Yaşlıda Ağrı. Dr. Asuman Doğan

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yaşlıda Ağrı. Dr. Asuman Doğan"

Transkript

1 Yaşlıda Ağrı Dr. Asuman Doğan

2 Program akışı Ağrının tanımı, tipleri Ağrının değerlendirilmesi Ayırıcı tanıda; dikkat edilmesi gerekli durumlar Ağrının tedavisi Olgu sunumları

3 Yeşim Gökçe Kutsal Türkiye de yaşa göre nüfus dağılımı

4 Yeşim Gökçe Kutsal Türkiye de yaşa göre nüfus dağılımı

5 Pain; Latince; Poena (ceza, intikam, işkence) kelimesinden köken alır Vücudun herhangi bir yerinden kaynaklanan, var olan veya olası doku hasarına eşlik eden hoş olmayan sensoryal, emosyonel deneyim (IASP) Biyolojik belirleyicileri yok, varlığı ve şiddeti subjektif, tek kanıt hastanın sözel ve bedensel ifadeleri yani öznel Ağrı

6 Yaşlıda Ağrı ABD; %51, Kanada da %64, Ülkemizde %89, kronik ağrı %64, başka çalışmalarda %54-%58 olarak belirtilmiş Kadınlarda ağrı şiddeti daha yüksek, Kronik ağrı orta yaşlarda artmakta, daha ileri yaşlarda azalmakta Eğitim düzeyi arttıkça VAS ortalaması düşmekte Yalnız yaşayanlarda ağrı şiddeti fazla

7 Ağrının İletilmesi Transdüksiyon;sensoriyal sinir uçlarının basınç, ısı veya hasarlı hücreden salınan kimyasallar tarafından uyarılması, noksiyus uyarı elektriksel uyarıya dönüştürülür. Aδ (keskin ağrı, ısı)ve C lifleri (künt ağrı, dokunma) Transmisyon; Bilginin santral sinir sistemine iletilmesi ;spinal korda ulaşan primer sensoriyel aferent nöronlar,spinal kordan beyin sapı ve talamusa uzanan çıkan kontrol nöronları, talamokortikal projeksiyon Modülasyon; Transmisyon iletisinin inen nöral yolaklar ile azaltılmasıdır Persepsiyon; Ağrının emosyonel, psikolojik etkilerle sentezlenerek algılanması Ekspresyon:

8 Nosiseptörler: Meninks Deri Plevra Mekanik (basınç), termik, ve kimyasal uyaranlar Periton A DELTA Eklem kapsülü C LİFLERİ (sensorial primer afferentler) Kas Tendon Adventisya 1) Transduksiyon :Sensorial Sistem Aktivasyonu Ağrıya toleransta Yaşlılar ağrılı uyarana yüksek eşikte ve geç ; fakat daha şiddetli ve hoşnutsuz (düşük tolerans) cevap vermektedirler. Chakor MC ve ark.pain 1996 The effectof age on Adelta and C fibre termal pain Gibson SJ Pain and aging 2003.İnternatinal assosiation for the study of pain press.

9 2) Transmisyon : Ağrının iletimi SUPRASPİNAL REFLEKS CEVAP Formasyo Retikularis uyarılması Uykusuzluk konsantrasyon bozukluğu Limbik sistemin uyarılması Emosyonel cevaba sessiz kalma,ağlama Hıppokampusun uyarılması Endişe,korku, kognitif bozukluk Kardiovasküler sistemin uyarılması Taşikardi, hipertansiyon hiperventilasyon Santral sempatik çekirdeğin uyarılması soğuk,terleme, midriasis Hipotalamus uyarılması Negatif azot bilançosu

10 3) Modülasyon: Ağrının inhibisyonu Endojen analjezi sistemi: Ağrı ileten sistemi inhibe eden ayrı bir sistem vardır.nosiseptif sistem inhibe edici sistemin kontrolündedir. 3 düzeyde gerçekleşir. 1)Spinal 2)Supraspinal 3) Periferik İnhibitör nörotransmitterler: Endojen opoidler, P maddesi, Norepinefrin, Serotonin, Noradrenalin, GABA, Glisin Ağrılı hastada serotonin/noradrenalin üzerinden etki eden antidepresanlar, opoid analjezikler bu mekanizma ile ağrı tedavisinde kullanılırlar. Yaşlanma ile inhibe edici sistemin zayıfladığı öne sürülmektedir. Edwards RR ve ark. Pain 2003

11 Ağrı iletiminde yaşa bağlı değişiklikler 1.Nosiseptör kaybı / Primer nosiseptif afferent lif değişimi: Periferik nosiseptif nöronların sayısı ve fonksiyonunda, Ağrı reseptörleri: Paccini cisimciklerinde %50, Meissner/Merkel cisimciklerinde %10-30, Miyelinli sinirlerin yoğunluğunda, Anormal/dejenere lif sayısında Miyelinsiz sinirlerde büyük liflerin sayısında, Yaşla birlikte termal ve vibratuar uyaranların duyusal eşiği,iletim hızında yavaşlama 2.Ağrının santral sensorial iletiminde ve idrak edilmesinde değişimler: 3. İnen inhibe edici sistemde değişimler : Yaşlanma ile inhibe edici sistemin zayıfladığı ileri sürülmektedir. Yaşlı hastalarda endojen analjezik yanıtta ve P maddesinde 4. Persepsiyon: İdrak etme: Sosyal ve kültürel faktörlerdeki değişimler 5. Ekspresyon: İfade etme Sözel olmayan ifade biçimleri Sinirlilik hali, Ajitasyon, Stresli olma,üzüntü, Korku ve panik hali,yüz buruşturma, kendini çekme, Ağrılı bölgeyi koruma,yorgunluk, İç çekme, İnleme,Normal olmayan sessizlik hali, Depresyon ve duygu durum değişiklikleri

12 Yaşlılarda en yaygın sağlık sorunu Yaşlıda ağrı etkin bir şekilde kontrol altına alınmalı Fiziksel Psikolojik Sosyal Çevresel açıdan değerlendirilmeli Depresyon, Anksiyete Kognitif bozulma Uyku bozuklukları İştah bozukluğu, kilo kaybı Fonksiyonel kısıtlanma Sosyal izolasyon Artmış sağlık bakım harcamaları The Royal Australian College of General Practitioners (RACGP), 2006

13 Değerlendirme ve tedaviyi güçleştiren nedenler Yaşla ilişkili değişiklikler, fizyolojik engeller Yaşlanma ile ilgili en temel değişim hücre fonksiyonlarındaki değişim hücrelerdeki morfolojik ve kimyasal değişiklik en çok SSS, kas-iskelet ve kardiyak sistem üzerindedir. Vücut lipid kompartmanı yaşa doğru %14-%30 oranına ulaşır. Vücut su içeriği, vücut kitlesi azalırken, yağ dokusu artar. Suda dağılan ilaçların dağılım hacimleri düşük iken yağda çözünür ilaçların dağılım hacimleri geniştir( Diazepam gibi) ilaç seçilirken lipofilik özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır

14 Değerlendirme ve tedaviyi güçleştiren nedenler Ağrının birkaç nedene bağlı olarak gelişmesi Eşlik eden hastalıkların varlığı İlaç etkilerine artmış duyarlılık, çoklu ilaç kullanımı Yaşlılara özgü değerlendirme ve tedavi için standard yöntemlerin olmaması Atipik prezantasyon Demans, duysal bozukluklar ve yeti kayıpları Bakım verenlerin ve aile desteğinin olmaması

15 Yaşlının ağrıya verdiği tepkiyi etkileyen faktörler (öznel) Daha önceki ağrı deneyimi Kültürel özelliği eğitim düzeyi, kırsal alan Cinsiyeti Çoklu ilaç kullanımı Ağrının anlamı Depresyon Yorgunluk

16 Ağrılı yaşlı hastalarda sık karşılaşılan yanlış düşünceler Yanlış düşünce Gerçek Ağrı yaşlanma ile beklenilen bir durumdur, bu nedenle ağrılarını ifade etmeyebilirler. Sessizce acı çekmeyi tercih ederler (kültürel farklılık, maddi sıkıntı, hastaneye başvuramama) Ağrı hassasiyeti ve ağrı algılanmasının yaşla azalması Ağrı yaşlanmanın normal bir parçası değil, ağrılı yaşlının ciddi bir şekilde değerlendirilmesi, tedavisi gerekli Ağrı algılama ve toleransı yaş ile azaldığı gösterilse de tersi çalışmalarda vardır. Yaşlı hasta ağrıdan şikayetinde bahsetmiyorsa, ağrısı yoktur Yaşlılar ağrılarını değişik nedenlerden dolayı söylemeyebilirler. Ağrının nedeni, tetkik veya tedavisinden korkabilirler. Ağrının normal olduğunu düşünebilirler.

17 Ağrılı yaşlı hastalarda sık karşılaşılan yanlış düşünceler Yanlış düşünce Gerçek Fonksiyonel bozukluğu olmayan ve GYA yapabilen yaşlılarda anlamlı bir ağrı yoktur Ağrısı olan yaşlıların gözlenebilen belirtileri olmalı Narkotik analjezikler malignite dışında yaşlılar için uygun değildir Kişilerin ağrıya tepkileri farklı olabilir. Birçok yaşlı acıya dayanıklıdır ve ağrılarını reddederler. Ağrı belirtilerini maskeleyebilirler Yaşlılar daha duyarlı olmalarına rağmen güvenli bir şekilde kullanılabilir

18 Yoğunluğu Sıklığı Lokalizasyonu Süresi Ağrının değerlendirilmesi Ağrının karakteristiği Tipi (yanıcı, batıcı, keskin künt ) Azaltan ve artıran nedenler Ağrının aktiviteyle değişmesi, uykuya/iştaha etkisi, bilişsel fonksiyonlara ve sosyal etkisi

19 Ağrı türleri AĞRI Süreye göre KRONİK AKUT Patofizyolojiye göre NOSİSEPTİF AĞRI NONOSİSEPTİF AĞRI DİĞER SOMATİK VİSSERAL NÖROPATİK PSİKOJENİK AĞRI

20 Ağrının değerlendirilmesi Ağrısı olan yaşlı kognitif olarak sağlam ise, ağrının değerlendirilmesinde altın standart hastanın kendi ifadesidir. Hastanın ağrısını kendisinin tanımlaması istenmeli, iyi iletişim sağlanmalı, önyargılı davranmamalı Bu nedenle hastayı konuşturmak için çaba sarfedilmelidir Kognitif bozukluğu olan ve konuşamayan ağrılı yaşlı hastalarda ise ağrı skalaları kullanabilirler. İletişim kurulamayan ve kognitif bozukluğu olanlarda hasta yakınları ve bakım verenlerin ifadesine başvurulmalıdır.

21 Ağrı değerlendirmesinde sorulabilecek basit sorular Hastanın şikayetlerini önceki ağrılara dayandırma, iyi hasta iyi hasta olma eğilimi vardır Ağrın iştahını etkiledi mi? Kilo kaybı var mı? Ağrın uykunu etkiledi mi? Daha önceki tedavi yaklaşımları, etkinlikleri? Ağrın enerjini, modunu, insanlarla ilişkini etkiledi mi? Geçen hafta boyunca ağrın için ilaç aldın mı? Şu anda sağlığını nasıl değerlendiriyorsun? Bir hafta boyunca sosyal aktivitelerin, hobilerin, seyahat gibi aktiviteler ağrını arttırdı mı? Ne kadar sıklıkta egzersiz yaparsınız, egzersiz ağrını artırdı mı?

22 Ağrı şiddetinin değerlendirilmesi

23 Ağrı şiddetinin değerlendirilmesi VAS, Sayısal Skala: (10 veya 5 nokta skalası) Sözel Skala ve fonksiyonel skala yaşlılar için güvenilir ölçüm yöntemleridir.( Verbal Descriptor Scale ) Aşağıdaki listeden ağrınızı en iyi tanımlayan kelimeyi seçiniz: Yok, Hafif, Rahatsız edici, Kötü, Korkunç, Dayanılmaz

24 Ağrı ölçekleri Ağrı ölçekleri tek bir zaman diliminde değil en ağrılı ve en hafif dönemde sorgulanmalıdır. Bu şekilde yapıldığında ağrının hangi şartlarda ve ne sıklıkta arttığını ve tetikleyen faktörleri saptamamızı sağlar, diğeri ise hastanın zaman zaman ağrısız dönemleri olup-olmadığı hakkında bilgi verir. Ağrı ölçekleri : Tedavinin etkisini takip için uygulanan ağrı değerlendirme skalaları tekrar yapılmalıdır

25 Ağrı termometresi Dayanılmayacak ağrı Çok ciddi ağrı Ciddi ağrı Orta derecede ağrı Hafif ağrı Çok hafif ağrı Ağrı yok (Herr and Mobily, 1993)

26 Koopere olamayan hastalarda ağrı değerlendirilmesi Pain Assessment Checklist for Seniors with Limited Ability to Communicate PACSLAS Yüz ifadeleri: Yüzünü buruşturma, üzgün görünme, yüzünü sıkmak, Kötü bakış, gözlerde değişme (gözlerini kısma, donuklaşma, gözlerde parlama, göz hareketlerinde artış) Vücut Hareketleri: Yerinde duramama, geri çekilme, ürkek olma, huzursuz adımlama, dalgın, kaçmaya çalışma, hareket etmeyi reddetme, aktivitenin azalması, ilaç kullanmayı reddetmek Sosyal-kişilik-ruh hali: Fiziksel saldırı (kişilere, eşyalara vurma, başkalarını tırmalama, vurma, çarpma vs),sözel saldırıda bulunma dokunulmasını istememe, insanların yanına yaklaşmasını istememe Fizyolojik, yeme uyuma davranış değişiklikleri; Solgun veya kızarmış yüz, ağlamaklı olma (gözlerinin yaşlanması), terleme, titreme, soğuk ve nemli olma, az veya çok uyuma, iştah azalması veya artması

27 Ağrı lokalizasyonunun değerlendirilmesi Yaşlılar genellikle vücudun birçok yerinde ağrı tanımlarlar Doğru tanı ve tedavi için vücut şemaları veya kendi vücutlarında tanımlamaları istenebilir

28 Kronik ağrının yarattığı sorunlar Kronik ağrı sendromunun özellikleri 6D belirtisi 1.D (Drug abuse) İlaç bağımlılığı 2.D (Decreased function) Fonksiyonel kayıp 3.D (Disuse) Kullanmamaya bağlı kuvvet ve dayanıklılık kaybı 4.D (Depression) Depresyon ve duygu durum bozuklukları 5.D (Disability) Günlük yaşam aktivitelerinde zorluk ve iş gücü kaybı 6.D (Disturbed sleep) Uyku bozukluğu

29 Nöropatik ağrı Ağrının paterni; Sıklıkla yanıcı, uzun-kısa süreli, batıcı, elektrik çarpar gibi, şimşek çakar tarzda, sızlayıcı, zonklayıcı Şiddeti: Hafiften dayanılmaz şiddete kadar değişen şiddette olabilir Negatif Sensoriyel Semptomlar; Hipoestezi, hipoaljezi, uyuşma Pozitif Sensoriyel Semptomlar; Paresteziler, dizesteziler, allodini, hiperaljezi

30 Nöropatik Ağrı Nedenleri; Santral ve periferik Metabolik ve Endokrin Hastalıklar DM, Üremi, Hipotroidizm, Üremi, kc hastalığı Beslenme Yetersizlikleri, Emilim Boz Alkolizm, B1, B6, diğer vitamin yetm İlaçlar:İzoniazid, vinkristin, nitrofrontoin Metranidazol, arsenik, kurşun, civa Enfeksiyonlar: Herpes zoster, HIV, Lyme,Lepra İnflamatuar demyelinizan hastalıklar Guillan Barre, Kollajen Doku Hastalıkları Kanser Direkt veya paraneoplastik Sendromlar Paraproteinemiler Diğer nedenler: Komplex Bölgesel ağrı sendromu, Fantom ağrısı, Tuzak Nöropatiler Radikülopatiler Spinal/Dorsal Kök Lezyonu Disk hernisi, tümörler, araknoidit, nevraljiler, Spinal kord Spinal kord yaralanması, spinal stenoza bağlı kompresif myelopati Sringomyeli, tümör, postradyasyon myelopatisi, multibl skleroz, vit B12 myelopatisi, vasküler nedenler Beyin sapı, talamus, subkortikal/kortikal alanlar İskemik yada hemorajik inme santral poststrok ağrı Travmatik beyin yaralanması Cerrahi lezyonlar Parkinson Hastalığı

31 MEKANİK AĞRI Mekanik ağrı kasların,tendonların ve ligamanların strese veya zorlanmaya maruz kalması sonucu oluşur. Nosiseptif somatik bir ağrıdır.

32 MEKANİK AĞRI Fiziksel aktivite ile artan, İstirahatle azalan, Normal anatomik yapının aşırı kullanımına, yaralanmasına veya deformitesine bağlı ortaya çıkan ağrı şeklidir. İnfeksiyöz, tumoral,metabolik,iç organlardan kaynaklanan yansıyan ağrılar ve fraktür ağrısı dışlanmalıdır.

33 YAŞLILARDA SIK RASTLANAN AĞRILI DURUMLAR ( Kanser dışı) Damarsal Kaynaklı ağrılar Nörojenik kaynaklı ağrılar Kemik kaynaklı ağrılar Eklem kaynaklı ağrılar Kas kaynaklı ağrılar Visseral kaynakl ı ağrılar Otoimmün hastalıklar İskemik hastalıklar Tıkayıcı hastalıklar Sinir kökü irritasyonları Periferik Nöropatiler Postherpetik nevraljiler Talamik sendrom Senil Osteoporoz Paget Hastalığı Osteoartrit Servikal spondiloz Lomber spondiloz Eklemi tutan diğer hast. Polimyaljia Romatika Miyopatiler Fibromyalji Miyofasial ağrı İmmobilizasyona bağlı kas ve eklem kontraktürleri Peptik Ülser Safra taşı Spastik kolon

34 Kas-iskelet sistemi ağrıları Yaşlılarda en sık görülen ağrıların başında kas-iskelet ağrıları gelir ve ciddi fonksiyon kaybına neden olur Ülkemizde yapılan bir çalışmada; en sık %54.5 bel ağrısı, %39.6 sırt ağrısı, sırasıyla diz, kalça boyun ve omuz ağrısı olduğu Tanılara göre, osteoporoz ve osteoartrit en sık, lomber spondiloz/stenoz, servikal spondiloz/stenoz kas-iskelet ağrıları için İlaç kullanımları %46.6 NSAİİ, %24.6 sı parasetamol kullanıyor

35 Yaşlıda ağrılı durumlarda ayrıcı tanısı yapılması gereken durumlar: Kanser ağrısı İnflamatuar ağrı Enfeksiyöz hastalıklara bağlı ağrı

36 Yaşlı hastada ilaç kullanım ilkeleri Güvenirliği, etkinliği, hastaya uygunluğu, maliyet-yarar ilişkisi Yaşlıda; fizyolojik değişiklikler, kronik hastalıklar terapotik etkinlikte bozulmaya yol açar. Yaşlılar yan etkiler açısından risk altındadır. İaçların farmakokinetik etkisi İlaçların farmakodinamik etkisi; Reseptör yoğunluğu ve duyarlığında, biyokimyasal yanıtlarda değişmeler sonucu aditif, sinerjistik veya antagonistik etki İlaç hastalık etkileşimi İlaç ilaç etkileşimi; polifarmasi 4 üzeri ilaç artmış düşme riski, 10 üzeri ilaç artmış mortalite riski ile ilişkili

37 Farmakokinetik Parametreler Emilim Dağılım Metabolizma Atılım Fizyolojik Değişiklikler Gastrik ph artış, GİS motilite, kan akımı, boşalma zamanı, amilim yüzeyinde azalma Kalp atım hacmi, serum albümini vücut su miktarı azalır, yağ oranı artar Karaciğer kitlesi, enzim aktivitesi, kan akımı azalır Böbrek kitlesi, kan akımı, glomerüler filtrasyon, tübüler sekresyon azalır

38 FARMAKOLOJİK TEDAVİ Uygun ilaç Kısa etkili ilacın tercih edilmesi, Bir defada tek ilaç reçete edilmesi, Tedaviye düşük dozda başlanması ve dozun yavaş arttırılması İlaç yan etkilerinin iyi bilinmesi İlaç etkileşimlerinin bilinmesi

39 Farmakolojik Tedavi Yaşlılarda ilk basamak ilaç parasetamol; ancak hepatotoksisite açısından dikkatli olunmalı NSAİİ; GİS hepatik ve renal ye açısından dikkatli olunmalı, parasetamol ile birlikte kullanımı GIS kanama riskini (te tek kullanıma göre) artırmaktadır KS; düşük doz kullanılmalı, sadece polimyalji romatikada yüksek doz kullanımı önerilir mg gün Tramadol: Sentetik santral etkili bir opioid analjezik. Orta derecede kronik ağrısı olan hastalarda ağrı şiddeti, fonksiyon ve uyku üzerine etkili. Ye; konstipasyon, bulantı, sersemlik ve nöbetleri tetikleyebilir. Tramadol+ parasetamol kombinasyonlarının daha az yan etkisi mevcut Opiodler; şiddetli ağrı durumunda kullanılabilirler. Lokal opioid kullanımı sırasında GIS absorbsiyon ve hepatik yan etkiler daha az olduğu için tercih edilebilir.

40 Nosiseptif ağrısı olan (osteoartrit) yaşlıda farmakolojik tedavi Basamak tedavisine acetaminofen başlanır tedavi hedefine ulaşılmadığında; topical terapiler ve tramadol veya birlikte geçilir. İlk basamak tedaviye yanıt vermeyen ve beraberinde fonksiyon kısıtlılığı gelişen hastalarda opioidlere geçilir. Ağrı etiyolojisine göre ilaç kombinasyonları önerilmektedir. Hem analjezik etkinliği artırmakta hemde ilaç toksisistesini azaltmaktadır. Tek bir ajanın yüksek dozuna göre daha az toksik bulunmuş.

41 Tedavi Etkinlik Yan etkiler Öneriler Kullanım dozu Asetoaminofen Ağrıyı azaltmada plaseboya göre etkili Hepatotoksisiste Güvenlik profili mükemmel, ilk basamak tedavi olarak önerilmekte 325 mg every 4 h; maximum daily dose, 3250 mg FDA uzun süreli kullanımda 2000gr/gün Oral NSAID Ağrıyı azaltır, fonksiyonel kaybı düzeltmede etkili Gastrointestinal, renal, ve kardiovascular toksisite Oldukça kısa süreli kullanılmalı, diğer tedavilere yeterli cevap alınmadığıda Naproxen Na 220 mg/12 h Ibuprofen: 200 mg /8h Diclofenac 100 mg/12 Topical NSAID Ağrıyı ve tutukluğu azaltır, fiziksel fonksiyonu düzeltir Sistemik emilimi az olduğundan iyi tolere edilir Oral antikoagulan alanlarda renal yetmezlik olgularında etkisi bilinmiyor Özellikle lokalize ağrılarda oral NSAID göre daha iyi tolere edilir Diclofenac gel: 4 g/6 h

42 Tedavi Etkinlik Yan etkiler Öneriler Kullanım dozu Tramadol Ağrıyı azaltır Yan etkiler: Bulantı, kusma, konstipation uyku hali, baş ağrısı, Antidepresanlarla (MAO inh, serotonin reuptake inh ve trisiklik ) birlikte alındığında serotonin sendromuna neden olur Opioidler Topical lidokain Ağrıyı azaltır, fonksiyonel düzeyi artırır. Diz OA semptomları %50, (ağrı ve tutukluğu) azaltır, fonksiyonu Düşme ve kırık riskini artırır. Konstipasyon Bulantı, kusma letarji Genellikle iyi tolere edilir Yen etkiler için monitörize et, Orta ve şiddetli ağrıda fiziksel fonksiyon düzeyini ve yaşam kalitesini artırır Lokalize neuropathic ağrı 50 mg every night, Sonra 6 saatte mg artır maximum 400 mg/gün Oxycodone: 2.5 mg/gece Sonra mg/4-6 Hydrodocone: 2.5 mg/gece Sonra / 4-6 h 12saatte patch

43 Tedavi Etkinlik Yan etkiler Öneriler Kullanım dozu Trisiklik antidepresanlar Antikonvülsanlar Serotoninnorepinefrin reuptake inhibitörleri Amitriptylin diabetik nöropatide orta ve daha fazla düzeyde ağrıyı azaltır Pregabalin and gabapentin her ikiside diabetik nöropatide orta ve daha fazla düzeyde ağrıyı azaltır Duloxetine diabetic nöropatik ağrıyı azaltır gonartrozda fonk siyonu artırır Antikolinerjik ve noradrenerjik yan etkiler 50 mg üzerinde kardiyak ye artar Sedasyon, sersemlik, periferal ödem, renal hastalıklarda doz titrasyonu gerekli Generallikle iyi tolere edilirhiponatrem i, sersemlik karın ağrısı, bulantı Yaşlılarda nöropatik ağrı da tavsiye edilmekte Yaşlılarda nöropatik ağrıda tavsiye edilmekte Nortriptylin: 25 mg /gece maximum 200 mg Pregabalin: 50 mg/gece max doz 300 Gabapentin: 100 mg/gece Max doz 3600 mg Duloxetine: 20 mg /gün Max. 60 mg Venlafaxine: 37.5 mg/g Max. doz 300 mg depresyon varsa

44 Tolerans ve bağımlılık Tolerans ilacın belli bir süre kullanımından sonra aynı dozun etkisini yitirmesidir. Doku ve reseptör düzeyinde aynı etkiyi elde etmek için daha fazla ilaç kullanımının gerekmesidir.kronik ağrılı hastalarda sık karşılaşılan durumdur. İlaç dozunda ufak artışlarla çözülebilir Bağımlılık; fiziksel ve psikolojik bağımlılık Fiziksel bağımlılık; bir ilacın uzun süre kullanımı sonrası aniden kesilmesi halinde huzursuzluk, tremor, flashing, kas spazmı gibi semptomlarla seyreden bir tablodur. Sanıldığının aksine kanser tedavisi gören ve opioid kullanan hastalar arasında 4/12000 oranında belirtilmiştir Kronik ağrılı hastalarda fiziksel bağımlılıktan korkmaya gerek yoktur Psikolojik bağımlılık: Kişinin ilaç kesildiğinde ilacın hoşa giden sedasyon öfori gibi etkilerini aramasıdır. Düşük orandadır.

45 AĞRI TEDAVİSİ NON-FARMAKOLOJİK Eğitim Fizik tedavi ve rehabilitasyon İnvaziv girişimler Psikososyal destek

46 Bilişsel davranışsal tedavi Akupunktur masaj Farmakolojik tedavi Egzersiz Aerobik, güçlendirme,denge Tai-chi, Fizik tedavi Hasta ve bakım verenlerin eğitimi

47

48 OARSI 2014 : Nonfarmakolojik Osteoartrit (diz) tedavisinde yaşam stili değişiklikleri, biyomekanik müdahaleler, egzersiz( su içi ve karada), Özyönetim ve eğitim Güçlendirme-dayanıklılık eğitimi kilo yönetimi Balneoterapi Baston kullanımı

49 Olgu sunumu 87 yaşında bayan hasta 3 aydır bel ağrısı var son 1 haftadır ağrı artmış ve her iki bacağa yayılıyor

50 Öykü Önce belden başlayan ağrı daha sonra her iki bacağa yayılmış Son hafta içinde ağrısı giderek artmış Ağrı uyluğun üst kısımlarından başlayıp dizlere doğru yayılıyor Ayakta dururken veya yürürken oluyor Yanıcı tarzda Kısa mesafe (100 m civarı) yürüyebiliyor

51 Özgeçmiş Hipertansiyon Hafif düzeyde kalp yetmezliği Tip 2 Diyabet OP düzensiz ilaç kullanım öyküsü mevcut Kronik böbrek yetmezliği (GFR=45) İdrar yolu enfeksiyonu Ev içi düşme öyküsü (konfüzyon nedeniyle)

52 Kullandığı ilaçlar Asetaminofen maksimum 4g /gün (şiddetli ağrısı olduğunda alıyor) Metformin 500 mg 3x1 Hidroklortiazid 25 mg+ Ramipril 5 mg / gün (Delix plus tb) 1x1 Metoprolol 50 mg/gün (Beta bloker) Lansoprozol 30 mg/gün (PPI) Alendronate 70 mg/hf Kalsiyum + D vitamini

53 Vaka Hastanın ağrısı hangi tip? Akut?kronik? Somatik?/Visseral? Nosiseptif ağrı Santral/periferik nöropatik ağrı

54 Ağrı değerlendirilmesinde anımsatıcılar OLD CART O-onset Ağrı ne zaman başladı? L-location Ağrıyan yerin neresi? D-duration Ağrı sürekli mi/periodik mi? C-characteristics Ağrın neye benziyor? A-aggravating factors Ağrıyı attıranlar? R-releiving factors Ağrıyı azaltan etmenler? T-treatment Ağrın için ilaç kullanıyor musun? yan etkisi var mı?

55

56 Nosiseptif ağrı Asetaminofen ile tedavi et Ağrıyı değerlendirin Nöropatik ağrı Selektif serotonin/ norepinefrin reuptake inhibitörleri ( duloksetin/ venlafaksin) Ca kanal 2 α δ ligand Pregabalin veya gabapentin Tedavi amacına ulaştı mı? Ağrı lokalize ise lokal preparatları kullan (lidokain/nsai) veya tramadol EVET Tedavi amacına ulaştı mı? Opioid kullan amacına ulaşamadıysan ağrı uzmanına yönlendir Tedavi amacına ulaştı mı? Selektif serotonin/norepinefrin reuptake inhibitörleri Opioid kullan amacına ulaşamadıysa ağrı uzmanına yönlendir Tedaviye devam et Hastayı etkiler ve yan etkiler açısından monitörize et

57 Tedavi alan yaşlı hastayı monitorizasyonda algoritma Hasta reçete edilen ilacı kullanıyor mu? Hastanın ilaç hakkındaki endişeleri, unutkanlık varmı? Bağımlılılığın önemini her visitte vurgulamak ; ilaç tedavi programı kurmak İlaç kullanımda aşırı kullanım, yanlış kullanım kötüye kullanım var mı? Aşırı kullanım varsa özellikle sedatiflerde 1 hafta içinde dozu %50 azaltın Yanlış ve kötüye kullanım varsa; caydırıcı formülasyonlara başvurun Tedavi hedefleri yerine geldi mi? Etki mekanizması farklı olan başka bir tedaviye geçilebilir Mevcut tedaviden birini dozunu %50 artırın 1., 2. basamağı uygularken sedatiflerin dozunun %50 azaltabilirsniz Nonfarmakolojik tedavileri ilave et Mevcut tedaviye devam et, etki ve yan etkilerini izle

58 Teşekkürler

59 Una E. Makris, Robert C. Abrams, Barry Gurland, Carrington Reid, Magement of Persistent Pain in the Older Patient A Clinical Review JAMA Aug 27; 312(8):

60 Morfin sülfat mg lık yavaş salınımlı kapsüller halinde kırmızı reçete ile satılmaktadır. Etki süresi 12 saattir. Kullanımımında sıklıkla konstipasyon gelişir.hidromorfon mg lık yavaş salınımlı tabletler halinde kırmızı reçete ile satılmaktadır. Etki süresi 24 saattir. Transdermal fentanil Duragezic mikrogram/saat salan bantlar halinde kırmızı reçete ile satılmaktadır. Etki süresi 72 saattir. Kanstipasyon diğer ilaçlara göre daha azdır. Kullanımı

61 Age Ageing Mar;42 Suppl 1:i1-57. doi: /ageing/afs200. Guidance on the management of pain in older people. Abdulla A 1, Adams N, Bone M, Elliott AM, Gaffin J, Jones D, Knaggs R, Martin D, Sampson L, Schofield P; British Geriatric Society. JAMA Aug 27; 312(8):

Yaşlıda Ağrı Tedavisi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Yaşlıda Ağrı Tedavisi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Yaşlıda Ağrı Tedavisi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Amaç l Toplumun bir parçası olan yaşlı bireyin, bu döneminde yaşam kalitesinin korunması ve aktif bir yaşam sürmesinin sağlanması rehabilitasyon tıbbının

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD

Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD Yaşlılarda Psikofarm akoloji Uygulam a Prensipleri Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD ABD > 65 yaş, nüfusun %13 ancak reçete edilen tüm ilaçların % 35 > 70 yaş, hastaneye yatış 1/6 ilaç yan etkisi

Detaylı

AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ

AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ Öğr. Gör. Müjgan ONARICI Çankırı Karatekin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Çankırı 2013 Ağrı / Organizmayı koruyan bir duyu Duyu doku hasarının olduğu bölgede yanıt Ağrı Tarih

Detaylı

Kronik Ağrı Tedavisinde Temel Prensipler ve Uygulama Hataları (malpraktis) Prof Dr Dilek Yörükoğlu AÜTF Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı

Kronik Ağrı Tedavisinde Temel Prensipler ve Uygulama Hataları (malpraktis) Prof Dr Dilek Yörükoğlu AÜTF Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Kronik Ağrı Tedavisinde Temel Prensipler ve Uygulama Hataları (malpraktis) Prof Dr Dilek Yörükoğlu AÜTF Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis) Tıpta YanlıĢ Uygulama

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD SKY- Sıklık 1 275 000 Kişi 259 000 Kişi Ağrı % 48-94 Yaşamı sınırlayan şiddetli ağrı % 11-34 Yaşam kalitesini en fazla düşüren

Detaylı

SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi.

SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi. SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ilacı, fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları, kullanıcının yararı

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Kanser ve Ağrı Yönetimi DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Ağrı Olumsuz bir duygudur. Vücutta bazı şeylerin yanlış gittiğini gösteren bir uyarıdır. Her birey ağrıyı farklı şekillerde

Detaylı

AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON

AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON E Z G I T U N A E R D O Ğ A N Tarihteki yeri Teoriler Ağrı fizyolojisi Tedavi yöntemleri Ağrı tedavisinde elektriksel stimulasyonun yeri (tarihçesi ve güncel yaklaşımlar)

Detaylı

BEL AĞRISI. Dahili Servisler

BEL AĞRISI. Dahili Servisler BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

YAŞLILIK VE KANSER. Prof.Dr.A.Önder BERK

YAŞLILIK VE KANSER. Prof.Dr.A.Önder BERK YAŞLILIK VE KANSER Prof.Dr.A.Önder BERK Kanser ve diğer hastalıkların yaşla değişen sıklığı (%) YAŞ HASTALIKLAR 45 45-59 60-74 75+ Kanser 3,8 8,3 14,0 16,0 Kalp Hastalıkları 0,4 14,0 14,0 20,0 Periferik

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

PLAN OPİOİD KULLANIMI. DSÖ Analjezik merdiveni OPİOİD KULLANAN HASTANIN TAKİBİ

PLAN OPİOİD KULLANIMI. DSÖ Analjezik merdiveni OPİOİD KULLANAN HASTANIN TAKİBİ OPİOİD KULLANIMI Dr Didem AKÇALI Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Renimasyon AD Algoloji BD PLAN Türkiye de bulunan opioidler ve özellikleri Opioid kullanım alanları Opioid rotasyonu DSÖ

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI BOYUN AĞRILARI BOYUN ANOTOMISI 7 vertebra, 5 intervertebral disk, 12 luschka eklemi, 14 faset eklem, Çok sayıda kas ve tendondan oluşur. BOYNUN FONKSIYONU Başı desteklemek Başın tüm hareket

Detaylı

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ Doç. Dr. Okan Çalıyurt Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD, Edirne Temel Kavramlar Madde kötüye kullanımı Madde bağımlılığı Yoksunluk Tolerans

Detaylı

Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak.

Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak. Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak. Ağrı Ağrının tanımı Uluslararası Ağrı Araştırmaları Teşkilâtı tarafından 1979 yılında şu şekilde yapılmıştır: "Ağrı, vücudun herhangi bir yerinden kaynaklanan,

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler:

Nedenleri tablo halinde sıralayacak olursak: 1. Eksojen şişmanlık (mutad şişmanlık) (Bütün şişmanların %90'ı) - Kalıtsal faktörler: Obezite alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olmasıyla oluşur. Bunu genetik faktörler, metabolizma hızı, iştah, gıdaya ulaşabilme, davranışsal faktörler, fiziksel aktivite durumu, kültürel faktörler

Detaylı

PALYATİF BAKIMDA AĞRI YÖNETİMİ

PALYATİF BAKIMDA AĞRI YÖNETİMİ PALYATİF BAKIMDA AĞRI YÖNETİMİ http://mavilotus.org/yasli-bakimi/palyatif-bakimin-onkoloji-boyutu/ Uzm. Hem. Yasemin OYUM Acıbadem Bursa Hastanesi Koroner Yoğun Bakım Ünitesi Sorumlu Hemşiresi Hazırlanma

Detaylı

Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi

Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi Journal of Clinical and Analytical Medicine Acil Tıp El Kitabı Güçlü Aydın, Ümit Kaldırım Opioidler Analjezi bilinç değişikliği yaratmadan ağrının azaltılmasıdır. Akut

Detaylı

Az sayıda ilaç. Uzun süreli koruyucu kullanım İlaç değişiminin uzun sürede olması. Hastayı bilgilendirme İzleme

Az sayıda ilaç. Uzun süreli koruyucu kullanım İlaç değişiminin uzun sürede olması. Hastayı bilgilendirme İzleme Temel farmakoterapi ilkeleri Az sayıda ilaç Daha önce kullanılan veya ailede kullanılan ilaç Uzun süreli koruyucu kullanım İlaç değişiminin uzun sürede olması Psikolojik desteğin de sağlanması Hastayı

Detaylı

AĞRI YÖNETİMİ. Rosen s emergency medicine. Uz. Dr. Sıtkı Sarper SAĞLAM KEAH ACİL TIP

AĞRI YÖNETİMİ. Rosen s emergency medicine. Uz. Dr. Sıtkı Sarper SAĞLAM KEAH ACİL TIP AĞRI YÖNETİMİ Rosen s emergency medicine Uz. Dr. Sıtkı Sarper SAĞLAM KEAH ACİL TIP Coyote ler düşmesin! Ağrı Nedir? Var olan veya olası doku hasarına eslik eden veya bu hasar ile tanımlanabilen, hoşa gitmeyen

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ

YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ YOĞUN BAKIM EKİBİNDE HEMŞİRE VE HASTA BAKIMI BURCU AYDINOĞLU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 2007 Yoğun Bakım Üniteleri Hasta bakımının en karmaşık Masraflı Teknoloji ile içiçe Birden fazla organı ilgilendiren

Detaylı

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

a Fizyolojik-klinik b. Süresine göre c. Kaynaklandığı bölgeye göre d. Mekanizmalarına göre sınıflamak mümkündür.

a Fizyolojik-klinik b. Süresine göre c. Kaynaklandığı bölgeye göre d. Mekanizmalarına göre sınıflamak mümkündür. .,' ğrıyı değişik biçimlerde sınıflamak mümv J: kiindür. Ağrının sınıflanması ağrıya yaklaşımda önemli noktalardan birisidir, Ağrının daha ayrıntılı olarak ele alınması, değerlendirilmesi bu sınıflamalarla

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALARINA YAKLAŞIM NASIL OLMALIDIR? A) ANAMNEZ (ÖYKÜ,

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

EGZERSİZ VE TERMAL STRES. Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER

EGZERSİZ VE TERMAL STRES. Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER EGZERSİZ VE TERMAL STRES Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER TERMAL DENGE ısı üretimi BMH Kas etkinliği Hormonlar Besinlerin termik etkisi Postur Çevre ısısı Vücut ısısı (37 o C±1) ısı kaybı konveksiyon, radyasyon,

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ALZAMED 5 mg Film Tablet 2. BİLEŞİM Etkin madde: Donepezil hidroklorür 5 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde

Detaylı

Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE - KUTSAL

Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE - KUTSAL Yazar Ad 157 Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE - KUTSAL Yaşlanma ile birlikte organlarda ve organ sistemlerinde ortaya çıkan değişiklikler sonucunda, vücudun çeşitli stres ve değişen koşullara adaptasyonu azalmıştır.

Detaylı

YAŞLILIK DÖNEMİNDE İLAÇ KULLANIMI

YAŞLILIK DÖNEMİNDE İLAÇ KULLANIMI YAŞLILIK DÖNEMİNDE İLAÇ KULLANIMI Prof.Dr. Yeşim Gökçe KUTSAL -Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi -Hacettepe Üniversitesi Geriatrik Bilimler

Detaylı

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI Kronik böbrek hastalığı-tanım Glomerül filtrasyon hızında (GFH=GFR) azalma olsun veya olmasın, böbrekte

Detaylı

Ağrılı Hasta İzlemi. Ağrı değerlendirmesinde en güvenilir gösterge, hastanın kendi ifadesidir.

Ağrılı Hasta İzlemi. Ağrı değerlendirmesinde en güvenilir gösterge, hastanın kendi ifadesidir. lı Hasta İzlemi AMAÇ değerlendirme skalaları kullanılarak hastanın ağrısının değerlendirilmesi ve uygun hemşirelik yaklaşımının planlanması ve uygulanmasıdır. TEMEL İLKELER değerlendirmesinde en güvenilir

Detaylı

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı Olan Hasta Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı??? Yan ağrısı? Sırt ağrısı? Mide ağrısı? Karın ağrısı? Boğaz ağrısı? Omuz ağrısı? Meme ağrısı? Akut Göğüs Ağrısı Aniden başlar-tipik

Detaylı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Doç. Dr. Betül ULUKOL AKBULUT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ateş Hipotalamik set-point in yükselmesi Çevre ısısının çok artması Ektodermal

Detaylı

Duyu Fizyolojisi ve Deri Duyuları

Duyu Fizyolojisi ve Deri Duyuları Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Duyu Fizyolojisi ve Deri Duyuları Doç. Dr. Sinan Canan sinancanan@gmail.com Somatik Duyular Mekanik değişim ile uyarılan Dokunma Dokunma

Detaylı

KLİNİKTE ANALJEZİKLER VE ANALJEZİK KULLANIM İLKELERİ Prof. Dr. Gül Köknel TALU

KLİNİKTE ANALJEZİKLER VE ANALJEZİK KULLANIM İLKELERİ Prof. Dr. Gül Köknel TALU KLİNİKTE ANALJEZİKLER VE ANALJEZİK KULLANIM İLKELERİ Prof. Dr. Gül Köknel TALU AMAÇ Kronik ağrılı hastada doğru analjezik tedavi uygulamaları hakkında bilgi vermek. ÖĞRENİM HEDEFLERİ Öğrenci bu dersin

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

AKUT AĞRI. Yrd.Doç.Dr. Mert AkbaĢ, FIPP Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, Algoloji Bilim Dalı

AKUT AĞRI. Yrd.Doç.Dr. Mert AkbaĢ, FIPP Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, Algoloji Bilim Dalı AKUT AĞRI Yrd.Doç.Dr. Mert AkbaĢ, FIPP Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, Algoloji Bilim Dalı HASAR AĞRI Uluslararası Ağrı AraĢtırmaları TeĢkilatı (IASP) nın tanımına göre AĞRI Vücudun belirli

Detaylı

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi? ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE FARMAKODİNAMİK FARKLILIKLAR 17.12.2004 ANKARA Prof.Dr. Aydın Erenmemişoğlu ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE 2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

ERİŞKİN HASTADA AKUT AĞRI YÖNETİMİ

ERİŞKİN HASTADA AKUT AĞRI YÖNETİMİ ERİŞKİN HASTADA AKUT AĞRI YÖNETİMİ Dr. Şükrü GÜRBÜZ F.Ü. HASTANESİ ACİL TIP A.D. USA ve Büyük Britanya da acil servise başvuruların % 50-60 ı ağrısı olan hastalardır. Oligo-analjezi medikal literatüre

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

AĞRı VE DUYU EŞIĞININ ELEKTRIKSEL ÖLÇÜMÜ. Ezgi Tuna Erdoğan

AĞRı VE DUYU EŞIĞININ ELEKTRIKSEL ÖLÇÜMÜ. Ezgi Tuna Erdoğan AĞRı VE DUYU EŞIĞININ ELEKTRIKSEL ÖLÇÜMÜ Ezgi Tuna Erdoğan AĞRı-DUYU FIZYOLOJISI Reseptörler Sinir lifleri Spinal Yollar Uyarı Sinapslar Talamus-Çekirdekler Somatik Duysal Korteks Algı DUYU RESEPTÖRLERĠ

Detaylı

ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY)

ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY) TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY) EĞİTİM MODÜLÜ I Kodlama İlkeleri 1 21-23 Haziran 2012 ANKARA UKAY KAPSAMI Ulusal Kaza Yaralanma

Detaylı

BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ. Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı

BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ. Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı İki ilaç etkileşime girdiği zaman ne tür ürünle karşımıza gelebilirler? Pozitif etkileşim

Detaylı

ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KRONİK KARIN AĞRISI

ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KRONİK KARIN AĞRISI ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KRONİK KARIN AĞRISI Prof. Dr. Aydan Kansu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı 7 y, ~ 1 yıldır karın ağrısı Göbek çevresinde Haftada

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

Multiple Miyelomda Sinir Hücrelerinin Korunması. 16 Ekim 2015 Dr. Berna Ateşağaoğlu

Multiple Miyelomda Sinir Hücrelerinin Korunması. 16 Ekim 2015 Dr. Berna Ateşağaoğlu Multiple Miyelomda Sinir Hücrelerinin Korunması 16 Ekim 2015 Dr. Berna Ateşağaoğlu Tedavi İle Oluşabilecek Yan Etkiler Kan değerlerinde azalma Karaciğer testlerinde bozulma Böbrek testlerinde bozulma Kemiğin

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. BİTERAL 250 mg Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Ornidazol Her film kaplı tablet 250 mg ornidazol içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. BİTERAL 250 mg Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Ornidazol Her film kaplı tablet 250 mg ornidazol içermektedir. KULLANMA TALİMATI BİTERAL 250 mg Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Ornidazol Her film kaplı tablet 250 mg ornidazol içermektedir. Yardımcı Maddeler: Diğer yardımcı maddeler için 6.1 e

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

YAŞLILIKTA İLAÇ KULLANIM İLKELERİ. Uzm. Hem. Kader KILIÇ Acıbadem Fulya Hastanesi, Sorumlu Hemşire Hazırlanma Tarihi: 22 Kasım 2014

YAŞLILIKTA İLAÇ KULLANIM İLKELERİ. Uzm. Hem. Kader KILIÇ Acıbadem Fulya Hastanesi, Sorumlu Hemşire Hazırlanma Tarihi: 22 Kasım 2014 YAŞLILIKTA İLAÇ KULLANIM İLKELERİ Uzm. Hem. Kader KILIÇ Acıbadem Fulya Hastanesi, Sorumlu Hemşire Hazırlanma Tarihi: 22 Kasım 2014 Yaşlılık da sevgi gibidir saklanamaz Thomas Dekker Sunu Planı Yaşlı Nüfus

Detaylı

HALK SAĞLIĞI BAKIŞIYLA AKUPUNKTURUN SAĞLIK HİZMETLERİNDE KULLANIMI

HALK SAĞLIĞI BAKIŞIYLA AKUPUNKTURUN SAĞLIK HİZMETLERİNDE KULLANIMI HALK SAĞLIĞI BAKIŞIYLA AKUPUNKTURUN SAĞLIK HİZMETLERİNDE KULLANIMI Doç.Dr.Salih MOLLAHALİLOĞLU Halk Sağlığı AD, Tıp Fakültesi & Tamamlayıcı Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Yıldırım Beyazıt Üniversitesi,

Detaylı

Dr. M. Çaloğlu 1. Dr. Murat Çaloğlu Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AbD

Dr. M. Çaloğlu 1. Dr. Murat Çaloğlu Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AbD Dr. Murat Çaloğlu Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AbD DESTEK TEDAVİ KONSENSUS TOPLANTISI 9. İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Günleri WOW Hotels & Convention Center, 17 EKİM

Detaylı

ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM. Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü

ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM. Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü ETKİLEŞİMDE PRENSİPLER Farmasötik Farmakokinetik Emilim Dağılım infüzyon sıvılarındakimyasal

Detaylı

PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları

PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları Dr. Aksel Siva Nöroloji Anabilim Dalı ve Baş Ağrısı Kliniği İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Istanbul GÜNCEL TIP AKADEMİSİ 17 19 Nisan

Detaylı

Alkol entoksikasyonu ve yoksunlugu. Dr.Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi tıp Fakültesi

Alkol entoksikasyonu ve yoksunlugu. Dr.Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi tıp Fakültesi Alkol entoksikasyonu ve yoksunlugu Dr.Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi tıp Fakültesi Alkol entoksikasyonu Alkol zehirlenmesi, alkol alımı sırasında ya da sonrasında ortaya çıkan uyumsuz davranışsal değişikliklerle

Detaylı

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı?

Günde kaç saat, haftada kaç gün egzersiz yapılmalı? Başarılı bir kilo verme ve daha da önemlisi bu kiloyu korumada en önemli anahtar egzersizdir. Kilo verdikten sonra egzersiz yapmayı bırakanlar yeniden kilo alırken, egzersize devam edenlerde bu ihtimal

Detaylı

Levosimendanın farmakolojisi

Levosimendanın farmakolojisi Levosimendanın farmakolojisi Prof. Dr. Öner SÜZER Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AbD 1 Konjestif kalp yetmezliği ve mortalite 2 Kaynak: BM Massie et al, Curr Opin Cardiol 1996

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

H 1 FTR ve Romatoloji alanında temel konularda ve güncel gelişmeleri içeren bir seminer programı tıpta uzmanlık öğrencileri tarafından sunulur

H 1 FTR ve Romatoloji alanında temel konularda ve güncel gelişmeleri içeren bir seminer programı tıpta uzmanlık öğrencileri tarafından sunulur FTR 28 FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON Dr. Sevim ORKUN / 1 Dr. Işık KELEŞ /2 Dr. Gülümser AYDIN /3 Dr. Elem İNAL /4 KOD DERS ADI ÖÜ T P KREDİ AKTS FTR 7001 MAKALE SAATİ Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon ve

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

Ağrı ve psikiyatrik yaklaşım. Prof.Dr.Aslı Sarandöl Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD

Ağrı ve psikiyatrik yaklaşım. Prof.Dr.Aslı Sarandöl Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Ağrı ve psikiyatrik yaklaşım Prof.Dr.Aslı Sarandöl Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Ağrı Hoş olmayan bir uyaran Duygusal Algısal Bilişsel ve davranışsal Biyopsikososyal

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

KEMOTERAPİNİN SİNİR SİSTEMİ VE PSİKOLOJİK GEÇ YAN ETKİLERİ DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER A.Ü.T.F. TIBBİ ONKOLOJİ B.D.

KEMOTERAPİNİN SİNİR SİSTEMİ VE PSİKOLOJİK GEÇ YAN ETKİLERİ DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER A.Ü.T.F. TIBBİ ONKOLOJİ B.D. KEMOTERAPİNİN SİNİR SİSTEMİ VE PSİKOLOJİK GEÇ YAN ETKİLERİ DR. FİLİZ ÇAY ŞENLER A.Ü.T.F. TIBBİ ONKOLOJİ B.D. PLAN Kemoterapiye bağlı geç gelişen ya da kronik nöropsikiyatrik toksisiteleri tanımlamak Ayırıcı

Detaylı

Yazar Ad 41 Prof. Dr. Haluk ÖZEN Cinsel hayat çocuk yaştan itibaren hayatımızın önemli bir kesimini oluşturur. Yaşlılık döneminde cinsellik ayrı bir özellik taşır. Yaşlı erkek kimdir, hangi yaş yaşlanma

Detaylı

1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. VERTİN 16 mg Tablet 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM. Etkin madde: Betahistin dihidroklorür... 16 mg

1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. VERTİN 16 mg Tablet 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM. Etkin madde: Betahistin dihidroklorür... 16 mg KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI VERTİN 16 mg Tablet 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Betahistin dihidroklorür... 16 mg Yardımcı maddeler: Mannitol... 50 mg Yardımcı maddeler

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065 Gençlerde Bel Ağrısına Dikkat! Bel ağrısı tüm dünyada oldukça yaygın bir problem olup zaman içinde daha sık görülmektedir. Erişkin toplumun en az %10'unda çeşitli nedenlerle gelişen kronik bel ağrıları

Detaylı

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati : Terminoloji Tip A Akut karaciğer yetmezliği ile birlikte Tip B Porto-sistemik Bypass ile birlikte (intrensek hepatosellüler yetmezlik

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182 İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI HASTA OKULU PLANI HASTANE ADI TARİH SAAT KONU EĞİTİM YERİ HASTA OKULU PROGRAMI İÇİN HASTA VE YAKINLARININ İLETİŞİM KURABİLECEKLERİ TELEFON NUMARASI HASEKİ 28/01/2013

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir enterik kaplı tablet 250 mg B 1 vitamini, 250 mg B 6 vitamini ve 1 mg B 12 vitamini içerir. Yardımcı madde(ler):

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı: Danışman: Gelir getiren yoktur Konuşmacı: Gelir getiren yoktur

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı: Danışman: Gelir getiren yoktur Konuşmacı: Gelir getiren yoktur Araştırmacı: Açıklama 2008 2010 RISKMAN (Çalışma kodu: DIREG_L_03836) Türkiye de Hipertansiyonlu Hastalarda Kardiovasküler Risk Yönetimi Uygulamaları Çalışması Firma: Sanofi Aventis Geliri Türk Geriatri

Detaylı

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim Kilo alma karışık mekanizmaların sonucudur. Genetik, fizyolojik, çevresel ve davranışsal öğelerin bir karışımıdır. Sanıldığının aksine, psikolojik sorunların aşırı kiloya neden olmadığı, tam tersine aşırı

Detaylı

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi HİPERKALSEMİ Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi Tanım: Hiperkalsemi serum kalsiyum düzeyinin normalden (9-11 mg/dl) yüksek olduğunda meydana gelen

Detaylı

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 İBH da osteoporoz Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 WHO a göre osteoporoz «Osteoporoz; azalmış kemik kitlesi, kemik dokusunun mikroçatısında bozulma, kemik frajilitesinde

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

Kronik Pankreatit. Prof. Dr.Ömer ŞENTÜRK KOÜ Gastroenteroloji, KOCAELİ

Kronik Pankreatit. Prof. Dr.Ömer ŞENTÜRK KOÜ Gastroenteroloji, KOCAELİ Kronik Pankreatit Prof. Dr.Ömer ŞENTÜRK KOÜ Gastroenteroloji, KOCAELİ Tanım Pankreasın endokrin ve ekzokrin yapılarının hasarı, fibröz doku gelişimi ile karakterize inflamatuvar bir olay Olay histolojik

Detaylı

Kronik ürtikerde güncel tedaviler

Kronik ürtikerde güncel tedaviler Kronik ürtikerde güncel tedaviler Dr. Emek Kocatürk Göncü İstanbul Okmeydanı Eğitim Araştırma Hastanesi Sunum akışı EAACI/GALEN/EDF/WAO Ürtiker Kılavuzu Amerikan Allerji İmmunoloji Akademisi Ürtiker Kılavuzu

Detaylı

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Habib BİLEN Atatürk Üniversitesi Tıp fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı SUNU PLANI Örnek olgu

Detaylı

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI Dr. Evren Özdemir Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Ankara 05.04.2014 Akılcı İlaç Kullanımı İçin Sorumluluk Sahibi Taraflar Hekim Eczacı Hemşire Diğer sağlık personeli

Detaylı