Engelleri Birlikte Aşalım

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Engelleri Birlikte Aşalım"

Transkript

1 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi H.Ü. Engelli Öğrenci Birimi HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Hülya KAYIHAN Uzm. Bilgehan TEKİN DAL Uzm. Ahsen IRMAK Uzm. Gökçen AKYÜREK 2013 ANKARA

2 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Hacettepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Hülya KAYIHAN Uzm. Bilgehan TEKİN DAL Uzm. Ahsen IRMAK Uzm. Gökçen AKYÜREK Yayın Hakları, 2013, Hacettepe Üniversitesi Copyright, 2013 by Hacettepe University ISBN: Tanıtım amaçlıdır. Para ile satılamaz. Hacettepe Üniversitesi tarafından Hacettepe Üniversitesi Basımevi ne 2000 adet bastırılmıştır.

3 Önsöz Değerli Hacettepeliler, Öğrencilerimiz için daima en iyiyi hedefleyen üniversitemizde engelli öğrencilerimiz için katılım ve fırsat eşitliğini sağlamak temel ilkelerimizdendir. Yönetim olarak hedefimiz, bütün öğrencilerimizin eşit fırsatlara sahip olmaları, bilgilere veya binalara ulaşmada, yeterli çalışma zamanına sahip olmada ve benzeri konularda dezavantajlı olmamalarıdır. Engelli öğrencilerimizin akademik başarılarının artması ve üniversite yaşamına tam katılımlarının sağlanması için sorumluluğun üniversitedeki herkes tarafından paylaşılması esastır. Engelli öğrencilerimizin kararlara katılmaları ve böylece kendi yaşamlarından ve seçeneklerinden sorumlu olmaları önemlidir. Öğrenci, hakları kadar sorumlulukları ile de aktif katılımcıdır. Her öğrenci kendisi için en uygun çalışma yöntemini geliştirmeli ve bilgi ve yeteneklerinin dersi geçmeye yeterli olduğunu göstermelidir. Akademisyenler ise engelli öğrencilerin dersleri takip edebildiğinden ve ders materyallerine ulaştıklarından emin olmalıdır. Örneğin, not tutamayan öğrenciler için derslerin kaydı tutulmalıdır. Engelli hakları, ve değişik problemlere sahip öğrencilerin derslere ve aktivitelere katılmalarını kolaylaştırmak için neler yapılabileceği konusunda Hacettepe Üniversitesi çalışanları ve öğrencilerinin farkındalıklarının artması ile yaşam herkes için daha güzelleşecektir. Özel gereksinimi olan ve destek isteyen öğrencilerimizin ihtiyaçlarının belirlenmesi ve karşılanması konusunda yönetim ve tüm birimlerle köprü görevi yapan, öğrencilerimizle bire bir çalışan Engelli Öğrenci Birimimiz tarafından hazırlanan bu kitapta; değişik engele sahip öğrencilerimiz için akademik başarıyı ve ulaşılabilirliği artırmak için iletişim ve uygulama örnekleri sunulmaktadır. Engel tipleri, İletişim ve akademik başarıyı artırmak için öneriler, engelliler için mimari düzenlemeler konusundaki bilgilerin tüm okuyuculara faydalı olmasını diliyoruz. Saygılarımla, Prof. Dr. Yüksel KAVAK Hacettepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi Başkanı

4

5 Önsöz Özel gereksinimi olan öğrencilerimizin herkesle aynı ortamda ve eşit biçimde eğitim almalarını ve üniversitedeki yaşama tam katılım haklarını desteklemek amacı ile çalışmalar yapan Engelli Öğrenci Birimi tarafından hazırlanan bu dokümanın amacı üniversitemiz personeli ve öğrencilerinin konu ile ilgili farkındalığını arttırmaktır. Engelli bir öğrenci, üniversiteyi kazandığından itibaren fiziksel erişim ve sosyal hayata uyum konusunda belirsizliklerle dolu bir süreç yaşamaktadır. Özellikle küçük şehirlerde yaşayan ve daha önce farklı bir ortamda yaşamamış kişiler için durum daha da zor olabilmektedir. Böyle bir durumda özgüven ve bağımsız yaşam önemli bir faktördür. Üniversite yaşamına uyum için öncelikle üniversitenin tüm personelinin ve öğrencilerimizin engelli bir bireye nasıl davranabileceği konusunda bilinçli olmaları gerekmektedir. Birçok kez engelli birey yardım istemediği halde, kendisine yardım edilmeye çalışılmakta, yine engelli bir kişi isteği dışında kafeteryada oturan başka bir engellinin masasına oturtulmakta, gerçekten yardım istediğinde ise yardım alamadığı için sorunlar yaşanabilmektedir. Bu kitapta; engelli öğrencilerimizle daha kolay iletişim kurmak ve onların akademik başarılarını artırmak için pratik stratejiler ve çözüm önerileri sunulmuştur. Ulaşılabilirlik için bina içinde ve tüm yaşam alanlarında doğru mimari düzenleme örneklerine yer verilmiştir. Hep birlikte daha ileriye en iyiye gidebilmek dileği ile Saygılarımla, Prof. Dr. Hülya Kayıhan Engelli Öğrenci Birimi Koordinatörü

6

7 İçindekiler İşlevsellik Yeti Yitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) Hacettepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi Engel Tipleri Nelerdir? Farkındalık Nedir? Farkındalık Eğitimi Kimlere Verilir? Asıl Engel Nerede? Engelli Kişiler için Rehabilitasyonun Önemi Bağımsız Yaşamada On Etkili Yaklaşım Engelli Kişi ile İletişimde Doğru Davranış Önerileri Fiziksel Engelli Kişiler için İletişim Önerileri Görme Engelli Kişiler için İletişim Önerileri Az Gören Kişiler için İletişim Önerileri Dil veya Konuşma Bozukluğu olan Kişiler için İletişim Önerileri Bilişsel Engeli olan Kişiler için İletişim Önerileri İşitme Engelli Kişiler için İletişim Önerileri Engelli Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Genel Öneriler Fiziksel Engelli Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Görme Engelliler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Az Görenler Engelliler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler İşitme Engelli Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Dil veya Konuşma Bozukluğu olan Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Engelliler için Genel Mimari Önerileri Fiziksel Engelli Kişiler için Mimari Öneriler Görme Engelliler ve Az Görenler için Mimari Öneriler

8 VIII Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi İşitme Engelliler için Mimari Öneriler A. Boyut ve Alan Normal bir tekerlekli sandalyenin boyutları Tekerlekli sandalyede oturuş düzenine göre boyutlar Tekerlekli sandalye ile erişilebilirlik Tekerlekli sandalye ile dönüş için gerekli alan Yardımcı araçlara göre gerekli geçiş alanı B. Trafikte Engelli Tretuvar ve caddeler Park yerleri Garajlar C. Konutlar Binalara giriş Koridorlar ve kapılar Merdivenler Kolluklar ve barlar Asansörler Zemin kaplama Hijyenik Yerler a) Duvara monte edilen lavabolar b) Tuvaletler c. Duşlar ve banyolar D. Semboller Kaynaklar

9 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 9 İşlevsellik Yeti Yitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması International Classification of Functioning (ICF) Dünya Sağlık Örgütü 1980 yılında uluslararası yetersizlik, özürlülük ve engellik sınıflandırmasını (International Classification of Impairment, Disability and Handicap, ICIDH) geliştirmiştir. Bu sınıflandırmaya göre; Bozukluk: Psikolojik, fizyolojik veya anatomik yapının fonksiyon kaybı ile normalden sapması durumudur. Organ seviyesindeki bozukluğu ifade eder. Bozukluk kalıcı veya geçici, fizyolojik ya da psikolojik olabilir. Özürlülük: Sağlığın bozulması sonucu oluşan yetersizlikten dolayı kişinin yeteneğinin normal bir kişiye göre azalması veya kaybedilmesidir. Kişinin entegre veya kombine bir şekilde bir bütün olarak aktiviteyi yapabilme yeteneği etkilenir. Engellilik: Yetersizlik veya özürlülük nedeniyle, kişinin yaş, cinsiyet, sosyal ve kültürel durumuna göre normal kabul edilen yaşantısını yerine getirememesi durumudur. Dünya Sağlık Örgütü uluslararası yetersizlik, özürlülük ve engellilik sınıflandırmasını 2001 yılında tekrar gözden geçirerek ICF olarak yayınlamıştır. Yeni sınıflandırmada; özürlülük ve engellilik yerine aktivite ve katılım şeklinde daha olumlu bir terminoloji kullanılmıştır. Bunun yanında kişisel ve çevresel dış faktörler de sınıflandırmaya dahil edilmiştir. ICF in yeni özürlülük modeli Şekil 1'de gösterilmiştir.

10 10 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Şekil 1. ICF in yeni özürlülük modeli ICF kişinin sağlık durumunu etkileyen üç faktörün önemli olduğunu belirtmiştir. Bunlar; 1. Vücut fonksiyonları ve anatomik yapılar 2. Aktivite 3. Katılım Bu üç faktörün etkilenmesi sonucu ortaya çıkan problemler şunlardır: 1. Bozukluk 2. Aktivite limitasyonu 3. Katılım kısıtlaması Aktivite limitasyonu (eski terminolojideki disabilite veya özürlülük): Kişinin aktiviteleri yerine getirmedeki zorluklarıdır. Katılımın kısıtlanması (eski terminolojideki handicap veya engellilik): Kişinin yaşam durumlarını yeni sosyal yaşama katılımdaki zorluklardır. Çevresel faktörler: Kişisel özellikler ve kişinin yaşamın sürdürdüğü ortamdaki fiziksel ve sosyal çevreyi içerir. Kişisel faktörler ise yaş, cins, eğitim, kişilik, davranış biçimi, psikososyal durum gibi kişisel özelliklerdir. Katılım Günlük yaşam aktivitelerine katılım; yaşam deneyimi ve insan gelişimi için önemli bir unsurdur. Katılım bir aktivitenin içinde yer alma, aktiviteye katılma ve diğer kişilerle paylaşma durumudur. Kısaca katılım yaşamın içinde olmak olarak tanımlanabilir. Katılım, ancak kişinin aktiviteyi seçme ve kontrol etmesi

11 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 11 mümkün olduğunda tam anlamı ile gerçekleşebilir. Toplumun tutumu ve fiziksel çevredeki engeller özürlü bireylerin toplumsal katılım hakkını engeller ve onları engelli bireyler olmalarına yol açar. Vücut yapı ve fonksiyonlarındaki bazı bozukluklar kişinin günlük yaşam, üretim ve boş zaman aktivitelerinde güçlüklere yol açabilir, ancak toplumsal rollerini yerine getirmesine engel değildir. İnsanlı ve insansız çevrenin olumsuz etkileri bireyin toplumsal rollerini yerine getirmesini engeller. Örneğin, mimari engeller nedeniyle okula gidemeyen tekerlekli sandalye kullanan çocuğun öğrenci olma rolü veya işverenin yapamaz düşüncesi ile mesleki rolü engellenir. Çağdaş toplum olabilmek, özürlü bireylerin yaşam alışkanlıkları içinde sosyal katılımını tam olarak gerçekleştirebilmesine imkân yaratılması ile gerçekleşir. Hacettepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi Engelli Öğrenci Birimi Başkanı; Prof. Dr. Yüksel Kavak, Engelli Öğrenci Birimi Koordinatörü; Prof. Dr. Hülya Kayıhan Hacettepe Üniversitesinde engelli öğrencilerin akademik başarıları, yaşam kaliteleri ve katılımlarını arttırmak için Engelli Öğrenci Birimi engelli öğrenci danışmanları ve aşağıdaki birimlerle koordineli olarak çalışmaktadır. Hacettepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi; Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Hacettepe Üniversitesi Engelliler Uygulama ve Araştırma Merkezi Güzel Sanatlar Fakültesi İç Mimarlık Bölümü Sağlık Spor Kültür Dairesi Başkanlığı Yapı İşleri Daire Başkanlığı Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı Hacettepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi Yükseköğretim Kurumları Özürlüler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği gereği kurulmuştur. Yükseköğrenim Kurumları Özürlüler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği Bu Yönetmelik, 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 15 inci maddesine dayanılarak hazırlanmış, tarihli ve sayılı resmi gazetede yeni düzenlemesi yapılmıştır.

12 12 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Bu Yönetmeliğin amacı, yükseköğrenim gören özürlü öğrencilerin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri almak ve bu yönde düzenlemeler yapmak üzere, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı bünyesinde kurulan Özürlüler Danışma ve Koordinasyon Birimi ile Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi ve üniversiteler bünyesinde oluşturulacak özürlülerle ilgili birimlerin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir. Yönetmelikle ile ilgili açıklamalara aşağıdaki adresten ulaşabilirsiniz; Birim Merkez Yerleşkede Sağlık Bilimleri Fakültesi Ergoterapi Bölümü içinde faaliyet göstermektedir. Üniversitemizde öğrenim gören engelli öğrencilerimizin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırmak ve toplumsal katılımlarını artırmak amacıyla Rektörlüğümüzce gerçekleştirilen çalışmaların koordineli bir şekilde yürütülmesi Engelli Öğrenci Birimi tarafından gerçekleştirilmektedir. Engelli Öğrenci Biriminin Görevleri a) Yükseköğretim programlarına kaydı yapılan özürlü öğrencilerin öğrenimlerini sürdürdükleri sırada eğitim, öğretim, burs, idari, fiziksel, barınma, sosyal ve benzeri alanlarla ilgili ihtiyaçlarını tespit etmek ve bu ihtiyaçların karşılanabilmesi için alınması gereken önlemleri belirlemek ve ortadan kaldırmak üzere çözüm önerileri sunmak, gerekli düzenlemeleri üniversitede bulunan diğer birimler veya daire başkanlıkları ile eşgüdüm içerisinde yapmak, b) Özürlü üniversite öğrencilerinin akademik, fiziksel ve sosyal yaşamlarını engellemeyecek biçimde öğretim programlarını düzenlemek için özürlü öğrencinin devam ettiği eğitim ortamının uygunlaştırılması, özürlülere yönelik araç gereç temini, özel ders materyallerinin hazırlanması, özürlülere uygun eğitim, araştırma ve barındırma ortamlarının düzenlenmesi konularında çalışmalar yapmak, c) Yükseköğrenim düzeyindeki öğrenci ve öğretim elemanlarına yönelik yayın faaliyetlerinde bulunmak, öğretim elemanlarına özürlülük ile bunun getirdiği sınırlılıkları ve yapılması gereken düzenlemeleri anlatan ve bilgi veren doküman hazırlamak, bilinç düzeyini arttırmak, ilgililere danışmanlık hizmeti vermek, gerektiği durumlarda hizmet içi eğitim sağlamak, ç) Özürlülük alanında bilinç ve duyarlılık düzeyini artırmak için program ve projeler geliştirmek, seminer, konferans ve benzeri faaliyetler düzenlemek,

13 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 13 d) Birimin çalışma programını hazırlamak, yürütmek, faaliyetler için gerekli bütçe ihtiyaçlarını belirlemek ve yıllık faaliyet raporunu hazırlayıp bağlı bulunduğu rektör yardımcısına sunmak, e) Yükseköğretim kurumları özürlü öğrenci birimlerinin görev ve faaliyet alanına giren konularda konunun taraflarına yönelik yayın, doküman ve bilgilerin yer aldığı, üniversitelerde okuyan özürlü öğrencilerin sorunlarını ve isteklerini dile getirmelerine olanak sağlayan, ilgili birimle iletişimine de imkân veren bir internet sitesi oluşturmak, f) Alınan kararların ve belirlenen stratejilerin uygulanmasını denetlemek, g) Maddi güçlüğü bulunan özürlü öğrencilerin yardımcı araç gereçlerinin ücretsiz temini yönünde çalışmalarda bulunmak, ğ) Bütün öğrencilerin adil ve doğru bir şekilde ölçme ve değerlendirmeye tabi tutulması, fırsat eşitliğini sağlamak ve eğitim sürecini özürlü öğrenciler için de anlamlı hale getirmek için; özürlü öğrencinin sınavlarla ilgili süre, mekân, materyal, refakatçi okuyucu sağlamak ve engelin doğasından kaynaklanan farklılıklara göre alınacak gerekli tedbirleri almak, düzenlemeleri yapmak, h) İstihdam olanakları ve mesleklere ilişkin bilgilendirme yapan bilgilendirici kitaplar hazırlanması konusunda çalışmalar yapılmasını ve bunların özürlü öğrencilere ulaştırılmasını sağlayacak tedbirler almak, ı) Yükseköğretim programlarını kazanan özürlü öğrencileri kayıt sırasında tespit etmek, i) Üniversite yerleşkesinin ve yerleşkede bulunan yapılar ile açık alanların özürlü öğrenciler için ulaşılabilir olmasını sağlamak. Engel Tipleri Nelerdir? Engelli Öğrenci Birimi ve Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı birlikte çalışarak kayıtlar sırasındaki sınıflandırmayı yeniden düzenlenmiştir. Kayıt sisteminde aşağıdaki sınıflandırma kullanılmıştır. A. Engel yok B. Asperger sendromu / Diğer otistik spektrum bozukluğu gibi bir sosyal / iletişim engeline sahip C. Total görme engelli veya gözlükle düzeltilemeyen ciddi görme bozukluğuna sahip

14 14 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi D. Total işitme engelli veya ciddi işitme bozukluğuna sahip E. Kanser, HIV, diyabet, kronik kalp hastalığı ya da epilepsi gibi kronik bir hastalık veya sağlık sorununa sahip F- Depresyon, şizofreni ya da anksiyete bozukluğu gibi bir zihinsel sağlık problemine sahip G- Disleksi, dispraksi veya DEHB gibi Spesifik öğrenme güçlüğüne sahip H- Kollarını kullanmada zorluk veya tekerlekli sandalye veya koltuk değneği kullanmak gibi fiziksel bozukluk veya mobilite sorunlarına sahip I- Yukarıdaki listede yer almayan bir engel, bozukluk ya da sağlık sorununa sahip J- İki veya daha fazla engeli ve / veya tıbbi soruna sahip Sosyal / iletişim engelline sahip bireyler (Asperger sendromu / Diğer Otistik spektrum Bozuklukları vs.) Asperger sendromu, Otistik spektrum bozukluklarının bir parçasıdır. Asperger sendromuna sahip öğrencilerde aşağıdaki bozukluklardan bir kısmı veya hepsi görülebilir; Sosyal İletişim: Öğrenciler espriler ve deyimler gibi dilin inceliklerini anlamada zorluklar yaşarlar ve söylenenleri tam anlamıyla anlarlar. Bu kişilerde vücut diline dayalı iletişimi anlamak zor hatta imkânsız olabilir. Sosyal Anlayış: İletişimde yaşadıkları zorluklardan dolayı, Asperger sendromlu öğrencilerin sosyal ilişkiler kurmada ve normal sosyal davranış sergilemede zorluklar ortaya çıkar. Katılım: Bu kişiler empati kurmada ve başka bir bakış açısıyla değerlendirmede zorluklar yaşarlar. Genellikle zor anlaşılır ve obsesif olabilirler. İlgilerini çekmeyen konulardaki derslerde motivasyon sorunları yaşayabilirler. Ayrıca hayatlarındaki rutinler beklenmedik bir şekilde değiştiğinde kaygıları artar. Total görme engelli veya gözlükle düzeltilemeyen ciddi görme bozukluğuna sahip bireyler: Görme engelli kişilerin hepsi beyaz baston kullanmazlar, hepsi Braille alfabesini bilmezler. Tamamen görme kaybı olanların oranı oldukça düşüktür. Genel de görme bozukluğu olan kişilerin belirli bir görme kapasitesi vardır. Fakat görme bulanıklığı, mesafe ve hızı algılayamama, benzer renk ve cisimleri ayıramama, belirli bir mesafe sonrasını iyi görememe veya dar görüş açısı gibi değişik

15 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 15 şekillerde bozuklukları olur. İster görme engelli olsun ister yukarıdaki görme bozukluklarından birine sahip olsun bu gençlerin eğitim süreçlerinde işitmenin çok önemli bir yeri olduğunu unutmamak gerekir. Total işitme engelli veya ciddi işitme bozukluğuna sahip bireyler: Kısmi veya total işitme engelli kişiler için görme duyusu iletişim ve öğrenme için önemlidir. Total işitme engelli kişiler iletişimlerini dudak okuyarak veya işaret dili kullanarak görsel yetileri ile sağlarlar. Kullanılan işaret dilleri, aynı diller gibi, ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Pek çok işitme engelli işitme cihazı kullanır. Burada unutulmaması gereken işitme cihazının konuşma seslerini yükselttiği gibi çevredeki diğer sesleri de yükseltmesidir. Bu durum sorun anlamada sorun oluşturabilir. Kronik bir hastalık veya sağlık sorununa sahip bireyler (kanser, HIV, diyabet, kronik kalp hastalığı ya da epilepsi vs.) : Bu grup kişinin yaşamında bir takım zorluklara neden olan ve etrafındaki kişiler tarafından doğru yardım ve desteğe ihtiyaç duyulan bozukları kapsar. Çoğu kişi hayatının belirli dönemlerinde rahatsızlanır fakat bu geçici bir durumdur. Oysa bazı kişilerin doğuştan veya sonradan olan kalıcı rahatsızlıkları vardır. Bu durumdaki öğrenciler kendilerini engelli görmeyebilir. Ayrıca önyargılardan dolayı durumlarını saklayabilirler. Bu öğrencilerde rahatsızlıklarından dolayı daha çok güç ve dayanıklılık sorunu ön plana çıkabilir. Zaman zaman okuldan uzak kalmak zorunda kalabilirler. Zihinsel sağlık problemine sahip bireyler (depresyon, şizofreni ya da anksiyete bozukluğu vs.): Bu terim bi-polar bozukluk, şizofreni, depresyon ve anksiyete gibi uzun süreli bozuklukları kapsar. Destek ihtiyaçları, başa çıkma stratejileri bireyden bireye ve zaman zaman değişir. Bazı öğrencilere sadece stresli zamanlarda destek gerekebilirken bazılarına da tüm ders veya dersler boyunca destek gerekebilir. Aynı tanıyı alan öğrenciler aynı problemleri yaşamaz veya aynı desteğe ihtiyaç duymazlar. Bundan dolayı her öğrenci için ayrı bir danışmanlık alınmalıdır. Bazılarının bu tür sorunları doğuştan olabiliyor bazıları ise sonradan rahatsızlanabiliyorlar. Spesifik öğrenme güçlüğüne sahip bireyler (disleksi, dispraksi veya DEHB vs.): Okuma-yazma, zaman-mekân algılaması, organizasyon, sıralama, kısa süreli bellek, sosyal uyum becerilerinde sorunlar gibi değişik

16 16 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi şekillerde ve değişik derecelerde zorluklar görülebilir. Bu gençler aynı zamanda kendine güven ve özsaygı sorunları da yaşarlar. Stres öğrencilerdeki zorlukların daha da artmasına neden olacağından olumlu teşvike ihtiyaç duyarlar. Fiziksel bozukluk veya mobilite sorunlarına sahip bireyler (Kollarını kullanmada zorluk çekenler, tekerlekli sandalye veya koltuk değneği kullananlar vs.): Bu öğrenciler normal günlük yaşantıları içinde diğer öğrencilerle kıyaslandığında, dersler için bir binadan diğerine gitme, ders aralarında sınıf dışına çıkma, yemekhaneye gidip gelme gibi bazı işler için daha fazla efor ve zamana ihtiyaçları olabileceği ve tüm bunların neticesinde daha fazla yorgunluk sergileyecekleri unutulmamalıdır. Fiziksel engeli, kişinin zekâsını etkilemez fakat bazen motor kontrolü kayıptan dolayı konuşma zorlukları yaşayabilirler. Bu durumun zekâ veya düşünme kapasiteleriyle ilgili olduğunu düşünmemek gerekir. Bu sınıflandırmada yer almayan bir engel, bozukluk ya da sağlık sorununa sahip bireyler: Bazı kişilerin rahatsızlıklarını anlamak mümkün olmayabilir. Bu tür rahatsızlarda diabet veya epilepsi olduğun gibi nöbetler veya belirtiler açıkça görülmeyebilir. Ancak kronik ağrılar, kafa yaralanmaları, kan hastalıkları, böbrek hastalıkları, artirit gibi sorunlar kişinin günlük yaşamlarını derinden etkileyebilir. Öğrenci hastalığından dolayı yorgun ve stresli olabilir veya kullandığı ilaçlardan dolayı dalgın veya uykuya meyilli olabilir. İki veya daha fazla engeli ve / veya tıbbi soruna sahip bireyler: Birden daha fazla bozukluğa sahip bir öğrencinin tek bozukluğa sahip öğrenciden daha fazla desteğe ihtiyacı vardır. İhtiyaçların karşılanmasını sağlamak için Akademik Birim, öğrenci ve Engelli Destek Biriminin çok yakın ilişki kurması gerekir. * * * Hopkins C., Jackson D., Tennant J., Wilson A. And Arlett C. (eds) (2005) Engineering Subject Centre Guide: Working with disabled student, 2nd edns, Loughborough: The Higher Education Academy- Engineering Subject Centre

17 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 17 Farkındalık Nedir? Farkındalık yargısız olmaktır. Düşünce, duygu ve bedensel duyumları yargılamadan ve anlık yaşantının olağan ve geçici parçaları olarak izlemektir. Farkındalıkta düşünce ve duygular; kabullenilmekte, reddedilmemekte, yargılanmamakta, bastırılmaya ya da onlardan kaçmaya çalışılmamaktadır. Engellilerde farkındalığın yaratılması kültürel özelliklerle doğru orantılıdır. Ülkelerdeki yasal düzenlemeler ve ilköğretimden itibaren eğitim içinde engelliliğin incelenmesi ile toplum içinde yaşayan diğer bireylerin engelli ve engellilik konusunda duyarlı olması sağlanmalıdır. Engelli bireylere sunulan imkânlar ve bireysel duyarlılık ile farkındalığın arttığı görülmektedir. Engelli bireylerin toplumda var olabilmesinin önündeki önemli engeller, Sağlık sorunlarının yaygınlığı, Engellilik için risk faktörlerinin fazlalığı, Tanıdan rehabilitasyona kadar değişen süreçlerde sunulan sağlık hizmetlerinin yetersizliği, Yasal düzenlemelerin olmaması veya uygulanmamasıdır. Günlük yaşama dâhil olma çabası gösteren engelliler, genel olarak toplumda acıma, yadsıma veya ayrımcı davranışlar ile karşılaşmaktadır. Bu duygu ve davranışların kültürel özelliklerle birleşmesi ile diğerleri tarafından acınan, toplum içinde itilen, tanınmayan, ikinci sınıf vatandaş olan engelli birey kendini de farklı algılamakta, kendi kendine acımaktadır. Bu nedenledir ki engelliliğin yaygınlığına ilişkin ciddi oranlar olmasına rağmen gelişmekte olan ülkelerde sokaklarda daha az engelli bireyle karşılaşılmaktadır. Farkındalık Eğitimi Kimlere Verilir? Toplumun diğer bireyleri için sorun olmayan pek çok konu engelli bir birey için aşılması gereken büyük bir sorun haline gelebilmektedir. Bu sorunların çözümü için engelli kişinin kendisi kadar toplum ve sisteme de görevler düşmektedir. Engelli bireylerin kendilerini sağlıklı ve iyi hissedememesinin sebeplerinden biri toplumsal düzeydeki engellerdir. Bu engeller, aile üyeleri, arkadaşlar, meslektaşlar, sosyal destek ve sağlık çalışanlarının uygun olmayan tutumları şekilde özetlenebilir.

18 18 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Erişilebilirlik, kurumsal düzenlemeler, ekonomik ve sistem düzeyindeki engeller olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle farkındalık eğitimi öncelikli olarak engelli kişinin aile üyelerine, arkadaşlarına, meslektaşlarına sosyal destek ve sağlık çalışanlarına ve toplumun tümüne uygulanabilir. Ayrıca devlet kurumlarındaki sorumlu kişilere ve kanun yapıcılara da bu eğitimin verilmesi gereklidir. Asıl Engel Nerede? a) Fiziksel engeller: Binalar ve çevre İletişim Ekipman b) Davranış ile ilgili engeller: Aile Arkadaşlar Meslektaşlar Yaşıtlar Sağlık çalışanları Diğer profesyoneller Diğer personeller c) Organizasyon ile ilgili engeller: Müfredat İş Kabullenme, dışlanma gibi kültürel etmenler Politik engeller Engelli Kişiler için Rehabilitasyonun Önemi Rehabilitasyon, insan organizmasının fizyolojik ve anatomik bozukluklarının medikal, cerrahi ve fiziksel yöntemlerle ve yardımcı cihazlarla tamamen veya kısmen giderilmesi ve bireyin fiziksel, ekonomik ve sosyal yönden mümkün olan tam bağımsızlığının sağlanmasıdır. Rehabilitasyon bir ekip hizmetidir. Bu ekipte uzman hekim, fizyoterapist, ergoterapist, konuşma terapisti, odyolog, ruhsal sağlık ekibi, (psikiyatrist, psikolojik rehber danışman, klinik psikolog), sosyal hizmet uzmanı, ortez

19 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 19 protez teknisyeni,, çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı, özel eğitim öğretmeni, diyetisyen, rehabilitasyon hemşiresi, meslek danışmanı, rehabilitasyon mühendisi, rekreasyon terapisti, ev ekonomisti (aile ve tüketici bilimleri bölümü) ve konsültan hekimleri içerir. Gerek görüldüğü takdirde tanımlanan yeni meslek grupları ekip kapsamına girer. Rehabilitasyonun amacı kişiye fiziksel, ruhsal, ekonomik ve sosyal olarak olabildiğince bağımsızlık kazandırmaktır. Bedensel yetersizliği ve çevreye uyumsuzluğu olan kişinin fiziksel, ruhsal, sosyal ve mesleki potansiyelini en üst düzeye çıkmaktır. İyi programlanmış bir Rehabilitasyon programı kişinin başkalarına bağımlı kalma süresini azaltıp, yaşam kalitesini artırır ve toplumsal açıdan kişiyi tüketici konumundan üretici konumuna getirir. Bir rehabilitasyon programının amacına ulaşması aşağıdaki çalışma basamakları ile sağlanır; Bireyi destekleyici teknik ürünlerin seçilmesi, geliştirilmesi, eğitimi ve bu ürünlerin maliyetlerinin düşürülmesi: Bu araç gereçler engellinin hareket yeteneğini artırıcı özelliklere sahiptir. Bu da toplumla daha çok bütünleşme ve engelli ile engelsiz kişi arasındaki fiziksel boşluğun büyük oranda azaltmak demektir. Aile danışmanlığı ve eğitimi: Topluma katılma, toplumla bütünleşme konusunda önemli bir noktada engellinin aile yaşamıdır. Engellilerin aile yaşamına tam olarak katılmalarını desteklenmeli ve uygulanan programlarda aile görüşleri ile eğitimlerine önem verilmelidir. Eğitim: Burada eşitlik ilkesi en önemli rehber durumundadır. Hem engelli bireyin iş gücüne katılması hem de engelli bireyin çevresindeki sosyal ve kültürel engelleri kaldıracaktır. Fiziksel çevre: Fiziksel çevrenin yapılandırılmasında sorumlu kişi ve kuruluşların engelli kişiler konusunda bilgili, bilinçli ve duyarlı davranmaları sağlanmalıdır. Bu amaçla fiziksel çevrenin tasarlanmasında katılımı konusu büyük önem taşımaktadır. Engelli ile engelsiz arasındaki ilişki: Her ilişki de olduğu gibi iki taraflı geliştirilmeli, engellilerin engeliyle yaşamasını öğrendikleri kadar, engelsizlerin de engelli bireylerle yaşamayı öğrenmeleri sorunların çözümündeki en önemli adımdır

20 20 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Sosyal ve kültürel boyuttaki önyargının aşılması: Farkındalık eğitimleriyle sağlanacaktır. Engelli bireyin istihdamı: Bu aşamada temel prensip engeli değerlendirmekten çok insanı değerlendirmek olmalıdır. İş için en uygun olan adayı belirlemek ve bu belirleme sürecinde engelin getirdiği dezavantajı temel kriter olarak kullanmamak gerekir. Temel olarak iş analizleri, meslek tanımları son derece önemlidir çok iyi yapılması gerekir. Bağımsız Yaşamada On Etkili Yaklaşım Bilgilendirme: Kişiyi nasıl bağımsız yaşayabileceği hakkında bilgilendirme. Yaşıt desteği: Diğer engelli bireyler tarafından desteklenme. Ev: Engellinin kolaylıkla ulaşabileceği ve yaşamını kaliteli bir şekilde sürdürebileceği uygun bir ev sağlanmalı. Ekipman: Engellinin yaşamını kolaylaştıracak, kullanımı kolay olacak ve bağımsızlığını destekleyecek kendine yardım araçlarının sağlanması ve eğitimi. Kişi yardımı: Engelli bireyi destekleyecek bire bir kişi yardımı. Ulaşım: Toplu taşıma araçlarının engelli kişilere göre düzenlenmesi. Ulaşılabilirlik: Kamu binaları ve rekreasyonel bina ve alanlardaki tuvaletlerin, asansörlerin, giriş çıkışların engellilerin ulaşılabilirliğini kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesi. Maddi yardım: Çalışamayacak durumda olan engelli kişiye devlet desteğinin sağlanması. Eğitim: Tüm insanların hakkı olan eğitim ve fırsat eşitliğinden engellilerin de yararlanması. İş: Engelli kişinin eğitimini kullanabileceği, kariyerini yapabileceği bir alanda güvenilir bir iş sağlanması. Engelli Kişi ile İletişimde Doğru Davranış Önerileri 1. Rahat olun. 2. Yardım teklif edin. Fakat yardım etmeden ÖNCE kişinin kabul etmesini bekleyin. 3. Engelli bir kişinin bir şeyi yapması/söylemesi biraz zaman alabilir, sabırla bekleyin.

21 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK Engelli bir kişiyle refakatçısı aracılığıyla konuşmayın, kişinin kendisi ile konuşun. 5. Kişinin durumu ile ilgili gereksiz sorular sormayın. 6. Doğal olun, aşırı ilgili davranmayın. Kullanılan kelimeler tutumlarımızı ve düşüncelerimizi yansıtır. Bu yüzden doğru kelime seçimi çok önemlidir. Aşağıdaki tabloda doğru kullanımla ilgili birkaç örnek bulunmaktadır. Tablo 1. Uygun olan ve olmayan kelimeler Uygun kullanım Engelli, Özürlü Engelli olmayanlar Tekerlekli sandalye kullanan Kısa boylu Görme engelliler İşitme engelliler Otizmli çocuk Uygun olmayan kullanım Spastik Normal Tekerlekli sandalyeye bağlı, kötürüm Cüce Kör Sağır Otistik çocuk Fiziksel Engelli Kişiler için İletişim Önerileri Kişinin kullandığı tüm yardımcı cihazlar onun kişisel alanı içerisindedir. Bu nedenle kişi istemedikçe bunlara dokunmayın. Örneğin kişinin el fonksiyonları limitli ise ya da protez kolu varsa tokalaşmayın. Kişinin tekerlekli sandalyesi varsa konuşurken ona yaslanmayın. Tekerlekli sandalyedeki bir kişi ile konuşurken mümkünse onunla aynı hizada olun. Fiziksel engelli bir kişiye yol tarif ederken tüm koşulları göz önünde bulundurun (mesafe, merdiven, tümsekler, ). Tekerlekli sandalyedeki bir kişinin sandalyesini itmeden önce mutlaka izin alın. Transferler sırasında tekerlekli sandalyeyi yakın tutun ve tekerleklerin kilitli olduğundan emin olun. Koltuk değneği kullananlara yardım etmeye çalışırken kollarından tutmayın.

22 22 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Görme Engelli Kişiler için İletişim Önerileri Kişinin tam görme engeli varsa iletişime geçmeden önce kendinizi tanıtın. Eğer grup içindeyseniz diğer kişileri de tanıtın. Normal bir tonda konuşun. Yerinizi değiştirdiğinizde ve odadan ayrılırken bunu kişiye söyleyin. Yürürken siz onun koluna girmeyin, kolunuza girmesini teklif edin. Yol göstermek amacıyla bir adım önde yürüyün. Yürürken önünüze çıkan merdiven, çukur gibi engeller karşısında uyarın. Yön tarif edeceğiniz zaman sağa iki metre ya da yüz adım gibi ölçüler kullanın. Yanından ayrılacağınız zaman bunu mutlaka ona söyleyin. Merdiven ya da asansör tercihini kişiye bırakın. Sonra görüşürüz ya da görmüyor musun? gibi terimler kullandığınızda utanmayın, üzülmeyin. Kapıları ya tamamen açık bırakın ya da tamamen kapalı; yarı açık kalmasın. Görme engelli kişinin bastonuna dokunmayın. Kişi bastonu bir yere bıraktığında bastonun yerini değiştirmeyin. Değiştirirseniz bunu ona söyleyin. Duyurular, restoran menüleri gibi metinleri okuyarak ona yardımcı olun. Beraber yemek yerken tabakta hangi yiyeceklerin nerede olduğunu söyleyin. Az Gören Kişiler için İletişim Önerileri Normal ses tonunda konuşun. Bir şey göstereceğiniz ya da masada bir çalışma yapacağınız zaman göstereceğiniz nesnelerin renkleri ile kontrast renkte bir yüzey seçin. Mümkünse canlı renkler kullanın. Yazılı evrak vereceğiniz zaman en az 16 punto ve vernada veya arial gibi sade bir font ile yazılmış şekilde verin. İletişim halindeyken ortamın ışığının yeterli olduğundan emin olun. Kişinin hiçbir şey görmediğini düşünmeyin eğer uygunsa ne gördüğünü sorun. Kişinin çevresinde alışık olduğu nesnelerin yerini değiştirmeyin. Kullanılacak sinyalizasyonlar (tabelalar, isimlikler vb.) normalin 2-3 kat büyüklüğünde ayarlanmalıdır.

23 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 23 Empati Makula Dejenerasyonu Glokom Katarakt Tavuk Karası Görme Alanı Kaybı Diabetik Retinopati Resim 1. Görme problemlerine göre kişinin algısı Dil veya Konuşma Bozukluğu olan Kişiler için İletişim Önerileri Bazı kişiler konuşarak iletişim kurmakta zorluk yaşarlar. Sesleri yanlış telaffuz etmek, düşüncelerini doğru bir şekilde sözel ya da yazılı ifade edememek veya kekemelik gibi çok çeşitli nedenleri olabilir. Dikkatinizi verin, acele etmeyin ve kişiye konuşabilmesi için yeterli süre tanıyın.

24 24 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Sessiz ortamlarda konuşmayı tercih edin. Kişiyi düzeltmeyin ve onun yerine konuşmayın. Gerekli ise cevabı kısa sorular sorun. Kişinin ne dediğini anlamadığınız halde anlamış gibi davranmayın. Tekrar söylemesini istemekten çekinmeyin. Doğru anlayıp anlamadığınızı kişiye sorarak doğrulayın. Her şeye rağmen yine de anlayamadıysanız yazmasını önerin. Dilde algı zorlukları çekenler soruları veya talimatları yavaş anlayacakları için onlara bilginin içselleştirilmesi için zaman tanıyın. Bilişsel Engeli olan Kişiler için İletişim Önerileri Sabırlı olun. Kişiye düşüncelerini sözel olarak ifade etmesi için süre tanıyın. Basit kelimeleri içeren sade bir dil kullanın. Gerekirse aynı şeyi farklı yollardan anlatmayı deneyin. Aynı anda birkaç şey söylemek kafa karıştırıcı olabilir, anlaşılmadığını hissederseniz daha basite indirgeyerek tekrarlayın. Özür tipine bağlı olarak kişi yazılı ya da sözlü iletişimi tercih edebilir. Ne tür iletişimi tercih ettiğini sorun. Anlamadıysanız tekrarlamasını istemekten çekinmeyin. Yanındakilerle değil, kişinin kendisi ile direkt iletişim kurun, Bazen resimler de iletişim için etkili bir yol olabilir. İşitme Engelli Kişiler için İletişim Önerileri İlk olarak kişinin ne tip iletişim (işaret dili, mimikler, yazmak ya da konuşmak) tercih ettiği öğrenin. Bu konuyla ilgili varsayımda bulunmayıp sorun. Kişiyle konuştuğunuzu fark etmesi için omzuna dokunun ya da el sallayın. Kişi dudak okuyarak iletişimini sağlıyor ise; Doğrudan kişiye bakın ve tane tane konuşun. Normal konuşma ritminden biraz daha yavaş konuşun. Abartılı dudak hareketleri yapmayın

25 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 25 Jest ve mimiklerinizi kullanın. Başınızı oynatmayın. Kişinin yüzünüzü görmesini sağlayın ve ağzınızı kapatmayın. Sigara içmeyin, bir şey çiğnemeyin. Kısa ve net cümleler kurun. Normal bir ses tonu ile konuşun. Kişinin anlayıp anlamadığını kontrol etmek için ondan geri bildirim alın. Eğer kişinin konuşmasını anlamadıysanız bunu ona söyleyin. İşitme cihazı kullanıyorsa sakin ortamlarda konuşmayı tercih edin ve asla bağırarak konuşmayın. İşitme engelli birine sağır ve dilsiz olarak tanımlamayın. Çünkü bazıları konuşabilir; konuşamayanlar ise işaret dilini kullanır. İşitme engelli ile konuşan birinin arasına girmeyin. İletişimlerini zorlaştırabilirsiniz. Engelli Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Genel Öneriler Bireyin farklılıklarına saygı duyulmalı ve eşitlik ilkesi uygulanmalıdır. Karar mekanizmalarına dâhil edilmeli ve ayrımcılık ile mücadele edilmelidir. Sınıf ya da amfide engelli öğrenci olup olmadığına dikkat edilmelidir. Sınıf, kantin, yemekhane, spor salonu, kütüphane gibi engelli öğrencinin kullanması gerekli olan alanlar ulaşılabilir olmalıdır. Sınavlarda engelli öğrenci için gerekli durumların gözden geçirilip uygun hale getirilmelidir. Engelli öğrenciler için sınıfta ya da sınavda belirli kolaylıklar sağlanmalıdır. Eğitim sisteminizde Evrensel Model sistemini kullanarak sınıfınızdaki bütün öğrencilerin maksimal düzeyde öğrenmesini sağlayabilirsiniz. Evrensel Model, sınıfınızdaki çok yetenekli, engelli veya diğer farklı karakteristik özelliklere sahip öğrencilerin (kültürler, diller, öğrenme kapasitesi çeşitliliği gibi) hepsini kapsayacak etkili eğitim planı oluşturmak demektir. Ayrıca diğer öğrenci karakteristik özelliklerinin birden

26 26 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi fazla cinsiyet, etnik/radikal köken gibi çok geniş bir yelpazede olduğunu unutmayın. Evrensel Model stratejilerini uygulamak hiçte zor değil. Örneğin; öğrenciler için alternatif ödevler tasarlayabilirsiniz. Bir kısmı ödevini kâğıda yazarak, bir kısmı sunum yaparak veya hep birlikte sınıfta çalışabilecekleri bir ödev verilebilir. Bu alternatif çalışmalar engelli olmayan çeşitli karakteristikteki öğrencilerle beraber engelli öğrencileri de kapsamalıdır. Daha fazla bilgi için şu adreslere bakınız www. washington. edu/doit/resouces/udesign.html www. washington. edu/doit/video/ea_udi.html Fiziksel Engelli Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Öğrenci üniversiteye başladığında oryantasyon çalışması yapılmalıdır. Yükseköğrenimde öğrenciler ile ilgili düzenlenen toplantı, çalıştay, seminer gibi programlarda ve kurulan komisyonlarda engelli öğrenci temsilcileri bulunmalıdır. Erişebilirlikle ilgili sorunlar çözülmeli, izolasyona mahal verilmemeli, her bölümde bu konu ile ilgili bilgi birikimi artırılmalı ve sorumlu bir öğretim üyesi tayin edilmelidir. Engelsiz laboratuvar, malzemeler, yurtlar, erişilebilir dersler, entegre akademik şartlar sağlanmalıdır. Bireyin fiziki özelliklerine, farklı ihtiyaçlarına saygı gösterilmeli ve çözümler üretilmeye çalışılmalıdır. İlgili birimler, öğrencinin kendisi ve dersin sorumlu ve diğer hocalar birlikte ders ve sınavlar öncesi derslik, ders materyalleri, laboratuvarları hakkında gerekli çözümlere karar vermelidir. Engelli öğrenci diğer öğrenciler ile aynı haklara sahip olmalı ve hiçbir konuda pozitif ya da negatif ayrımcılık yapılmalıdır. Ayrımcılık yapılmaması gerekse de fiziksel engelli kişilerin diğerlerine nazaran hareketi daha kısıtlı ve yavaş olacağı göz önüne alınmalı bu yüzden kişi derse geç geldiği zaman anlayışlı olunmalıdır. Sınavlarda ek süre, ders ve sınavlarda bireysel not tutucu veya asistan sağlanmalıdır.

27 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 27 Görme Engelliler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Laboratuvar ortamında sesli uyarı veren görme engelli öğrenciler için tasarlanmış cihazlar kullanılmalıdır Görme engelli öğrencilerin derslerde başarısını artırma açısından kayıt cihazı kullanmalarında sakınca görülmemelidir. Görme engelli öğrencilerin dersleri takip edebilmeleri için ders materyallerinin bilgisayar ortamında veya uygunsa Braille formatında sağlanmalıdır. Ders içerisinde kullanılabilecek harita, resim, grafik veya diyagram gibi görsel materyaller teknolojik imkânlar kullanılarak dokunsal biçimde sunulmalıdır. Sınavlarda öğrenciye gerekirse ek süre verilmelidir. Öğrencilere alternatif sınav formatları sunulmalıdır. Örneğin görme engelli öğrenci, sınavı bilgisayar ortamında, büyük basılı, Braille veya okuyucu yardımıyla alabilmelidir. İsteyen öğrencilere sınavda okuyucu sağlanmalı ve sınavdan önce bu kişiler soruları nasıl okuyacağı konusunda eğitilmelidir. Nasıl bir sınav yapılacağı önceden bildirilmeli, eğer mümkünse sözlü sınavı tercih edilmelidir. Braille tablet, Braille kalem veya Braille daktilo, Braille ekran gibi bireysel donanımlar sağlanmalıdır. Braille yazıcı veya yazıcılar, kütüphanelerde tarama yapabilecek fotokopi makinesi, görme engelliler için şekil ve grafikleri kabartabilen donanımlar, müzik bölümleri ve konservatuarlar için notaları Braille alfabesine dönüştüren yazılımlar gibi kurumsal donanımlar sağlanmalıdır. Derste anlatılan görseller paylaşılmalı, engelli öğrencinin not tutmak amaçlı bilgisayar kullanmasına ya da ses kaydı yapmasına izin verilmelidir. Görme engelli bir öğrencinin bulunduğu sınıfta öğretim görevlisi görselleri betimlerken, şurada, burada gibi zamirler kullanmadan doğrudan anlatmalı ve tahtaya yazılanları sesli bir şekilde tekrar etmelidir. Öğretim görevlisi tahtaya yazı yazarken yazdıkları dışında bir şeyler söylememeli, önemli duyuru ve ilanları duyururken her zaman tahtayı kullanmalıdır.

28 28 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Amfi gibi büyük dersliklerde mikrofon kullanılmalıdır. Öğretim görevlisi engelli öğrenciye, öğrencinin ders takibi ile ilgili ihtiyaçları konusunda danışmalıdır. Bazı kaynaklar öğrencinin isteğine göre Braille formatında sağlanmalıdır. Üniversitelerde akademik kaynaklar için, ücretsiz tarama hizmeti sağlanmalı, kütüphanelerde elektronik kaynak sayısı artırılmalıdır. Grafik, tablo ve resimlerin kabartılarak basılabileceği farklı çözümler sağlanmalıdır. Kütüphanelerin katalog ve web sayfaları gerekli erişilebilirlik standartlarına uygun biçimde tasarlanmalıdır. Kütüphanelerde Braille yazıcılar bulundurulmalıdır. Görme engelli öğrencilere bilgisayar okuryazarlığı eğitimi verilmelidir. Not alma ve okuma malzemeleri Braille not alma ve okuma malzemeleri: Braille yazı tableti ve kalemi Braille daktilo Braille karton Resim 2. Braille yazı tableti ve kalemi, Braille daktilo ve Braille karton Matematiksel işlemlerde kullanılacak malzemeler Braille abaküs Küptaş kasa Taylor taş kasa

29 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 29 Resim 3. Braille abaküs, küptaş kasa, Taylor taş kasa Az Görenler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Laboratuvar ortamında sesli uyarı veren az gören öğrenciler için tasarlanmış cihazlar kullanılmalıdır. Bilgisayar laboratuvarındaki en az 1 bilgisayarda ekran okuyucu ve ekran büyütücü yazılımların bulundurulmalıdır. Az gören öğrencilere ders notları ve sınav kâğıtları ders ve sınavdan önce öğrenciye sorarak, öğrencinin görebildiği puntoda büyüterek verilmelidir. Derslerde not tutmada zorlanan öğrenciler için derste not tutacak bir kişi görevlendirilmelidir. Ekstra asistanlık hizmeti sağlamalı ve derslere ek olarak asistanlarla birebir çalışmalar yapılmalıdır. Bilgisayar ve ekran okuyucu, büyüteç, masa lambası gibi bireysel donanımlar sağlanmalıdır. Öğretim görevlisi engelli öğrenciye, öğrencinin ders takibi ile ilgili ihtiyaçları konusunda danışmalıdır. Öncelikle eşit bilgiye erişim sağlandıktan sonra, değerlendirmede de, engelli öğrenci akranlarıyla eşit tutulmalıdır. Sınavlarda öğrenciye gerekirse ek süre verilmeli, öğrencinin ihtiyacına göre sınav kâğıdında büyük punto kullanılmalıdır. Sınavda öğrencilere ihtiyaç duydukları bireysel donanımlar sağlanmalıdır. Not alma ve okuma malzemeleri: Cam ya da elektronik büyüteç Masa lambası Renkli asetat kâğıdı Küçük beyaz tahta ve kalemi

30 30 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Resim 4. Cam büyüteç, elektronik büyüteç, masa lambası, renkli asetat kâğıdı, küçük beyaz tahta ve kalemi İşitme Engelli Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Dudak okuyan öğrenciler not tutma ve dudak okumayı aynı anda yapamazlar. Bundan dolayı onlara hazır ders notları verin. Tahtaya yazı yazarken yüzünüz sınıfa dönük olmayacağından bu sırada konuşmayın. İşitme engelli öğrenci sürekli yüzünüzü takip edemeyeceğinden, ders anlatırken sınıfta gezinmeyin. Sakalınız veya bıyığınız dudaklarınızın görünmesini engelleyeceğinden, kısa tutun. Önemli duyurular, temel kavramlar ve yeni teknik kelimeler tahtaya yazın. İşitme özürlü öğrencilerin dilbilgisi sorunları olabilir, bunun için çekingen durabilirler. Öğrencileri sınıfta tartışmalara katılmaya teşvik edin ve konuşurken sabırlı, nazik ve dostça yaklaşın. Öğrenciniz eğer çevirmen kullanılıyorsa, onu sınıftaki diğer öğrencileri rahatsız etmeyecek şekilde sınıfta kalmasına izin verin. Çevirmene çeviriler için zaman tanıyın ve dersin temposunu ona göre ayarlayın. Çevirmenlik yorucu bir iştir. Uzun derslerde çevirmenin dinlenebilmesi için kısa aralar verin. Mümkünse ders anlatırken anlattıklarınızla eş zamanlı akan alt yazı sistemi kullanın. FM sistem kullanın.

31 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 31 Dil veya Konuşma Bozukluğu olan Kişiler için Akademik Yaşamı Kolaylaştırıcı Öneriler Dil veya konuşma bozukluğu olan öğrencinin zekâ problemi olduğu konusunda önyargılı davranmayın. Bu öğrenciler derslerde veya grup çalışmalarında başka öğrencilerden daha fazla zorlanabilirler onlara zaman tanıyın. Grup çalışmalarında diğer öğrencilerden destek almayı isteyip istemediklerini sorun. Gerekirse konuyla ilgili diğer öğrencilerle siz konuşun. Kısa cevaplar verebileceği sorular yöneltin. Konuşmaya teşvik etmek için onu cesaretlendirin. Fakat sınıfta konuşması için zorlamayın. Engelliler için Genel Mimari Öneriler Ulaşılabilirlik için; binalar, konutlar, bunların çevresi (girişi, bahçesi, yolları, garaj ve otoparkı) düzenlenmelidir. Binalara girme, kullanma ve tahliye etme; bireyler, aileleri ve içinde engellilerin bulunduğu gruplar için güvenli ve rahat olmalıdır. Bunun için; Binalarda herkesin aynı güzergâhı, aynı girişi ve çıkışı, aynı donanımları kullanması böylece eşitlik ilkesi sağlanmalıdır. Ana ve diğer girişler ile çıkışlar basamaksız veya engelsiz, açıklıkları geniş olmalı, düşük kullanım gücü gerektirmeli, iyi işaretleme, iyi aydınlatma ve iyi görsel kontrast renklendirme yapılmış olmalıdır. Yatay ve düşey dolaşım için aynı güzergah kullanılmalı, güzergahlar basamaksız ya da engelsiz olmalı, yeterli manevra alanı, geniş kapı geçişi, dinlenme alanları sağlamalı, kapılar kolay açılıp kapanabilmeli, açık plan, iyi işaretleme, aydınlatma ve görsel kontrast sağlanmalıdır. Aynı alanın herkes tarafından kullanımı için yeterli genişlikte hareket alanı, farklı oturma seçenekleri, iyi akustik ve ses yükselticiler, iyi aydınlatma ve görsel kontrast, iyi işaretleme, iyi yerleştirilmiş donanım, iki veya daha fazla duyu yolu ile fark edilir bilgilendirme sağlanmalıdır. Aynı donanım ve araçların eşit kullanılması için ulaşılabilirlik, kolay anlama, uygun yükseklik, iki duyu ile bilgi sağlama ve yeterli manevra için alan sağlanmalıdır.

32 32 Engelleri Birlikte Aşalım Farkındalık ve Ulaşılabilirlik Rehberi Fiziksel Engelli Kişiler için Mimari Öneriler Şehirlerde net genişliği, yüzey dokusu, eğimi ve aydınlatması ile engelli bireyleri toplu taşıma duraklarına, kamu ve genel binalara, sokaklara ve otoparklara ulaşımını kolaylaştıran yürüme alanları olmalıdır. Umumi binalarda engelliler için ayrılmış park yeri mümkün olduğunca binaya yakın ve ulaşılabilir olmalıdır. Binanın çevresinde izlenecek yolun genişliği ve aydınlatılması uygun olmalıdır. Giriş yolunda kesici, delici, yaralayıcı nesneler bulunmamalı, yönlendirme işaretleri ve ağaç dalları kişinin mobilitesini etkilememelidir. Yol üzerinde duvara monte edilen nesneler telefon gibi açıkça görülebilir olmalıdır. Binanın çevresindeki yollar düz, sert, sabit ve kaymayı önleyen yüzeye sahip olmalı ve drenaj ızgarası bulunmamalıdır. Bina içinde de yer kaplaması sert, sabit ve kaymaz malzemeden seçilmeli, pürüzlü ya da delikli olmamalıdır. Pencerelerin yükseklikleri; tekerlekli sandalye kullananların pencereden dışarıyı rahatlıkla görebilmelerini sağlamalıdır. Merdivenler, asansör ve rampanın yanında ek olarak bulunmalıdır. Binalara merdiven ve asansörlerin dışında merdiven basamakları üzerinde yer alan motorlu bir sistem kurulabilir. Dikkat edilecek husus, yer seçimi, başlangıç ve bitiş noktalarının belirlenmesidir. Umumi binalarda en az bir kadın bir erkek ve engelliler için en az bir kadın ve bir erkek tuvaleti gereklidir. Görme Engelliler ve Az Görenler için Mimari Öneriler Duvara monte edilmiş objelerin etrafına beyaz bastonla fark edilmeleri için uygun düzenlemeler yapılmalıdır. Bina dışındaki bahçe yolları, çakıl gibi gevşek ve kaygan malzeme ile döşenmemelidir. Yerleşkelerde belli noktalarda oryantasyon sağlanması ve yol bulmaya yardımcı olması amacıyla ek aydınlatma, kontrast parlaklık ve hissedilebilir yüzey uygulanmalıdır.

33 KAYIHAN, TEKİN DAL, IRMAK, AKYÜREK 33 Bazı ses çıkaran objeler (duvar saati, çeşme) yol bulmaya yardımcı olabilir. Az görenler için sahanlıklar rampa ve yaya yolundan farklı renkte olmalıdır. Korkuluklar az görenler için renklendirilmelidir. Az görenler için kapıların renk seçimine dikkat edilmelidir. Pencereler, göz kamaştırmayacak şekilde planlanmalıdır. Merdiven yürüme istikametine dik olmalıdır. Merdivenin ilk ve son basamağında görsel kontrast sağlanmalıdır. Basamaklar derinlik ve yükseklik olarak orantılı olmalıdır. Ulaşılabilirlik için bina içinde ve dışında sesli uyarı sistemleri kullanılmalıdır. İşitme Engelliler için Mimari Öneriler Salonlar, toplantı mekânları, danışma masaları ve diğer uygun mekânlarda işitme amaçlı indüksiyon devresi, ya da kızıl ötesi veya ses güçlendirici sistemler kurulmalıdır. İşitme cihazı kullanan öğrenciler için, yalıtım yapılmalı ve uygun araçgereç donatımı sağlanmalıdır. Yönlendirici işaretler, yönelimle ilgili karmaşaya neden olabilecek her yerde kullanılmalıdır. Bina girişlerinde, asansörlerde, lavabolarda, engellilere ayrılmış otomobil park alanlarında, binalarda özel servis olanaklarının bulunduğu yerlerde işarete yer verilmelidir. İşaret olmadığında, açık ve net ifadelerle durumu anlatan bilgi verilmelidir. Hizmet birimlerinde yaklaşılan bankoların yükseklik ve özellikleri işitme engelli kişilerle kolay iletişim kurulmasına uygun olmalıdır. Çağrı merkezleri işitme engelli bireylere uygun faks modemli olmalıdır.. Bina içerisine sesli alarmların yanında, ışık şiddeti en az 75 mum, flaş oranı en az 1 Hz en fazla 3 Hz olacak, taban yüzeyinden 20/30 mm yukarıya ya da tavandan 152 mm aşağıya görsel alarmlar yerleştirilmelidir.

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ÖZÜRLÜLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ÖZÜRLÜLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ÖZÜRLÜLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim gören özürlü öğrencilerin öğrenim

Detaylı

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu yönergenin amacı; Düzce Üniversitesi nde öğrenim gören engelli öğrencilerin öğrenim

Detaylı

Amaç Madde 1 Bu Yönerge nin amacı; Ardahan Üniversitesi nde kayıtlı bulunan engelli öğrencilerin,

Amaç Madde 1 Bu Yönerge nin amacı; Ardahan Üniversitesi nde kayıtlı bulunan engelli öğrencilerin, T.C. ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Genel Esaslar Amaç Madde 1 Bu Yönerge nin amacı; Ardahan Üniversitesi nde kayıtlı bulunan engelli öğrencilerin, a) Öğrenim hayatlarını

Detaylı

T.C. FATİH SULTAN MEHMET VAKIFÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ EĞİTİM BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

T.C. FATİH SULTAN MEHMET VAKIFÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ EĞİTİM BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM T.C. FATİH SULTAN MEHMET VAKIFÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ EĞİTİM BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM VE DAYANAK AMAÇ MADDE 1- Bu yönergenin amacı; Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi nde öğrenim gören

Detaylı

T.C. GEDĠK ÜNĠVERSĠTESĠ

T.C. GEDĠK ÜNĠVERSĠTESĠ T.C. GEDĠK ÜNĠVERSĠTESĠ ENGELLĠ ÖĞRENCĠ BĠRĠMĠ YAPILANMASI VE ÇALIġMA ESASLARI YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı; Gedik Üniversitesi'nde

Detaylı

BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ

BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Bitlis Eren Üniversitesi nde öğrenim gören özel gereksinimli

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ RAPORU 15 Mart 2011 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ RAPORU Engelli Öğrenci Birimi Başkanı; Prof Dr Sevil Gürgan Engelli Öğrenci Birimi Koordinatörü; Prof Dr Hülya Kayıhan Hacettepe Üniversitesinde

Detaylı

MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER

MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER TC MALTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER AMAÇ Madde 1 Bu yönergenin amacı, Maltepe Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimininçalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.

Detaylı

T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Mevlana Üniversitesinde öğrenim gören engelli öğrencilerin

Detaylı

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları Engelleri Kaldıralım Ülkemizde kentsel yaşam çevreleri fiziksel yaşam düzenlemelerin yetersizliği ve çeşitli engeller nedeniyle engelliler tarafından yeterince kullanılamamaktadır. Engellilerin toplum

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÖZEL EĞİTİM İHTİYACI OLAN ÖĞRENCİLERE SINAV UYGULAMA KLAVUZU

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÖZEL EĞİTİM İHTİYACI OLAN ÖĞRENCİLERE SINAV UYGULAMA KLAVUZU T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÖZEL EĞİTİM İHTİYACI OLAN ÖĞRENCİLERE SINAV UYGULAMA KLAVUZU 1 Bu kılavuzda sınavda dikkat etmeniz gereken hususlar,

Detaylı

ENGELSİZ TASARIMLAR GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ. Ders: Architecture Desing 5 Konu: Engelsiz Eğitim, Engelsiz Lise Hazırlayan: Pelin Altan

ENGELSİZ TASARIMLAR GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ. Ders: Architecture Desing 5 Konu: Engelsiz Eğitim, Engelsiz Lise Hazırlayan: Pelin Altan GEBZE YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ MİMARLIK FAKKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ ENGELSİZ TASARIMLAR Ders: Architecture Desing 5 Konu: Engelsiz Eğitim, Engelsiz Lise Hazırlayan: Pelin Altan İÇERİK 1) GİRİŞ 2) KALDIRIMLAR

Detaylı

ÜNĠVERSĠTEYE GĠRECEK VE ÜNĠVERSĠTEDE OKUMAKTA OLAN ENGELLĠ ÖĞRENCĠLERĠN HAKLARI

ÜNĠVERSĠTEYE GĠRECEK VE ÜNĠVERSĠTEDE OKUMAKTA OLAN ENGELLĠ ÖĞRENCĠLERĠN HAKLARI ÜNĠVERSĠTEYE GĠRECEK VE ÜNĠVERSĠTEDE OKUMAKTA OLAN ENGELLĠ ÖĞRENCĠLERĠN HAKLARI Üniversiteye girecek ya da üniversitede okuyan engelli öğrenciler ile ilgili olarak 29 AĞUSTOS 2012 Tarih ve Karar Sayısı

Detaylı

ENGELLİLERLE DOĞRU İLETİŞİM

ENGELLİLERLE DOĞRU İLETİŞİM ENGELLİLERLE DOĞRU İLETİŞİM Doğuştan veya sonradan engelli olmuş bireyler, kronik hastalıklar nedeni ile hareket kısıtlılığı yaşayanlar, görme, işitme ve yürüme güçlüğü çeken yaşlılar, hamileler ve çocuklu

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ BİRİMİ - İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ERİŞİLEBİLİRLİK BİRİMİ TOPLANTISI 25.11.2015

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ BİRİMİ - İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ERİŞİLEBİLİRLİK BİRİMİ TOPLANTISI 25.11.2015 İstanbul Büyükşehir Belediyesi Üstyapı Projeler Müdürlüğü nün erişilebilirlik biriminde çalışmakta olan Mimar Faruk GÖNTÜRK, Sait KAYA ve Yavuz ALGÜL tarafından Üniversitemiz Engelli Birimi temsilcilerine

Detaylı

Çukurova İlçesi Ulaşılabilirlik Raporu

Çukurova İlçesi Ulaşılabilirlik Raporu Çukurova İlçesi Ulaşılabilirlik Raporu Proje Koordinatörü: Aydın SARIGÜL Mimar: Seçil SEÇAL Çukurova Kalkınma Ajansı 2013 yılı Doğrudan Faaliyet Desteği Mali Destek Programı kapsamında hazırlanan bu yayının

Detaylı

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER İÇİN EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER İÇİN EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER İÇİN EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönerge; Düzce Üniversitesi nde kayıtlı

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER İÇİN EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER İÇİN EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ÖZEL GEREKSİNİMLİ ÖĞRENCİLER İÇİN EĞİTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönerge; İstanbul Üniversitesi nde

Detaylı

İstanbul, Türkiye 10 Şubat 2012

İstanbul, Türkiye 10 Şubat 2012 Eğitim için Erişilebilir ICT ve Çoklu Modalite İki İtalyan Modeli İstanbul, Türkiye 10 Şubat 2012 Prof. Licia Sbattella Rektörün Engellilik Temsilcisi Politecnico di Milano - İtalya G3ict Yürütme Kurulu

Detaylı

ENGELSİZ İŞYERİ KILAVUZU

ENGELSİZ İŞYERİ KILAVUZU ENGELSİZ İŞYERİ KILAVUZU ENGELSİZ İŞYERİ 1 ÇANKAYA BELEDİYESİ ENGELSİZ İŞYERİ KILAVUZU SUNUŞ Dünyanın pek çok ülkesinde marketlerde alış-veriş yapmak, istediği sinema ve tiyatroya gitmek, eğlence yerlerinde

Detaylı

ÖZEL GEREKSĠNĠMLĠ BĠREYLER. FUNDA ACARLAR Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Bölümü

ÖZEL GEREKSĠNĠMLĠ BĠREYLER. FUNDA ACARLAR Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Bölümü ÖZEL GEREKSĠNĠMLĠ BĠREYLER FUNDA ACARLAR Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Yetersizlik, iģlevsellik ve sağlık bileģenlerinin sınıflandırılması Vücut yapıları ve iģlevleri

Detaylı

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ ENGELSĠZ ÜNĠVERSĠTE BĠRĠMĠ

HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ ENGELSĠZ ÜNĠVERSĠTE BĠRĠMĠ HĠTĠT ÜNĠVERSĠTESĠ ENGELSĠZ ÜNĠVERSĠTE BĠRĠMĠ EYLÜL 2010 RAPORU ENGELLĠ ÖĞRENCĠLERE YÖNELĠK YAPILAN FAALĠYETLER Engelli Öğrencilere Yönelik Yapılan Fiziki Ortamlar Mühendislik Fakültesi bina girişinde

Detaylı

Görme ve İşitme Engellilerin Üniversite İnternet Sayfalarına Erişebilirliği İshak Keskin İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ishakkeskin@hotmail.com Esra G. Kaygısız

Detaylı

YÖNETMELİK İPEK ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK İPEK ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Yönetmelik 22 Eylül 2013 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 28773 İpek Üniversitesinden: YÖNETMELİK İPEK ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla Kekemelik Nedir? Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla ortaya çıkan konuşmanın akıcılığının bozulduğu durum

Detaylı

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER İÇİNDEKİLER 1. Bölüm ÖZEL EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER Giriş... 3 Türkiye de Özel Eğitim Gerektiren Bireylerle İlgili Sayısal Bilgiler...10 Özel Eğitimde İlkeler...11 Türkiye

Detaylı

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR 13 1.1. Özel Gereksinimli Bireyler 16 1.2. Özel Eğitimin Amacı ve İlkeleri 18 1.3. Özel Eğitimin Önemi 19 1.4. Engelliliğin Genel

Detaylı

ENGELLİLER VE MİMARİ DÜZENLEMELER: ENGELSİZ FİZİKSEL ÇEVRE

ENGELLİLER VE MİMARİ DÜZENLEMELER: ENGELSİZ FİZİKSEL ÇEVRE ENGELLİLER VE MİMARİ DÜZENLEMELER: ENGELSİZ FİZİKSEL ÇEVRE Bir mimar, bir doktor, bir öğretmen hatta bir din adamı ya da siyaset adamı, tek başına insanların yaşamını düzeltemez.çünkü hepsi yaşamın yalnız

Detaylı

Görme Engelliler için Web Sayfalarında Erişilebilirliğin Sağlanması

Görme Engelliler için Web Sayfalarında Erişilebilirliğin Sağlanması Görme Engelliler için Web Sayfalarında Erişilebilirliğin Sağlanması Cihan Yıldırım Yücel - Cengiz Acartürk ODTÜ-BİDB Akademik Bilişim 2006 İçerik Erişilebilirlik nedir? Engellilik çeşitleri Görme engellilik

Detaylı

DERS 3. Herkes İçin Eğitim

DERS 3. Herkes İçin Eğitim DERS 3 Herkes İçin Eğitim DERS 3 Herkes İçin Eğitim * Seviye: 3-4. sınıf Süre: 60-80 dakika Amaçlar: 1. Erişilebilirliğin kapsamının fiziki düzenlemelerle sınırlı olmadığını fark etmek 2. Eğitimde erişilebilirliğin

Detaylı

02 15/01/2014 2014/1-6

02 15/01/2014 2014/1-6 02 15/01/2014 2014/1-6 Üniversitemiz Senatosu Rektör Vekili Prof. Dr. Ali ERKUL Başkanlığında toplandı Karar No 1- Cumhuriyet Üniversitesi Önlisans ver Lisans Eğitim - Öğretim ve Sınav Yönetmeliği nin

Detaylı

2.ERCİYES ÜNİVERSİTESİ NDE. 2.1.Özürlü Tanımı

2.ERCİYES ÜNİVERSİTESİ NDE. 2.1.Özürlü Tanımı 2.ERCİYES ÜNİVERSİTESİ NDE 2.1.Özürlü Tanımı Sağlık sorunu bir öğrencinin Erciyes Üniversitesindeki akademik veya sosyal hayatına katılmasını engelliyor ise o öğrenci özürlüdür. Özürlülüğünü bize bildirip

Detaylı

MUSTAFA TANRIVERDİ ŞEHİR PLANCISI ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ İLETİŞİM : 0 414 3132606 /277 E-MAİL: mustafa.tanriverdi@csb.gov.

MUSTAFA TANRIVERDİ ŞEHİR PLANCISI ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ İLETİŞİM : 0 414 3132606 /277 E-MAİL: mustafa.tanriverdi@csb.gov. 12.05.2015 MUSTAFA TANRIVERDİ ŞEHİR PLANCISI ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ İLETİŞİM : 0 414 3132606 /277 E-MAİL: mustafa.tanriverdi@csb.gov.tr ENGELLİ Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde

Detaylı

Engelli Vatandaşlara Sunulan Bankacılık Hizmetlerinin Geliştirilmesine Yönelik Tavsiyeler

Engelli Vatandaşlara Sunulan Bankacılık Hizmetlerinin Geliştirilmesine Yönelik Tavsiyeler Engelli Vatandaşlara Sunulan Bankacılık Hizmetlerinin Geliştirilmesine Yönelik Tavsiyeler Ağustos 2011 Türkiye Bankalar Birliği nde, engelli vatandaşların bankaların sunduğu ürün ve hizmetlerden, sorunsuz

Detaylı

ÖĞRETİM ÜYESİ-ÖĞRENCİ İLİŞKİLERİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU

ÖĞRETİM ÜYESİ-ÖĞRENCİ İLİŞKİLERİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU ÖĞRETİM ÜYESİ-ÖĞRENCİ İLİŞKİLERİ ÇALIŞMA GRUBU RAPORU Kolaylaştırıcılar: Doç.Dr. Ahmet KÜÇÜK- Öğretim Üyesi Samet ŞAHİN-KOÜ Öğrenci Konseyi Başkanı Katılımcılar: Prof.Dr.Yunus KİSHALI Yrd.Doç.Dr.Cem ÇETİN

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete Yayım Tarih ve Sayısı : 16.04.

Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete Yayım Tarih ve Sayısı : 16.04. MESGEMM İSG/Mevzuat/Yönetmelikler İçindekiler Birinci Bölüm - Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Amaç Madde 2 Kapsam Madde 3 Dayanak Madde 4 Tanımlar İkinci Bölüm - Genel Hususlar Madde 5 İşverenin

Detaylı

1. Cinsiyetiniz. 2. Öğrencisi olduğunuz birim. 3. Kayıtlı olduğunuz üniversite. 4. Kayıtlı olduğunuz fakülte: 5. Kayıtlı olduğunuz bölüm: Page 1

1. Cinsiyetiniz. 2. Öğrencisi olduğunuz birim. 3. Kayıtlı olduğunuz üniversite. 4. Kayıtlı olduğunuz fakülte: 5. Kayıtlı olduğunuz bölüm: Page 1 Bu anket, Eğitimde Görme Engelliler Derneği ve Engelsiz ODTÜ Topluluğu ortaklığında düzenlenen, Sabancı Vakfı Toplumsal Gelişme Hibe Programı tarafından desteklenmekte olan Engelli Üniversite Öğrencileri

Detaylı

ZİHİN ENGELLİLER SINIF ÖĞRETMENİ

ZİHİN ENGELLİLER SINIF ÖĞRETMENİ TANIM Çalıştığı eğitim kurumunda zihinsel engelli öğrencilere çeşitli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmak üzere eğitim veren kişidir. A- GÖREVLER Zihin Engelliler Sınıf Öğretmeninin, zihin engelli öğrencilere

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ BİREYSEL İSTEK VE MEMNUNİYET SİSTEMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRME RAPORU

YALOVA ÜNİVERSİTESİ BİREYSEL İSTEK VE MEMNUNİYET SİSTEMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRME RAPORU 23/08/2013 YALOVA ÜNİVERSİTESİ BİREYSEL İSTEK VE MEMNUNİYET SİSTEMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRME RAPORU Rektörlük makamının 03.01.2011 tarih ve 11 no lu Olur u ile oluşturulan Yalova Üniversitesi Bireysel

Detaylı

EKRANLI ARAÇLARLA ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

EKRANLI ARAÇLARLA ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: EKRANLI ARAÇLARLA ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 - (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

HARRAN ÜNİVERSİTESİ ERİŞİLEBİLİRLİK İZLEME RAPORU

HARRAN ÜNİVERSİTESİ ERİŞİLEBİLİRLİK İZLEME RAPORU HARRAN ÜNİVERSİTESİ ERİŞİLEBİLİRLİK İZLEME RAPORU (Bina incelemesi) Bu rapor Şanlıurfa Omurilik Felçlileri İstihdam Derneği tarafından; Engelli Hakları İzleme ve Savunuculuk Projesi kapsamında hazırlanmıştır.

Detaylı

c) Avrupa Birliğinin 29/5/1990 tarihli ve 90/270/EEC sayılı Konsey Direktifine paralel olarak,

c) Avrupa Birliğinin 29/5/1990 tarihli ve 90/270/EEC sayılı Konsey Direktifine paralel olarak, 16 Nisan 2013 SALI Resmî Gazete Sayı : 28620 YÖNETMELİK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: EKRANLI ARAÇLARLA ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

ENGELLİLERLE SPOR ETKİNLİKLERİ MAVİ KAPAK

ENGELLİLERLE SPOR ETKİNLİKLERİ MAVİ KAPAK ENGELSİZ MECLİS Engellilerle, milletvekilleri ve TBMM çalışanları birçok etkinlikte bir araya gelmektedir. ÖNSÖZ Bu kapsamda 3 Aralık 2012 Dünya Engelliler Günü nedeniyle Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme

Detaylı

Komisyon 7 Özel Eğitim Komisyonu Kararları

Komisyon 7 Özel Eğitim Komisyonu Kararları Komisyon 7 Özel Eğitim Komisyonu Kararları 1. Özel eğitim ile ilgili yasa ve tüzük çalışmalarında ve özel eğitimin yeniden yapılandırılmasında, özel gereksinimli bireylerin kaynaştırılmaları ve uzun vadede

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KÜLTÜR VE SPOR DAİRE BAŞKANLIĞI MEDİKO-SOSYAL VE GENÇLİK DANIŞMA MERKEZİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KÜLTÜR VE SPOR DAİRE BAŞKANLIĞI MEDİKO-SOSYAL VE GENÇLİK DANIŞMA MERKEZİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KÜLTÜR VE SPOR DAİRE BAŞKANLIĞI MEDİKO-SOSYAL VE GENÇLİK DANIŞMA MERKEZİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- Bu yönergenin amacı,

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

ICS 11.180.01; 91.040.30 TÜRK STANDARDI TS 9111/Kasım 2011

ICS 11.180.01; 91.040.30 TÜRK STANDARDI TS 9111/Kasım 2011 3.7 Ulaşılabilirlik Herkesin, istediği her yere ve her hizmete ulaşabilmesi ve bunları kullanabilmesidir. Ulaşılabilir yapılı çevre, yaşamın tüm alanlarındaki hak ve hizmetlere ulaşabilmeyi ve bunlardan

Detaylı

DERS 3. Mavi Kapak Kampanyası Neye Yarar? DÜZEY: 7. Sınıf

DERS 3. Mavi Kapak Kampanyası Neye Yarar? DÜZEY: 7. Sınıf DERS 3 Mavi Kapak Kampanyası Neye Yarar? DÜZEY: 7. Sınıf Kazanımlar: 1. Engelli, özürlü ve sakat kavramlarının kullanımlarını sorgular. 2. Engelli ayrımcılığının merhamet ve acıma üzerinden işlendiğini

Detaylı

T.C. MALTEPE BELEDİYESİ ÖRNEK ERİŞİLEBİLİRLİK UYGULAMASI: ÇAM SOKAK ENGELSİZ ERİŞİM PİLOT BÖLGE PROJESİ

T.C. MALTEPE BELEDİYESİ ÖRNEK ERİŞİLEBİLİRLİK UYGULAMASI: ÇAM SOKAK ENGELSİZ ERİŞİM PİLOT BÖLGE PROJESİ T.C. MALTEPE BELEDİYESİ ÖRNEK ERİŞİLEBİLİRLİK UYGULAMASI: ÇAM SOKAK ENGELSİZ ERİŞİM PİLOT BÖLGE PROJESİ 1. MALTEPE ERİŞİLEBİLİRLİK SORUNLARI Maltepe ilçesi 400.000 den fazla nüfusu ile İstanbul un en büyük

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BARTIN ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Bartın Üniversitesinden: BARTIN ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Bartın Üniversitesi

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA RAPORU ( 2010 Ekim )

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA RAPORU ( 2010 Ekim ) HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA RAPORU ( 2010 Ekim ) ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ Üniversitemizde öğrenim gören engelli öğrencilerimizin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırmak ve toplumsal

Detaylı

Editör İbrahim H. Diken ÜNİTE 8 GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER. Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gürsel

Editör İbrahim H. Diken ÜNİTE 8 GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER. Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gürsel Editör İbrahim H. Diken ÜNİTE 8 GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gürsel Hazırlayan: Gizem Yıldız YASAL TANIM Görme keskinliği; ayrıntıları ayırt etme, görme yeteneğidir. Görme alanı;

Detaylı

BİNALAR İÇİN TESPİT FORMU TESPİT YAPILAN YERİN ADRESİ: İL: İLÇE: ADRES: FORMU DOLDURAN KİŞİNİN BİLGİLERİ: ADI: SOYADI: MESLEK/UNVAN: 1.

BİNALAR İÇİN TESPİT FORMU TESPİT YAPILAN YERİN ADRESİ: İL: İLÇE: ADRES: FORMU DOLDURAN KİŞİNİN BİLGİLERİ: ADI: SOYADI: MESLEK/UNVAN: 1. BİNALAR İÇİN TESPİT FORMU TESPİT YAPILAN YERİN ADRESİ: İL: İLÇE: ADRES: FORMU DOLDURAN KİŞİNİN BİLGİLERİ: ADI: SOYADI: MESLEK/UNVAN: 1. AÇIKLAMA Bilindiği üzere ulaşılabilirlik konusunda gerekli çözümlerin

Detaylı

KAYNAŞTIRMA NEDİR? Kaynaştırma:

KAYNAŞTIRMA NEDİR? Kaynaştırma: KAYNAŞTIRMA NEDİR? Kaynaştırma: Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin Akranları ile birlikte Eğitim ve öğretimlerini Bütün kademelerde sürdürme esasına dayanan, Destek hizmetlerinin sağlandığı; özel eğitim

Detaylı

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir;

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; OTİZM TANIM Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; Sosyal etkileşim becerileri, İletişim becerileri Basma kalıp ilgiler, aktiviteler ya da davranışların

Detaylı

AFETLERDE UYGULANACAK REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

AFETLERDE UYGULANACAK REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar AFETLERDE UYGULANACAK REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YÖNERGESİ Tebliğler Dergisi : EKİM 1999/2505 BİRİNCİ BÖLÜM GENEL HÜKÜMLER Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin

Detaylı

YÖNETMELİK. Gaziosmanpaşa Üniversitesinden: GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ PALYATİF BAKIM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

YÖNETMELİK. Gaziosmanpaşa Üniversitesinden: GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ PALYATİF BAKIM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 13 Ekim 2014 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29144 Gaziosmanpaşa Üniversitesinden: YÖNETMELİK GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ PALYATİF BAKIM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta ÖZEL EĞİTİM Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta 1 GÜNDEM Özel Eğitimde Temel Kavramlar Özel Eğitime gereksinim Duyan Çocuk Kimdir? Etiketleme ve Kullanılan Dil Sınıflandırma Özel

Detaylı

Tam Zamanlı Kaynaştırma: Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencinin kaydı normal sınıftadır; öğrenci tam gün boyunca normal sınıfta eğitim almaktadır.

Tam Zamanlı Kaynaştırma: Özel eğitime ihtiyacı olan öğrencinin kaydı normal sınıftadır; öğrenci tam gün boyunca normal sınıfta eğitim almaktadır. Kaynaştırma yoluyla eğitim nedir? Kaynaştırma yoluyla eğitim; özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini, destek eğitim hizmetleri de sağlanarak yetersizliği olmayan akranları ile birlikte resmî

Detaylı

Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM

Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM HAZIRLAYANLAR: Md. Yrd. Şinasi BAYRAKTAR Baş Öğretmen Dr. Ayşegül GÜLTEKİN TOROSLU Uzman Öğretmen Menevşe SARAÇOĞLU Öğretmen Sevgi SÜREK 15 Kasım

Detaylı

Hasta Kayıt Birimi 2

Hasta Kayıt Birimi 2 ÖRNEK UYGULAMALAR 1 Hasta Kayıt Birimi 2 Hasta Kayıt Biriminde Yeterli Oturma Grupları 3 Yaşlı ve Engelli Vatandaşların Öncelikli Oturabilmeleri 4 5 Yaşlı ve Engelli Vatandaşların Önceliği İle İlgili Bir

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

Komisyon 5 Mesleki Teknik Öğretim ve Yaşam Boyu Öğrenme Komisyonu Kararları

Komisyon 5 Mesleki Teknik Öğretim ve Yaşam Boyu Öğrenme Komisyonu Kararları Komisyon 5 Mesleki Teknik Öğretim ve Yaşam Boyu Öğrenme Komisyonu Kararları 1. Avrupa Birliği Yeterlilik Çerçevesi esas alınarak Yeterlilik Çerçevesi ivedilikle ilan edilmelidir. 2. Bağımsız Ulusal Yeterlilik

Detaylı

T.C. AĠLE VE SOSYAL POLĠTĠKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAġLI HĠZMETLERĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. HĠSSEDĠLEBĠLĠR YÜZEY ÇALIġTAYLARI (I-II) DEĞERLENDĠRME RAPORU

T.C. AĠLE VE SOSYAL POLĠTĠKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAġLI HĠZMETLERĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. HĠSSEDĠLEBĠLĠR YÜZEY ÇALIġTAYLARI (I-II) DEĞERLENDĠRME RAPORU T.C. AĠLE VE SOSYAL POLĠTĠKALAR BAKANLIĞI ÖZÜRLÜ VE YAġLI HĠZMETLERĠ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HĠSSEDĠLEBĠLĠR YÜZEY ÇALIġTAYLARI (I-II) DEĞERLENDĠRME RAPORU ÇALIġTAYLARIN AMACI VE KAPSAMI Özellikle kamu kullanımına

Detaylı

Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi Süleyman SÜRÜL Rehberlik Psikolojik Danışmanlık Hizmetleri Bölüm Başkanı Trabzon 2013 Nelerden Bahsedeceğiz *Rehberlik Nedir? *Rehberlikte Hizmet Alanları *Mesleki

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgi Teknolojileri Kullanımı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi

Detaylı

A1 : Alanya da yaşayan her bireyin daha sağlıklı ve daha huzurlu yaşaması.

A1 : Alanya da yaşayan her bireyin daha sağlıklı ve daha huzurlu yaşaması. 10.BELEDİYE TABİPLİĞİ A1 : Alanya da yaşayan her bireyin daha sağlıklı ve daha huzurlu yaşaması. A1.H1: Belediye tabipliği tarafından engelli bireyler için ücretsiz fizyoterapi hizmetinin verilmesi; böylece

Detaylı

15 Nisan 2013 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı: 28619 YÖNETMELİK GEDİK ÜNİVERSİTESİ AVRUPA BİRLİĞİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

15 Nisan 2013 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı: 28619 YÖNETMELİK GEDİK ÜNİVERSİTESİ AVRUPA BİRLİĞİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 15 Nisan 2013 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı: 28619 Gedik Üniversitesinden: YÖNETMELİK GEDİK ÜNİVERSİTESİ AVRUPA BİRLİĞİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz.

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz. Sayın Milletvekili, Otizm spektrum bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nörogelişimsel bozukluk olup belirli davranış ve öğrenme özellikleri ile kendini göstermektedir. Şu an

Detaylı

UYGULAMALARI BĠLGĠSAYAR EĞĠTĠMDE

UYGULAMALARI BĠLGĠSAYAR EĞĠTĠMDE UYGULAMALARI BĠLGĠSAYAR EĞĠTĠMDE Bilgisayar Destekli Eğitim (BDE) Gündem Eğitimde bilgisayar uygulamaları Bilgisayar Destekli Eğitim (BDE) BDE in Türleri Avantajları ve Sınırlılıkları Araştırma Sonuçları

Detaylı

KONGRE VE FUAR HOSTESİ

KONGRE VE FUAR HOSTESİ TANIM Belirli bir süre içerisinde, kongre, fuar, seminer, sergi, toplantı vb. organizasyonlarda salon ve sergi alanlarını (stand) düzenleme, müşteri hizmetleri ve kayıt kabul işlemlerini yapma bilgi ve

Detaylı

HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ

HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ HASTA EĞİTİMİ SÜRECİ Eğitim istendik davranış değişikliklerini gerçekleştirecek bilimsel yapıdaki planlı etkinlikler bütünüdür. Bu nedenle hasta eğitimi hastanın istendik davranışları kazanarak sağlığına

Detaylı

SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Sinop Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı

Detaylı

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ ÖZÜRLÜ HİZMET BİRİMLERİ YÖNETMELİĞİ. Resmi Gazete Tarihi: 16.08.2006. Resmi Gazete Sayısı: 26261 BİRİNCİ BÖLÜM

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ ÖZÜRLÜ HİZMET BİRİMLERİ YÖNETMELİĞİ. Resmi Gazete Tarihi: 16.08.2006. Resmi Gazete Sayısı: 26261 BİRİNCİ BÖLÜM BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ ÖZÜRLÜ HİZMET BİRİMLERİ YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi: 16.08.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26261 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU PAYDAŞ ANALİZİ ANKETİ

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU PAYDAŞ ANALİZİ ANKETİ Hiç yeterli değil Yeterli değil Kararsızım Oldukça yeterli Tamamen yeterli KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU PAYDAŞ ANALİZİ ANKETİ AKADEMİK PERSONEL Aşağıdaki ifadeler

Detaylı

15 Eylül 2013 PAZAR Resmî Gazete Sayı: 28766 YÖNETMELİK GEDİK ÜNİVERSİTESİ ASYA ÇALIŞMALARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

15 Eylül 2013 PAZAR Resmî Gazete Sayı: 28766 YÖNETMELİK GEDİK ÜNİVERSİTESİ ASYA ÇALIŞMALARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 15 Eylül 2013 PAZAR Resmî Gazete Sayı: 28766 Gedik Üniversitesinden: YÖNETMELİK GEDİK ÜNİVERSİTESİ ASYA ÇALIŞMALARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

Hemzemin yaya geçitleri, geçide yaklaşan sürücülerin yayaları yeterli (emniyetli) mesafeden görebilecekleri yerlere yerleştirilmelidir.

Hemzemin yaya geçitleri, geçide yaklaşan sürücülerin yayaları yeterli (emniyetli) mesafeden görebilecekleri yerlere yerleştirilmelidir. Yaya Geçitleri Hemzemin yaya geçitleri, geçide yaklaşan sürücülerin yayaları yeterli (emniyetli) mesafeden görebilecekleri yerlere yerleştirilmelidir. Yaya kaldırımında, kavşak veya yolun yaya geçitlerine

Detaylı

İÇİNDEKİLER DÜNYADA, AVRUPA'DA VE TÜRKİYE'DE ENGELLİLİK DURUMU 2. ENGELLİ KULLANICILARIN SINIFLANDIRILMASI... 26 2.1. ZİHİNSEL ENGELLİLER...

İÇİNDEKİLER DÜNYADA, AVRUPA'DA VE TÜRKİYE'DE ENGELLİLİK DURUMU 2. ENGELLİ KULLANICILARIN SINIFLANDIRILMASI... 26 2.1. ZİHİNSEL ENGELLİLER... İÇİNDEKİLER Sayfa İÇİNDEKİLER.......i TABLOLAR LİSTESİ..vi ŞEKİLLER LİSTESİ... vii RESİMLER LİSTESİ. KISALTMALAR DİZİNİ......xx GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM ENGELLİLİK TANIMI DÜNYADA, AVRUPA'DA VE TÜRKİYE'DE

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

ÇAĞDAŞ EĞİTİM KOOPERATİFİ ÖZEL 3 MART İLKÖĞRETİM OKULU

ÇAĞDAŞ EĞİTİM KOOPERATİFİ ÖZEL 3 MART İLKÖĞRETİM OKULU ÇAĞDAŞ EĞİTİM KOOPERATİFİ ÖZEL 3 MART İLKÖĞRETİM OKULU Uyguladığı kooperatif modeli ile eğitimde ülkemizde tek ve örnek bir kurum olan Çağdaş Eğitim Kooperatifi, kurulduğu tarihten bu yana hep eğitimin

Detaylı

DERS 7. Herkes İçin Tasarım

DERS 7. Herkes İçin Tasarım DERS 7 Herkes İçin Tasarım DERS 7 Herkes İçin Tasarım * Seviye: 7-8. sınıf Süre: 40-60 dakika Amaçlar: 1. Erişilebilirlik ve herkes için tasarım arasındaki ilişkiyi kavramak 2. Kentlerin herkes için tasarım

Detaylı

ÖZEL EĞĠTĠM SINIFLARI

ÖZEL EĞĠTĠM SINIFLARI ÖZEL EĞĠTĠM SINIFLARI içindekiler Özel Eğitim Sınıfı Nedir? Özel Eğitim Sınıfları Nasıl Açılır ve Kapatılır? Özel Eğitim Sınıfında Yarı Zamanlı Kaynaştırma Uygulaması Nasıl Yapılır? Okullarda Birden Fazla

Detaylı

İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı ve kapsamı; İstanbul

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU Gün İçi Hizmetler Konaklama Hizmetleri Kat Elemanlığı. 2. Yıl, 3. ve 4. dönem

DERS BİLGİ FORMU Gün İçi Hizmetler Konaklama Hizmetleri Kat Elemanlığı. 2. Yıl, 3. ve 4. dönem Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin Okutulacağı Dönem/Sınıf/Yıl Süre Dersin Amacı Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Ders İle Kazandırılacak Yeterlikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler Eğitim Öğretim Ortamı

Detaylı

Eğiticilerin Sınıf Yönetimi Yeterliklerinin Geliştirilmesi. Doç.Dr. Ali E. Şahin Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi

Eğiticilerin Sınıf Yönetimi Yeterliklerinin Geliştirilmesi. Doç.Dr. Ali E. Şahin Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğiticilerin Sınıf Yönetimi Yeterliklerinin Geliştirilmesi Doç.Dr. Ali E. Şahin Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi İçerik Sınıf ve sınıf yönetimi kavramları Sınıf yönetiminin boyutları Düzeni oluşturma

Detaylı

Aile Hekimlerinin ve Aile Sağlığı Elemanlarının Kanser Taramalarındaki Rolü ve Önemi

Aile Hekimlerinin ve Aile Sağlığı Elemanlarının Kanser Taramalarındaki Rolü ve Önemi Aile Hekimlerinin ve Aile Sağlığı Elemanlarının Kanser Taramalarındaki Rolü ve Önemi Aile Hekimliği Uygulama Daire Başkanlığı 02.04.2015 Aile Hekimliği Uygulamasının Temel Amaçları Sağlık hizmetlerinin

Detaylı

ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU

ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU 2012-2013 Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Öğretmeni Bölüm Şefi Zuhal ALTINTAŞ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ Bu faaliyet ile çocuk

Detaylı

YGS-LYS de. 20 Yıllık ÇINAR Tecrübesi. www.cinarkoleji.com.tr

YGS-LYS de. 20 Yıllık ÇINAR Tecrübesi. www.cinarkoleji.com.tr YGS-LYS de 20 Yıllık ÇINAR Tecrübesi www.cinarkoleji.com.tr Çınar Koleji nde güne her sabah mutlulukla başlarsınız. 20 yıllık eğitim tecrübesiyle geliştirilen Sınavlara Hazırlık Sistemi ile sınav endişesi

Detaylı

Özürlülerin Bilgiye Erişimi. AB 2012 Özürlülerin Bilgiye Erişimi Abdülkadir ANAÇ

Özürlülerin Bilgiye Erişimi. AB 2012 Özürlülerin Bilgiye Erişimi Abdülkadir ANAÇ Özürlülerin Bilgiye Erişimi Abdülkadir ANAÇ Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı E-Mail : aanac@ozida.gov.tr eniyihoca@hotmail.com Telefon : 0 (533) 636 90 99 Judith Butler Hangi hayatlar korumaya, kollamaya,

Detaylı

T.C. KONAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğü GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ

T.C. KONAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğü GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ T.C. KONAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğü GÖREV VE ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Temel İlkeler Amaç MADDE 1-(1) Bu yönetmeliğin amacı; Konak Belediyesi,

Detaylı

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL TEST KALİBRASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİYOMEDKAM) YÖNETMELİĞİ

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL TEST KALİBRASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİYOMEDKAM) YÖNETMELİĞİ T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ BİYOMEDİKAL TEST KALİBRASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİYOMEDKAM) YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 Bu Yönetmeliğin amacı; İzmir

Detaylı

ÖĞRENCİLERE ENGELLİLER İLE İLGİLİ TOPLUMSAL BİLİNÇ OLUŞTURULMASI

ÖĞRENCİLERE ENGELLİLER İLE İLGİLİ TOPLUMSAL BİLİNÇ OLUŞTURULMASI Faaliyet Ve Proje Bilgileri Özürlülük sadece belli bir kesimin çalışma konusu değildir, tüm toplumun her alanını ilgilendiren sosyal bir konudur. Özürlü bireyleri ihtiyaç sahibi olarak değil, eşit haklara

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgi ve İletişim Teknolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (x) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi

Detaylı

Görme Engelliler İçin Hissedilebilir Yüzey Ürünleri. HissedilebilirYol.COM

Görme Engelliler İçin Hissedilebilir Yüzey Ürünleri. HissedilebilirYol.COM Görme Engelliler İçin Hissedilebilir Yüzey Ürünleri HissedilebilirYol.COM Mevzuat ve Hissedilebilir Yüzey Erişilebilirlik, şehirde yaşayan bütün bireylerin, şehrin sunduğu kamusal hizmetlerin tümüne ulaşabilmesi

Detaylı

İŞİTME ENGELLİLERİN ÖZEL EĞİTİMİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

İŞİTME ENGELLİLERİN ÖZEL EĞİTİMİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR İŞİTME ENGELLİLERİN ÖZEL EĞİTİMİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR Uz. Ody. Dr. Berrin ERTÜRK Fonem Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi http://fonemegitim.com/ İşitmenin; konuşma ve lisan gelişimini, iletişim

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Uludağ Üniversitesi Kadın Araştırmaları

Detaylı