stem cells improve cognition via BDNF in a transgenic model of Alzheimer s disease. Proc Natl Acad Sci USA 2009; 106: Joannides AJ, Fiore-Hériché C, Battersby AA, Athauda-Arachchi P, Bouhon IA, Williams L, et al. A scaleable and defined system for generating stem cells from human embryonic stem cells. Stem Cells 2007; 25: Barzilag R, Melamed F. Introducing transcription factors to multipotent mesenchymal stem cells-making transdifferentiation possible. Stem Cells 2009; 27: Petschnik AE, Klatte JE, Evers LH, Kruse C, Paus R, Danner S. Phenotyping indications that human sweat glands are a rich source of nestin-positive stem cell populations. Br J Dermatol 2010; 162: Sugaya K, Kwak YD, Ohmitsu O, Marutle A, Greig NH, Choumrina E. Practical issues in stem cell therapy for Alzheimer s disease. Curr Alzheimer Res 2007; 4: Lindval O, Kokaia Z. Stem cells for the treatment of neurological disorders. Nature 2006; 441: Sharp J, Keirstead HS. Stem cell-based cell replacement strategies for the central nervous system. Neurosci Lett 2009; 456: Müller FJ, Snyder EY, Loring JF. Gene therapy: can neural stem cells deliver? Nat Rev Neurosci 2006; 7: Richter RW, Richter BZ (eds). Alzheimer s Disease: A Physician s Guide to Practical Management. New Jersey: Humana Press, 2004: Brown AB, Yang W, Schmidt NO, Carroll R, Leishear KK, Rainov NG, et al. Intravascular delivery of neural stem cell lines to target intracranial and extracranial tumors of neural and non-neural origin. Hum Gene Ther 2003; 14: Pluchim S, Quattrini A, Brambilla E, Gritti A, Salani G, Dina G, et al. Injection of adult neurospheres induces recovery in a chronic model of multiple sclerosis. Nature 2003; 442: Akad Geriatri 2011; 3: 53-62

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, parkinson hastalığının semptomatik tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök Hücre Biyolojisi Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök hücre nedir? Kök hücreler organizmanın tüm dokularını ve organlarını oluşturan ana hücrelerdir. Henüz farklılaşmamış olan bu hücreler

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Genetik Tanı ve Hücre Tedavi Hizmetlerinde İnovasyon

Genetik Tanı ve Hücre Tedavi Hizmetlerinde İnovasyon Genetik Tanı ve Hücre Tedavi Hizmetlerinde İnovasyon Fikirden Faturaya.. Ürün inovasyonu: pazarda bulunanlardan farklı mamul maddeler Servis inovasyonu: Farklı hizmetlerin yaratılması veya varolan servislerin

Detaylı

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Sunum Akışı DNA replikasyonu Telomer Telomeraz Telomeraz eksikliğinde görülen hastalıklar

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

-Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma onikinci kez gerçekleştirilmiştir.

-Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma onikinci kez gerçekleştirilmiştir. Bursa nın 25 Büyük Firması Araştırması; -Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma onikinci kez gerçekleştirilmiştir. -Bu çalışma Bursa il genelinde yapılmış,

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr

www.boren.com.tr / info@boren.com.tr www.boren.com.tr / info@boren.com.tr YAŞAM da BOR BOR/B; Yeryüzünde bileşikler halinde, toprak, kaya ve suda az miktarlarda fakat yaygın olarak bulunan bir elementtir. Yer kabuğunda 10-20 ppm, deniz ve

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE Teknik Alan YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Buluş, bcl2 baskılama işleviyle anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Ödem, hiperemi, konjesyon. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Ödem, hiperemi, konjesyon. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Ödem, hiperemi, konjesyon Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 1 Hemodinamik bozukluklar Ödem Hiperemi / konjesyon Kanama (hemoraji) Trombüs / emboli İnfarktüs Şok 2 Hemodinamik bozukluklar Ödem 3 Ödem Tanım: İnterstisyel

Detaylı

Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Preklinik

Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Preklinik Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Preklinik Çalışmalar Pınar Yamantürk rk-çelik İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı 19. Ulusal Farmakoloji Kongresi,

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Meme Radyoterapisi sonrası komplikasyonlar. Dr. Görkem Aksu Kocaeli Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AD

Meme Radyoterapisi sonrası komplikasyonlar. Dr. Görkem Aksu Kocaeli Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AD Meme Radyoterapisi sonrası komplikasyonlar Dr. Görkem Aksu Kocaeli Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AD RT nin amacı: - Mikroskopik rezidüel hastalığı önlemek - Multisentrik hastalık gelişimini önlemek

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır.

4- Solunum Sisteminin Çalışması : Solunum sistemi soluk (nefes) alıp verme olayları sayesinde çalışır. SOLUNUM SİSTEMİ Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. İhtiyaç duyulan bu enerji besinlerden karşılanır. Hücre içerisinde besinlerden enerjinin üretilebilmesi için,

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol:1 Sayı/Issue:5 Kasım/November 2015 www.norofzt.org DOÇ. DR. BİRGÜL BALCI YENİ BİR ALAN!!!! Sinir bilim veya nörobilim; günümüzün sinir sistemi bilimlerinin

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Rinosinüzitler Editör / Prof. Dr. Atilla Tekat 30 Yazar kat l m yla 16.5 x 23.5 cm, X+182 Sayfa 163 Resim, 9 fiekil, 16 Tablo ISBN 978-975-8882-29-8

Rinosinüzitler Editör / Prof. Dr. Atilla Tekat 30 Yazar kat l m yla 16.5 x 23.5 cm, X+182 Sayfa 163 Resim, 9 fiekil, 16 Tablo ISBN 978-975-8882-29-8 Deomed Medikal Yay nc l k Rinosinüzitler Editör / Prof. Dr. Atilla Tekat 30 Yazar kat l m yla 16.5 x 23.5 cm, X+182 Sayfa 163 Resim, 9 fiekil, 16 Tablo ISBN 978-975-8882-29-8 Türk Kulak Burun Bo az ve

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

Bebekte doğum öncesinde kromozomsal ve genetik anormalliklerin tespiti amacıyla yapılır.

Bebekte doğum öncesinde kromozomsal ve genetik anormalliklerin tespiti amacıyla yapılır. AMNİYOSENTEZ Gebelik sırasına bebeğin genetik hastalıkları ve doğumsal anormalliklerini tespit amacıyla doğum kesesinden alınan sıvının incelenmesidir. Doğum kesesinden alınan küçük miktarda sıvıdan çalışılan

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 215 ROMANYA LE BULGAR STAN IN AB YE EKONOM K ENTEGRASYONU Yrd. Doç. Dr. Mesut EREN stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 1. Girifl Avrupa Birli i nin 5. ve son genifllemesi 2004 y l nda 10 Orta ve Do u

Detaylı

Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku

Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku Bitkisel Dokular, Bitkinin Kısımları, Meristem Doku Bitkisel Dokular Doku, ortak bir yapıyı oluşturmak ve bir işlevi yerine getirmek için birlikte çalışan hücrelerin oluşturduğu gruptur. Bitkilerin büyüme

Detaylı

2 Gemi Kiralama ve Demuraj-Dispeç Hesapları

2 Gemi Kiralama ve Demuraj-Dispeç Hesapları GĠRĠġ Dünya ticareti insanlığın gereksinimleri, yaşam kalitesi ve refahı için vazgeçilmez bir unsurdur, dünya ticaretinin vazgeçilmezi ise ulaşım sistemleridir. Ulaşım sistemleri içinde, çok uzun, kıtalar

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB)

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNĐTE 1 : VÜCUDUMUZDA SĐSTEMLER (MEB) B- BOŞALTIM SĐSTEMĐ (6 SAAT) BOŞALTIM SĐSTEMĐMĐZ VÜCUDUMUZDAN ATIKLARI UZAKLAŞTIRIR 1- Boşaltım Sistemi 2- Boşaltım Sistemi Organları

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU

HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTILARI 23-26 MAYIS 2013 - İZMİR Grup Adı : Özel Hukuk 1. Grup Konu : İş ve sosyal güvenlik davaları Grup Başkanı : Mehmet YILDIZ (Yargıtay Tetkik

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

SÜT HUMMASI HİPOKALSEMİ-MİKS YETMEZLİK

SÜT HUMMASI HİPOKALSEMİ-MİKS YETMEZLİK SÜT HUMMASI Hastalık, dana humması, parezis puerperalis ya da hipokalsemi olarak da adlandırılır. Süt verimi yüksek olan ineklerde ortaya çıkan ve parezis ile karekterize bir hastalıktır. Üzerinde yıllardan

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

TAR H BOYUNCA insano lunun. binbir sur

TAR H BOYUNCA insano lunun. binbir sur binbir sur TAR H BOYUNCA insano lunun en büyük hedeflerinden biri hastal klara çare bulmak ve insan ömrünü uzatmak oldu. Çeflitli bitkilerden elde edilen iksirlerin binlerce y l önce hastal klar n tedavisinde

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010 2010 Y l nda Güvence Hesab na Yap lan lar Rekor Düzeyde Artt A. Kadir KÜÇÜK Güvence Hesab Müdürü üvence Hesab nda 2010 y l nda yap - G lan baflvurularda yüzde 111 gibi rekor bir art fl yaflan rken, toplam

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan Danışman: Prof. Dr. Namık Özbek ÖZET Canlı vücudunda bulunan, kendini yenileyebilen

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ

SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ Belirli amaçları gerçekleştirmek üzere gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulan ve belirlenen hedefe ulaşmak için, ortak ya da yöneticilerin dikkat ve özen

Detaylı

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, madde bağımlılığının tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

YARGITAY 14. HUKUK DA RES KARARLARI

YARGITAY 14. HUKUK DA RES KARARLARI YARGITAY 14. HUKUK DA RES E: 2004/5475 K: 2004/9296 T: 30.12.2004 SATIfi VAAD SÖZLEfiMES N N GERÇEKLEfiME OLANA I MAR PLANLARI (3194 SK. m. 18/son) YARGITAY 14. HUKUK DA RES KARARLARI Özet: Bir tafl nmazda

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

"Az su içmek" bir çok hastalığın nedeni. Bütün Dünya Yaz flleri Bölümü

Az su içmek bir çok hastalığın nedeni. Bütün Dünya Yaz flleri Bölümü Bütün Dünya Yaz flleri Bölümü "Az su içmek" bir çok hastalığın nedeni Yaflam m z n en vazgeçilmez birkaç ögesinden birinin "Su" oldu unu bilmemize karfl n, nedense günlük yaflam m zda ço umuz onun öneminin

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ

İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ İRAN ENERJI GÖRÜNÜMÜ HAZAR STRATEJI ENSTITÜSÜ ENERJI VE EKONOMI ARAŞTIRMALARI MERKEZI EMİN AKHUNDZADA SERAY ÖZKAN ARALIK 2014 Azerbaycan Enerji Görünümü 1İran Enerji Görünümü www.hazar.org HASEN Enerji

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman Progresif Multipl Skleroz Ayşe Kocaman Lublin ve Reingold Neurology 1996 MS in klinik formları Relapsing- Remiting Sekonder- Progresif Primer- Progresif Progresif- Relapsing Lyon MS Doğal Seyir Grubu Relapsing-

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı