EKONOMiK ENTEGRASYON UN ispanya'ya YÖNELiK YABANCI DOGRUDAN SERMAYE YATIRIMLARI ÜZERiNDEKi ETKiSi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "EKONOMiK ENTEGRASYON UN ispanya'ya YÖNELiK YABANCI DOGRUDAN SERMAYE YATIRIMLARI ÜZERiNDEKi ETKiSi"

Transkript

1 EKONOMIK YAKLAŞlM EKONOMiK ENTEGRASYON UN ispanya'ya YÖNELiK YABANCI DOGRUDAN SERMAYE YATIRIMLARI ÜZERiNDEKi ETKiSi 47 MURAT ALlCI Dünya ekonomisinde 1980'lerden bu yana önem kazamın ana eğilimlerden ikisi, bölgesel ekonomik entegrasyonların yaygınlaşması ve güçlenmesi ile özel dolaysız yabancı sennaye yatırımlarında gerçekleşen hızlı artıştır. Gerçekte gümrük birliklerinin refah etkilerini ele alan teoriler, uzun süredir bu iki eğilim arasındaki ilişkiye işaret etınektedir. Bu çalışmada söz konusu bağlantı 1986 yılı başında Avrupa Topluluğuna (şimdiki AB) tmn üye olan İspanya bağimmnda incelenmeye çalışılacaktır. /.BÖLGESEL EKONOMIK ENTEGRASYONLARI VE YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI 1.1. Çokuluslu Şirket Stratejileri ve Dolaystz Yabanct Sermaye Yattnmlan Üzerindeki Etikisi Günümüz dünya ekonomisinin şekillenmesinde en az ülkeler kadar önemli bir role sahip olan ÇokUluslu Şirket (ÇUŞ)'lerin çeşiili ülkelerde yaptıklan yatınmlar, dünya ekonomisi yabancı sermaye stoğunun önemli bir bölümünü teşkil etmektedir. Günümüzde dünya üzerinde yaklaşık CUŞ'in kontrol ettiği şube bulunmaktadır yılında en büyük 100 ÇUŞ'in dünya üzerindeki yatırıınlan, dünya ekonomisi uluslanınısı yatınm stoğunun% 14'üne eşittir (UNCfAD-PTC- * Hazine Müste~arlı~ı, Uzman Yardımcısı Ekonomik Yakla~ım, Cilt 6, Sayı 16, Ilkbahar ~995

2 MURAT ALlCI 1993:4-5) Bu açıdmı, ÇUŞ'lcıin yalının stratcjilcıi yab~mcı scnnaye yatırunlanıun trendine ilişkin pek çok gencllcınedc rcfcr..ıns teşkil etınek.1c ve cntcgmsyonun yabancı scnnayc akııııları üzerindeki etkisini değerlendirirken de bir takım tespitlerde buluıunayı kolaylaşllnnaktadır. Uluslarar~L"\ı entegrasyon tcorisyenlerinin öngörülerine dayalı olarak, bölgesel ekonomik entegrasyon oluşumlarının statik ve dinamik etkilerinin bölgeye yapılaıı uluslararası yatırımları arttırdığını söylemek mümkündür. Sözkonusu artışa sebep olan faktörlerin en başında ÇUŞ'lerin ticari engellerin kaldırılmasıyla bölgede yeni oluşan oruuna uyum sağlama stratejilerinin incelenmesi gcrekıncktcdir. ÇUŞ'in ekonomik entegrasyon içinde yer al;m ülkelerle, entegrasyon öncesi ticari ilişkilerine ve bölge ülkelerinin çeşitli niteliklerine göre değişim gösteren bu statcjileri, ihracatı ik~une eden savunına yatırımları, rasyonalize edilmiş yatırımlar, ihracatı ik~une eden lı ücum yatırımları ve yeniden organize edilen yatırımlar şeklinde sınıt1mıdınnak mümkündür (UN-CTC-1990:2-5) Entegrasyon öncesi bölge ülkelerinden hcrluuıgi birine ihracat yapını ÇUŞ' ler,,entegrasyondmı sonra mevcut ticari engeller, bölge içinde kaldınlıp, üçüncü ülkelere karşı orwk bir şekilde uygulanınaya başlandığında, bölge ülkelerindeki rakiplerine karşı rekabet üstünlüklerini kaybcdcccklcrdir. Dolayısıyla, üretim bakımından sahip olunan rekabet üstünlüğünün, sözkonusu ülke pazarı açısınd;m bir anlamı kalmayacaktır. Bu durumda, dezavantajlı konuma düşen ÇUŞ 'ler, ihracat yoluyla entegrasyon öncesi kazanılan paz:.ır payını korumaya ve bölgede uygul<ınmı ortak gümrük tarifesi ve tarifc-dışı engelleri <ejmaya yönelik olarak, bölgede direkt üretim amacıyla yatırımlar yapma yoluna gideceklenlir. S tratejiııin belirleyici unsuru bölge-içi ticaretin, bölgeye dışarıdmı yapılacak ticaretten daha cazip hale gelmiş olmasıdır. Bu tür ÇUŞ stratejileri, "ihracatı ikame eden savunma yatırımları" (Defensive Export Substituting Investınent) olarak adlandırılmaktadır. Zira mevcut pazar payının savunulması sözkonusudur. İhracatı ik<une eden savunına yatırıınhırı, imalat sektöründe faaliyet gösteren üçüncü ülke ÇUŞ'lcri tarafından izlenen bir stratejidir. İhracattmı vazgeçilip, bölge pazarındaki pay, bölgede direkt üretim yapıp, bölgede kurulu şube şebekesi aracılığıyla yapılan satı~larla korunmaktadır. Dolayısıyla bu tür yatırımlara ticaretin yerini alan yatırunlar demek mümkündür. Böylesi yatırımlar kısa dönemde ülkeye yapılan yalnuıcı sermaye yatırımlarını arttırınakla birlikte, ÇUŞ'lerin entegrasyona uyum sağhunalarıyla birlikte sona enncktedirler. Bu yüzden ihracatı ikmne eden savunma yatırımlannın etkisi statik bir etkidir. (UN TCMD-1993a,:ll-14) Ekonomik entegrasyonlayaratılan büyük pazarın, kitlesel üretimin sağlayacağı ölçek ve almı ekonomileri bakımından da değeri <ırtınaktadır. Bölgesel pazar, ölçek ve alan ekonomileri yoluyla, üretimde daha çok etkinlik ve düşük maliyet sağlayacak niteliktc ise, bu durum ÇUŞ' leri bölgedeki mevcut yatırımlarını artırınaya teşvik edecektir. Zira dü~ürülcn maliyet kar marjını genişletecektir. Bölgede yatırım yapıl<ırak üretime daha rasyonel bir yapı kazandırıldığınd~m. bu çeşit ÇUŞ stratejilcrini, "rasyonelize edilmiş yatırıml;ır" (Ras-

3 ., EKONOMIK YAKLAŞlM 49 tionalizcd Investıncnl) olarak adimıdırmak mümkündür. Stratejinin temel mnacı uluslararası maliyet farklarından istifade ctınektir. Bölgesel ekonomik entegrasyonla birlikte ÇUŞ'Icrin izledikleri diğer bir strateji de "ihracau ikame eden hücum yatırımları" (01Tensive Export Substituting Invesunent)'dır. Entegrasyondan sonra da bölgeye ihracat yapınaya devmn eden veya bölgeyle ticari ilişkisi bulunmayan ÇUŞ'ler, entegrasyonun derinleşıneye başlmnasıyla birlikte, piyasanın genişlemesi, talep artışı ve hızlı teknolojik gelişme karşısında, ihracatı sürdünneyi riskli bulup, bölgesel pazara nüfuz edebilmek için, bölgede direkt yatırım yapma yoluna gidcbilirlcr. Burada genel olarak amaçlanan, hızla gelişmesi beklenen bölgesel pazarda "önce gelen" pozisyonunun yarattığı avmhajlardan faydalaııınaktır. Böyle bir stratejiyle ÇUŞ'lcr, denilcşen cntegrasyonun risk unsurunu önemsiz hale getirdiği gelişen üye ülke ve ürün piyasalarında kendilerine bir yer edinme yi ya da mevcut paylarını artw1nayı hedctlemcktedirler. Rasyonalize edilmesi yatırımlar ve ihracatı ikame eden hücuın yatırımlan stratejileri, hem bölge ülkeleri ÇUŞ'leri tarafından, hem de üçüncü ülke ÇUŞ'leri tarafından izlendiğinden bölgede yapılan uluslararası ya!.ırımları artırmaktadır. Dolayısıyla, yabancı sennaye stoğunu arttınnak bakıının çift yönlü bir etkiye sahiptirler. Ayrıca, bu tür yatırımlar, ihracatı ikame eden savunma yatırımlarında olduğu gibi, yalnızca imalat sektöründe değil, hem imalat, hem de hizmetler sektöründe görülmektedir. imalat sektüründe faaliyet gösteren ÇUŞ'lcrin mevcut paylarındaki artış, imalat sektörüne h<mkacılık, sigortacılık, taşımacılık gibi konularda hizmet veren ve müşteri tab<mıın kaybctınck istemeyen hizmetler sektörü ÇUŞ'lerini bölgede yatırım yapınaya teşvik edecektir. Yine ihracatı ikame eden savunma yatırımimmdan farklı olarak bu iki startcji doğrultusunda yapılan yatırımların etkisi dinamik bir etkidir. Başka bir ifadeyle, bu tür yatırımların etkileri orta ve uzun vadede görülmekle birlikte, zmnan içinde kendini yineleyen ve devam eden bir niteliktedir (UN-CTC-1990:5-6). Art<m yatırımlar bölgede etkinliğin ve gelirin artmasımı böylece bölgenin yeni yatırımlar için daha cazip hale gelmesine ve bölgeye yabancı sermaye akışının dcvmn etınesine katkıda bulunur. Ayrıca kitlesel üretimle birlikte yüksek maliyetli AR-GE çalışınalarının geniş müşteri tabanına yayılarak mn ortize edilmesi mümkün olduğundan, yapılan AR-GE çalı~ınalarıyla yatırımlar daha karlı hale gelecek, böylece bölgeye yapılan yeni yatırımlar artm ak devam edecektir. Daha çok entegrasyona üye ülke şirketlerince izlenen bir diğer ÇUŞ stratejisi de, "yeniden orgmıize edilen yatırımlar" (Re-orgmıizcd Invesuncnls) şeklinde görülür. Ekonomik cntegr<l'>yonla yaraulcm geniş pazar, entegrasyon üneesi duruma güre ülkelerin kaqıl~l~tırmalı üstünlükleri dcğiştiğinden, ÇUŞ'lcrin yatırım kaynaklarını bölge içinde yeniden düzenlemelerini gerekli kılacaktır. Yeniden orgmüze edilen yatınınların entcgr<l'\yon içinde yer aları ülkeler arasındaki sermaye akımı üzerindeki etkisi, ülkelere güre değişim gösterirken (birimle artırırken, diğerinde azalması), ~ölgedeki topl~un yab<mcı sermaye stqğumla ö nemli hir değişiklik olmayacaktır. Bölgede hem imalat, hem de hizmetler sektöründe l~ıaliyet gösteren şirketlerin, üretim organizasyonlarını ulusal sınırların dışıııa çıkararak, bölgesel bir anlayışla yeniden diizeıılcınelcri, üye ülkelerin rekabet üstünlüğüne sahip sektürlcriııdeki ya-

4 ~ 50 MURAT ALlCI bancı sennaye yatınmllınnı artıracaktır. Üye ülkelerin belirli sektörlerdeki uzımmlaşmaları arttıkça, yeniden org:mizc edilen yatmmların bölge içindeki hareketliliği hız kazanacaktır. Buna bir ölçüde entcgrasyonun bölge-içi yatırım saptırıcı etkisi demek ınümküdür. Yeniden organize edilen yatırımlar, bölgenin üretim faaliyetlerini daha rasyonel hale getirerek yeni ölçek ekonomileri, teknik gclişm~ ve scnnaycyc daha yüksek getiri sağlayabildiği ölçüde, bölgede yapılacak yatırımları artırıcı bir etki ymatınaktadır (UN-TCMD- 1993a:12) Tüm tanımlanarı durumim-da cntcgrasyonun ulushu-<u-<l'iı yatırımlar üzerindeki etkisidinamik veya statik: bölgeiçi ÇUŞ'lcri veya üçüncü ülke ÇUŞ'leri tarafından; imalat veya hizmetler sektöründe - bölgedeki yabancı scnnayc stoğunu ve akımını arttırıcı bir etkidir. Dolayısıyla bölgesel ekonomik entcgrasyonun yatırım yaratıcı bir etkisi vardır. (UNC TAD-DTCI-1994,: 6-7) 1:? Bölgesel Ekonomik Entegrasyon: Gelişmekte Olan Ülkeler Uzerindeki Etkisi Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Bölgelerdeki Entegrasyon Oluşumlan Bölgesel ekonomik entegrasyon oluşumlarının, uluslararası yatırımları artırıcı etkisi, entegrasyonun yarattığı makro-ckonomik etkilere bağlı olarak ortaya çıkmaktadır (UN TCMD-1993a,:35-39) Örneğin ticari engellerin kaldınldığı bir bölgede ölçek ekonomisi faydalarını sağlayan bir ortmnın olması tüm şirketleri üretimde uzmanıaşına yönünde teşvik edecektir. Uzınanla~manın yarattığı üretim etkinliği ilc doğru orantılı olarak, bölgedeki yatırımlar da artış göstercektic Bunun yanısıra, üretimden kaynaklanan rekabet üstünlüğü, ticari engellerin kaldırıldığı bölgede daim çok belirleyici olacağından, entcgrasyonla birlikte bölgede rekabet de artacaktır. Rekabetin artinasına dayalı olarak hem yerel hem de uluslararası yatırımların artınası mümkündür. Ekonomik entegrasyonun bir diğer etkisi, bölgedeki teknolojik gelişmenin, artan rekabetin, yükselen gelirin ve geniş piyasanın da etkisiyle hız kazanınasıdır. Bu da bölgede AR-GE'yc dayalı yatırımların kfu lılığını artırır ve bu alanda yapılacak yatırımları cazip hale getirir. Bölgesel ekonomik cntcgrasyonun yabancı sermaye girişini artırması, cntcgrasyonun yukarıda belirtilen makro-ckonomik etkileri ne derecede sağlayabildiğinc bağlıdır. Bu da entegrasyon içinde yer alan ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyi ilc yakıııdmı ilgilidir. Dolayısıyla bu noktada, entegrasyon oluşuınunun, gelişmiş ülke (GÜ) ekonomileri veya gelişmektc ohm ülke (GOÜ) ekonomileri arwmıda yer alınası ölçütüne göre yabmıcı sennaye yatırımlarının farklı eğilimler göstcrcccğini bclirunck gerekir.

5 EKONOMIK Y AKLAŞIM 51 n J. 1 GOÜ ekonomileri arasındaki bölgesel entegrasyon, ~irketler açısındıuı üretimde uzmanlaşmayı ve ölçek ekonomilerinden faydal:mınayı, mevcut altyapı iınk<uılarının yetersiz olması, yatırımlar için kalifiye i~gücü ve yeterli fon bulunması gibi sebeplerden dolayı zorlaştırmaktadır. Dolayısıyla böyle bir cntegrasyonun yabancı sennaye giri~ini artırıcı etkisi oldukça önemsiz düzeyde olacaktır. Ayrıca, GOÜ' in oluştunluğu entegrasyonun yaratacağı bölgesel pazar, genel olarak hem nitelik bakımından (kişibaşına dü~en milli gelir), hem de nicelik bakımından (nüfus) cezbedecek özelliklere yeterince sahip değildirler (UN-CTC-1990,:8) Entegrasyonun ilk <L~amasında yabancı sermaye girişi mtış gösterse de, bölgesel talep yeteri kadar bir artış göstennezse, bölgeye yeni giri~lcr olmayacak, mevcut yabancı sennaye yalınınları da azalmaya ba~layacaktır. Yukarıda değerlendinnclerden anlaşılacağı üzere, herşey sabit olmak koşuluyla GÜ a rasındaki bir ekonomik entegrasyon, GOÜ'i içine alan bir ekonomik entegrasyon oluşumundan yabancı sermaye çekmek açısından daha avantajlı bir konumda olacaktır. GÜ ekonomileri dinrunik bir bölgesel ekonomik entegrasyon yaratmwıın önemli unsurları olan teknolojik gelişmişlik ve altyapı imkanları ilc yeterli sermaye ve yetişmiş işgücü bakıınından daha avantajlı konumdadır Entegrasyon Ve Yabanct Sermaye Yat1nmlannl Saptirtel Etkisi Yatırım yaratınanın yanısıra, bölgesel ekonomik entegrasyoııun yatırım saptırıcı bir ek kisi de vardır (UN-TCMD-1993a :40-42) Entegrasyonun statik etkilerine bağlı ol<u <ık, ticaretin (üye ve üçüncü) ülkeler arasmda yün değiştirmesi veya sona ermesi, yatırımlar açısından da benzeri elkiler yaratac:_ıktır. Yukanda incelenen ÇUŞ stratejilcrinden, yeniden organizasyon yatırıınl:m, entegrasyonla birlikte üye ülkeler arasında yatırımların sapma potansiyeli olduğunu göstennektedir. Üye ülkelerin benzeri ekonomik geli~ıni~lik düzeyinde oldukları ve dünya ekonomisindeki konjonktürel dalgalanmalard<m hemen hemen aynı düzeyde elkilendiklcri gözönünde bulundurulduğunda, cııtcgrasyonun bülge içinde yatırun saptırıcı elkisini gözlemlemek nisbeten mümkün görünmektedir. Anc<ık eııtegr<l,yond<m dolay lı ohu ak elkilcncn ve t<un<unen f:uklı ekonomik gelişmişlik düzeyindeki ülkelerden veya bölgelerden entegrasyon bölgesine saptırılan yatırımku-ı tqhis etınek oldukça güçtür. Entegrasyonun üçüncü ülke yatırımim-ı üzerindeki saptırıcı etkisini ortaya koyabilmek için, öncelikle yatırımcı ınotiline göre yatırımlar, saptınlması mümkün ol;uı yaurıııılar ve mümkün olmayan yatırımlar olmak iki grupla incelemek gerekir. Doğal kayn;ı.klara ve hizmetler sektörüne yapılan yatırımlar ilc yalınının yapıldığı ülke piyasasıııa yönelik yaunınlar, konum-spesifik yatırunlar olduğund;m herhangi bir entegm' yon oluşumund;uı et.kilcıımeleri ıniiınküıı gürüıııncıncktcdir. Öte yandan, ilıracaıa yönelik ve özellikle de cnıck-yoğuıı imalat sektörü yatırımları ise entegr<l"yoııun yaurım saptırıcı cıkisinden etkilcnınc olasılığı daha yüksek ol;uı yalınıniardır (Agarwal-1994,:30-32).

6 .""!!!""' « MURAT ALlCI Bu sınınamaya göre imalat sektörü yatırımlarında görülmesi olası yatırım sapınasından bahsedebilmek için bir takıın varsayımların kabul edilmesi gerekmektedir. (UN-CfC 1990,:2-4). Öncelikle, bölgedeki yabancı sermaye yatırımlarındaki artışın dünyadaki yabancı sennaye akımlarındaki artıştan değil, yalnızca entegrasyon oluşumuna gidilmesinden kaynaklandığı varsayıını gözönünde bulundurulmalıdır. Yabancı sennaye yatırımlarındaki artışın tek sebebi entegrasyondur. Bir ölçüde gerçekçi görünmese de, cntegrasyonun dinamik ve statik etkilerinin yatırımları artırıcı bir ort::un yarattığı bu varsayımı kısmen doğruhıınaktadır. İkinci olarak, ÇUŞ'lerin -yatırım imkanları (sermaye, yetişmiş yönetici ve teknik personel) sınırlı kabul edilmelidir. Bir ülkede yatırım yapmak için, diğer bir ülkede yapılacak olan yatırımdan vazgeçilınelidir. Entegrasyonla yaratılan piyasa fırsatlarından yararlanmada "önce gelen" ilkesinin önemli olduğu düşünülürse, bu varsayım da kısa dönemde kısmen doğrul::uıabilir niteliktedir. Ancak günümüzde çağdaş 1inmıs araçlarının varlığı, bu varsayımı orta ve uzun dönemde gerçekdışı kılmaktadır. Son olarak, entegrasyon bölgesinde yatırım yapılaıı yerin, yatırımlarının saptınlması beklenen ülke veya bölgenin konumsal avantajlarını ikame edebilir olması gerekmektedir. Gelişen teknolojinin de yardımıyla coğrafi uzaklıklara bağlı kalmadan, üretim orgıuıizasyonları oluşturmı ÇUŞ faaliyetleri, bu varsayımla gözardı etinekle birlikte, spesifik ömekler için konumsal ikamenin doğrulanması mümkündür. Görüldüğü gibi, oldukça kısıtlayıcı varsayunlara dayanmakla birlikte, entegrasyon un ü çüncü ülkelere yapılan yabancı sennaye yatırımlarını bir ölçüde saptırdığını kanıtlamak ınüınküdür. Ancak, ülkelerin farklı ekonomik yapı ve iınkanlara salıip olduğu gerçeği gözönünde bulundurulması gereken önemli bir noktadır. Dolayısıyla, kıyaslaınayı kolaylaştırma imkanı sağlayan bir unsur olarak, entegrasyon bölgesine üye ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyinin, yatırımlarının saptınlması beklenen ülkelerle benzeri niteliktc olması durumunda, entegrasyonun yatırım saptırıcı, başka bir ifadeyle yatırım çeken "manyetik etkisi"nden sözetmek bir anlaın akazanacaktır. (UN-CTC- 1990:7) Son olarak, cntegrasyonun yatırım saptırıcı etkisinin, yukarıda sözedilen değişkenlerden önce, izlenecek olan bölgesel dış ticaret ve yabancı sermaye politikalarına bağlı olduğunu ifade etmek gerekir. Şayet, bölgesel piyasa, yabancı yatırımcıları cczbedecek niteliklere salıipse, yatırım saptırıcı etkiden bahsetınek mümkün olacaktır. 2. AVRUPA BIRLIG/'NE ÜYELIKTEN ÖNCE ISPANYA EKONOMISI VE YABANCISERMAYE YA TIR/MLARI 2.1. Ispanya Ekonomisinde Yabanct Sermayeye Yönelik Politika ve Uygulamalar Serbest piyasa ekonomisinin düzenli bir şekilde işlemesi için gerekli olan, çağın gereklerine uygun bir alt yapı, yabancı yatırımcıların ülke seçiminde dikkate aldıklan önemli unsurlardan biridir. Modem ulaşım ve iletişim imkanlarının yamsıra, liberal yasal düzen-

7 EKONOMIK YAKLAŞlM 53.ll c l ı ı n n j ~- n 1 lernelerin ve ekonomik yapılanınanın da yabancı yatırımcılar tarafından tercih edilen bir ortam oluşturulmasında önemli olduğu bilinmektedir (UN-CTC-1991a :28-31) Yatırım k.c'l.falarının verilmesinde önemli rol oynayan en11asyon, faiz oranı ve döviz kuru gibi makro değişkenlcrin istikrar gösterınesinin yanında, yabancı yatırımcıların, yatırımiarına ilişkin risk değerlendinnelerinde, politik istikrar, yabancı sennaye rejiminin yasal dayanaklarının netlik taşıması ve liberal hükümler içennesi, üzerinde durdukları diğer önemli noktalardır. İspanya'nın da, ülkeye yapılan yabancı sennaye yatırımlarını artırmadaki başarısı, bir ölçüde, ülkede sağlanan ekonomik istikrar ve liberal yasal düzcnlcınclcrin sonucunda elde edilmiştir. Ülkenin 1970'lerin sonunda doğru, AB entcgrasyonu içinde kendisine yer ardilladaki kararlılığı da bu başarının artarak devam etmesinde etkili olmuştur Ydt Istikrar Programt 1959 yılı öncesinde İspanya'nın izlediği sanayilqmc stratejisi, daha çok devlet ınüdalıclcsiyle yürütülen, korumacı politikalara dayanıyordu. İthalat sınırları, katı bir ihracat lisaııs uygulaması, yaygın!iyat denetimleri ve üretimi tümüyle belirleyen bir mevzuat yapısı geçerliydi yılında uygul;unaya konuhm ve ülke ekonomisine liberal bir yapı kazandırmaya yönelik istikrar programıyla birlikte ülke ekonomisinde belirgin bir iyileşme gözlendi. Prograın hedeileri doğrultusunda, 1958'dc %33 ohm cnnasyon onunnın 1960'da %1.5'e indirilmesi ihracatlaki %50'lik artış sonucu dış ticaret dengesinin 1951'den sonra ilk defa fazla vcnnesi ve turizm sektöründeki hızlı gelişmenin de etkisiyle ödemeler bilançosunda kaydedilen iyileşme, İspanya'nın 1959 öncesinde çok durgun seyreden ekonomisine yeniden büyüme i vmesi kazandırdı yılları arasında İspanya ekonomisi yılda ortalama %7.3 oranında büyüdü (Lopcz-1988,:3-4). Ekonomideki libcralizasyon önlemleri, yabancı sermaye rejimine de yansımıştı. İspanyol şirketierinde hisselerin %50'sinden fazlasını almamak kaydıyla yabancı yatırımcılara izin verilmesi şm tı kaldırıldı. Hede11enen; İspanya'nın bu dönemde kaydctliği hızlı ithalat artışı ve sanayileşme harcmnalarının linansmanında yabancı sermayeden yararlanabilmekli (Lopez-1988,:5). İspanya ekonomisini yabancı yatırımcılara karşı cazip hale gelinneye yönelik önlemler, 1975 yılında Fr;mco'nun ölümüyle son bulmı, ülkedeki diktatorya üzerine kurulu siyasi rejimden dolayı istenilen ölçüde clkili olmadı. Yine aynı nedenle, 1962 yılında ülkenin AB 'ne üyelik başvurusu sonuçsuz kaldı. I 975 yılı soıırwmıda, ülkede meydana gelen siyasi değişiklik, 1977 yılında yapılan ikinci başvuruyla, 1986 yılında tam üycliklc sonuçlanacak ohuı, İspanya'nın AB'nc entegr<l-;yonu slircci ba.~ladı (VBAD-1994, :89-90).

8 _..,~ -----~ "'- 54 MURAT ALlCI İsp<mya ekonomisinin 1959 sonrasında kaydettiği büyüme ba~arısı, petrol fiyatlarında büyük arlışın yaşandığı 1973 yılına kadar sürdü. İspanya'nın net petrol ithalatı, 1973~ 1980 yılları arasında dolar cinsinden% 1229 artış gösterdiği için, Birinci Petrol Şoku'ndan en çok etkilenen BaLı Avrupa ülkelerinden biri oldu. Ülke ekonomisinde, AB ilc bütünleşmc sürecinin hızlanacağı 1984 yılına dek sürecek bir bunalım dönemi ba~ladı (İKV-1990, : 18-22) Ytft Uyum Politikalan 1985 yılı ortalarında İspanya'nın AB'ne tmn üyeliğini kolayhl~lırma amaçlı bir dizi önlem arasında, doğrudan yabancı yatırımlan ilgilendiren yasalarda libcralizasyona gidilmesi de yer alıyordu. Önceki düzenlemelere göre, sennayesi 25 milyon pesata'yı aşan kuruluşların %50'dcn fazla hissesini almak isteyen yabancı yalırııncıların resmi izin alınası koşulu vardı. Daha küçük kurulu~lara yapılan yabancı yatırımlar ve yabancılm ııı %50'dcn az hisscyi ellerinde bulundurduğu durumlarda, Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü'ne başvuru zorunluluğu ve 30 gün içinde iliraz gclınezse yalının yapabilme hakkı bulunuyordu. 1985'te alınmı önlemlerle, bu ikinci kategorideki "düşük" yabancı sermaye girişlerine uygul;man prosedür, büyüklüğü ve koşulları ne olursa olsun, bütün yatırımlara uygulanmaya başladı. Stratejik sektörler olarak nitelendirilen savunma, kmnu hizmetleri, hasm-yayın ve hava taşımacılığında ise, önceden izin zorunluluğu sürdü. (MTMR 1995, :14-18) Daha liberal bir yapı kaz<man yabancı sennayc rejimiyle birlikte, İspanya'nın AB ile daha yakın bağlar içine girmesiyle art<m siyasi islikr<u ı sayesinde, ülkenin yabancı yatırımcılar nezninde cazibesi arunaya başladı Ispanya'daki Yabanc1 Sermaye Yattnmlan: 'li yılim-ın başından itib<u-en GOÜ' c yapılan yabancı sennayc yatırımlarının sürekli bir mtış eğilimi ( Y93 yılları ması yılda orlal~una %20) güsleriyor olması, İspanya' daki yabancı sermaye yatırımlarındaki <utı~ın, dünya ekonomisinden soyutlmıarak, salt AB entegrasyonuna katılım süreci içinde olmasından kaynaklandığı görüşünü pek gerçekçi kılmarnaktadır. Ancak İspanya'nın AB'ne üyeliği hazırlık sürecinin hız kazmıdığı 1980'li yıllaa.n başından itibm-en, yabancı sennaye yatırımlarında görülen artış, ülkenin geçmiş yıll~u daki perfonnansıyla kıyaslandığında, entegrasyonun ülke ekonomisi üzerindeki etkisi anhun kazmunaktadır yılları arasında yılda ortalmna 706 milyon dolar yabmıcı sennaye çekebilen İspmıya'da, 1981 yılında milyon dolarlık yabancı sennaye yalınını yapılmış ve 1Y80-1Y85 yılları arasında ülkenin yabancı sennayc yatırımları yılda ortalmna %3 oranında <u ıış göstermiştir (OECD-1993b,:4-5) IY82 yılları arasında ülkedeki yabancı serın<ıyc yatırımları İsp<mya'nın gayrisafi yurtiçi sabit sermaye oluşumunun %4.1'ine ulaşını~tır (UN-CTC- I ljy I a: 4-5).

9 ., EKONOMIK YAKLAŞlM ~- ı' ı n a ) e ı 1 İspanya, AB 'ne kaulıın öncesinde smıayi ülkesi görünümü taşımıyordu. Zira, sanayisi çok küçük ölçekli i~leunelerc dayalı idi. O yıllarda tüm İspanyol i~leunelerinin sadeec %0.2'si SOO'den fazla çalıştıran büyük sanayi i~letmclcriydi (VBAD-1994). Dolayısıyla, yabancı sermaye yatırımlarını artırıcı bir etki yaraunıştır yıllhm arasında yabancı sennayc yatırımlarında meydana gelen artışta, hem AB ülkelerinin, hem de üçüncü ülkeler tarafındmı yapılan yatırımların etkisi olmuştur (Tablo II). Ancak, İspanya'nın yabancı sennaye verileri, yatırımcı ülkelerin, farklı motiflerle yatırımlarını arurdıklannı göstermektedir. Örneğin kom~u ülke Fransa'nın yatırımları, entegrasyonun hemen öncesinde İspanya' daki yabancı scnnayc'nin önemli bir bölümünü teşkil cunektedir. Buradan, Fransız şirketlerinin İspanya piyasasında "önce gelen" konumundan yararlanma ve müstakbel üye ülke piya.-;asına nüfuz etme çabasında olduklarııu söylemek mümkündür. Aynı strateji, İngiltere, Almanya ve Hollanda Şirketleri için de geçerlidir. Bir gencilerne yapmak gerekirse, AB şirketlerinin, entegrasyon öncesinde İspanya' da izledikleri strateji, ihracatı ikmne eden h ücum yatırımları şeklinde olmuştur. İspmıya' daki en büyük yatırımcı üçüncü ülkeler, ABD ve Japonya' dır. Her iki ülke ~irketlerinin de, İspanya'nın AB 'ne üyeliği sonrasında kar~ıla~acakları bölgesel ticari engellerden dolayı, ihracat yoluyla elde ettikleri İspmıya'daki mevcut pazar paylarını. korumaya yönelik olarak, ihracatı ikmne eden savunma yatırımları yaptıklan söylenebilir. Zira, bu ülke şirketlerinin yatırımları 1986 yılına kadar dcvaın ctıni~, sonrasında gözle görülür bir düşüş yaşamı~lardır. Entegrasyonun bu ülkelerin yatırımları üzerindeki ctkis~statik bir ctki olmuştur (Tablo V ve Tablo VIII) SeklÖrcl olarak, 19X yılları arasında, t:mın ve ınadenciliğe yönelik birincil sektör yatırımlannın düşme eğilimine girdiği; bununla birlikte imalat ve hizmetler sektörlerinde belirgin artışların yaşandığı gözlenmektedir. (Tablo IV) Entegrasyondaıı etkilcnmesi teorik olarak mümkün görünmeyen birincil sektör yatırımlarının, entegrasyona fazla duyarlı olmadığı, İspanya örneğinde açık bir şekilde görülmektedir. Öte yand<m yine, entegrasyonla birlikte imalat sektörü yatırımlarının hızla artacağı ve belli bir süre sonra imalat sektörüne hizmet veren bankacılık, sigortacılık ve ta~ımacılık gibi ahuılarda faaliyet gösteren şirketlerin, entegrasyon bölgesinde yatırım yapan mü~ teri tabanını kaybetıncmck için, sözkonusu bölgede yatırım yapma gayretinde olacaklarına ilişkin teorik öngörü, İspanya' daki hizmetler sektörü yatırımlarında 1986 yılı sonrasında gözlenen artışlarta somutluk kazanmaktadır. imalat sektörü yatırımlarının artınasında, 1985 yılında OECD ortalmnasının %43 altında seyreden i~gücü ücretlerinin önemli etkisi olduğu da ifade edilmelidir. (VBAD-1~~4, :92) 3. AVRUPA BiRLIG/'NE ÜYELIK VE ISPANYA'DA YABANCI SERMAYE YA TIR/MLARI İspanya 1 Ocak 1986 tarihinde AB üyesi olınu~ ve Birlik y<l'\aları bu tarihten itibaren ülkede gereçli olmaya haşhunıştır. Bununla birlikte İspanya'nın Birliğe katılımıyla ilgili

10 56 MURATALlCI olarak çıkarılan Giriş Yasası bir geçiş dönemi öngönnüş, ancak bu dönem 1992 yılı sonu itibariyle son bulmuştur. Bu doğrultuda İspanya'nın AB'ne yönelik tüm gümrük tarifderi 1 Ocak 1993 tarihinde yürürlükten kalkınıştjr AB/ne Üye Ülke Yattnmlan İspanya'nın AB 'ne katılımından sonra, yabancı yatırımcıların ülkeye olan ilgisinin bir akma dönüştüğünü söylemek yanlış olmayacaktır. Yabancı sermaye yatjrımlarının yıllanndaki büyüme oranı % 76.9'dur. (Tablo I) AB ülkelerinin 1986 ve 1987 yıllarında İspanya' da yaptıkları yatırımlar, İspanya'nın aynı yıllardaki yabancı sermaye yatırımlarının yarısına eşittir. Bu oran sonraki yıllarda da artarak devam etjniştir. (Tablo II) Artışın temelinde, İspanya'nın AB yasal düzenlemelerini uygulamaya başlamasının yanısıra, yaklaşık 35 Milyon nüfuslu ülkenin, ölçek ekonomilerinden faydalanmaya müsait bir piyasa yapısının olması da etkili olmuştur. Üyelik sonrası, AB' ne üye ülke şirketleri, İspanya' da işgücü ücretlerinin nisbeten düşük olması nedeniyle emek-yoğun ve ihracata yönelik yatırımlarını İspmıya'ya kaydınnışlardır. Bu noktada, Avrupalı şirketlerin yatırım kaynaklarını İspanya'yı da içine alan entegrasyon bölgesi içinde yeniden düzenleme yoluna giderek, yatırımlarını yeniden organize ettiklerini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu anlayışla, ülkenin rekabet üstünlüğü sağladığı, otomotiv ve kimya sektörlerinde yapılan yaurımlar, imalat sektörünü, entegrasyon un ilk yıllarında ülkenin en çok yabancı sennaye çeken sektörü haline getirmiştir. Bölge-içi ülkelerin entegrasyon süreci içinde piyasmun sağladığı maliyet avantajlarından yararlanmak ve etkin üretim sağlamak amacıyla yaptıkları rasyonelize edilmiş yatırımlar ve piyasada pay kapmaya yönelik ihracatı ikmne eden h ücum yatırımları, kendini yineleyen ve artarak devmn eden bir özelliğe sahip olduğundan, AB ülkelerinin, İspanya'daki yabancı sennaye yatırımları içindeki payı, üyelik sonrasında da artarak devmn etjniştir. Ancak, katılım sonrası, İtalya ve Almanya'nın ülkedeki yatjrımlarında görülen azalmalar, bu iki ülke şirketlerinin, İspanya'nın katjlımıyla genişleyen pazara uyum sürecini tmnmnladıklarını göstennektedir. (Tablo II) AR-GE harcmnalarının GSMH' nın %1.1 'ni teşkil ettiği İspanya' da, yabancı yatıruncıların ülkeye getirdikleri yeni teknolojiler de, ülke ekonomisindeki yatırım artışlarında etkili olan diğer önemli bir unsurdur. (VBAD-1994) 3.2. Üyelik Sonras1 Şirket Birleşmeleri Ve Iktisaplan Dünya ekonomisinde artan karşılıklı bağımlılık ve küreselleşmenin, şirketler düzeyinde, bütünleşıu.eye uyumun ünemini yöntemlerinden biri olarak şirketlerarası birleşme (Mcrgers) ve iktisapların (Acquisitions) ünemini artırdığı bir gerçektir. 1980'lerin ikinci yarısında, ÇUŞ'lerin uluslar~mısı üretim ağlarını genişletjne stratejilerinin bir parçası olarak şirketler arası birleşme ve iktisaplar yabancı sermaye yatırımlarının ~u tmasında oldukça

11 ~/ EKONOMIK Y AKLAŞIM 57 u ı r etkili olmuştur yılları arasında tüm dünyada gerçekleşen, iktisap lar, GÜ' c giden yabmıcı sennayenin yaklaşık% 70'i kadardır (UN-DTCI-1994, :23-24). Şirketler arası birleşme ve iktisapların temelde, dünya ekonomisinde küreselleşme, artan rekabet ve üretim etkinliğini artlınna arayışları, yü~ek teknoloji maliyetini paylaşma gibi yapısal sebeplerden kaynaklandığı söylenebilirse de, bölgesel ekonomik cnlegmsyon oluşumları ve hızlı ekonomik büyüme gibi dönemsel faktörlerin de bu tür şirketler arası ilişkilerin artmasında oldukça etkili olduğu bir gerçektir. Enıagrasyonla birlikte, bölge ülkelerine ait şirketlerin birbirleriyle yoğun bir şekilde birleşme ve iktisap yoluna gittiklerini söylemek mümkündür 1989 yılı ilibariyle AB'ndc yer alım şirketlerarası birleşme ve iktisapiann %75'i, bölge ülkeleri arasında gerçekleşmiştir (UN-CTC-1989, :24) İspmıya'da da katılım sonrası yabancı sermaye yatırımlanndaki artışın önemli bir bölümü şirketlerarası birleşme ve iktisaplar şeklinde olmuştur. ÇUŞ'lcr herhangi bir ülke piyasasına girerken, piya.. '\ayı tanımmnalarından kaynaklmıan risklerini asgari düzeye indirmek amacıyla yerel şirketlcrle ortaklık kunnayı tercih eunektedirlcr. AB ile entegrasyon sürecine girenispanya'da yatırım yapmı ÇUŞ'lcr de, tüm libemlizasyon politikalarına rağmen, üyelikten önce kapalı bir ekonomi olınmun bazı kalıntılarını taşıyan ülkede, yerel şirketlerlc birleşmelere giderek piyasa risklerine karşı tedbirli davranmışlardır. Piyasmıın istikrar gösterınesi ve piyasmun tanınmasından sonra yabancı ortaklar iktisap yoluyla şirketlerin kontrollerini tmnmnen kendi ellerine alınaktadırlar. İspmıyol şirketlerinin büyük bir kısmı Fransız ve İtalyan şirketleri tarafından satın alınmıştır. Üçüncü ülkeler arasında ABD ÇUŞ'leri, yıllan arasmda 26 iklisapla, cnçok satınalınayı gerçekleştinnişlerdir (UN-DTCI- 1994, :42-63). İspanya' da şirket birleşme ve iktisapları yoğun olarak otomotiv sektöründe yaşanmıştır yılında İspanya'da üretim yapını Fransız Renault Şirketine Ford ve GM linnaları ortak olmuşlardır. Yine aynı yıl Japon otomotiv şirketi Nissan yerli Motor İberica şirketine ilk önce ortak olmuş, daha sonra iki aşmnada iktisap euniştir yılında ise Alınını Wolkswagen şirketi, İspanya hükümeti ile bir aı1tlaşına yaparak, ülkenin önceden devlet kontrolündeki en büyük otomotiv saııayi kuruluşu olmı SEAT' ı belirli bir süre sonra iktisap eunek üzere 630 milyon dolara R~aınalı olarak satın almıştır. (UN-DTCI- 1994, :44-48) Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren ÇUŞ'lerin İspaııya'ya olmı ilgisi, ülkenin bu sektörde rekabet üstünlüğü olduğunu gösterınektedir. Büyük miktarlardaki otomotiv sektöıü yatırımlarıyla, bir çeşit üretiın merkezi baline gelen İspaııya, otomotiv üretiminde dünya.sıralaınasının ba.'jlarında yer almaktadır. Kimya sektöründe de, şirketler arası benzeri yapılanınalara gidilmiştir. lspmıya'nın en büyük ilaç üreticisi ohm Antibiotics, 1Y87 yılında İtalya Montcdison şirketi taralindan 58.2 Milyar Peseta'ya satın alınınıştır (UN-DTCI 1994, :52). İspaııya ekonomisinde gözlenen şirket birleşme ve iktisaplarının 1986 ve 1987 yıllarında yoğuıılaşma.sı, entegrasyonun ÇUŞ' leri üretimlerini rasyonalizc etıncye ve sınırlan değişen cntcgrw;yoıı bölgesinde yatınınhu ıııı yeniden org~uıize ermeye yönelliğini göslcnneklcdir.

12 58 MURAT ALlCI 3.3. Üçüncü Ülke Yattnmlan Ülkedeki en büyük yatırımcı üçüncü ülkeler olarak ABD ve Japonya ÇUŞ'lcrinin ispanya'nın AB 'ne katılıını karşısında yatırıml:mnı artırdığı güzlcnmeklc birlikte, bu artış bir süreklilik arzetıneınektedir. (Tablo V-VI-VII-IX) ve 1987 yıllarında, ABD'nin İspmıya'ya yaptığı yatırunların, genel olmak diğer AB ülkelerindeki yatırıml;mnı dü~ürücü bir etkisi olduğu görülmektedir. (Tablo V) Bu noktada, ABD ÇUŞ'Icrinin, AB'dcki yatırımlarını, İspanya'nın karşılaştınnalı üstünlüklerinden faydalanacak şekilde rasyonelize etliklerini söylemek mümkündür. Bir ölçüde İspanya'nın katılıını ilc AB içinde bir yatırun sapınası ıneydmıa gelmiştir. Aynı şekilde İspanya'nın ABD toplam uluslararası yatırımları içindeki artış, üçüncü ülkelerdende İspanya'ya doğru bir yatırım sapınası olduğunu doğrular niteliktedir. Entegrasyonun üçüncü ülkelerin yabancı sennaye yatırımları üzerindeki etkileri üzerine yapılan çalışmalarda, düneminde İspanya'ya yapılan ABD yatırımları bu etkiyi test etınede kullanılmış ve olumlu sonuçim elde cdilınişlir. Üyeliğin ilk yıllmında İspanya, AB'nin nisbeten daha az gelişmiş bir üyesi olduğu için, yapılan kıyaslaınalmda GOÜ'in yabancı sennaye büyüme oranımı incelenmiş ve İspaııya'nın AB'ne katıldığı yıllarda ( ) en büyük düşüşün (%300) Kuzey Afrika Ülkelerinde (Fas, Cezayir, Tunus) yaşandığı tespit edilıniştir (UN-TCMD-1993a, :40-42 ve 113) Buradan hareketle, İspanya'nın, coğrafi konum ve bazı sektörlerdeki üretim etkinliği bakıınınd;uı Kuzey Afrika Ülkelerini ik::une edebilir olduğunu söylemek mümkündür. Entegrasyona katılım öncesi, Kuzey Afrika ülkelerinde yatırım yapaıı ABD ÇUŞ' leri, katılım olın:unası durumunda, bu bölgede yapacakları kaynaklarını İspanya'ya aktarmışlardır. Entegrasyon, Japon yatırııncılm üzerinde, yatırımlarını mtınnayı teşvik eden bir etki yaratmıştır. Ancak, Japon yatırımcıların, İsp;uıya' da yaptıkları yatırımların, rasyonelize e dilmiş olmaktan çok, yeni ürün ve ülke piyasasında kendine yer edinıneye yönelik, ihracatı ikmne eden hücum yatırımları şeklinde olduğu düşünülmektedir. Zira Japonya'nın AB yatırıınları içinde İspanya'nın payı, sadece yıllarında belirgin bir artış göstermiş, sonrasında istikrarlı olmayan düşme ve artma eğilimleri yaş:unıştır. (Tablo IX) Daha önce de belirtildiği gibi, Japon yatırımcılar İspmıya'nın AB'ne katılım sürecinin hız kazandığı 1980'li yılların başında, mevcut piyasa paylarını korumaya yönelik ihracatı ik:cunc eden savunma yatırımları ilc İspanya' daki konumlarını güçlendirmişler ve İspanyadaki Japon yatırımlarında meydana gelen artışın statik bir etkisi olmuşutur Son Y11fardaki Gelişn:eler İspanya' da 19gQ'lerin sonuna kadar is likfar lı bir şekilde artış gösteren yabancı sermaye yatırımları, 1991 yılından itibaren düşme eğilimine ginniştir (Tablo 1.) Bu eğilim, yılları arasında yıllık ortalmna %30'luk düşüşler gösteren GÜ yabancı sennayc yatırımiarına paralel bir çizgidedie Aynı şekilde, 1990'lm ın başında dünya ekonomisinde yaşanan reseyonun etkisiyle, yılları arasında orıalmna -0.4'Hik hiiyiiıne gösteren

13 ::1 s ış ~~r u e e 'İ l, tl a.) EKONOMIK YAKLAŞlM 59 İspanya ekonomisindeki durgunluğun da, bu düşüşlerde etkisi olmuştur. (OECD-1993, : ) 1994 yılında ekonomide genel bir toparl~mma eğilimi görülmektedir. Büyümenin 1994'de %2'ye çıkmış olmasının, yabancı sermaye yatırımlarını tekrar artırıcı Çir etki yaratması beklenmektedir. Zira, dolarlık kişi başına düşen milli gelide İspanya ekonomisi, hala yabancı yatırımcılar için cazip bir pazardır (MTMR- 1995, :6) Öte yandan İspanya' da %24'lcre varan işsizlik orınıı, yeni istihdmn alanları yaratınası beklenen yabancı yatırımcıları İspanya ekonomisi için değerli kılmaktadır. Ülkenin mevcut yabancı sennaye stoğu 100 Milyar dolar düzcyindcdir. Ülkenin AB 'ne katılımı ilc hızlı bir artış gösteren işgücü ücretleri, lıfılft OECD ortalaınasının altında kalınakla beraber, önceden emek-yoğun imalat sektöründe ülkenin karşılaştırmalı üstünlüğünü artırırken, son yıllarda yabancı yatırımcıların ilgisini çekınemektedir. Ancak, İspanya'nın AB 'ne katılım süreci boyunca otomotiv, clektı onik ve kimya gibi sektörlerde yapılan yabancı sennaye yatırıınlın-ı, ülkenin bu üretim alanl~mnda uzmaniaşınasında etkili olduğundını, teknoloji ycııilcmeye yönelik ek yatırımlarla, etkin üretim sağlanmaya devam etmektedir. ispanya,bclirli sektörlerde elde ettiği uzımuılığını, bu sektörlerde AB pazarına yöneilik üretim merkezi olarak devam ctlinncktedir. Son yıllarda, İspanya' daki yabancı sermaye yatırıml~mııda gözlenen bir değişim de, ülkeye gelen yabancı sermayenin yeni yatırım olmaktan ı. ok, scnnayc artışı ve mevcut şirketlere iştirak biçimini almasıdır. Bu tespit, İspanya'daki yüksek işsizlik oranmı açıklayıcı niteliktedir. (MTMR-1995, :8)!J AB ülkelerinin 1990'lı yılların başından itibaren %60'ların üstünde seyreden İspanya' daki yab<mcı sermaye payı, halen aynı onmda dev<un eunektedir. Üye ülkeler arasında Hollanda'nın İsp<mya' daki yatırımlarını belirgin bir şekilde arttırdığı görülmekledir (Tablo Il.) Öte yandan 1980'lcrin sonuna doğru dü~mc eğilimine giren ABD yatırımları, 1992 yılından bu yınıa %8-9 düzeyinde seyrctıncktedir. İspanya genel olarak AB içinde pek fazla sorun çık<ınnayan bir ülke olup, Birliğin kurallarına teorik olanık uyum sağl<unaktadır. Ancak k:.unu ve özel sektürüıı, Birliğin gelişmişlik düzeyinin gerisinde kalan uyguhunaları hala devmn cunektcdir. lspınıya AB'nin 1997 için öngörülen Parasal Birlik Pl:.uıına uyum sağlaymnayacağını şimdiden göstcnniştir. Bu tarih için üye ülkelerin kamu açıkları; devlet borçları, enflasyon oranı ve ekonomik isikrar gibi dört ana kriterden ikisinde ~imdiden ba.~arısızlığa düşmüş ve üzeilikle 1995 başlarında peseta'da meydana gelen aşınma nedeniyle, hükümetin kendi isteğiyle devalüasyon yapınası sonucu 1 Y97 hedefini şimdiden kaybetıniştir (OECD- 1994b, : 112) SONUÇ Bölgesel ekonomik entegrasyonların ticm-cl yaratıcı ve ticaret saptırıcı etkileri, genel o lmak bölgeye yapılan yatırımları artıncı yöndedir. Entegr:.L'\yonun orta ve uzun dönemde gözlenebilen dinamik etkileri ise, kitlesel tirelim aıılayı~ı ilc su atej i belirleyen ÇUŞ' ler için büyük üneın taşıyan, ölçek ve alan ekonomilerinin yarattığı düşük maliyet; üreümde etkin-

14 60 MURAT ALlCI lik; teknoloji geliştinncnin yüksek maliyetini karşılayabilir niteliktc geniş piyasa gibi pek çok imkanı sağlayıcı niteliktedir. Her bir ülkenin niteliklerine göre, dünya ekonomisinin dimuniklcrinden farklı şekillerde etkileneceği ve ülkelerin yabancı sermaye yatırımlarının bu dimuniklerden bağımsız o larak artma veya azalma gösterıneyeceği gerçeklerinden yola çıkarak, başlı başına entegrasyonun, bölgedeki yabancı sennaye yatırımlan üzerindeki etkisini tespit etmek mümkün görünmemektedir. Ancak, AB ölçüsünde bir bölgesel ekonomik entegrasyon içinde yer alan herhangi bir ülkenin, bu dinamiklerin olumsuz olanlanndan daha az zarar gördüğü, olumlu olanlarından ise bir kaç kalı kadar fayda sağladığı da bir gerçektir. Aynı düşünce tarzı yabancı sennaye yatırımları içinde geçerlidir. İfade edilen düşünceleri somutlaştırabilınek açısından ele alınan İspanya örneği, başlangıçta ekonomik yapısı ve yasal düzenlemeleri, yabancı sermaye yatırımlarını cezbedecek nitelikte olmasa bile, bir ülkenin AB gibi büyük bir bölgesel ekonomik entegrasyon i çinde yer alınadaki kararlılığını ortaya koymasıyla, katılım süreci boyunca yabancı serinaye çekebiline perfonuansını ortaya koymasıyla, kalılıın süreci boyunca yabancı sermaye çekebiline perfonuansını artırabileceğini göstennektedir. Ancak bu noktada, İspanya ekonomisinin avantajlı bir cntegra.'\yon süreci geçirdiği gerçeği de ifade edilmelidir yıllından ba.~layarak, üyeliğin tüm avanu~larından istifade eden İspanya için AB ortak kuralları tam olarak 1993 yılından itibaren geçerlilik kazanmıştır. Böylece ülke, entcgrasyonun ilk aş:.unadaki olumsuz etkilerinden çok fazla ctkilcnıncmiş; bunun da yabancı sermaye yatırımlarındaki dcv~un eden artışlarda önemli etkisi olmuştur. Önceleri AB'nin desteği ilc ivme kazanan ekonomik kalkınma, uunan içinde yapılan yatırımlardaki artışla kendi kendini yineler hale gelmiştir. İspanya' daki yabancı sermaye yatırımlannın büyüme trcndi, GOÜ' inkiyle kıyaslandığında, entegrasyonun ülkeyi ne ölçüde etkilediği daha açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. 1970'lerin sonlarında GOÜ'inkine benzer bir yabancı sermaye büyüme terendine salıipken, 1990 yıllara gelindiğinde aynı trendin GÜ' deki yabancı sennaye büyüme eğimiline yaklaştığı görülmektedir. Yine, yıllarında, GÜ' deki yabancı scnnaye yatırımlarındaki düşme eğilimi, aynı şekilde İspanya ekonomisinde de gözlenmiştir. Bugün, İspmıya' dayaratılan kalina değerin yaklaşık yarısının, ÇUŞ' lcrc ait olması, ülkenin AB içinde yer almanın da yardımıyla, yabancı yatıruncıları çekebilınc konusunda clde ettiği başarıyı orlaya koymak açısından dikkat çekici bir ölçüdür.

15 EKONOMIK YAKLAŞlM 61 Tablo 1: ispanya'nın Yabanci Sermaye Yatırımları (Milyon $) ı Kümiilatif Küıniilatif Büyü me Oranı (%) t\ !.\ !.\l.\ !.\ Tablo 2: ispanya'nın Yabanci Sermaye Yahnmları içinde Ülkelerin ve Ülke Gruplarının Payı (%} İngiltere Fransa Almanya Hollanda İtalya ı AB ABD Japonya OECD Not: Pesata bazında hesaplanınıştır. Tablo 3: Bazı AB Ülkelerinin Uluslararası Yahnm içinde ispanya'nın Payı (%) Fransa Alm:.ınya Demimarka İtalya İnoilLcre ö

16 MURAT ALlCI Tablo 4: ispanya'nın Yabancı Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımı (%) Birincil ı ikincil Üçüncül ' Toplam Tablo 5: ispanya' daki ABD Yatırımları ı9l:\-ı9l:\4 ı984-ı 9l:\5 ı9t<5-ı986 ı 986-ı 987 ı987-19l:\8 198l:\-198') ı 989-ı ı ı991-ı992 Büyüme Oranı(%) -lll ABD'nin AB Yatırımı. Büyüme Onuu(%) Not: Dolar bazmoa hcsaplannuştır. Tablo 6: ispanya'nın ABD Uluslararası Yatırım içindeki Payı (%) AB'nin ABD Uluslararası Yatırım içindeki Payı (%) ABD'nin AB Yatırımları içinde ispanya'nın Payı (%)

17 n ı11ır, EKONOMIK YAKLAŞlM 63 Tablo 7: ABD'nin AB Yatırımları içinde Bazı Üye Ülkelerin Payı (%) () İnı iltcrc o () Fransa İ Wl ya İrlanda () Alm~mya Tablo 8: Japonya'nın ispanya' daki Uluslararası Yahrımlan In3-1'JX4 19M-19~5 19~5-19~6 JCJXG-l'Jl\7 l'jx7-19xx 19~~-1%9 19~ Büyüme Oranı(%) Japonya'nın AB Yatırımi. Büyüme Oranı(%) Not: Dolar bazında hesaplaunuştır Tablo 9: ispanya'nın Japon Uluslararası Yatırımları içindeki Payı (%) () AB'nin Japon Uluslararası Yatırımları içindeki Payı (%) Japonya'nın AB Yahrımları içinde ispanya'nın Payı (%) X Kaynak: OECD International Direct Invcstıncnt Statistics Y carhook 1994 OECD International Direct Invcstıncııt Statistics Y caıhook 1 ~~j

18 64 MURATALlCI KAYNAKÇA Aı ::Lrwal o ' Jaınuna Prasad (1994) "The Effccts of tlıc Sin o ı le M:.u kct Pronr::urunc o on Forciı n o Direct Investment into Devcloping Countrics" Tr<msnational Corporations. Vol.3, No 2.. (August 1994) (syf ). Iktisadi Kalkınına Vakfı Yayınları (IKV)(l990) Avrupa Toplulu<~una Katılım Sürecinde Ispanya 'daki Siyasi ve Ekonomik Gelişmeler (Şubat, 1990) No:X4 Lopcz, Claros Augusto (1988)."The Search For Efliciency in Uıc adjustınent Process Spain in U1e 1980s" IMF Occasional Paper No:57, Washington DC. Madrid Ticaret Müşavirliği Raporu (MTMR) (1995) OECD (1993a) Economic Survey Spain OECD (1993b) Inıemaıional Direct lnvestmenı Sıaıistics Yearbook 1993 OECD (1994a) International Direct 1nvesıment Staıisıics Yearbook 1994 United Nations Ccntrc on Tr<msnational Corporations (UN-CTC)(1989). The Process of Transnaıiorıalization and Transnational Mergers. UNCTC Current Studies: Series A, No:8. OECD (19946) Econoınic OuUook 1994 No:56 United Nations Centrc on Transnational Corporations (UN-CTC) (1990) Regional Economic Integration and Transnational Corporaations in Uıe 1990s. Europc 1992, Norh Alllerica and Dcveloping Countries. UNCTC Current Studies: ScriesA, No: 15. -United Nations Ccntre on Transnational Corporations (UN-CTC)(1991a) World Investment Report: 11ıe Triad in Foreign. Direct Investment. United Nations Centrc on Tr:.uısnational Corporations <md Managcıncnt Division (UNTCMD) (1991 b) Formulalion and Irnplementatiorı of foreign ltıvestment Policies: Selected Key Issues. United Nations Trcuısnational Corporations and Management Divison (UN TCMD) (1992) World 1nvestment Report Transnational Corporati01ıs as Engines (~{Growth. United Nations Tr:msnational Corporations :uıd Manageınent Divison (UN TCMD) (1993a) From tlıe Common Market to EC 92, Regional Economic Integration and Transnational Corporations. United Nations Tnuısnational Corporations :md Mmıagemcnt Divison (UN TCMD) (1993b) World Investment Directory: Developed Conwıtries. Vol.3 (syf ). UNCTAD Divison on Transnational Corporations ::md Investınent (UN-DTCI) (1994) World Itıvestment Report 1994: Transnational Corporations, Employment and tlıe Workplace. UNCTAD Programme on Transnational Corporalions (UNCTAD-PTC) (1993) World In~ vestment Report 1993 Transnational Corporation., and Integrated International Production. Yakıtbank Ara~tırma Dizisi (VBAD) (1994) Gümrük /Jirliifi Türkiye Ekonomisine Muhte~ mel Etkileri No 1

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 ULUSLARARASI YATIRIMCILAR DERNEĞİ 16.10.200.2006 İSTANBUL DÜNYADA DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR (milyar $) 1600 1400 1396 1200 1092 1000 800 693 826 716 710 916 600 400 331

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum.

Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Sayın Bakan, Değerli Konuklar, Bu yıl 2.si düzenlenen Euromoney Türkiye Finans ve Yatırım Forumu nda Akbank adına sizlerle bir arada olmaktan büyük mutluluk duyuyorum. Forumun Türkiye hakkındaki genel

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Sayı: TİM.OAİB.GSK.ORG.2014/1583-23954 Ankara, 20/11/2014 Konu: Paraguay Yatırım Ortamı Hk. Sayın Üyemiz, SİRKÜLER (G/2014) Türkiye İhracatçılar Meclisi

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

Polonya Otomotiv Sektörü Ve Yan Sanayii

Polonya Otomotiv Sektörü Ve Yan Sanayii Polonya Otomotiv Sektörü Ve Yan Sanayii Dış Ekonomik İlişkiler Müdürlüğü AB Masası Uzman Yardımcısı NESTEREN KESEN 2006 I. Sektörün Genel Özellikleri Avrupa Birliği üyeliği ile birlikte cazip bir pazar

Detaylı

-~-~- -----~ \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _.

-~-~- -----~ \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _. -~-~- -----~ li T \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _. TÜRKiYE'DE YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI Türkiye'de özellikle 1950 sonrasında çıkarılan

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

İHRACAT PERFORMANSI VE BÜYÜME. Ecem Erdoğmuş 10103542 Hakan Kurtman 10103548

İHRACAT PERFORMANSI VE BÜYÜME. Ecem Erdoğmuş 10103542 Hakan Kurtman 10103548 İHRACAT PERFORMANSI VE BÜYÜME Ecem Erdoğmuş 10103542 Hakan Kurtman 10103548 İhracat Tarihsel Bakış 1980 yılına kadar tarım ağırlıklı ihracat hacmi; Tarım ürünlerinin payı: 1923 %86, 1963 %77.2, 1980 %57.4

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >>

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >> AVRUPA BİRLİĞİ >> Hazırlayan: Mustafa BAYBURTLU (TOBB AB Daire Başkanı) İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA TİCARİ İLİŞKİLER VE EKONOMİK DURUM İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi ülkelerin ekonomik yapıları, ekonomik

Detaylı

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2010 YILI OCAK- HAZİRAN DÖNEMİ MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ DEĞERLENDİRMEK ÜZERE DÜZENLEDİĞİ BASIN TOPLANTISI KONUŞMA METNİ

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

Dünya Ekonomisi. Bülteni. İstanbul Sanayi Odası Araştırma Şubesi. Ekim 2012. Dünya Ekonomisine Küresel Bakış 1

Dünya Ekonomisi. Bülteni. İstanbul Sanayi Odası Araştırma Şubesi. Ekim 2012. Dünya Ekonomisine Küresel Bakış 1 Dünya Ekonomisi Bülteni Ekim 2012 İstanbul Sanayi Odası Araştırma Şubesi Dünya Ekonomisine Küresel Bakış 1 IMF tarafından açıklanan World Economic Outlook Ekim 2012 raporuna göre, küresel iyileşme yeni

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4

DERS BİLGİLERİ ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT TPB 215 3 2+ 0 2 4 Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Önlisans Dersin Türü Zorunlu Dersin Koordinatörü Öğretim Görevlisi Serkan

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 18 Ağustos 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 18 Ağustos 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 18 Ağustos 2014 1 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde 84,500 seviyelerinden başlayan düşüş eğilimi; yükselen enflasyon beklentileri, kredi derecelendirme kuruluşlarının

Detaylı

... v. BURSA EKONOMISININ 2003 YILI DEGERLEMESI Prof.Dr.Ali CEYLAN

... v. BURSA EKONOMISININ 2003 YILI DEGERLEMESI Prof.Dr.Ali CEYLAN --.... v. BURSA EKONOMISININ 2003 YILI DEGERLEMESI Prof.Dr.Ali CEYLAN 1.GİRİş Bilindiği gibi,dünya ekonomisi son 3-4 yıldır ciddi anlamda büyüme sancıları çekmektedir. Bu anlamda, ABD ekonomisindeki yavaşlama

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ

TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ TÜRK PERAKENDE SEKTÖRÜ VE BEKLENTİLERİMİZ Türkiye de perakende sektörü, 300 milyar dolara ulaşan büyüklüğü, 365 bin mağaza sayısı ve 2009-2013 yılları arasında yıllık bileşik %7 büyüme ile öne çıkan sektörler

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2012 I. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2012 I. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2012 I. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3. Müdürler

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI (2015) GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İran ın nükleer programı üzerine dünya güçleri diye

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 I. BÖLÜM İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME OLGUSU: KAVRAM VE BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 I. BÖLÜM İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME OLGUSU: KAVRAM VE BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 I. BÖLÜM İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME OLGUSU: KAVRAM VE BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ 1. İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME KAVRAMI...7 2. EKONOMİK BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ...12 2.1. Coğrafi Ölçek ve İktisadi Bütünleşme

Detaylı

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli www.ekrempakdemirli.com 21.05.2014 1923 sonlarında Cumhuriyet Kurulduğunda Savaşlardan yorgun Eğitim-öğrenim seviyesi oldukça düşük bir toplum Savaşlar sonrası ülke harap ve

Detaylı

Türkiye de Plastik Sektörü & Maliyet Tasarrufu Tekniklerinin Önemi

Türkiye de Plastik Sektörü & Maliyet Tasarrufu Tekniklerinin Önemi Türkiye de Plastik Sektörü & Maliyet Tasarrufu Tekniklerinin Önemi Yavuz EROĞLU Yönetim Kurulu Başkanı 1 10 Eylül 2015 TÜRKİYE PLASTİK SEKTÖRÜ TÜRKİYE PLASTİK SEKTÖRÜ; SEKTÖRDE FAALİYET GÖSTEREN 6500 FİRMA

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

Üç ayda bir güncellenen ülke riski ve iş ortamı değerlendirmeleri

Üç ayda bir güncellenen ülke riski ve iş ortamı değerlendirmeleri Üç ayda bir güncellenen ülke riski ve iş ortamı değerlendirmeleri Coface, iki Avrupa ekonomisinin risk değerlendirmelerini güncelledi ve Brezilya yı negatif izlemeye aldı, Rusya daki iş ortamı değerlendirmesini

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU (15 AĞUSTOS - 15 EYLÜL) I- GENEL EKONOMİK GÖSTERGELERE İLİŞKİN GELİŞMELER

EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU (15 AĞUSTOS - 15 EYLÜL) I- GENEL EKONOMİK GÖSTERGELERE İLİŞKİN GELİŞMELER EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU (15 AĞUSTOS - 15 EYLÜL) I- GENEL EKONOMİK GÖSTERGELERE İLİŞKİN GELİŞMELER Düşük faiz oranları, kontrol altındaki enflasyon, euronun önde gelen para birimleri karşısındaki değer

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU Güldem Berkman YASED Fikri Ve Sınai Mülkiyet Hakları Çalışma Grubu Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi YATIRIMLARIN

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI BİRİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI BİRİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI BİRİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU DÖNEM İÇERİSİNDE BANKANIN YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER Dönem içerisinde Bankamız ortaklık yapısında değişiklik

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 23 Aralık 2013 DÜNYA EKONOMİSİNDE 2013 ÜN EN LERİ 1. FED Başkanı Bernanke nin piyasaları dalgalandıran açıklamaları 2. Gelişmekte olan ülke risklerinin

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ

TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ TÜRKİYE İŞ ve İNŞAAT MAKİNALARI ALT SEKTÖRÜ SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ocak 2010 1 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 3 2. MEVCUT DURUM... 4 2.1. Dünya İş Makinaları Pazarı... 4 2.2. Sektörün Türkiye deki Durumu... 4

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

TÜİK tarafında açıklanan verileri göre, Nisan 2012 döneminde sanayi üretim endeksi yıllık bazda % 1,8

TÜİK tarafında açıklanan verileri göre, Nisan 2012 döneminde sanayi üretim endeksi yıllık bazda % 1,8 01-15 Haziran 2012 SAYI: 38 MÜSİAD Araştırmalar ve Yayın Komisyonu Sanayi Çarkları İşlemeye Devam Ediyor TÜİK tarafında açıklanan verileri göre, Nisan 2012 döneminde sanayi üretim endeksi yıllık bazda

Detaylı

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir.

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir. MESAJ 1 GEÇTIĞIMIZ ONYILLARDA KAYDEDILEN ISTIKRARLI BÜYÜME TÜRKIYE YI YÜKSEK GELIR EŞIĞINE GETIRIRKEN, REFAH PAYLAŞILMIŞ VE ORTA SINIFIN BÜYÜKLÜĞÜ IKI KATINA ÇIKMIŞTIR. 1960 ile 2012 arasında ortalama

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3.

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Uluslararası sermaye hareketleri temel olarak kalkınma amaçlı, hibe ve kredi şeklindeki resmi sermaye hareketleri ile özel sermaye hareketlerinden

Detaylı

6. Aile İşletmeleri Kongresi 10 Nisan 2014. Mustafa MENTE Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Sekreter

6. Aile İşletmeleri Kongresi 10 Nisan 2014. Mustafa MENTE Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Sekreter 6. Aile İşletmeleri Kongresi 10 Nisan 2014 Mustafa MENTE Türkiye İhracatçılar Meclisi Genel Sekreter Ajanda 1. Türkiye İhracatçılar Meclisi Biz Kimiz? Türkiye nin İhracat Gelişimi 2. Türkiye Ekonomisi

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 1 OCAK 31 MART 2010 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 1 OCAK 31 MART 2010 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 1 OCAK 31 MART 2010 ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

SEDEFED REKABET KONGRESİ Büyüme Dinamikleri Üzerine Bir Tartışma

SEDEFED REKABET KONGRESİ Büyüme Dinamikleri Üzerine Bir Tartışma SEDEFED REKABET KONGRESİ Büyüme Dinamikleri Üzerine Bir Tartışma Panel: Özel Sektörün Büyümeye Yaklaşımı, Şirketler Kesiminden Uygulama Örnekleri İstanbul 8 Kasım 2007 Ülkemiz son 5 yılda hızlı bir büyüme

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları

Dünyada ve Türkiye de Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları www.pwc.com Dünyada ve Türkiye de Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları İstanbul, Ersun Bayraktaroğlu Türkiye Gayrimenkul Sektör Lideri GYO lar 1995 ten beri hayatımızda Henüz SPK Tebliği yayınlanmadan GYO

Detaylı

TÜRKİYE CERN FIRSATINI KAÇIRDI

TÜRKİYE CERN FIRSATINI KAÇIRDI DEĞERLENDİRMENOTU Aralık2012 N201288 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Bilgi ASLANKURT 1 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri H. Ekrem CUNEDİOĞLU 2 Araştırmacı, Finans Enstitüsü TÜRKİYE CERN

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 10 Kasım 2014 1 Kas 13 Ara 13 Oca 14 Şub 14 Mar 14 Nis 14 May 14 Haz 14 Tem 14 Ağu 14 Eyl 14 Eki 14 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde geçtiğimiz hafta 81,000 seviyesine

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 17 Mart 2015 SUNUM İÇERİĞİ 1. TÜRKİYE EKONOMİSİNİN YURTİÇİNDEN VE YURTDIŞINDAN GENEL GÖRÜNÜMÜ 2. ÜYE MEMNUNİYETİ VE LİDERLİK

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies(CEPS) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği ne Üyelik

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

2014 BİRİNCİ ÇEYREK İSTANBUL OFİS RAPORU BASIN KİTİ BASIN BÜLTENİ

2014 BİRİNCİ ÇEYREK İSTANBUL OFİS RAPORU BASIN KİTİ BASIN BÜLTENİ 2014 BİRİNCİ ÇEYREK İSTANBUL OFİS RAPORU BASIN KİTİ BASIN BÜLTENİ İLETİŞİM BİLGİLERİ Propin Property Investment Consultancy Büyükdere Caddesi, Gökfiliz İş Merkezi No 8/22 K 9 Mecidiyeköy, İstanbul T +90

Detaylı

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1 Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi bilgilendirme notu Sayfa 1 İçindekiler: Konu Sayfa Genel Değerlendirme: Türk ilaç piyasasında neler oldu?... 3

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı