İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi - Saha Çalışması Sonuç Raporu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi - Saha Çalışması Sonuç Raporu"

Transkript

1 2010 İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi - Saha Çalışması Sonuç Raporu

2 H A Z I R L A Y A N L A R E R D İ L, E M R E D O Ğ U, F E V Z İ Z O B U, M U S T A F A H A K A N (PR O J E K O O R D İ N A T Ö R Ü ) ii

3 İ ç i n d e k i l e r İ ç i n d e k i l e r iii K ı s a l t m a l a r L i s t e s i iv T a b l o l a r L i s t e s i vi Ş e k i l l e r L i s t e s i vii 1. Y ö n e t i c i Ö z e t i viii 2. G i r i ş 1 3. D ü n y a d a K ü m e l e n m e Ç a l ı ş m a l a r ı 3 4. T ü r k i y e d e K ü m e l e n m e Ç a l ı ş m a l a r ı 7 5. İ z m i r K a l k ı n m a A j a n s ı n ı n K ü m e l e n m e Ç a l ı ş m a l a r ı 9 6. K ü m e l e n m e S a h a Ç a l ı ş m a s ı FAALİYET ALANI ANALİZLERİ Araç Üstü Ekipman İş ve İhtiyaç Analizi Kümelenme Düzeyi Analizi Küme Haritası Gelinlik ve Abiye İş ve İhtiyaç Analizi Kümelenme Düzeyi Analizi Küme Haritası Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları İş ve İhtiyaç Analizi Kümelenme Düzeyi Analizi Küme Haritası Konserve Gıda İş ve İhtiyaç Analizi Kümelenme Düzeyi Analizi Küme Haritası Lojistik İş ve İhtiyaç Analizi Kümelenme Düzeyi Analizi Küme Haritası Kimya İş ve İhtiyaç Analizi Kümelenme Düzeyi Analizi Küme Haritası 78 S o n u ç v e D e ğ e r l e n d i r m e 80 K a y n a k ç a 86 iii

4 K ı s a l t m a l a r L i s t e s i AOSB ASAD BOSAD CAT CNES DPT DTD DTM EADS EBSO EİB EGE PLASDER EGEV EGİAD EGİFED EPDK GAD Gap-GİDEM GEKSANDER IATA İİB İMİB İMMİB İMSAD İZKA İZODER İZTO KALDER KARİD Atatürk Organize Sanayi Bölgesi Aerosol Sanayicileri Derneği Boya Sanayicileri Derneği Türkiye nin Rekabet Üstünlüğü çalışma grubu Ulusal Uzay Araştırmaları Merkezi Devlet Planlama Teşkilatı Demiryolu Taşımacılığı Derneği Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı Avrupa Savunma ve Güvenlik Ajansı Ege Bölgesi Sanayi Odası Ege İhracatçı Birlikleri Ege Plastik Sanayicileri Dayanışma Derneği Ege Bölgesi Ekonomik Kalkınma Vakfı Ege Genç İş Adamları Derneği Ege Genç İşadamları Dernekleri Federasyonu T.C. Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Gümrüklü Antrepocular Derneği Gap Girişimci Destekleme Merkezleri Geri Kazanımcılar Sanayi Derneği Uluslar arası Hava Taşımacılığı Derneği İstanbul İhracatçı Birlikleri İstanbul Maden İhracatçıları Birliği İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri İnşaat Malzemesi Sanayicileri Derneği İzmir Kalkınma Ajansı Isı Su Ses ve Yangın Yalıtımcıları Derneği İzmir Ticaret Odası Türkiye Kalite Derneği Kargo, Kurye ve Lojistik İşletmecileri Derneği iv

5 KİPLAS KOSB NACE ODTÜ PAGEV PAKDER PRA RODER SGK TOBB TPE TREDER TSE TÜBİTAK UKAD UND UTİKAD Türkiye Kimya, Petrol, Lastik ve Plastik İşverenleri Sendikası Kemalpaşa Organize Sanayi Bölgesi A.B. Standart Faaliyet Kodları Sınıflama Sistemi Ortadoğu Teknik Üniversitesi Türk Plastik Sanayicileri Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Vakfı Tarım Ürünleri Hububat Bakliyat İşleme ve Paketleme Sanayicileri Derneği Fiziksel Gözden Geçirme A Ro-Ro Gemi İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar Derneği Sosyal Güvenlik Kurumu Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Türk Patent Enstitüsü Treyler Sanayicileri Derneği Türk Standartları Enstitüsü Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Uluslararası Karayolu ile Yük Taşımacıları ve Acente Sahipleri Derneği Uluslar arası Nakliyeciler Derneği Uluslar arası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenler Derneği v

6 T a b l o l a r L i s t e s i Tablo 1: Küme Tipolojisi - Kapsamına Göre... 5 Tablo 2: Küme Tipolojisi - İlişkilere Göre... 5 Tablo 3:Dünya daki En Bilinen Ve Başarılı Kümeler... 6 Tablo 4: Türkiye'deki Kümelenme Çalışmaları... 7 Tablo 5:Yoğunlaşma Belirlenen Faaliyet Alanları Tablo 6: Saha Çalışması için Önceliklendirilen Sektörler Tablo 7: Alt Faaliyet Alanları Tablo 8:15 Gıda Ürünleri ve İçecek İmalatı Faaliyet Alanındaki Firma Yoğunlaşması Tablo 9: 18 Giyim Eşyası Ve Kürk İmalatı Faaliyet Alanındaki Firma Yoğunlaşması Tablo 10: Kimyasal Madde Ve Ürünlerin İmalatı Faaliyet Alanıdaki Firma Yoğunlaşması Tablo 11: 29 Genel Makine ve Teçhizat İmalatı Faaliyet Alanındaki Firma Yoğunlaşması Tablo 12: 34 Motorlu Kara Taşıtları İmalatı Faaliyet Alanındaki Firma Yoğunlaşması Tablo 13: 60 (63 Dahil) Karayolu Taşımacılığı (Destekleyici Ulaştırma Hizmetleri Dahil) Tablo 14: Saha Çalışması İçin Belirlenen Faaliyet Alanları Tablo 15: Araç Üstü Ekipman - İş Ve İhtiyaç Analizi Tablo 16: Araç Üstü Ekipman Kümelenme Düzeyi Analizi Tablo 17: Gelinlik Ve Abiye Kıyafet - İş Ve İhtiyaç Analizi Tablo 18: Gelinlik ve Abiye Kıyafet - Kümelenme Düzeyi Analizi Tablo 19: Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme Ve Soğutma Cihazı İhracatı Tablo 20: Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları - İş ve İhtiyaç Analizi Tablo 21: Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları - Kümelenme Düzeyi Analizi Tablo 22: Türkiye Konserve Üretimi, 2006; ton Tablo 23: Konserve Gıda İş ve İhtiyaç Analizi Tablo 24: Konserve Gıda Kümelenme Düzeyi Analizi Tablo 25: Lojistik İş Ve İhtiyaç Analizi Tablo 26: Lojistik Kümelenme Düzeyi Analizi Tablo 27: Kimya - İş Ve İhtiyaç Analizi Tablo 28: Kimya - Kümelenme Düzeyi Analizi Tablo 29: Kümelenme Düzeyi Analizi - Genel Tablo 30: Küme Kategorileri vi

7 Ş e k i l l e r L i s t e s i Şekil 1: İzmir'in Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi Süreci Şekil 2: Niceliksel Analizler Şekil 3: Saha Çalışması Şekil 4: Saha Çalışması - Aşama Şekil 5: Saha Çalışması -Aşama Şekil 6: Araç Üstü Ekipman - Küme Dinamiği Analizi Şekil 7: Türkiye de Gerçekleşen Evlilikler, Şekil 8: Gelinlik ve Abiye Kıyafet - Küme Dinamiği Analizi Şekil 9: Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları - Küme Dinamiği Analizi Şekil 10: Konserve Gıda Küme Dinamiği Analizi Şekil 11: Lojistik Küme Dinamiği Analizi Şekil 12: Kimya - Küme Dinamiği Analizi Şekil 13: Saha Çalışması - Aşama Küme Haritası 1: Araç Üstü Ekipman Küme Haritası 2: Gelinlik ve Abiye Kıyafet Küme Haritası 3: Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Makineleri Küme Haritası 4: Konserve Gıda Küme Haritası Küme Haritası 5: Lojistik Küme Haritası Küme Haritası 6: Kimya Küme Haritası vii

8 1. Y ö n e t i c i Ö z e t i Firmaların, en iyi bildikleri işe yoğunlaşmalarını sağladığı gibi; çok da iyi olmadıkları işlerle vakit kaybetmelerini engelleyen Kümelenme, günümüzün bölgesel kalkınma politikalarının temel araçlarından birisi halini almıştır. Küme, sınırları belirli bir coğrafi bölgede yoğunlaşmış, aralarında iş bağlantısı, diyalog ve iletişime yönelik aktif kanallar bulunan, özelleşmiş bir altyapı, ortak nitelikli işgücü havuzu ve hizmetleri paylaşan; ortak fırsatlar ve tehditlerle karşı karşıya kalan, benzer, ilişkili ve destekleyici firmaların yoğunlaşması olarak tanımlanmaktadır. İzmir Kalkınma Ajansı nın kümelenme konusundaki en önemli çalışması, 2009 yılı içinde başlattığı İzmir in Kümelenme Stratejisi nin Geliştirilmesi projesidir. İncelemekte olduğunuz bu raporun da, bileşenlerinden birini oluşturduğu, İZKA nın İzmir in Kümelenme Stratejisi nin Geliştirilmesi projesi; bir bölgesel kümelenme stratejisi oluşturmayı hedeflemektedir. Kümelenme Saha Çalışması, İZKA nın kümelenme stratejisini belirleme çalışmasına temel oluşturmak amacı ile ila tarihleri arasında gerçekleştirilmiş ve raporlanmıştır. Yanda görülen süreç, Saha çalışmasının birici aşamasını oluşturmaktadır. İZKA yönetim kurulunun, kümelenme komitesi tarafından önceliklendirilen sektörleri onaylamasının ardından, Saha çalışması ekibi, önceliklendirilen faaliyet alanlarını detaylandırmışlardır. Zira, İZKA nın Kümelenme Komitesi ile birlikte 6 temel alan üzerinden önceliklendirdikleri faaliyet alanları; ayrıntılı olarak incelendiğinde, 4 basamaklı kodlama sistemine göre 95, 6 basamaklı kodlama sistemine göre 668 farklı faaliyet alanını temsil etmektedir. Bu nedenlerden ötürü, Kümelenme komitesinin NACE rev.1.1 in 2 li sınıflandırmasına göre önceliklendirmiş olduğu faaliyet alanları üzerinde çalışma yapabilmek için, saha çalışması öncesinde bir Faaliyet Alanı Seçimi çalışması gerçekleştirilmiştir. NACE rev.1.1. e göre 4 ve 6 basamaklı faaliyet viii

9 alanları üzerinde yapılan ayrıntılı inceleme ve analizler sonucunda, İZKA Yönetim Kurulu tarafından 2 basamaklı NACE rev.1.1. e göre önceliklendirilmiş faaaliyet alanları aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi detaylandırılmıştır. SAHA ÇALIŞMASI İÇİN BELİRLENEN FAALİYET ALANLARI Araç Üstü Ekipman Gelinlik, Abiye ve Sünnet Kıyafetleri Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları Lojistik Konserve Gıda Kimya: Temizlik Malzemeleri, Kozmetik ve Boya Çalışmanın ikinci aşamasında, bir saha çalışması yürütülmüş, 100 farklı kurum ve kuruluş ile Yüzyüze görüşmeler gerçekleştirilmiş ve 3 farklı analiz sonucunda incelenen faaliyet alanlarının kümelenme düzeyleri analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen analizlerle ilgili açıklama aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Aşağıda saha çalışmasının ikinci aşamasının süreci yer almaktadır. ix

10 Saha çalışmasında kullanılan analizlere ilgili açıklama aşağıdaki tabloda yer almaktadır. İZMİR KÜMELENME STRATEJİSİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ SAHA ÇALIŞMASI KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN ANALİZLER İş ve İhtiyaç Analizi Firmaların, 2 yaşamsal işletme fonksiyonu (Pazarlama ve Üretim) ve bunların 5 temel kaynağa (İnsan Kaynağı, Finansman Kaynağı, Maddi Duran Varlıklar, Bilgi ve Deneyim Kaynakları, İlişkiler ve İletişim Ağı) duydukları ihtiyaçlar açısından değerlendirilmesi prensibine dayanan Fonksiyon-Kaynak Matriksi 1 yöntemi esas alınarak gerçekleştirilmiştir. İş ve İhtiyaç Analizi nin değerlendirme sürecinde Likert Ölçeği nin kullanılmıştır. Değerlendirme: 1- KESİNLİKLE YETERSİZ DÜZEYDE, 2- YETERSİZ DÜZEYDE,3- NE YETERLİ / NE YETERSİZ DÜZEYDE, 4- YETERLİ, DÜZEYDE, 5- KESİNLİKLE YETERLİ DÜZEYDE ölçekleri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Küme Dinamiği Analizi Kümenin ilişkide olduğu kurumları, ilişkilerdeki iletişim merkezlerini, iletişim yoğunluklarını ve anahtar kişi ve kurumları ortaya koymaya yönelik bir analiz olarak tasarlanmış ve gerçekleştirilmiştir. Kümelenme Düzeyi Analizi Kümelenme düzeyi analizi için 4 ana başlık (Pazarlama Etkinliği, Yönetim Etkinliği, Üretim Etkinliği ve Kümelenme Kapasitesi) altında 10 farklı gösterge (iç pazarda etkinlik düzeyi, dış pazarda etkinlik düzeyi, kalite yönetim sistemi sertifikasyon düzeyi, departmanlaşma düzeyi, AR-GE ve Tasarım düzeyi, istihdam düzeyi, firma büyüklüğü düzeyi, üniversite ve AR-GE kuruluşları ile ilişki düzeyi, sektörel örgütlenme düzeyi, işbirliğine yönelik istek ve motivasyon düzeyi) geliştirilmiştir. Geliştirilmiş olan her bir gösterge; kavramsal ve tanımlayıcı bir yöntemle, 3 lü bir ölçek üzerinden (1: düşük seviyede, 2: orta seviyede, 3: yüksek seviyede) puanlanmış ve her bir faaliyet alanı için ayrıca 10 farklı göstergeden almış olduğu toplam puanlar endekslenmiştir (i=100). Çalışmanın sonucunda, Kümelenme komitesi tarafından önceliklendirilmiş olan sektörlerin kümelenme düzeyleri analiz edilmiş, bu kümeler sınıflandırılmıştır. Gerçekleştirilmiş olan Kümelenme Düzeyi Analizi aşağıda yer almaktadır. 1 BMS, Management System: Guide for Enterprise Competitiveness, International Trade Centre, ITC UNCTAD/WTO, Geneva, x

11 Kümelenme Düzeyi Analizi Gerçekleştirilen Kümelenme Düzeyi Analizi sonucunda bir Küme Tipolojisi geliştirilmiş, analiz edilen kümeler bu tipolojiye göre sınıflandırılmış, her bir kategori için politika öneriler yapılmıştır. Aşağıdaki tablo küme tipolojisi ve geliştirilmiş politika önerilerini içermektedir. xi

12 Küme Tipolojisi OLGUN KÜME GELİŞMEKTE OLAN KÜMELER POTANSİYEL YOĞUNLAŞMALAR ENDEKS ARALIĞI Endeks Değeri KÜME Endüstriyel Havalandırma İklimlendirme ve Soğutma Konserve Gıda Kimya Araç Üstü Ekipman Lojistik Gelinlik ve Abiye Kıyafet Politika Önerisi -İhtiyaç belirlemeye, planlamaya ve desteklemeye yönelik programlar geliştirilmeli - İşbirliğini geliştirmeye yönelik programlar geliştirilmeli, - Kümelenme yaklaşımını yaygınlaştırmaya yönelik programlar geliştirilmeli, - sektörel örgütlenmeyi cesaretlendirici programlar geliştirilmeli, - Kurumsal kapasite artışına yönelik programlar geliştirilip, - Kümelenme yaklaşımını yaygınlaştırmaya yönelik programlar geliştirilmeli, -Uluslararasılaşma programları geliştirilmeli, - insan kaynağı kalitesini geliştirici programlar uygulanmalı, Üniversite Sanayi İşbirliğini geliştirici programlar geliştirilmeli Birçok yönüyle Türkiye de bugüne kadar yapılan kümelenme çalışmaları içinde en kapsamlısı olan İZKA nın İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi ni diğerlerinden ayıran en önemli özellikler şunlardır: o o o En güncel (2008) verilerin (istihdam, firma sayısı, ihracat) kullanılması, Farklı göstergeler oluşturabilme imkanı yaratmak amacıyla 6 lı NACE kodu (rev.1.1.) temelinde faaliyet alanlarının yutiçi ve yurtdışı satışları, yatırım indirimleri ve AR-GE harcamaları, Marka, Patent, Endüstriyel Faydalı Model gibi yeni verilerin derlenmesi ve ilave göstergeler geliştirilmesi, İlk kez ilçeler bazında istatistiksel analizler gerçekleştirilmesi. xii

13 o Kümelenme düzeyini analiz etmek için bir kümelenme düzeyi analizi yönteminin geliştirilmiş olması, o Kümelenme seviyelerine göre kümeleri gruplandırmak için bir gruplandırma yönteminin geliştirilmiş olması, o o Kümelerin iç dinamiklerini anlamak, ilişkileri belirleyebilmek için bir küme dinamiği analizi yönteminin geliştirilmiş olması, Gelecekte kümelerin destek ihtiyaçlarını belirlemek ve bu ihtiyaçlara göre desteklenmeleri için iş ve ihtiyaç analizi yönteminin geliştirilmiş olması xiii

14 2. G i r i ş Bilindiği üzere Kümelenme, günümüzün bölgesel kalkınma politikalarının temel araçlarından birisi halini almıştır. Çok sayıda akademisyen, kalkınma ekonomisti ve uzman bölgesel kalkınma stratejilerini kümelenme yardımıyla gerçekleştirmek istemektedir. Kümelenme firmaların en iyi bildikleri işe yoğunlaşmalarını sağladığı gibi çok da iyi olmadıkları işlerle vakit kaybetmelerini engellemektedir. Bu sayede, neredeyse bütünsel bir sistem şeklinde çalışma olanağına sahip olan firmalar kaynaklarını daha verimli ve kolektif olarak kullanarak tek başlarına üretebileceklerinden daha büyük bir çıktı ortaya koymaktadırlar. Rekabetçi hale gelen piyasalar ve hızlı ve kendilerine özel cevaplar isteyen seçici müşteriler de dikkate alındığında, Kümelenme temel alınarak oluşturulan politikaların kamunun verimini artırdığı gözlenmektedir. Kümeler aynı zamanda kendi kendine yeten bir ekonomik gelişmeye yol açarlar. Lokasyon avantajı benzer ve tamamlayıcı girişimleri cesaretlendirir ve böylece yeni kümelerin ortaya çıkmasını sağlar. Başarılı firmalar bu yeni ortamda hayatta kalabilmek için sürekli yenilikler yapmak zorundadırlar ve dolayısıyla da bu özel durumlarını dikkate alacak, kendisi de yenilikçi olacak ve tıpkı bir firma gibi hızlı ve ihtiyaca özel hizmetler sunabilecek bir kamu ihtiyacı ortaya çıkmaktadır. İncelemekte olduğunuz bu çalışmanın ilk üç bölümünde, bugüne kadar gerçekleştirilen çalışmalar tarihsel çerçevede kısaca özetlenmektedir. Saha çalışması yöntemi hakkında bilgi verilen dördüncü bölümün ardından, beşinci bölümde İstatistik Analizde ortaya çıkan sektörler arasından, İZKA yönetim kurulu onayı ile kümelenme komitesi tarafından önceliklendirilen faaliyet alanları üzerinde gerçekleştirilen saha çalışması sonuçları değerlendirilmiştir. Çalışmanın altıncı bölümünde, gerçekleştirilen saha çalışması ve geliştirilen yöntemlerin ışığında, bir sınıflandırma metodolojisi geliştirilmiş ve gelecekte uygulanması önerilen politikalar belirtilmiştir. 1

15 Çalışma sırasında faydalanılan kaynaklar ve çalışmanın ekleri, takip eden yedinci ve sekizinci bölümlerde yer almaktadır. İzmir Kalkınma Ajansı nın İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi başlıklı çalışması, bu anlamda, Türkiye için bir pilot model oluşturması ve gerek istatistik bölümünün (kantitatif çalışma) gerekse Başarılı ve Yenilikçi firmaların oluşturduğu bir ekonomik sistem; kendisi de Yenilikçi olan ve tıpkı bir firma gibi hızlı ve ihtiyaca özel hizmetler sunabilen kamu idareleri tarafından geliştirilebilir. bu saha çalışmasının (kalitatif çalışma) metodolojik yenilikler ortaya koyması gibi önemli yaklaşım değişikliklerinin ötesinde, Yerel Ekonomi nin yerel kurumlarca planlanması, desteklenmesi ve gözlemlenmesi adına önemli bir dönüm noktasını teşkil etmektedir. 2

16 3. D ü n y a d a K ü m e l e n m e Ç a l ı ş m a l a r ı Neoklasik İktisat Okulu nun kurucusu ve en önemli temsilcilerinden Alfred Marshall; günümüzden tam 120 yıl önce, 1890 yılında yayınladığı Ekonominin Esasları isimli çok bilinen eserinde daha önce hiçbir iktisatçının üzerinde yoğunlaşmadığı Dış Ticaret ve Piyasa Dalgalanmaları gibi konuları irdelemekle kalmamış günümüzde çoğu batı ekonomisinde bölgesel ekonomik kalkınma için vazgeçilmesi imkânsız kabul edilen Sanayi Kümeleri 2 nden ilk kez bahseden iktisatçı da olmuştur. Gerçekten de, tıpkı Marshall ın belirttiği gibi, bazı sanayiler, bazı bölgelerde diğerlerine oranla daha fazla yoğunlaşmıştır. Nitelikli işgücü ve bilgiye ulaşabilmenin sağladığı 1890 Sanayilerin belirli bölgelerde kümelenmesi birçok etkene dayanmakla beraber, bunlardan en önemlileri iklim ve toprak özellikleri, su ve karayolu ile kolay ulaşım ve maden ocaklarına yakınlık gibi fiziksel özelliklerdir. - Alfred Marshall üstünlükler, rakiplerin birbirlerinden eleman çalması veya firma ticari sırlarını öğrenmesi tehlikesinden daha baskın çıktığı şirketler, rakipleri de dahil olmak üzere diğer firmaların yakınında kurulma eğilimi göstermektedirler. Afyon mermerinden ötürü mermercilerin Afyon da, kömür ocaklarının ise Soma ve Zonguldak ta yerleşik olması ve bu bölgelerde ağır yük taşımaya uygun taşımacılık kooperatiflerinin bulunması, kümelenmenin en basit açıklanabilir örneklerini teşkil etmektedir. Sanayinin temel seviyedeki bu kümelenmesi, iş idaresinin görevlerinde ve işgücünün makine sanayisinde uzmanlaşmasında modern gelişmelere yol açmıştır 3. 2 Alfred Marshall, Ekonominin Esasları (Principles of Economics) isimli eserinde; birebir Türkçe ye çevirildiğinde sanayilerin yerelleşmesi (localization of industries) terimini kullanmış ancak yine aynı eserde söz konusu sanayi yerelleşmesini alan ekonomileri, işgücünde uzmanlaşma gibi çağının çok ötesindeki konularla bir arada değerlendirmiştir. Bu perspektifle bakıldığında, kümelenme teorisinin başlangıcını bilim adamına saygı açısından A. Marshall a dayandırmak uygun görülmektedir. Bu nedenle orijinal metinlerde yazarı tarafından localization olarak kullanılan tanım, Türkçe ye yerelleşme değil, kümelenme olarak çevrilmiştir. 3 Alfred Marshall, Principles of Economics, McMillan and Co. Ltd., London, 8. Baskı, 1920, Bölüm IV. X, s.27 3

17 Küme, sınırları belirli bir coğrafi bölgede yoğunlaşmış aralarında iş bağlantısı, diyalog ve iletişime yönelik aktif kanallar bulunan özelleşmiş bir altyapı, ortak nitelikli işgücü havuzu ve hizmetleri paylaşan; ortak fırsatlar ve tehditlerle karşı karşıya kalan benzer, ilişkili ve birbirini destekleyici firmalar topluluğu olarak tanımlanmaktadır. Uzmanlar ve akademisyenler, bir coğrafi bölgede yoğunlaşmış, benzer tedarik zinciri ve bilgi süreçlerine sahip firmaların ilişkilerinin önem düzeyini incelemesi İtibarıyle sektör kavramından ayrılan küme tanımı üzerinde şaşırtıcı şekilde hemfikir olmuş gözükmektedirler. Alfred Marshall dan günümüze kadar ekonomistler, firmaların belirli bölgelerde öbeklenmelerinin nedenlerinin yanı sıra, bu öbeklenmelerin bölgesel ve ulusal ekonomi üzerindeki etkilerini uzun yıllar boyu araştırmışlardır. İlk önceleri ekonomistlerin, daha sonraları ise devletlerin ekonomi politikalarına yön verenlerin konuya verdikleri büyük önemin başlıca sebebi, tıpkı Alfred Marshall ın 100 yıl önce de belirttiği gibi, kümelenmenin rekabet Sınırları belirli bir coğrafi bölgede yoğunlaşmış, aralarında iş bağlantısı, diyalog ve iletişime yönelik aktif kanallar bulunan, özel leşmiş bir altyapı, ortak işgücü havuzu ve hizmetleri paylaşan; ortak fırsat ve tehditlerle karşı karşıya kalan, benzer, ilişkili ve destekleyici firmaların yoğunlaşması avantajlarını da beraberinde getirmesidir. Yine şaşırtıcı bir şekilde, Alfred Marshall dan tam 100 yıl sonra, aslen bir uçak mühendisi olan Michael E. Porter, kümelenmeden bahsetmiş, kümelenme temelli kalkınma modellerinin popülerlik kazanmasına, doğrudan önemli bir katkı sağlamıştır. Kümelerle ilgili farklı tipolojiler yapılmış olsa da, en uygun ve anlaşılır olanlarından birinin aşağıda Tablo 1 de yer alan tipoloji olduğu söylenebilir. 4

18 TABLO 1: KÜME TIPOLOJISI 4 - KAPSAMINA GÖRE KÜME YEREL KÜMELER DIŞA DÖNÜK YENİLİKÇİ- KÜMELER DOĞAL KAYNAĞA DAYALI KÜMELER AÇIKLAMA Bu iş kümeleri tüm bölgelerde yer alan ve yerel nüfusun ihtiyacını karşılamak için gerekli ürün ve hizmetleri üreten iş kümeleridir. (örnek: bakkallar, ekmek fırınları) Bu iş kümeleri diğer bölge ve uluslarla rekabet eden ürün ve hizmet üretirler, ulusal veya küresel çapta rekabet ederler (otomotiv veya tıbbi aletler iş kümeleri gibi) ve az sayıda bölgede yoğunlaşma eğilimindedirler. Bu iş kümeleri, belirli bir doğal kaynağı bolca bulunduran bölgelerde kuruludurlar (Afyon daki mermerciler gibi). Diğer bir başarılı Küme Tipolojisi de Tablo 2 de gösterilmiştir. TABLO 2: KÜME TIPOLOJISI 5 - İLIŞKILERE GÖRE KÜME DİKEY KÜME YATAY KÜME AÇIKLAMA Tedarik zincirlerinde gözlenen, doğrudan alıcı satıcı ilişkisinin yansıtıldığı tipik dikey ilişkidir. Bu tarz ilişkiler ve tedarik zincirleri genellikle büyük şirketlerin etrafında gerçekleşir. Aynı veya benzer müşteri yapısı, benzer teknoloji kullanımı, birbirlerine yakın dağıtım kanalları, ortak işgücü niteliği, benzer kaynak gereksinimi, ortak altyapı ihtiyacı ile birbirlerine bağlı firma ve firma grupları arasındaki yatay ilişkilerdir. Dünyadaki en bilenen ve başarılı kümelenme örnekleri aşağıdaki Tablo 3 de yer almaktadır. 4 M. E. Porter ve diğerleri, CLUSTERS OF INNOVATION: Regional Foundations of U.S. Competitiveness, Council of Competitiveness, Washington, 1. Baskı, 2001, s Donald F. Smith, Jr. ve diğerleri, CLUSTER BASED COMMUNITY DEVELOPMENT STRATEGIES, Center for Economic Development, Carnegie Mellon University, Pittsburg, Kasım 2002, s.7 5

19 TABLO 3:DÜNYA DAKİ EN BİLİNEN VE BAŞARILI KÜMELER KÜME Silikon Vadisi 6, ABD Kaliforniya (Üzüm ve Şarap Üreticileri Kümesi), A.B.D. Havacılık ve Uzay Kümesi, Fransa Hollywood, ABD AÇIKLAMA 1900 lü yılların başlarından itibaren Amerikan Deniz Kuvvetleri nin Araştırma Merkezi olan bölge, 1951 yılında Stanford Üniversitesi nin burada bir teknoloji parkı kurması ile dünyanın en önemli İleri teknoloji merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bugün bölgede in üzerinde ileri teknoloji şirketi yer almakta, in üzerinde nitelikli ve yüksek ücretli çalışan bölgede istihdam edilmektedir. Uzun yıllar boyunca ( ) kaliteli ve önemli üreticilerin yer aldığı küme, yılları arasında önce içki yasağı, ardından Dünya savaşının sekteye uğratması ile güç kaybetmiş olsa da, 1965 yılından itibaren, büyük üreticilerin şarap imalatına eğilmesiyle birlikte büyümüştür yılında, Avrupa Birliğinin bir projesi olarak, AIRBUS, EADS, Dassault, Alstom, AIR FRANCE ve CNES gibi kamu kuruluşları, Pireneler de belirlenmiş bir organize sanayi bölgesine taşınmıştır. Bu projenin ardından, bu kurumlar için çalışan küçük, orta ve büyük ölçekli diğer sanayiler bu bölgeye yaklaşma eğilimi göstermişlerdir. Bölgede, yer alan 1300 şirkette, nitelikli personel çalışmaktadır yılında, Los Angeles a en yakın peyzajı düzgün kırsal alan olduğu için film platosu haline getirilen Hollywood, 1915 yılında tüm önemli film stüdyolarına ev sahipliği yapar hale gelmiştir lı yıllarda Amerikan Sinema Endüstrisinin tamamına ev sahipliği yapmaya başlayan Hollywood, 2005 yılında çıkarılan özel bir yasayla sınırlarının belirlenmesinin ardından özel haklar tanınmış bir bölge haline dönüştürülmüştür. Dünyadaki başarılı kümelenme örnekleri incelendiğinde, birkaç uç örnek haricinde, sanayi kümelenmelerinin kendiliğinden oluştuğu gerçeğiyle karşı karşıya kalmaktayız. Gerçekten de, üzerinde odaklanılması gereken en önemli konu sanayi kümelerinin nasıl oluştukları değil, bulundukları bölgenin kalkınmasına yardımcı olacak sanayi kümelerinin doğru bir biçimde tespit edilmeleri ve uygun politikalarla genişlemelerinin sağlanmasıdır. 6 Santa Clara, San Francisco da kurulu Mikro İşlemci, Bilgisayar ve İleri teknoloji firmalarını ifade eden bir mitonomi. 6

20 4. T ü r k i y e d e K ü m e l e n m e Ç a l ı ş m a l a r ı 2000 li yıllara dek ülkemizde kümelenme ve kümelenme temelli kalkınma konusunda yeterli seviyede akademik çalışma yapılmadığı gibi, Türkiye nin kümelenme haritası ve firma öbeklenmelerine ilişkin önemli bir araştırma da gözlemlenmemiştir yılından sonra ise, konu ülkemizde geniş bir kesimin ilgi alanı haline gelmiş, bu sayede de kamu otoritesi, kümelenme esaslı kalkınma modellerine ilişkin çalışmaları hızlandırmıştır. Türkiye deki kümelenme çalışmaları aşağıdaki tabloda incelenebilir. TABLO 4: TÜRKIYE'DEKI KÜMELENME ÇALIŞMALARI KÜMELENME ÇALIŞMASI Sultanahmet Turizm Kümesi (2000) Ankara Bilişim Kümelenmesi Çalışması (2004) Konya Otomotiv Yan Sanayi Kümelenmesi Çalışması (2005) Adıyaman Tekstil Kümelenme Çalışması (2006) Türkiye de Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi (2008) AÇIKLAMA CAT ekibi tarafından gerçekleştirilen proje kapsamında, Sultanahmet bölgesinde bulunan turizm sektöründeki firmalar üzerinde çalışmalar yürütülmüştür. Gerçekleştirilen çalışma, ODTÜ-Teknokent te bulunan bilişim firmalarının dinamiklerini anlamaya yönelik bir öğrenme sürecini oluşturmuştur yılında DPT ve Konya Sanayi Odası tarafından başlatılan çalışma halen devam etmekte olup, bir süre daha devam edecek bir proje görünümü arz etmektedir Gap-GİDEM projesi kapsamında, Adıyaman ilinde fason hazır giyim ürünleri imal eden üreticiler, Adıyaman Tekstil Hazır Giyim Kümelenme Derneği adı altında örgütlenmişlerdir. Bu proje, Gap- Gidem projesine önemli bir öğrenme deneyimi sağlamıştır. DTM koordinasyonunda yürütülen bu proje, Türkiye de daha önce gerçekleştirilmiş olan ve nispeten koordinasyondan uzak projelere oranla daha yüksek bir başarı sergilemiştir. Proje, kümelenme kavramının bilinirliğinin artmasında önemli rol oynadığı gibi, kamu idareleri nezrinde bir kümelenme stratejisi geliştirme çalışması başlatması açısından da oldukça başarılı olmuştur. 7

21 Türkiye de günümüze dek gerçekleştirilen kümelenme çalışmaları değerlendirildiğinde, söz konusu çalışmaların ortak faydasının iş dünyasında ve ekonomi politikasına yön veren kurumlarda kümelenme konusunda yarattıkları bilinç ve farkındalık olduğu söylenebilir. Öte yandan bu çalışmalarda istatistiksel haritalamanın eksik veya yetersiz veri ile yapılmasından kaynaklanan yeterince kantitatif olamama, kalitatif analizlerin yetersizliğinden ötürü de sürdürülebilirlik sıkıntısı gibi sorunların bulunduğu da göz ardı edilmemelidir. Sonuç olarak, Türkiye de 2000 yılında başlayan ve günümüze dek önemli bir çoğunluğu Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ve benzeri uluslararası kuruluşlarca yürütülen projeler kapsamında gerçekleştirilen kümelenme çalışmaları önemli bir öğrenme deneyimi elde edilmesine bundan sonra gerçekleştirilecek çalışmaların doğru tasarlanmasına ve sonuçlarının etkinliğinin arttırılmasına yardımcı olacak verilerin toplanmasına katkıda bulunmuştur. 8

22 5. İ z m i r K a l k ı n m a A j a n s ı n ı n K ü m e l e n m e Ç a l ı ş m a l a r ı İzmir Kalkınma Ajansı nın (İZKA) kümelenme konusunda gerçekleştirmiş olduğu ilk çalışma 2007 yılı içerisinde tamamlanmış olan İzmir için Stratejik ve Yükselen Sektörler çalışmasıdır. İZKA bu çalışmayla, İzmir ilinde ilçeler bazında anahtar, yükselen ve stratejik sektörleri belirlemiştir 7. Öte yandan, İzmir Kalkınma Ajansı nın kümelenme konusundaki en önemli çalışması, 2009 yılı içinde başlattığı İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi projesidir. İncelemekte olduğunuz bu raporun, bileşenlerinden birini oluşturduğu, İZKA nın İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi projesinde bölgesel bir kümelenme stratejisi oluşturulması hedeflenmektedir. İZKA tarafından 2009 yılının Eylül ayında başlatılan çalışmanın istatistiksel analiz bölümü, yine 2009 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Birçok yönüyle Türkiye de bugüne kadar yapılan kümelenme çalışmaları içinde en kapsamlısı olan İstatistiksel Analiz bölümünü diğerlerinden ayıran en önemli özellikler şunlardır: o o o En güncel (2008) verilerin (istihdam, firma sayısı, ihracat) kullanılması, Farklı göstergeler oluşturabilme imkanı yaratmak amacıyla 2 li ve 4 lü NACE kodu (rev.1.1.) temelinde faaliyet alanlarının yurtiçi ve yurtdışı satışları, yatırım indirimleri ve AR-GE harcamaları, Marka, Patent, Endüstriyel Faydalı Model gibi yeni verilerin derlenmesi ve ilave göstergeler geliştirilmesi, İlk kez ilçeler bazında istatistiksel analizler gerçekleştirilmesi. 7 Suna S. Yaşar, Hülya Ulusoy Sungur, Yunus Akıncı, İzmir için Stratejik ve Yükselen Sektörler, İzmir Kalkınma Ajansı, İzmir, 1. Baskı, Haziran 2009, s.11 9

23 İzmir Kalkınma Ajansı nın İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi ne ait iş akış süreci aşağıda Şekil 1 de verilmiştir. ŞEKİL 1: İZMİR'İN KÜMELENME STRATEJİSİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ SÜRECİ Şekil 1 den de takip edilebileceği gibi, İZKA dört aşamalı bir süreç planlamıştır. Çalışmanın ilk aşamasında gerek çalışmanın sahiplenilmesinin sağlanması, gerekse kurumlar arası eşgüdüm ve işbirliğinin oluşturulması ve gelecekteki çalışmalarda kurumlar arası işbirliğinin ihdas edilmesi için İzmir de yer alan önemli kurum ve kuruluşların temsilcilerinden bir kümelenme komitesi oluşturulmuştur. Kümelenme Komitesi, İZKA nın kümelenme konusundaki çalışmalarının ve Şekil 1 de yer alan iş planının detaylarının değerlendirildiği kendi görevleri üzerinde fikir alışverişinde bulunduğu ilk toplantısını 29 Eylül 2009 tarihinde gerçekleştirmiştir. 10

24 İZKA nın kümelenme çalışmalarının ikinci adımının ilk bölümünde niceliksel (kantitatif) analizler 8 gerçekleştirilmiştir. Niceliksel analiz çalışmasının aşamaları aşağıda Şekil 2 de ayrıntılı olarak gösterilmiştir. 5 aşamadan oluşan Niceliksel ŞEKİL 2: NİCELİKSEL ANALİZLER Analizler 2009 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Gerçekleştirilen niceliksel analizler, her aşamasında daha önce yapılan çalışmalardan önemli ölçüde ayrılacak farklılıkları içinde barındırmaktadır. İlk kez bu çalışma kapsamında, en güncel veriler kullanılmış (2008 yılı), farklı veri sağlayıcılardan yararlanılmış (Maliye Bakanlığı, TOBB, EİB, EBSO, İZTO, TPE, Bazı ilçe Ticaret ve Sanayi Odaları, SGK), elde edilen veriler karşılaştırılmış, doğrulanmış ve entegre edilmiş, verilerin incelenmesinde genel kabul görmüş kümelenme parametreleri olan büyüklük, başatlık, uzmanlaşmanın yanı sıra, ihracattaki değişim, toplam satışlardaki değişim, firma sayısındaki değişim ve marka tescil sayısındaki değişim gibi yenilikçi performans kriterleri kullanılmış, çalışma sadece il düzeyinde değil, aynı zamanda İzmir in ilçelerini de kapsayacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Niceliksel analizler, 5 Kasım 2009 tarihinde gerçekleştirilen Kümelenme Komitesi toplantısında komite üyeleri ile paylaşılmıştır. 8 Zeynep Tura, İzmir ili ve İlçelerinin Kümelenme Stratejilerini Geliştirmeye Yönelik İstatistiksel Analiz Çalışması, İzmir Kalkınma Ajansı, İzmir, yayınlanmamış rapor 11

25 İzmir in 30 ilçesinin verilerini kapsayan çalışma ile 62 ana faaliyet alanı (NACE rev li sınıflandırma yöntemine göre) kapsanmıştır. Çalışma sonucunda, İzmir de 14 farklı faaliyet alanında yoğunlaşma (2 li NACE rev e göre) tespit edilmiştir. Kümelenme Komitesi, istatistiksel çalışma ile öne çıkan sektörleri değerlendirmiş ve bu sektörlerden önceliklendirilenler üzerinde bir saha çalışması yürütülmesine karar vermiştir. İZKA nın istatistik çalışmasında öne çıkan, diğerlerine oranla daha fazla yoğunlaştığı gözlenen 14 faaliyet alanı ile Kümelendirme Komitesi tarafından bunlar arasından seçilerek önceliklendirilen faaliyet alanları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 5 de yer alan faaliyet alanlarından, NACE, rev.1.1 e göre 2 li TABLO 5:YOĞUNLAŞMA BELIRLENEN FAALIYET ALANLARI sınıflama kodu 15, 18, 24, 29, 34 ve 51 olan faaliyet alanları Kümelendirme NACE, rev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu Faaliyet Alanı Açıklaması Komitesi tarafından önceliklendirilmiş; sonrasında, toptan ticaret sektörü, kümelenme yaklaşımında tüm 15 Gıda Ürünleri ve İçecek İmalatı 18 Giyim Eşyası ve Kürk İmalatı 24 Kimyasal Madde ve Ürünlerin İmalatı 27 Ana Metal Sanayi 28 Fabrikasyon Metal Ürünlerin İmalatı 29 Genel Makine ve Techizat İmalatı 34 Motorlu Kara Taşıtları İmalatı 36 Mobilya ve Diğer Ürünler İmalatı 51 Toptan Ticaret 52 Perakende Ticaret 60 Karayolu Taşımacılığı 63 Destekleyici Ulaştırma Hizmetleri 92 Eğlence, Dinlenme, Kültür ve Sporla ilgili Faaliyetler 93 Diğer Hizmet Faaliyetleri sektörler için tedarik zincirinin bir parçası olarak düşünülmüş ve saha çalışmasında incelenecek olan sektörler arasında yer almamıştır. Ayrıca, İZKA nın Bölgesel Gelişme Planı çerçevesinde öne çıkan Lojistik sektörünün de bu kapsamda ele alınması amacıyla 60 ve 63 kodlu faaliyet alanları da saha çalışması kapsamında ele alınması gereken faaliyet alanları olarak belirlenmiştir. Nihayetinde, 15, 18, 24, 29, 34, 60 ve 12

26 63 (60 ve 63 kodlu faaliyet alanları birlikte Lojistik başlığı altında) olanlar (Tablo 5 de açık mavi renk ile işaretlenmiş olanlar) önceliklendirilmiş ve bunların çalışmanın niteliksel (kantitatif) bölümü olan saha araştırmasında derinlemesine incelenmesine karar verilmiştir. Bu rapor, İZKA ve Kümelenme Komitesi nin, kümelenme yaklaşımı açısından derinlemesine incelenmesine karar verdikleri faaliyet alanlarının, kümelenme açısından durumlarını ortaya koymak üzerine hazırlanmıştır. 13

27 6. K ü m e l e n m e S a h a Ç a l ı ş m a s ı Kümelenme Saha Çalışması, bir önceki aşama olan istatistiksel analiz sürecinde yoğunlaşma tespit edilen faaliyet alanlarının kümelenme potansiyellerini belirlemek, sınıflandırmak ve İZKA nın İzmir Kümelenme Stratejisinin Geliştirilmesi Projesi ne temel oluşturmak amacı ile ila tarihleri arasında gerçekleştirilmiş ve raporlanmıştır. ŞEKIL 3: SAHA ÇALIŞMASI Bir önceki bölümde de belirtildiği gibi, gerçekleştirilen İstatistik Çalışmasında NACE 9 rev.1.1. e göre 2 li düzeyde 14 faaliyet alanında yoğunlaşma belirlenmiştir. Kümelenme komitesi; uzman görüşleri ve İZKA nın daha önce gerçekleştirdiği çalışmalar ışığında istatistiksel çalışma ile yoğunlaşma tespit edilen faaliyet alanlarından 6 sını önceliklendirmiştir. İZKA nın Kümelenme Komitesi ile birlikte önceliklendirdikleri faaliyet alanları Şekil 3 de gösterilmektedir. TABLO 6: SAHA ÇALIŞMASI İÇİN ÖNCELİKLENDİRİLEN SEKTÖRLER 9 NACE: (Fransızca: Nomenclature Statistique des Activités économiques dans la Communauté Européenne kelimelerinin baş harflerinden oluşan tanımlama), Avrupa Birliği İstatistiksel Sanayi Sınıflandırma Sistemidir. 14

28 Geleneksel Ekonomik Analizler, Sanayileri; Üretim, Tarım, Hizmetler gibi sektörlerin altında toplar. Bu sektörler (faaliyet alanları), SIC, ISIC, NACE gibi sınıflandırma kodları ile tasnif edilir. Şirketleri büyük bir ekonomik sistemin parçaları olarak değerlendiren bu sınıflandırma metotları; firmalar arası ilişki dinamiklerini incelemek için yeterli değildir. 7 de gösterilmiştir. Öte yandan, NACE rev1.1. e göre, Giyim Eşyası ve Kürk İmalatı veya Gıda Ürünleri ve İçecek İmalatı gibi 2 basamaklı faaliyet alanları saha çalışması için yeterli detayda bilgi vermemektedir. Örneğin, Giyim Eşyası ve Kürk İmalatı, kendi içinde 6 farklı 4 basamaklı faaliyet kodunu, 35 farklı 6 basamaklı faaliyet kodunu temsil etmektedir. Kümelenme Komitesi tarafından önceliklendirilmiş olan faaliyet alanlarının detaylarına ilişkin açıklamalar Tablo TABLO 7: ALT FAALİYET ALANLARI Tablo 7 de görüldüğü gibi, İZKA nın Kümelenme Komitesi ile birlikte 6 temel alan üzerinden önceliklendirdikleri faaliyet alanları; ayrıntılı olarak incelendiğinde, 4 basamaklı kodlama sistemine göre 95, 6 basamaklı kodlama sistemine göre 668 farklı faaliyet alanını temsil etmektedir. Bu nedenlerden ötürü, Kümelenme komitesinin NACE rev.1.1 in 2 li sınıflandırmasına göre önceliklendirmiş olduğu faaliyet alanları üzerinde çalışma yapabilmek için, saha çalışması öncesinde bir Faaliyet Alanı Seçimi çalışması gerçekleştirilmiştir. 15

29 Şekil 4 ve Şekil 5 de detayları verilen Saha Çalışması 2 aşamalı bir süreç olarak gerçekleştirilmiştir. ŞEKIL 4: SAHA ÇALIŞMASI - AŞAMA 1 Çalışmanın birinci aşamasında, yukarıda belirtildiği gibi, İstatistik Çalışma sonuçları, Kümelenme Komitesi tarafından değerlendirilmiş ve Tablo 7 de yer alan faaliyet alanlarını önceliklendirilmiştir. İzmir Kalkınma Ajansı nın Yönetim Kurulu, Kümelenme Komitesinin bu kararını incelemiş ve onaylamıştır. İZKA Yönetim Kurulu nun kararını müteakip, Saha Çalışması Ekibi, İstatistik Çalışma da 2 basamaklı NACE rev.1.1. temelinde yoğunlaşma tespit edilen faaliyet alanlarından önceliklendirilmiş olanları ele almış ve Maliye Bakanlığı nın 4 ve 6 basamaklı firma yoğunlaşma tablolarından, aşağıda anlatıldığı biçimde alt sektörleri tespit etmiştir. Alt sektörlerin seçimi sırasında, NACE rev1.1 e göre her bir 2 basamaklı faaliyet alanı Maliye Bakanlığı nın aktif mükellef sayıları üzerinden incelenmiş, İzmir deki aktif mükellef sayısının Türkiye deki aktif mükellef sayısına oranla en yüksek olduğu NACE rev 1.1. e göre 4 basamaklı faaliyet alanları tespit edilmiştir. NACE rev.1.1. e göre 4 ve 6 basamaklı faaliyet alanları üzerinde yapılan ayrıntılı inceleme ve analizler sonucunda, İZKA Yönetim Kurulu tarafından 2 basamaklı NACE rev.1.1. e göre önceliklendirilmiş faaaliyet alanları aşağıdaki tablolarda görüdüğü gibi detaylandırılmıştır. 16

30 TABLO 8:15 GIDA ÜRÜNLERİ VE İÇECEK İMALATI FAALİYET ALANINDAKİ FİRMA YOĞUNLAŞMASI NACErev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu 15 Gıda Ürünleri ve İçecek İmalatı Alt Sektör Yoğunlaşması (izmir deki Aktif Vergi Mükellefi / Türkiye deki Aktif Vergi Mükellefi) % MEYVE KONSERVESİ İMALATI SALAMURA YAPRAK İMALATI SEBZE VE MEYVELERİN DONDURULMASI VE KURUTULMASI SEBZE VE MEYVELERİN KONSERVELENMESİ TURŞU İMALATI YAŞ MEYVE KURUTMA TESİSLERİ BAHARAT İMALATI - BAHARAT FABRİKASI HARDAL, LEZZET VERİCİLER VE SOSLAR İMALATI (KETÇAP VB.) SALÇA İMALATI SİRKE İMALATI BAHARAT, SOSLAR, SİRKE DIŞINDA KALAN DİĞER ÇEŞNİ MADDELERİNİN İMALATI % ŞIRA İMALATI ŞARAP İMALATI(Sofralık, Özel Bölgelerde Yetiştirilmiş Kaliteli) % BİRA İMALATI (ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ) TABLO 9: 18 GİYİM EŞYASI VE KÜRK İMALATI FAALİYET ALANINDAKİ FİRMA YOĞUNLAŞMASI NACErev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu 18 Giyim Eşyası ve Kürk İmalatı Alt Sektör Yoğunlaşması (izmir deki Aktif Vergi Mükellefi / Türkiye deki Aktif Vergi Mükellefi) GAS 11 21% GECE KIYAFETLERİ İMALATI GELİNLİK İMALATI GİYİM AKSESUARLARI İMALATI (FULAR, PEÇE, DUVAK VB.) % DERİ GİYİM EŞYASI İMALATI (KADIN, ERKEK, ÇOCUK AYAKAKABI HARİÇ) % BORNOZ, ROBDÖŞAMBR İMALATI ÇORAP BAĞLARI, JARTİYER VE PANTOLON ASKILARI İMALATI GECELİK, SABAHLIK, PİJAMA İMALATI GÖMLEK İMALATI İÇ ÇAMAŞIRI İMALATI (KONFEKSİYON) SÜTYEN, KORSE VB TİŞÖRT İMALATI , , , , ve numaralı faaliyet alanları 1587 ana başlığı altında değerlendirilmiştir numaralı faaliyet alanı GAS (Gelinlik-Abiye-Sünnet Kıyafetleri) başlığı altında değerlendirilmiştir. 17

31 TABLO 10: KİMYASAL MADDE VE ÜRÜNLERİN İMALATI FAALİYET ALANIDAKİ FİRMA YOĞUNLAŞMASI NACErev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu 24 Kimyasal Madde Ürünlerin İmalatı ve Alt Sektör Yoğunlaşması (izmir deki Aktif Vergi Mükellefi / Türkiye deki Aktif Vergi Mükellefi) 2451 / % DETERJAN VE YUMUġATICILAR ĠMALATI (TOZ, SIVI) SABUN ĠMALATI (SIVI, KREM VEYA DĠĞER HALLERDEKĠ) TEMĠZLĠK VE CĠLALAMA MADDELERĠ ĠMALATI KOLONYA ĠMALATI KOZMETĠK ÜRÜNLERĠ ĠMALATI KUAFÖRLÜKLE ĠLGĠLĠ KARIġIMLARIN ĠMALATI (PERMA VB.) PARFÜM ĠMALATI KOKU GĠDERĠCĠLER VE TUVALET MALZEMELERĠ ĠMALATI DOĞAL AROMATĠK ÜRÜN EKSTRE VE DAMITILMIġ SULARI GĠBĠ UÇUCU YAĞLARIN ĠMALATI (GÜL YAĞI VB.) % BOYA, VERNĠK VE BENZERĠ KAPLAYICI MADDELER VE PĠGMENT ĠMALATI MACUN ĠMALATI (DOLGU, CAM, SIVAMA) MATBAA MÜREKKEBĠ ĠMALATI POLYESTER ĠMALATI SOLVENT VE ĠNCELTĠCĠLER ĠMALATI VERNĠK ĠMALATI AYAKKABI BOYASI ĠMALATI TABLO 11: 29 GENEL MAKİNE VE TEÇHİZAT İMALATI FAALİYET ALANINDAKİ FİRMA YOĞUNLAŞMASI NACErev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu 29 Genel ve İmalatı Makine Teçhizat Alt Sektör Yoğunlaşması (izmir deki Aktif Vergi Mükellefi / Türkiye deki Aktif Vergi Mükellefi) % ASPĠRATÖR ĠMALATI (SANAYĠ TĠPĠ) HAVALANDIRMA VE SOĞUTMA DONANIMI ĠMALATI (SANAYĠ TĠPĠ) KLĠMA CĠHAZLARI ĠMALATI (SANAYĠ TĠPĠ) SOĞUTMA VE HAVALANDIRMA CĠHAZLARININ BAKIM VE ONARIMI SOĞUTUCU VEYA DONDURUCU CĠHAZLARIN ĠMALATI (SANAYĠ TĠPĠ) VANTĠLATÖR ĠMALATI (SANAYĠ TĠPĠ) % BASĠT, KLASĠK VEYA ĠLERĠ TASARIMLI TAKIM TEZGÂHLARI ĠMALATI TAKIM TEZGÂHLARININ ĠMALATI (TORNA TEZGAHLARI VB.) MAKĠNA ĠMALĠ (BĠÇKĠ) % KÂĞIT VE KÂĞIT LEVHA ÜRETĠMĠ ĠÇĠN KULLANILAN MAKĠNELERĠN ĠMALATI KÂĞIT VE KARTON MAKĠNELERĠNĠN AKSAM VE PARÇALARI ĠMALATI KÂĞIT VE MUKAVVA ENDÜSTRĠSĠNDE KULLANILAN MAKĠNELERĠN ĠMALATI 18

32 TABLO 12: 34 MOTORLU KARA TAŞITLARI İMALATI FAALİYET ALANINDAKİ FİRMA YOĞUNLAŞMASI NACErev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu 34 Motorlu Kara Taşıtları İmalatı Alt Sektör Yoğunlaşması (izmir deki Aktif Vergi Mükellefi / Türkiye deki Aktif Vergi Mükellefi) % ÇEKĠCĠLER, ZIRHLI ARAÇ, ĠTFAĠYE ARACI VB. ĠMALATI KAMYON ĠMALATI VE MONTAJI OTOMOBĠL, TAKSĠ ĠMALATI TANKER ĠMALATI (KARA TAġITI) VĠNÇLĠ TAġITLAR ĠMALATI % MOTORLU KARA TAġITLARININ PARÇA VE AKSESUARLARI ĠMALATI (KAPORTA VB.) MOTORLU TAġIT MONTAJ ĠġLERĠ OTO YEDEK PARÇA ĠMALATI RADYATÖR ĠMALATI (TAġITLAR ĠÇĠN) SÜSPANSĠYON ġok EMĠCĠLER ĠMALATI (TAġITLAR ĠÇĠN) TRAKTÖRLERĠN AKSAM, PARÇA VE AKSESUARLARI ĠMALATI TREYLER PARÇALARI ĠMALĠ % DAMPERLĠ KASA ĠMALATI (KAMYON VB.) KAMYON RÖMORKLARI ĠMALATI KARAVAN TĠPĠ RÖMORK VE YARI RÖMORK ĠMALATI KONTEYNER ĠMALATI MOTORLU KARA TAġITLARI KAROSERĠ ĠMALATI MOTORLU TAġIT KAROSERLERĠ ĠMALATI TABLO 13: 60 (63 DAHİL) KARAYOLU TAŞIMACILIĞI (DESTEKLEYİCİ ULAŞTIRMA HİZMETLERİ DAHİL) NACErev.1.1. e göre 2 li sınıflama kodu 60 (63 Dahil) Karayolu Taşımacılığı (Destekleyici Ulaştırma Hizmetleri dahil) Alt Sektör Yoğunlaşması (İzmir deki Aktif Vergi Mükellefi / Türkiye deki Aktif Vergi Mükellefi) Lojistik hizmetlerin nitelikleri gereği birbirlerini tamamlayıcı özellikte oldukları düşüncesiyle alt detay bazında faaliyet alanı incelenmemiş, Lojistik sektörü genel olarak değerlendirmeye alınmıştır. NACE rev.1.1. e göre 4 ve 6 basamaklı Faaliyet Alanları üzerinde yapılan analiz sonucunda aşağıdaki tabloda gösterilen faaliyet alanları üzerinde saha çalışması yapılmasına karar verilmiştir. detaylandırılmış 19

33 TABLO 14: SAHA ÇALIŞMASI İÇİN BELİRLENEN FAALİYET ALANLARI SAHA ÇALIŞMASI İÇİN BELİRLENEN FAALİYET ALANLARI Araç Üstü Ekipman Gelinlik, Abiye ve Sünnet Kıyafetleri Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları Lojistik Konserve Gıda Kimya: Temizlik Malzemeleri, Kozmetik ve Boya Tablo 14 de belirlenmiş faaliyet alanlarına yönelik yürütülen saha çalışmasının süreci ve detayları aşağıdaki şekilde gösterilmektedir. ŞEKIL 5: SAHA ÇALIŞMASI -AŞAMA 2 Şekil 5 de gösterildiği gibi, Saha Çalışmasının 2.nci etabında, öncelikle araştırma yöntemine karar verilmiştir. Yapılan görüşmeler sırasında mülakata yön vermesi amacıyla bir görüşme formu oluşturulmuş ve kullanılmıştır. Görüşme formu rakamsal sonuçlara ulaşmaktan ve istatistiksel çalışma yapılabilecek bir anket formu özelliği taşımaktan çok, sektörü, firmaları ve firmalar arasındaki ilişkiyi anlamaya yönelik olarak tasarlanmıştır. Takip eden veri kaynağı seçimi aşamasında, Tablo 7 de gösterilen her bir faaliyet alanı için EBSO ve İZTO üyelerinden anlamlı bir grup firma seçilmiştir tarihleri arasında toplam 100 firma ve kuruluş ile görüşülmüş, gerçekleştirilen görüşmeler raporlanmıştır. Görüşmelerden elde edilen bilgiler 20

34 - İş ve İhtiyaç Analizi, - Küme Dinamiği Analizi, -Kümelenme Düzeyi Analizi, olarak tanımlanan 3 farklı analizle değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda, incelenen faaliyet alanları kümelenme potansiyel ve düzeylerine göre sınıflandırılmış sektörel ihtiyaçları ve sosyal ağ ilişkileri belirlenmiştir FAALİYET AL ANI ANALİZL ERİ Kümelenme Saha Çalışması Kapsamında Tablo 14 de gösterilen ve Kümelenme Potansiyelinin araştırılmasına karar verilen - Araç Üstü Ekipman, - Gelinlik, Abiye ve Sünnet Kıyafetleri, - Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları, - Lojistik, - Konserve Gıda, - Kimya: Temizlik Malzemeleri, Kozmetik ve Boya Başlıklı faaliyet alanlarında yapılan yüzyüze görüşmeler ve masa başı araştırmaları sonucunda İş ve İhtiyaç Analizi, Küme Dinamiği ve Kümelenme Düzeyi başlıklarında değerlendirme ve analizler gerçekleştirilmiştir. verilmiştir. Belirtilen analiz yöntemleri hakkında kısa açıklamalar aşağıda İş ve İhtiyaç Analizi; Firmaların, 2 yaşamsal işletme fonksiyonu (Pazarlama ve Üretim) ve bunların 5 temel kaynağa (İnsan Kaynağı, Finansman Kaynağı, Maddi Duran Varlıklar, Bilgi ve Deneyim Kaynakları, İlişkiler ve İletişim Ağı) duydukları ihtiyaçlar açısından değerlendirilmesi 21

35 prensibine dayanan Fonksiyon-Kaynak Matriksi 12 yöntemi esas alınarak gerçekleştirilmiştir. İş ve İhtiyaç Analizi nin değerlendirme sürecinde Likert Ölçeği nin kullanılmıştır. Değerlendirme: 1- KESİNLİKLE YETERSİZ DÜZEYDE, 2- YETERSİZ DÜZEYDE,3- NE YETERLİ / NE YETERSİZ DÜZEYDE, 4- YETERLİ, DÜZEYDE, 5- KESİNLİKLE YETERLİ DÜZEYDE ölçekleri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Küme Dinamiği Analizi; Kümenin ilişkide olduğu kurumları, ilişkilerdeki iletişim merkezlerini, iletişim yoğunluklarını ve anahtar kişi ve kurumları ortaya koymaya yönelik bir analizdir. Kümelenme Düzeyi Analizi; Kümelenme düzeyi analizi için 4 ana başlık (Pazarlama Etkinliği, Yönetim Etkinliği, Üretim Etkinliği ve Kümelenme Kapasitesi) altında 10 farklı gösterge (iç pazarda etkinlik düzeyi, dış pazarda etkinlik düzeyi, kalite yönetim sistemi sertifikasyon düzeyi, departmanlaşma düzeyi, AR-GE ve Tasarım düzeyi, istihdam düzeyi, firma büyüklüğü düzeyi, üniversite ve AR-GE kuruluşları ile ilişki düzeyi, sektörel örgütlenme düzeyi, işbirliğine yönelik istek ve motivasyon düzeyi) geliştirilmiştir. Geliştirilmiş olan her bir gösterge; kavramsal ve tanımlayıcı bir yöntemle puanlanmış ve her bir faaliyet alanı için ayrıca endekslenmiştir. Gerçekleştirilen her üç analizde, kavramsal ve tanımlayıcı analiz özelliği taşımaktadır. 12 BMS, Management System: Guide for Enterprise Competitiveness, International Trade Centre, ITC UNCTAD/WTO, Geneva,

36 A R A Ç ÜSTÜ EKİ P M A N Araç üstü ekipman; vidanjörden, çöp toplama kamyonuna, treylerden, ambulansa, itfaiye aracından, vinçe kadar geniş bir yelpazedeki belli bir amaca yönelik ticari araçların, özel ekipmanla donatılması olarak tanımlanmaktadır. Genel olarak KOBİ lerin aktif olduğu Araç Üstü Ekipman imalatında, tepe yöneticileri hem satış hem de teknik bölümleri aynı anda yönetme eğilimindedirler. Çalışanların 3/4 üne yakını mavi yakalılardan oluşan firmalarda, çalışanların 4/5 ine yakını kalifiye personelden oluşmaktadır. İzmir de Araç Üstü Ekipman imalatı sektörü fikir sahibi olmak için görüşlerine başvurmak üzere oluşturulan 18 firmalık bir listeden, görüşmeye yanıt veren 16 sı ile yapılan saha çalışması ile ilgili değerlendirmeler aşağıda sunulmuştur. Genel olarak, ticari araca katma değerini, Araç üstü ekipmanın sağladığı söylenebilir. Keza, günümüzde kamyon üreticileri, üretim hatlarından kamyon ve üstü sınıftaki araçları kupa+şasi olarak çıkarmakta ve pazara, genel olarak, bu şekilde sunmaktadırlar. Ticari araç pazarının gelişimine doğrudan bağlı olan Araç Üstü Ekipman imalatı, aynı zamanda müşteri eğilimleri açısından da Ticari Araç pazarı ile paralellik göstermektedir. Bir yatırım malı olarak değerlendirilen Ticari Araç, araç üstü ekipman olmaksızın müşterisine düşük seviyede katma değer yaratma özelliği göstermektedir. Zira, kupa+şasi olarak çoğu ticari araç müşterisine bir fayda sağlama özelliği taşımamaktadır. Bu açıdan değerlendirdiğinde, Araç Üstü Ekipman sektörünün büyük bir bölümünün (ambulans ve özellikli diğer tipler hariç olmak üzere), Ticari Araç Sektörünün Ağır Vasıta Segmenti ile yaşamsal bağları bulunmaktadır. Bu segmentte yaşanan olumlu ve olumsuz dalgalanma ve değişimler, araç üstü ekipman sektörünü doğrudan etkilemektedir. Araç Üstü Ekipman sektörü, tüm Avrupa da 25 Milyar Eur 13 luk bir ticari hacme ve kişilik bir istihdama ulaşmıştır. Sırası ile Almanya, Fransa ve İngiltere en büyük üretimin gerçekleştirildiği ülkelerdir. Türkiye de önemli bir ticari araç üretiminin yanı sıra hatırı sayılır bir Araç Üstü Ekipman imalatı tabanı bulunmakla beraber, maalesef bu faaliyet 13 La Carrosserie Industrielle en chiffres, Service des études et des statistiques industrielles, Ministère De L Economie Des Finances Et De L Industrie, Edition 2007, Paris, Fransa 23

37 alanını anlamaya yönelik yeterli istatistiksel bilgi bulunmamaktadır. Yeterli istatistiksel bilginin bulunmamasının en önemli sebebi istatistiksel bilgi toplama sisteminin faaliyet alanlarını değil, sektörleri temel almasıdır. Araç Üstü Ekipman imalatına ilişkin yeterli ve detaylı bilgi bulunmamakla beraber, İstanbul merkezli TREDER 14 ; üyelerinin 2008 yılı üretimini adet farklı ekipman olarak açıklamaktadır. Belirtilen yıl itibarı ile TREDER üyeleri arasında İzmir merkezli bir firma bulunmamakta ve TREDER in Türkiye deki toplam faaliyetin %60 ını yansıttığı tahmin edilmektedir adet/yıl olarak tahmin edilen Türkiye Araç Üstü Ekipman üretiminin, yaklaşık % 20 lik bölümü İzmir merkezli imalatçılar tarafından gerçekleştirildiği tahmin edilmektedir. Tarihsel süreçte Ticari Araç Karoseri Araç Üstü Ekipman İmalatının merkezlerinden birisi olan İzmir Kaleiçi nde 1950 li yıllarda başlayan ahşap otobüs karoseri imalatından bu yana çoğu KOBİ sınıfında yer alan, ancak KOBİ ölçeğini aşmış imalatçıları da kapsayan 4/5 oranında kalifiye personel çalıştıran, ihracat kapasite ve yeteneği bulunan bir Araç Üstü Ekipman Kümesine ev sahipliği yapmaktadır. İzmir de 40 a yakın firma Araç Üstü Ekipman sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu firmaların, yaklaşık % 10 u Büyük Kuruluş, % 60 ı KOBİ, kalan % 30 u da Mikro İşletme (10 kişinin altında istihdam sağlayan imalatçı şirket) özelliği göstermektedir İ Ş V E İH T İ Y A Ç ANALİZİ Araç Üstü Ekipman imalatında bulunan firmaların yaptıkları işleri ve ihtiyaçlarını analiz etmek için bir iş ve ihtiyaç analizi gerçekleştirilmiştir. P A Z A R L A M A Bu alanda faaliyet gösteren firmaların tedarik zincirlerinin en önemli unsurunu teşkil eden ticari araç satıcıları ve üreticileri, sektörde faaliyet gösteren firmaların aynı zamanda müşterisi konumundadır. Diğer bir deyişle araç imalatçıları, bu alanda faaliyet gösteren firmaların hem tedarikçisi hem de müşterisi konumundadır. 14 Treyler Sanayicileri Derneği 24

38 Gerek yurtiçi pazarda, gerekse yurtdışı pazarda, sektörün müşterileri araç imalatçıları ile iletişim halinde olarak, araçları ya doğrudan araç imalatçısından ya da araç imalatçısının yönlendirmesi ile araç üstü ekipman yapıcısından almaktadırlar. Bu nedenle, firmalar kendi bünyelerinde satış ekipleri bulundurmakta ve satışı doğrudan kendileri gerçekleştirmektedir. Yurtiçi pazar kamu alıcıları ve kamu alıcılarına dönemsel-sözleşmeli hizmet veren taşeron özel şirketler ile çok az sayıda ancak büyük özel sektör firmasından (belli boyutun üzerindeki üretim tesisleri, gıda dağıtım şirketleri gibi) oluşmaktadır. Bu anlamda, yurtiçi pazar, satınalma hacmi açısından büyük dalgalanmalar göstermemekle beraber, politik karar verme süreçleri, ihaleler ve kamu alıcılarının geri ödeme süreleri firmaları yurtdışı pazarlarda da büyümeye yönlendirmiştir. Firmaların tamamı yurtdışı pazarlarda faaliyet göstermek istemekle beraber, çok az firma yurtdışı pazarda anlamlı büyüklükte ihracata ulaşabilmektedir. Genel ihracat oranı, cironun %15-25 i seviyesindedir. Firmaların rekabetçi olduğu yurtdışı pazar Afrika-Ortadoğu ve BDT pazarıdır. Firmaların hemen hiçbiri direkt olarak fuarlara katılmamakta, anlaşmalı oldukları araç üreticilerinin katıldığı fuarlarda, bu üreticilerin araçlarını donatmaktadır. Ü R E T İ M V E T A S A R I M Araç üstü ekipman sektörü, genel olarak, bir ticari araç değerinin %15 i ila 5 katı arasında katma değer yaratmaktadır. Diğer bir deyişle, çok çeşitli tipte araç üstü ekipman bulunmakta ve bu ekipmanların değerleri 2010 rakamları ile TL ile TL arasında değişmektedir. Emek yoğun bir faaliyet alanı olan araç üstü ekipman sektörü, aynı zamanda tedarikçisi olduğu otomotiv ana sanayisinin kuralları çerçevesinde güvenlik ve aerodinamik kurallara önem veren bir yapı göstermelidir. Firmaların hemen hemen tamamı ISO 9000 serisi kalite yönetim sistemi sertifikasyonuna sahip olmakla beraber süreçlerin uygulanması ve özellikle tasarım konusunda sıkıntı yaşandığı gözlenmiştir. Firmaların, AR-GE kavramına yaklaşımı, genel olarak, ürün iyileştirme çerçevesindedir. 25

39 İzmir merkezli firmaların geneli söz konusu olduğunda, gerek mühendislik kapasitesi, gerekse yeni ürün geliştirme kapasitesi istenilen seviyelerde değildir. Müşterilerin teknik şartnamelerini yerine getiren İzmir merkezli firmaların, AR-GE ve mühendislik kapasitelerinin düşük olduğu gözlemlenmiştir. İ N S A N K A Y N A K L A R I Sektörün, ticari araç imalatı sektörü ile ayrılmaz bir bütünlük göstermesi, ticari araç imalatının yaşadığı kriz ve dalgalanmaların bu alanda faaliyet gösteren firmalar tarafından da hissedilmesine yol açmaktadır yılında başlayan ve 2009 da da devam eden küresel ekonomik kriz bu alanda faaliyet gösteren firmaları birinci derecede etkilemiştir. Firmalar, genel olarak, (daha uç örnekleri hariç tutmak üzere) kadrolarının yarısını krizin etkisi ile yitirmişlerdir. Bu alanda faaliyet gösteren büyük firmalar civarında personel ile çalışırken, orta boy firmalar arası personel istihdam etmekte, küçük firmalar ise 8-15 arası personel çalıştırmaktadır. Bu alanda faaliyet gösteren firmaların, metal işçiliği, hidrolik-pnömatik, elektrik elektronik, statik ve dinamik otomotiv mühendisliği konusunda bilgi ve deneyime sahip personel çalıştırması gerekmektedir. Gözlemlendiği kadarıyla firmalar kadrolarında nitelikli bir çekirdek kadroyu barındırmaktadırlar. Firmalar, özellikle ara eleman konusunda insan kaynağına ulaşmakta zaman ilerledikçe sıkıntı çektiklerini, çıraklık eğitiminin geçmiş yıllardaki kadar önemsenmediğini düşündüklerini ifade etmektedir. Yapılan gözlemlerde firmaların kurumsallaşmanın ötesinde, departmanlaşma sıkıntısı çektiği, kısıtlı bir beyaz yaka kadrosuna sahip oldukları, bunun etkisiyle tepe yönetimin karar verme süreçleri ve bilgi ile donanma sıkıntısı yaşadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, firmaların kadrolarını beyaz yakalı personelle derinleştirmek, departmanlaşmak, üretim için nitelikli ara eleman bulmak gibi sıkıntılar yaşadığı gözlenmiştir. Özellikle, yurtdışı pazarlama ve üretim fonksiyonlarının nitelikli insan kaynağına erişim sıkıntısı çektiği değerlendirilmektedir. 26

40 F İ N A N S M A N Firmalar, diğer pek çok sektörde olduğu gibi, yetersiz işletme sermayesi sıkıntısı çekmektedir. Finansal sisteme erişim konusunda bilgi ve deneyim seviyesinin de düşük olması da ayrıca belirtilmesi gereken bir husustur. İç pazarda, müşterilerin satınalma yöntemleri (genellikle düşük fiyat esaslı ihale), dış pazarlarda rekabet ettikleri pazarlar ve ürünlerin kalitesinden (Batı Avrupalı üreticiler ile rekabet edememektedirler) ötürü, düşük kar marjları ile çalışan firmalar, sermaye birikimi gerçekleştirmekten uzaklaşmakta, pazarı büyütücü faaliyetlerde bulunmamaktadır. Gerek nispeten düşük kar marjları, gerekse işletme sermayesi yetersizliği, firmaların büyümesi ve faaliyetlerini sürdürmelerini engellemektedir. Firmaların finans mekanizmasına erişim yolundaki bilgi ihtiyaçlarının giderilmesi gerekmektedir. D U R A N V A R L I K L A R Sektör, üretim gerçekleştirebilmek için; metal işçiliği, elektronik, mekanik ve hidrolik gibi mühendisliğin farklı disiplinleri bağlamında bilgi, deneyim ve donanım gerektirmektedir. Faaliyet gösteren firmaların tamamı, ürünlerini iyileştirmek için gerekli olan yatırım ve donanımın farkında olmakla beraber, sektörün ancak küçük bir bölümü yeterli donanıma sahiptir. Ancak sektördeki firmaların tamamının, üretimlerini sürdürebilecek donanıma sahip olduklarını söylemek mümkündür. B İ L G İ V E D E N E Y İ M K A Y N A K L A R I Firmalar, bilgi ve deneyim kaynakları açısından, oldukça yetersiz olduğu gözlemlenmiştir. Gerek ekonomik krizlerin etkisi ile yetersiz ve eksik kadro ile çalışmalarını sürdürmeleri gerekse bilgi kaynağına erişememeleri bu yetersizliğin temel nedenleri olarak değerlendirilmiştir. Üniversite ile bu alanda faaliyet gösteren firmalar arasında, çok düşük seviyede ilişkiler bulunmaktadır. Mevcut ilişkiler, kişisel ilişkiler ve tanışıklıklar sayesinde gerçekleştirilen başarılı ilişkilerdir. Bir örnek vermek gerekirse, görüşme gerçekleştirilen bir sektör temsilcisi, bir yeni ürün tasarımı projesini İzmir de bulunan üniversitelerin hiçbiri ile iletişim kuramadığı için Denizli de bulunan Pamukkale Üniversitesi ile gerçekleştirdiğini belirtmiştir. 27

41 Üniversite ile ilişkiler kurmakta zorlanan firmalar, diğer bilgi ve deneyim kaynaklarından şu veya bu sebeplerle ya haberdar değildirler ya da bunlarla iletişime geçmenin kendilerine bir fayda sağlamayacağını düşünmektedirler. Sonuç olarak, bu sektördeki firmaların bilgi ve deneyim kaynaklarına erişime ve bu bilgi-deneyimi paylaşmaya uygun mekanizmaların kurulmasına ihtiyaçları bulunmaktadır. İ L İ Ş K İ L E R V E İ L E T İ Ş İ M A ĞI Sektör temsilcilerinin hemen hemen tamamı birbirlerini geçmiş iş ilişkilerinden dolayı tanımakta, genele yayılmamakla beraber farklı ikili, üçlü firma grupları arasında düşük seviyede ilişkiler gözlenmektedir. Firmalar, kısıtlı pazar olanaklarından ötürü tüm ürün gruplarında birden rekabet etmekte, müşteriye erişim için rekabet kurallarının dışına çıkabilmektedir. Piyasa mekanizmasının düzgün kurulamamasından kaynaklanan bu girişimler, rakiplerin birbirleri ile olan iletişim kanallarını kapatmasına neden olmaktadır. Firmaların bir bölümü arasında kısmi bir işbirliği bulunmakla beraber, bu işbirliği, 2 li 3 lü firma grupları arasında gözlemlenmekte, kimi ilişkiler dikey küme (örneğin: stok tutma kabiliyeti düşük olan firmaların, daha büyük bir firma yardımıyla toplu sipariş vermesi) kimi ilişkiler yatay küme (örneğin: yangın söndürme aracı siparişi ile karşı karşıya olan bir firmanın; ürün gamında söz konusu ürünü bulundurmamasından ötürü talebi bir diğer firmaya yönlendirmesi) özelliği gösterse de, belirgin ilişkilerin kurulduğu bir yapıdan söz etmek pek mümkün değildir. İstanbul merkezli TREDER ve türevi/benzeri dernekleşmenin cesaretlendirilmesi, bu gibi organizasyonlar yardımı ile sektörün kayıtlı büyüklüğünün ortaya konması, sektör üyelerinin iletişimlerinin artırılmasına yönelik programlar geliştirilmesi ihtiyacı söz konusudur. 28

42 TABLO 15: ARAÇ ÜSTÜ EKIPMAN - İŞ VE İHTIYAÇ ANALIZI K Ü M E L E N M E D Ü Z E Y İ ANALİZİ Araç üstü ekipman imalatı için bir küme düzeyi analizi gerçekleştirilmiştir. Aşağıda yer alan tabloda, Araç Üstü Ekipman Kümesinin, kümelenme düzeyi analiz edilmiştir. Bu raporun Sonuç ve Değerlendirme bölümünde, endekse tabi tutulmuş sayısal değerlendirmelere de ayrıca yer verilmiştir. TABLO 16: ARAÇ ÜSTÜ EKİPMAN KÜMELENME DÜZEYİ ANALİZİ 29

43 K Ü M E HARİTASI Aşağıda, İzmir merkezli araç üstü ekipman firmalarına ilişkin genel bir küme haritası ile küme dinamiği analizini bulabilirsiniz. Takip eden iki şekil, kümenin ilişkide olduğu kurumları, ilişkilerdeki iletişim merkezlerini, iletişim yoğunluklarını ve anahtar kişi ve kurumları ortaya koymaktadır. ŞEKİL 6: ARAÇ ÜSTÜ EKİPMAN - KÜME DİNAMİĞİ ANALİZİ KÜME HARİTASI 1: ARAÇ ÜSTÜ EKİPMAN 30

44 31

45 G E L İ N L İ K V E A B İ Y E İzmir de gelinlik, nişanlık, abiye, damatlık ve sünnet kıyafetleri sektörü hakkında fikir sahibi olunabileceği düşünülerek görüşlerine başvurmak üzere oluşturulan 17 firmalık bir listeden, görüşmeye yanıt veren 14'ü ve Ege Giyim Sanayicileri Derneği ile yapılan saha çalışması ile ilgili değerlendirmeler aşağıda sunulmuştur. Yukarıda bahsedilen, Gelinlik ve abiye, düğün, nişan, mezuniyet gecesi ve benzeri özel gün ve gecelerde giyilen özel kıyafetler olarak tanımlanan ürün grubu içinde İzmir, gelinlik ve sünnet kıyafetleri ürünlerinde Türkiye piyasasında baskın bir konumdadır. Bu nedenle, genel olarak değerlendirmelerde ürün olarak gelinlik dikkate alınmıştır. Geleneksel olarak İzmir, ilçeleri ve Ege bölgesinde hasat sonrası düzenlenen düğünler yöre insanı için en önemli sosyal Gelinlik ve sünnet kıyafetleri ürünlerinde İzmir in Türkiye piyasasında belirgin üstünlüğü vardır. faaliyetlerden biri olagelmiştir. Düğün ile ilgili gelinlik dahil iğneden ipliğe her şeyin satıldığı, bedelinin de o yörede yetiştirilen tarım ürününün hasat parasının tahsil edilmesinden sonra ödenmesini kabul eden Düğüncü olarak adlandırılan mağazalar, bölge ticari hayatında da önemli bir yere sahiptirler. Tarihsel olarak bu mağazalardan da beslenen talep, sektörün bölgenin büyük şehri İzmir de gelişerek sadece Ege ye değil tüm Anadolu ya gelinlik, nişanlık tarzı ürünler satar hale gelmesini sağlamıştır. Sektörün İzmir de gelişmesinin bir başka nedeni de Türkiye nin diğer bölgelerindeki gelinlik üreticilerinden farklı olarak haute couture 15 ün yanı sıra çok adetli (1000 adet/yıl ve üstü) gelinlik üretebilecek kapasiteye sahip firmaların artmasıdır. İstanbul daki gelinlik üretimi ağırlıklı olarak haute couture (tasarımcı -terzi) şeklindedir. 15 Haute Couture: Genellikle üst gelir seviyesinde elit müşterilerin beğenisine göre hazırlanan giyim türüdür. Yani kişinin kendi tercihlerine (renk, aksesuar, taşlar v.b.) göre yapılan tasarımlardır. Gelinlik bunun en iyi örneklerinden birisidir. 32

46 ADET Konfeksiyon başlığı altında birçok istatistiki bilgi bulunsa da, gelinlik özelinde istatistiki bilgilere ulaşmakta güçlük çekilmiştir. Gelinlik Sanayicileri ve İhracatçıları Derneği nin (İSGEİD-İstanbul) internet sitesinde yayınlanan 2008 yılı istatistiklerine göre Türkiye de i Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında olmak üzere yılda toplam adet evlilik gerçekleşmektedir(bkz. Şekil 7). Ege Giyim Sanayicileri Derneği tahminlerine göre, Türkiye de sadece yurtiçi satışlar çerçevesinde ve bir kısmı da kiralık gelinlik olarak kullanılmak üzere yılda yaklaşık gelinlik tüketimi söz konusudur. Nişanlık, abiye, damatlık ve yurtdışı satışlarla birlikte sektör büyüklüğünün 500 milyon ABD Doları olduğu tahmin edilmektedir. ŞEKIL 7: TÜRKIYE DE TÜRKĠYE'DE GERÇEKLEŞEN EVLILIKLER, EVLĠLĠK 2008 ADETLERĠ Ocak ġubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağu Eylül Ekim EGSD verilerine göre İzmir in, gelinlik sektöründe Türkiye toplamının TÜRKĠYE'DE EVLĠLĠK ADETLERĠ %75 ine varan bir ağırlığı bulunmaktadır. EGSD verilerine göre, şehirde kayıtlı 346 gelinlik firması bulunmaktadır. İzmir de 700 civarında küçük ve orta büyüklükteki atölyeyle birlikte İzmir de gelinlik, nişanlık ve abiye üretimi yapan 1000 civarında işletme mevcuttur. Saha çalışması sırasında boyutları itibariyle KOBİ kategorisinin 16 üzerine çıkabilen hiçbir firmaya rastlanmamıştır. AYLAR AYLAR Kası m Aralık den az çalışan istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosu yirmibeş milyon Türk Lirasını aşmayan işletmeler KOBİ olarak tanımlanmaktadır. 33

47 İ Ş V E İH T İ Y A Ç ANALİZİ Aşağıda, Gelinlik ve Abiye kıyafet alanında faaliyet gösteren firmalara yönelik gerçekleştirilmiş olan iş ve ihtiyaç analizi yer almaktadır. P A Z A R L A M A İzmir de gelinlik imalatı gerçekleştiren firmalar, Türkiye nin hemen her şehrindeki bayilerine ürün satışı gerçekleştirmekte, ancak bu yurtiçi bayi müşteriler başka gelinlik üreticisi firmaların ürünlerini de satabilmektedirler. Firmalar koleksiyon esaslı çalışmaktadırlar. Her yıl hazırlanan koleksiyonlar, Anadolu dan İzmir e gelen bayilere sunulmakta ve koleksiyon bazlı olarak siparişler alınmaktadır.. Geçmişte firmalar koleksiyon sunumlarını büyük otellerde gerçekleştirmekte, defileler yapmakta ve Anadolu dan gelen müşterilerini İzmir e davet ederek bu otellerde ağırlamaktayken, son üç yıldır İzmir de düzenlenen IF Wedding Fashion Fuarıyla bu faaliyet daha kapsamlı bir şekilde gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Sektörün ihracat pazarı, ağırlıklı olarak Avrupa ülkelerinde yaşayan Türkler ve tarz benzerliği nedeniyle Arap ülkelerinden oluşmaktadır. Avrupa daki Türk piyasasına ürün satan gelinlik firmalarının, karşı taraftan ürün bedellerini tahsil edememe sıkıntısı yaşadıkları görülmektedir. Son 4-5 yıldır, özellikle İtalyan firmaları da Türkiye de fason olarak gelinlik ürettirmeye başlasalar da, çoğu firma yurt dışı satışlarını ya 2-3 adetlik paket kargo şeklinde, ya da dış ticaret firmalarına yaptıkları satışlar şeklinde gerçekleştirmektedirler. Firmalarda ayrı bir ihracat departmanı bulunmamaktadır. Görüşme yapılan firmaların herhangi bir yurtdışı fuara stand açarak katılmadığı tespit edilmiştir. İzmirli firmaların yurt dışı fuar faaliyeti daha çok ziyaret amaçlı gerçekleştirilmektedir. Küresel rekabete baktığımızda, sektörde öne çıkan ülkelerin İtalya, İspanya ve ucuz üretimde de Çin olduğu görülmektedir. Son yıllarda IF Wedding fuarı nedeniyle İzmir ve Türkiye nin de ismi duyulmaya başlasa da, saha çalışması görüşmelerinden edinilen izlenim, sektördeki ihracat performansının en azından hazır giyimle karşılaştırıldığında çok da yukarılarda olmadığını şeklindedir. 34

48 İç piyasada ise yine İzmir firmaları arasında yaşanan yoğun bir rekabet gözlenmektedir. El işçiliğine dayanan bir ürün olması nedeniyle toptan gelinlik fiyatları modele göre çok büyük değişkenlik göstermektedir. İzmir üretimi gelinliklerde fiyatlar 250 TL den başlayıp, 900 TL lere kadar çıkabilmektedir. Bu fiyatlar adetli üretim yapan firmaların toptan satış fiyatlarıdır. Haute Couture gelinliklerinde fiyatlar TL lere kadar çıkabilmektedir. Suriye ve Çin üretimi gelinliklerde fiyatların 70 TL lere kadar düşebildiği ancak bu gelinliklere çok fazla talep olmadığı belirtilmektedir. Ü R E T İ M V E T A S A R I M Gelinlik, nişanlık ve abiye özelinde küçük farklılıklar gösterse de sektörde el işçiliği yoğun bir üretim söz konusudur. Üretimde kullanılan makineler çok karmaşık olmamanın yanı sıra, çok önemli bir yatırım da gerektirmemektedir. Saha çalışması sırasında görüşülen hiçbir firma, makineekipman konusunda herhangi bir sıkıntı çektiklerini belirtmemiştir. Görüşülen bir firma yetkilisinin de belirttiği gibi, marifet daha çok tasarımda gizlidir. İzmir, Bursa ve İstanbul daki veya doğrudan Uzakdoğu daki tedarikçilerinden temin edilen kumaş, tül, dantel ve aksesuar hammaddesi, firmaların tasarım+üretim çalışanları tarafından son ürün haline getirilmektedir. Tasarım işlevi, çoğunlukla sektörde çekirdekten yetişme, tasarımüretim işini beraber yürüten kişiler tarafından gerçekleştirilmektedir. Sektörde tasarımcı sıkıntısı olduğu görüşme yapılan birçok firma tarafından ifade edilmektedir. Bu noktada haute couture ve seri üretim tasarımcı tanımlarının birbirinden ayrılması gerekmektedir. İzmir de yerleşik, çok sayıda haute couture tasarımcı mevcuttur. Ancak burada bahsedilen tasarımcı sıkıntısı, seri üretime uygun ürün tasarımı yapacak kişiler çerçevesindedir. Bu kişiler zaman zaman İstanbul dan transfer edilmektedir. Aynı şekilde, normal konfeksiyona göre biraz daha fazla ustalık gerektiren bir üretim söz konusu olduğu için, yetişmiş eleman (makastar, vb) sıkıntısı üretim bağlamında da dile getirilmiştir. Sektörde kalite yönetim sistemi belgelendirmesi bulunmaması da ayrıca belirtilmesi gereken bir konudur. 35

49 İ N S A N K A Y N A K L A R I Gelinlik sektöründe İzmir de faaliyet gösteren, büyük çaplı firmalar kişilik, daha küçük firmalarsa kişilik çalışan sayısına sahiptirler. Bu rakamlardan hareketle sektörde toplamda yaklaşık kişiye istihdam yaratıldığı tahmin edilmektedir. Büyük-orta boyuttaki firmalar Mimar Kemalettin Caddesi ve Çankaya civarıyla, MTK (Tekstilciler Çarşısı) da faaliyet göstermektedirler. Yine saha çalışması izlenimlerine göre en büyük firmalarda bile departmanlaşma olmadığı, firma sahiplerinin üretim, tasarım ve satış faaliyetlerinin hepsini birden yönettiği gözlenmiştir. El işçiliği yoğun olan sektörde tasarımcı ve üretimde de yetişmiş eleman (makastar vb) ve usta sıkıntısı bulunmaktadır. Öte yandan, özellikle, sektörün yurtdışı pazarlara yönelik satış, pazarlama ve operasyon elemanı sıkıntısı çok büyük düzeydedir. F İ N A N S M A N Küresel kriz nedeniyle zaten hemen hemen tüm piyasalarda hissedilen sıkıntı, gelinlik satışlarının mevsimsellik özelliğine de sahip bulunması nedeniyle bu sektörde daha ağır seviyede hissedilmektedir. Nakit akışındaki sıkıntı özellikle satışların düşük olduğu kış aylarında maaş ve kira gibi sabit giderlerin finansmanında güçlükler yaratmaktadır. Satışların 8-10 ay gibi oldukça uzun vadelerde yapılıyor olması mevsimsellikten kaynaklanan bu sıkıntıyı daha da artırmaktadır. Firmalar; kendi özkaynakları, banka kredileri veya özellikle yaygın bir şekilde kullanıldığı anlaşılan düşük faizli-faizsiz KOSGEB kredileri ile bu zorlukları aşmaya çalışmaktadırlar. Sektör, işletme sermayesine erişim konusunda ihtiyaç hissetmektedir. D U R A N V A R L I K L A R Sektör üretim açısından pahalı ve yüksek teknoloji yatırımlara ihtiyaç duymamaktadır. Üretim için gerekli makinalar kolay ve hesaplı bir şekilde temin edilebilmektedir. Saha çalışması sırasında görüşülen hiçbir firma, makina ekipman konusunda herhangi bir sıkıntı çektiklerini belirtmemişlerdir. Duran varlıklar konusundaki sıkıntı daha çok showroom ve atölye mekânlarının yetersizliği olarak ortaya çıkmaktadır. B İ L G İ V E D E N E Y İ M K A Y N A K L A R I Sektörün üniversite ile ilişkileri yok denecek düzeyde düşüktür. Çok yeni bir gelişme olan Ege Üniversitesi Emel Akın Meslek Yüksekokulu ve İzka 36

50 işbirliği ile yürütülmekte olan Gelinlik Eğitimi Projesi 17 nin bu konuda önemli bir boşluğu doldurması beklenmekte ve istenmektedir. Proje kapsamında kursiyerlere gelinlik üretimi ile ilgili çeşitli eğitimler verilmekte ve sektöre yetişmiş eleman temin edilmesi amaçlanmaktadır. İ L İ Ş K İ L E R V E İ L E T İ Ş İ M A ĞI Sektörde yoğun bir ilişki ve iletişim ağından söz etmek mümkün değildir. Son yıllarda düzenlenen IF WEDDING fuarı nedeniyle, verilen fuar desteklerinden yararlanmak amacıyla İzmir Ticaret Odası ile ilişkilerin arttığı belirtilmektedir. Tahmini firma sayısı olan 1000 işletmeden, Ege Giyim Sanayicileri Derneği ne üye olan firma sayısı Damatlık ve Abiye firmalarıyla birlikte sadece 60 dır. Yine IF WEDDING fuarı nedeniyle İZFAŞ sektör için önemli bir kurum haline gelmiş durumdadır. Daha önceki başarısız Ege Gelinlikçiler Derneği deneyimi ve firmalar arasında yoğun olduğu gözlemlenen güvensizlik nedeniyle, sektörün kümelenme fikrine çok fazla bir motivasyonu bulunmamaktadır. Tablo 17 da Gelinlik ve Abiye Kümesine yönelik İş ve İhtiyaç Analizi sunulmaktadır. TABLO 17: GELİNLİK VE ABİYE KIYAFET - İŞ VE İHTİYAÇ ANALİZİ

51 ü K Ü M E L E N M E D Ü Z E Y İ ANALİZİ Bu çalışma kapsamında, her bir küme için bir kümelenme düzeyi analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma konusu faaliyet alanlarının kümelenme düzeyleri bu analizlere göre değerlendirilmiştir. Aşağıda yer alan tabloda Gelinlik ve Abiye Kıyafet için gerçekleştirilen kümelenme düzeyi analiz bulunmaktadır. TABLO 18: GELİNLİK VE ABİYE KIYAFET - KÜMELENME DÜZEYİ ANALİZİ ü K Ü M E HARİTASI Aşağıda, İzmir merkezli gelinlik ve abiye kıyafet kümesinin genel bir haritası ile küme dinamiği analizini bulabilirsiniz. Takip eden iki şekil, kümenin ilişkide olduğu kurumları, ilişkilerdeki iletişim merkezlerini, iletişim yoğunluklarını ve anahtar kişi ve kurumları ortaya koymaktadır. 38

52 ŞEKIL 8: GELİNLİK VE ABİYE KIYAFET - KÜME DİNAMİĞİ ANALİZİ 39

53 KÜME HARİTASI 2: GELİNLİK VE ABİYE KIYAFET 40

54 E N D Ü S T R İ Y E L H A V A L A N D I R M A, İKLİMLENDİRME VE S O Ğ U T M A CİHAZLARI Türkiye İklimlendirme, Havalandırma, Soğutma Makineleri Pazarı (2009) Endüstri yel 40% İlk çağlardan bu yana insanoğlu serinlemek, gıda ürünlerinin sıcaktan bozulmasını, soğuktan donmasını önlemek için çabalar içinde bulunmuştur. 18. yüzyıl İngiltere sinde tekstilciler sıcaklık ve nem kontrol ihtiyacına cevap verebilecek bazı sistemler geliştirmiştir yılında tanıtılan, 1851 yılında John Gorrie tarafından patenti alınan sistem, basınçlı hava yöntemi ile çalışan Dünya nın ilk ticari soğutma ve havalandırma makinesi olmuştur lı yılların sonunda Türkiye deki firmalar iklimlendirme ve soğutma sistemleri üretmeye başlamışlardır. Gerek dünyada gerekse Türkiye de Endüstriyel İklimlendirme, Havalandırma ve Soğutma Makineleri pazarının büyümeye başlaması 1980 li yıllarda gerçekleşmiş, 1990 lı yıllarda Ev Tipi 60% ise pazar ivme kazanarak büyümesini hızlandırmıştır. Endüstriyel Havalandırma, İklimlendirme ve Soğutma Cihazları; Endüstriyel ve Ticari merkezi klimalar (Okul, Otel, İşyeri, hastane, Fabrika vb ortak kullanım alanları için klimalar), Ticari Buzdolapları (Market Meşrubat Dolapları), Teşhir Reyonları (Market gıda teşhir ve saklama reyonları), Dondurma ve Pastane Dolapları, Şoklama üniteleri, Konteyner soğutucuları, Soğuk Hava depo ve cihazları, Soğuk Zincir taşıma araçları ve soğutucuları (Araç Üstü Ekipman), Ticari araç (ambulans, otobüs, minibüs vb) klimaları gibi ana sınıflara ayrılmaktadır. İSKİD ve ESSİAD ın istatistik, çalışma ve tahminlerine göre Türkiye deki klima-soğutma sektörünün toplam büyüklüğü, yaklaşık 2 milyar 500 milyon USD olarak tespit edilmiştir (bkz. İSKİD ve ESSİAD istatistikleri). İklimlendirme, Havalandırma ve Soğutma Makineleri pazarının %40 lık bir bölümü olan 1 milyar ABD Doları nın Endüstriyel Tip ürünler tarafından oluşturulduğu tahmin edilmektedir. 41

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 30.05.2013 Merinos AKKM

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 30.05.2013 Merinos AKKM 214-223 BÖLGE PLANI SÜRECİ Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları 3.5.213 Merinos AKKM Küreselleşme Küresel ekonominin bütünleşmesi Eşitsiz büyüme Ekonomik krizler Kaynak kısıtları ve yeni kriz alanları

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları Sanayi Bilgi Notu 1 BÖLÜM 1 Sektörel Yapı ve Önde Gelen Sektörler i. TR41 Bölgesi Sanayi Genel Görünümü Tablo 3.1 İşletme Büyüklükleri (%)

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı. Hatice Şafak BOZKIR İG Uzmanı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı. Hatice Şafak BOZKIR İG Uzmanı T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı Hatice Şafak BOZKIR İG Uzmanı ? UR-GE Tebliği nin Çıkış Noktası UR-GE Tebliği nin Vizyonu ve Yapıtaşları UR-GE

Detaylı

KÜMELENME TEORİSİ VE PORTER ELMAS MODELİ

KÜMELENME TEORİSİ VE PORTER ELMAS MODELİ KÜMELENME TEORİSİ VE PORTER ELMAS MODELİ Hazırlayan: Zeynep HAS İZMİR KASIM 2013 PORTER ELMAS MODELİ Giriş Günümüz ekonomi dünyasında, gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkelerde kümelenme ve kümelenme

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MERSİN GENEL BİLGİLER Nüfus Mersin: 1.705.774 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Mersin: %95 Türkiye: %93 İlçe

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli. Mayıs 2015

TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli. Mayıs 2015 TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli Mayıs 2015 Uluslararası Rekabetçi Olmak Uluslararası rekabetçi endüstriler, rekabetçi üstünlük yaratmak ve sürdürülebilir kılmak için firmalarının yeterli

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ NEVŞEHIR GENEL BİLGİLER Nüfus Nevşehir: 285.460 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Nevşehir: %95 Türkiye: %93

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Kümelenme ile İlgili Kavramlar

Kümelenme ile İlgili Kavramlar Program 25 Ağustos 2014 Kümelenme Kümelenme İle İlgili kavramlar Türkiye de kümelenme politikaları Başarılı küme örnekleri Ostim Savunma ve Havacılık Kümelenmesi İnegöl Mobilya Kümelenmesi Yalova Saksılı

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Invest in DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Türkiye de Doğrudan Yabancı Yatırımın Gelişimi Makroekonomik anlamda küresel ekonomiye uyumu sağlayan yapısal reformlar, bir yandan Türkiye yi doğrudan yabancı yatırım

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

T.C EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

T.C EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı T.C EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı 2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİ VİZYONUMUZ Proje yaklaşımını ve kümelenme yaklaşımını

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı İHRACATA YÖNELİK DEVLET YARDIMLARI (DFİF) İHRACATA YÖNELİK MEVCUT DESTEKLER İhracata Hazırlık Destekleri Pazarlama

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ Türklerin dericiliğe başlamaları kaynaklara göre, 12. yüzyıla kadar gitmektedir. Köklü bir tarihsel geçmişe sahip olan deri ve deri sanayinin 1970 lerden itibaren ülkemizde

Detaylı

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları Sanayi Bilgi Notu 1 BÖLÜM 1 Sektörel Yapı ve Önde Gelen Sektörler i. TR41 Bölgesi Sanayi Genel Görünümü Sanayi sicil kayıtlarına göre sanayi

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

MOTORLU KARA TAŞITLARI SEKTÖRÜ

MOTORLU KARA TAŞITLARI SEKTÖRÜ MOTORLU KARA TAŞITLARI SEKTÖRÜ T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI RİSK YÖNETİMİ VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKONOMİK ANALİZ VE DEĞERLENDİRME DAİRESİ 31.12.2013 ANKARA 1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 3 MOTORLU KARA

Detaylı

İhracat Genel Müdürlüğü KOBĠ ve Kümelenme Destekleri Daire BaĢkanlığı. Hatice ġafak ERGÜN Uzman

İhracat Genel Müdürlüğü KOBĠ ve Kümelenme Destekleri Daire BaĢkanlığı. Hatice ġafak ERGÜN Uzman İhracat Genel Müdürlüğü KOBĠ ve Kümelenme Destekleri Daire BaĢkanlığı Hatice ġafak ERGÜN Uzman ULUSLARARASI REKABETÇĠLĠĞE GĠDEN YOLDA KÜMELENME SAMSUN KONFERANSI 7 Aralık 2012 / Samsun Devam ediyoruz...

Detaylı

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u)

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u) 1.1. Ticaret Türkiye ye paralel olarak TR82 Bölgesi nde de hizmetler sektörünün ekonomideki payının artmasıyla öne çıkan alanlardan biri de ticarettir. 2010 TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistiklerine

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ ESKİŞEHİR İN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 ESKİŞEHİR GENEL BİLGİLER Nüfus; Eskişehir:799.724 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik

Detaylı

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejilerinin Geliştirilmesi Projesi

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejilerinin Geliştirilmesi Projesi Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejilerinin Geliştirilmesi Projesi Projenin Önemi Türkiye nin zeytin üretiminde dünya ikinciliğine ulaşma hedefi Zeytinin ve zeytinyağının insan beslenmesi

Detaylı

İNŞAAT MALZEMESİ SEKTÖRÜNDE KENTSEL DÖNÜŞÜM ÇERÇEVESİNDE YENİLİKÇİLİK VE ARGE

İNŞAAT MALZEMESİ SEKTÖRÜNDE KENTSEL DÖNÜŞÜM ÇERÇEVESİNDE YENİLİKÇİLİK VE ARGE İNŞAAT MALZEMESİ SEKTÖRÜNDE KENTSEL DÖNÜŞÜM ÇERÇEVESİNDE YENİLİKÇİLİK VE ARGE MART 2013 ÇALIŞMA EKİBİ Selda Başbuğ İMSAD Genel Sekreter Proje Koordinatörü Can Fuat GÜRLESEL Ekonomi ve Strateji Danışmanlık

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

Ġzmir Kümelenme ÇalıĢmaları ve YönetiĢim

Ġzmir Kümelenme ÇalıĢmaları ve YönetiĢim Ġzmir Kümelenme ÇalıĢmaları ve YönetiĢim KÜMELENME ÇALIġMALARI 5. Bölgesel Kalkınma ve YönetiĢim Sempozyumu 27-28 Ocak 2011-Ankara Filiz Morova Ġneler Emin Çetin HaĢar Ġzmir Kalkınma Ajansı Planlama Programlama

Detaylı

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu Türkiye nin Tekstil Sektöründe KOBİ ler İçin Sürdürülebilir Ağlar ve İlişkiler Zinciri Oluşturulması Birleşmiş Milletler Ortak Programı TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM

Detaylı

YAZILIM SEKTÖRÜNDE İŞBİRLİKLERİ MODELLERİ VE POLİTİKA ÜRETME PAYDAŞLARI

YAZILIM SEKTÖRÜNDE İŞBİRLİKLERİ MODELLERİ VE POLİTİKA ÜRETME PAYDAŞLARI YAZILIM SEKTÖRÜNDE İŞBİRLİKLERİ MODELLERİ VE POLİTİKA ÜRETME PAYDAŞLARI Dr. Aydın KOLAT TBV Ankara Temsilcisi VERİSİS A.Ş. Genel Müdürü 29 Aralık 2011 Yazılım Sektöründe İşbirlikleri Modelleri Ve Politika

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

T.C EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

T.C EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı T.C EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı 2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİ Proje yaklaşımını ve kümelenme yaklaşımını esas

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ TOKAT IN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 TOKAT GENEL BİLGİLER Nüfus; Tokat: 598.708 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik Gelişmişlik

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR TEMMUZ 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

TEKSTİL İMALATI SANAYİ SEKTÖR RAPORU

TEKSTİL İMALATI SANAYİ SEKTÖR RAPORU TEKSTİL İMALATI SANAYİ SEKTÖR RAPORU İÇİNDEKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ 1.BÖLÜM TEKSTİL İMALATI SANAYİNİN TANIMI VE KAPSAMI 1.1 TEKSTİL İMALATI SANAYİ 1.2 TEKSTİL İMALATI SANAYİNİN KAPSAMI 2.BÖLÜM SEKTÖRÜN GELİŞİMİ

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ... 2 İTHALAT

Detaylı

KONYA OTOMOTİV YAN SANAYİ İŞ KÜMESİ

KONYA OTOMOTİV YAN SANAYİ İŞ KÜMESİ KONYA OTOMOTİV YAN SANAYİ İŞ KÜMESİ Ekim 2013 KONYA OTOMOTİV YAN SANAYİ İŞ KÜMESİ Ekim 2013 E-mail:cluster@konyacluster.com Konya Kümelenme Merkezi Konya da kümelenme faaliyetleri 2006-2007 yılında Konya

Detaylı

Tablo 35 İldeki OSB lerin Elektrik ve Doğalgaz Tüketimi, OSB lerde bulunan Firma Sayıları ve İstihdam

Tablo 35 İldeki OSB lerin Elektrik ve Doğalgaz Tüketimi, OSB lerde bulunan Firma Sayıları ve İstihdam SANAYİ İldeki 3 ilçede üretim aşamasına geçmiş 4 OSB bulunmaktadır. İlde üretim aşamasına geçmiş OSB bulunan ilçeler; Kütahya Merkez (2 adet), Gediz ve Tavşanlı dır. Ayrıca Simav ilçesinde ise aktif olmayan

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ DIYARBAKıR ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 DIYARBAKıR GENEL BİLGİLER Nüfus Diyarbakır: 1.607.437 Türkiye:76.667.864 KOBİ

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI EKİM 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI EKİM 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI TEMMUZ 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI TEMMUZ 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI HAZİRAN 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI HAZİRAN 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı İŞBİRLİĞİ KURULUŞLARI İLE URGE PROJELERİ DEĞERLENDİRME TOPLANTISI - I

İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı İŞBİRLİĞİ KURULUŞLARI İLE URGE PROJELERİ DEĞERLENDİRME TOPLANTISI - I İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı İŞBİRLİĞİ KURULUŞLARI İLE URGE PROJELERİ DEĞERLENDİRME TOPLANTISI - I 18 Ekim 2012 Ankara GÜNDEM 9.30-9.45 İhracat Genel Müdür Yardımcısı

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ HATAY ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 HATAY GENEL BİLGİLER Nüfus Hatay: 1.503.066 Türkiye:76.667.864 KOBİ Sayısı Hatay

Detaylı

TIBBİ CİHAZLAR SEKTÖR ANALİZİ

TIBBİ CİHAZLAR SEKTÖR ANALİZİ TIBBİ CİHAZLAR SEKTÖR ANALİZİ 1. Tıbbi cihazlar sektörü dünyada çok hızla büyüyen, dinamizmi yüksek ve temel özellikleri zamanla gelişmiş ülkeler/dev firmalar lehine oluşmuş bir yapıya sahiptir. Dünya

Detaylı

Küme Bazlı Yerel Ekonomik Kalkınma Girişimleri ve Yenilikçilik

Küme Bazlı Yerel Ekonomik Kalkınma Girişimleri ve Yenilikçilik AGORADA 2012 BÖLGESEL İNOVASYON STRATEJİSİNİN UYGULANMASI: BİR ADIM SONRASI 19.10.2012 / Samsun Küme Bazlı Yerel Ekonomik Kalkınma Girişimleri ve Yenilikçilik Bülent Açıkgöz BM Ortak Program Yöneticisi

Detaylı

EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU Hazırlayan: Erhan DEMİRCAN Uzman Bu Rapor Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından, Türkiye ve TRC2 (Diyarbakır, Şanlıurfa) Bölgesi güncel ekonomik gelişmelerinin bölge aktörlerince

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI OCAK 2011

MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI OCAK 2011 MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI OCAK 2011 TAŞIT ARAÇ VE PARÇALARI TİCARETİ SEKTÖRÜ MEVCUT DURUMU VE MÜŞTERİ EĞİLİMLERİ TESPİT ÇALIŞMASI TAŞIT ARAÇ VE PARÇALARI TİCARETİ SEKTÖRÜ MEVCUT DURUM ANALİZ SONUÇLARI

Detaylı

Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı

Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı Gündem Yaklaşım/İlkeler Planlama Uygulama Güncel Çalışmalar

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı UR-GE Tebliği nin Çıkış Noktası UR-GE Tebliği nin Vizyonu ve Yapıtaşları UR-GE Projelerinin Uygulama Süreci

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 İZMİR YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ 1. Mevzuat ve Hedefler Tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, Üretim ve

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AFYON İLİ 2007 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AFYON İLİ 2007 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AFYON İLİ 2007 YILI İŞGÜCÜ PİYASASI ARAŞTIRMASI SONUÇ RAPORU ARAŞTIRMANIN KAPSAM VE AMACI İşgücü piyasasında mevcut durumu ve

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012 İstanbul Sanayi Odası tarafından bu yıl 45 incisi hazırlanan TÜRKİYE NİN İLK 500 BÜYÜK KURULUŞU içerisinde bu yılda 2011 yılına göre değişiklik olmamış ve 487 özel, 13 de kamu sanayi kuruluşu yer almaktadır.

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara

ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara SUNUM İÇERİĞİ 1. İstanbul Sanayi Odası nın Sanayi Üniversite İşbirliğine Bakışı ve Bu Kapsamdaki Rolü 2. Sanayi- Üniversite

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 Önceki Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi Yeni Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi TR32 Düzey 2 Bölgesi Değerlendirmesi Hazırlayan: Emrah ÇELİK Aydın Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

Detaylı

TÜBİTAK DESTEKLERİ 1. SANAYİ AR-GE PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (1501) Bu destek programı kapsamında, yenilik tanımı çerçevesinde;

TÜBİTAK DESTEKLERİ 1. SANAYİ AR-GE PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (1501) Bu destek programı kapsamında, yenilik tanımı çerçevesinde; TÜBİTAK DESTEKLERİ 1. SANAYİ AR-GE PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (1501) Destek Kapsamı Bu destek programı kapsamında, yenilik tanımı çerçevesinde; yeni bir ürün üretilmesi, mevcut bir ürünün geliştirilmesi,

Detaylı

İZMİR KÜMELENME ANALİZİ

İZMİR KÜMELENME ANALİZİ 1 İZMİR KÜMELENME ANALİZİ 2010 2010, İZKA Tüm hakları saklıdır. Bu eserin tamamı ya da bir bölümü, 4110 sayılı yasa ile değişik 5846 sayılı FSEK. Uyarınca kullanılmadan önce hak sahibinden 52. Maddeye

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü Polimer Nedir? Monomer olarak adlandırılan basit moleküllerin kimyasal bağlarla bağlanması sonucu oluşan yüksek molekül ağırlıklı maddelerdir.

Detaylı

SEKTÖRÜN TANIMI TÜRKİYE TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ

SEKTÖRÜN TANIMI TÜRKİYE TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ SEKTÖRÜN TANIMI Tablo-1: Temizlik Maddeleri Sektöründe Yer Alan Ürünler GTİP Ürün Adı 3401 Sabunlar, Yüzey Aktif Organik Maddeler 3402 Yıkama, Temizleme Müstahzarları-Sabunlar Hariç 3403 Yağlama Müstahzarları,

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİNE YÖNELİK URGE PROJE YÖNETİMİ EĞİTİM PROGRAMI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MALATYA NIN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 MALATYA GENEL BİLGİLER Nüfus; Malatya: 762.538 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik

Detaylı

MARKA EKONOMİSİ. İtalya, İspanya örnekleri ve Türkiye için değerlendirme

MARKA EKONOMİSİ. İtalya, İspanya örnekleri ve Türkiye için değerlendirme MARKA EKONOMİSİ İtalya, İspanya örnekleri ve Türkiye için değerlendirme 1960 larda İtalya, İspanya ve Türkiye 1960 larda İtalya, İspanya ve Türkiye 1960 larda Almanya ya çalışmak için işçi göndermeye başlayan

Detaylı

ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU

ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU Gürhan DEMİREL Dış Ekonomik İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı Kasım 2008 Kuzey Ren Vestfalya (Nord Rhein Westfalen) Almanya nın kuzey batısında,

Detaylı

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir Temel Ekonomik Göstergeler İzmir 2015 İzmir... İzmir çok yönlü üretim olanakları, zengin doğal kaynakları ve nitelikli yaşam kalitesini bir arada sunabilmesiyle hem Türkiye hem de dünya ölçeğinde öne çıkan

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

BURSA DAKİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLEMESİ

BURSA DAKİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLEMESİ BURSA DAKİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLEMESİ Prof. Dr. Erol İyibozkurt ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F. ÖĞRETİM ÜYESİ Bursa Ticaret ve Sanayi Odası 1997 yılında başlattığı Bursa daki 500 Büyük

Detaylı

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret www.maviperde.com 1995 li yıllardan sonra Dünyada ve Türkiye'de elektronik ticaretin ön plana çıkmasıyla ve gelecek yıllarda mekanik perde sistemi pazarının çoğunu elektronik ticaretle olacağı varsayımı

Detaylı

KOCAELİ NİN SEKTÖREL GÖRÜNÜMÜ

KOCAELİ NİN SEKTÖREL GÖRÜNÜMÜ KOCAELİ NİN SEKTÖREL GÖRÜNÜMÜ HAZIRLAYANLAR Mert ANLIPAK Figen DİLAVER Özlem TAŞKIR Ömer DİLER Genel Sekreter Yard. Genel Sekreter Yard Ekonomik Araştırma ve Belge Ekonomik Araştırma ve Belge Servisi Şefi

Detaylı

2006 yılında 79 milyarı ihracat olmak üzere toplam 203.4 milyar dolar dış ticaret hacmi hedefleniyor.

2006 yılında 79 milyarı ihracat olmak üzere toplam 203.4 milyar dolar dış ticaret hacmi hedefleniyor. İzmir, Ege Bölgesi ve Türkiye'nin Dış Ticaret Ürün Kompozisyonu 2005 Ahmet KARAYİĞİT 1. GİRİŞ Dünya Ticaret Örgütünün yayınladığı Dünya Ticaret Raporu 2005 e göre Türkiye, toplam dünya ihracatı içinde

Detaylı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Sakarya Ticaret Borsası Sakarya da Tarım ve Hayvancılık Sektör Analizi ve Öneriler Raporu Projesi 1. Proje fikrini oluşturan sorunları nasıl

Detaylı

2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİ

2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİ 2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİ Ocak 2014 T. C. EKONOMİ BAKANLIĞI 1 VİZYONUMUZ Proje yaklaşımını ve kümelenme yaklaşımını esas alan yerel dinamiklerin harekete geçirilmesine

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

TEKNİK TEKSTİL SEKTÖRÜNE İLİŞKİN GÜNCEL BİLGİLER

TEKNİK TEKSTİL SEKTÖRÜNE İLİŞKİN GÜNCEL BİLGİLER TEKNİK TEKSTİL SEKTÖRÜNE İLİŞKİN GÜNCEL BİLGİLER Türkiye nin Teknik Tekstil Dış Ticareti Ürün Grupları Bazında İhracat ve İthalat Dünya da Teknik Tekstil İhracat ve İthalatı Önemli İhracatçılar ve İthalatçılar

Detaylı

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler 1. EKONOMİK YAPI 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler Bölge sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre 26 Bölge arasında son sırada bulunmaktadır. İller arasında bir karşılaştırma yapıldığında 81 il içersinde

Detaylı

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ. Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: YEŞİL BİNALAR & NANOTEKNOLOJİ STRATEJİLERİ Muhammed Maraşlı İMSAD-UNG Çalışma Grubu Üyesi RAPORUN AMACI Türk İnşaat Sektörünün rekabet gücünün arttırılması amacıyla

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

YAPI MALZEMELERİ İHRACAT YOL HARİTASI ÇALIŞTAYI. 13-15 Temmuz 2012 Gürol Sapanca Hotel, Sapanca

YAPI MALZEMELERİ İHRACAT YOL HARİTASI ÇALIŞTAYI. 13-15 Temmuz 2012 Gürol Sapanca Hotel, Sapanca YAPI MALZEMELERİ İHRACAT YOL HARİTASI ÇALIŞTAYI 13-15 Temmuz 2012 Gürol Sapanca Hotel, Sapanca TİM Türkiye İhracatçılar Meclisi Türkiye İhracatçılar Meclisi, bölgesel ve sektörel bazda faaliyet gösteren

Detaylı

Endüstriyel Havalandırma İklimlendirme Soğutma (EHİS) Kümesi Örneği

Endüstriyel Havalandırma İklimlendirme Soğutma (EHİS) Kümesi Örneği Endüstriyel Havalandırma İklimlendirme Soğutma (EHİS) Kümesi Örneği EGE SOĞUTMA SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ Kuruluş Tarihi: 1990 Üye Sayısı: 103 ISO 9001:2000 Belgeli Kalite Yönetim Sistemi 1990

Detaylı

İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu

İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu Destek ve Teşvik Programları Ürün ve Üretim Geliştirme Destekleri Ticarileştirme ve Pazarlama Destekleri Araştırma-Geliştirme Destekleri Destek

Detaylı

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY Bugün, yükselen ekonomisi ve gelişmekte olan performansıyla ülkesi için önemli bir katma değer oluşturan sayılı merkezlerden birisidir. Gelişmekte olan ekonomisine paralel olarak birçok sektörde yeni iş

Detaylı

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları Aralık 2004 AB Bölgesel Programları Dairesi Başkanlığı

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 GİTES NİÇİN GEREKLİ? Sorunlar; Emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve artışlar, Dünya girdi kaynaklarının geleceğine yönelik belirsizlikler, Girdi tedarik

Detaylı

EGE BÖLGESİ SANAYİ ODASI. Faaliyet Programı

EGE BÖLGESİ SANAYİ ODASI. Faaliyet Programı EGE BÖLGESİ SANAYİ ODASI 2010 Faaliyet Programı İçindekiler 1- Ege Bölgesi Sanayi Odası Yönetim Kurulu 2010 Yılı Faaliyet 1-2 Programı 2- EBSO Üyelerine Yönelik Faaliyetler 3-4 3- EBSO Dışı Kuruluşlarla

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. Dış Ticaret Beklenti Anketi

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. Dış Ticaret Beklenti Anketi T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Dış Ticaret Beklenti Anketi 216 2. Çeyrek Dönemi Beklentilerine İlişkin Genel Değerlendirmeler 11 Nisan 216 Ekonomik Araştırmalar ve Değerlendirme Genel Müdürlüğü DIŞ TİCARET BEKLENTİ

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ VAN GENEL BİLGİLER VAN TÜRKİYE VAN IN PAYI Nüfus (TÜİK 2012) 1.051.975 75.627.384 1,39% İlçe Merkezleri Nüfusu (TÜİK 2012)

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

KONYA İLİ NEDEN YATIRIMLARI İÇİN SANAYİ SEKTÖRÜ

KONYA İLİ NEDEN YATIRIMLARI İÇİN SANAYİ SEKTÖRÜ KONYA İLİ SANAYİ SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN 10 NEDEN KONYA BİR YATIRIM CENNETİ HALİNE GELMEKTEDİR KONYA İLİ SANAYİ SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN10 NEDEN 1. Genç ve Nitelikli İnsan Kaynağı 2. Stratejik Konum 3.

Detaylı

Batman İlinde Desteklenecek Proje Konuları

Batman İlinde Desteklenecek Proje Konuları ÖNEMLİ HATIRLATMA: Kalkınma Ajansların Yönetim Sistemi (KAYS) üzerinden yapılacak başvuruda Proje Genel Bilgileri bölümü Ana Faaliyet Alanı kısmında sektör belirlenirken, Başvuru Sahibi proje konusunun

Detaylı