Macid Ayhan MELEKOĞLU a Eskişehir Osmangazi Üniversitesi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Macid Ayhan MELEKOĞLU a Eskişehir Osmangazi Üniversitesi"

Transkript

1 Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Educational Sciences: Theory & Practice - 13(2) Bahar/Spring Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma Uygulamalarına Yönelik Olumlu Tutum ve Farkındalık Geliştirmeleri Üzerindeki Etkilerinin Belirlenmesi * Macid Ayhan MELEKOĞLU a Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Öz Bu araştırmanın amacı, farklı alanlardaki öğretmen adaylarının Özel Eğitim dersi kapsamında özel gereksinimli bireylerle etkileşimlerini sağlamak amaçlı geliştirilen bir projeyi tanıtmak ve bu projenin öğretmen adaylarının olumlu tutum ve farkındalık geliştirmeleri üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Bu çalışmada nitel ve nicel araştırma desenlerinin bir arada kullanıldığı karma araştırma deseninden yararlanılmıştır. Öğretmen adaylarının proje sonunda teslim ettikleri raporlardan elde edilen nitel verilerin analizinde içerik analizi uygulanmıştır. Ayrıca bu araştırmada öğretmen adaylarının Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu na verdikleri cevaplardan elde edilen nicel verilerin analizinde ise betimsel istatistik analizi kullanılmıştır. İçerik analizi sonuçlarına göre öğretmen adaylarının bu projeye ilk başladıklarında özel gereksinimli öğrencilere yönelik ürkme, hoşa gitmeme ve karmaşık duygular gibi olumsuz düşüncelere sahip oldukları görülmüşür. Proje sonucunda öğretmen adayları özel gereksinimli öğrencilere yönelik bakış açılarının olumlu yönde değiştiğini, bu değişikliğin davranışlarına olumlu yönde yansıdığını ve özel eğitimin önemini fark ettiklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca öğretmen adayları proje konusundaki memnuniyetlerini öğretici bir deneyim yaşama, kuram-uygulama farkını görme ve projeden keyif alma gibi ifadelerle belirtmişlerdir. Betimsel istatistik analizi sonuçlarına göre öğretmen adaylarının büyük çoğunluğu Özel Eğitim dersinde sunulan bilgilerin ilgilerini çektiğini, birçok yeni bilgi öğrendiklerini ve projeye katıldıkları için mutlu olduklarını ifade etmiştir. Ayrıca dersin öğretim elemanının kullandığı öğretim yöntem ve tekniklerinden memnun olduklarını belirtmişlerdir. Anahtar Kelimeler Özel Eğitim, Özel Gereksinimli Öğrenci, Kaynaştırma, Tutum, Farkındalık, Özel Eğitim Dersi, Etkileşim Projesi. Zihinsel, fiziksel ve duyuşsal özellikler gibi farklı unsurlardan dolayı özel gereksinimleri olan çocuklara sağlanmakta olan özel eğitim hizmetleri, Türkiye de 2006 yılında yürürlüğe girmiş olan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği nde özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitim ve sosyal ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleri, bu bireylerin tüm gelişim alanlarındaki özellikleri ile akademik disip- lin alanlarındaki yeterliliklerine dayalı olarak uygun ortamlarda sürdürülen eğitim olarak tanımlanmaktadır (Milli Eğitim Bakanlığı [MEB], 2006). Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiye de de özel gereksinimli bireylere sağlanacak özel eğitim hizmetlerinin önemi yaygın bir şekilde kabul edilmekte ve bu hizmetlerin en az sınırlandırılmış ortamlarda normal gelişim gösteren akranlarıyla beraber sağlanması amaçlanmaktadır (Murawski ve Swanson, 2001; Sucuoğlu * Bu araştırma Ekim 2011 tarihleri arasın da Gazimağusa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde düzenlenen 21. Ulusal Özel Eğitim Kongresi nde sunulan bildiri nin genişletilmiş halidir. a Dr. Macid Ayhan MELEKOĞLU, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü nde yardımcı doçent olarak görev yapmaktadır. Çalışma alanları arasında kaynaştırma uygulaması, özel öğrenme güçlüğü, okuma güçlükleri ve öğretmen yetiştirme yer almaktadır. İletişim: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, Meşelik Kampüsü, Eskişehir, Türkiye. Elektronik posta: Tel: /1662 Faks:

2 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ ve Kargın, 2010). Türkiye de kaynaştırma eğitiminin önemi 2006 yılında yayınlanan Özel Eğitim Hizmetleri Yöntemeliği nde özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitimlerini, destek eğitim hizmetleri de sağlanarak yetersizliği olmayan akranları ile birlikte resmî ve özel; okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan özel eğitim uygulamaları olarak ifade edilmiş ve Türk eğitim sisteminde yaygınlaştırılması hedeflenmiştir. Bu gerekçeyle Türk eğitim sisteminde, özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları son yıllarda hızla gelişmektedir. Tüm bu gelişmelere rağmen Türkiye de kaynaştırma uygulamasında istenilen nitelik halen yakalanamasa da, özel gereksinimli öğrencilerin kaynaştırma ortamlarında eğitilmelerinin yaygınlaştırılması önemli bir eğitim politikası olarak benimsenmektedir (Melekoglu, Cakiroglu ve Malmgren, 2009; Sucuoğlu ve Kargın). Kaynaştırma Uygulamaları Türkiye de son beş yıla ait özel eğitimle ilgili sayısal veriler incelendiğinde kaynaştırma uygulamalarının hızla arttığını görmek mümkündür. MEB istatistiklerine göre öğretim yılında örgün eğitimde özel gereksinimli öğrenci sayısı iken bu sayı öğretim yılında %79.38 artarak e çıkmıştır öğretim yılında ilköğretimde ve ortaöğretimde 1562 olmak üzere toplam öğrenci kaynaştırma ortamında eğitim alırken, öğretim yılında bu sayı ilköğretimde %87.3 artışla e ve ortaöğretimde %397.8 artışla 7775 e olmak üzere toplamda %97.7 artışla öğrenciye çıkmıştır (MEB, 2007, 2011a, 2011b). Özel eğitimle ilgili son veriler örgün eğitimde öğrenime devam eden özel gereksinimli öğrencilerin çoğunluğunun (%65.38) kaynaştırma sınıflarında eğitim gördüğünü ortaya koymaktadır yılında yürürlüğe giren 2916 sayılı Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar yasasıyla Türk eğitim sisteminde ilk kez gündeme gelen kaynaştırma uygulaması, o yıllardan bu yana hızla yaygınlaşmaktadır. Bu konu ile ilgili yapılan son araştırmalar okullarda özel eğitim destek hizmetlerinin yeterince sağlanamadığını, kaynaştırma ortamlarında görev yapan genel eğitim öğretmenlerinin kaynaştırma uygulaması konusunda yeterliklerinin düşük olduğunu ve kaynaştırma uygulamalarında başarı seviyesinin beklenenin çok altında olduğunu göstermektedir (Batu, 2000; Ciyer, 2010; Diken ve Batu, 2010; Eripek, 2004; Güzel-Özmen, 2005; Kaya, 2008; Sazak-Pınar ve Sucuoğu, 2011; Sucuoğlu ve Kargın, 2010). Ayrıca araştırmalar, kaynaştırma uygulamalarındaki başarısızlığın en önemli nedenlerinden birinin kaynaştırma ortamlarında çalışan öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencilere yönelik olumsuz tutumları olduğunu ortaya koymuştur (Diken ve Sucuoğlu, 1999; Kaner, 2010; Orel, Zerey ve Töret, 2004). Kaynaştırma uygulamasının başarısı konusunda yaşanan bu sorunlar, kaynaştırma ortamlarında görev yapan/yapacak öğretmenlerin yetiştirilme süreçlerinde özel eğitimle ilgili yeterli bilgi ve deneyim kazanmaları gerektiğini ortaya koymaktadır. Nitekim öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerle ilgili tutum ve davranışlarının mesleğe başladıktan sonra değiştirilmesi oldukça zordur (Jordan, Schwartz ve McGhie-Richmond, 2009). Türkiye deki mevcut öğretmen yetiştirme programlarının çoğunda Özel Eğitim dersi bulunmakta, ayrıca sınıf öğretmenliği programında İlköğretim de Kaynaştırma dersi de yer almaktadır. Oysa, öğretmen adaylarını sadece ders yoluyla bilgilendirmek olumlu tutum geliştirmede ve farkındalıklarını artırmada yeterli olamamaktadır (Orel ve ark., 2004). Günümüzde öğretmen yetiştiren fakültelerde eğitim gören öğretmen adaylarının yaşadığı temel sorun, dört yıllık eğitimleri süresince edindikleri kuramsal bilgi ile uygulama arasındaki bağlantıyı kuramamalarıdır (Çakır, 2000). Bu sorunun en bilinen gerekçesi ise öğretmen yetiştirme sürecinde birçok derste verilen kuramsal bilginin uygulamasının yapılamaması ya da yapılan uygulamanın yetersizliğidir. Bu derslerden biri de özel eğitimdir. Oysa, özellikle kaynaştırma ortamlarında görev yapacak öğretmen adaylarının lisans eğitimleri sürecinde özel eğitime yönelik olumlu tutum kazanmaları ve farkındalıklarının artması için özel gereksinimli öğrencilerle/bireylerle etkileşime girecekleri ortamların sağlanması önemlidir (Gürsel, 2006; Kayaoğlu, 1999, s. 31 den akt., Orel ve ark.; Mayhew ve Welch, 2001; Muwana ve Gaffney, 2011; Santos, Ruppar ve Jeans, 2012; Shippen, Crites, Houchins, Ramsey ve Simon, 2005; Sucuoğlu, 2004; Sucuoğlu ve Akalın, 2010). Alan yazında önerilen uygulamalar arasında kaynaştırma ortamlarında öğretmenlik yapacak öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik deneyim kazanmalarını sağlayacak proje uygulamaları yer almaktadır. Kaynaştırma uygulamaları için yetkin öğretmen yetiştirmek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri nde (ABD) kullanılan Service Learning (Santos ve ark.) ve Project ACCEPT (Laarhoven ve ark., 2006) gibi uygulamalar, yükseköğretim seviyesinde öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerle etkileşim kurabilecekleri iyi uygulama örneklerinden bazılarıdır. Bunlardan özellikle Service Learning, pedagojik bir strateji olarak yükseköğretimde öğretmen yetiştirme programlarında yaygın olarak kullanılan bir uygulamadır. 1054

3 MELEKOĞLU / Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma... Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim: Service Learning Service Learning, ABD de öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik olumlu tutumlarının oluşmasında önemli bir uygulamadır. Bu uygulama Özel Eğitim dersi kapsamında özel gereksinimli bireylere hizmet sağlayan kurumlarla bu dersi alan öğretmen adaylarının işbirliği içinde yaptıkları çalışmaları kapsayan projeleri içermektedir. Bu projeler öğretmen adaylarının özel eğitimle ilgili Özel Eğitim dersi formatında almaları gereken derslerin bir gereği olarak programlara eklenmiştir. Ayrıca tüm öğretmen adayları isterlerse Özel Eğitim dersi dışında, Uygulamalı Davranış Analizi, Özel Gereksinimli Çocukların Aileleri gibi özel eğitim alanıyla ilgili temel dersleri alabilmekte ve bu derslerin kapsamında da farklı Service Learning projeleri gerçekleştirebilmektedir. Projelerin genellikle haftalık 2-3 saat ve toplamda 10 haftalık süreçte tamamlanması beklenmektedir. Öncelikle proje başlamadan önce özel gereksinimli bireylere yönelik hizmet sağlayan kurumlar, Özel Eğitim dersinin ilk gününde, sağladıkları hizmetleri tanıtmakta ve hangi alanlarda yardıma ihtiyaç duyduklarını belirtmektedirler. Bu kurumların sunumlarından sonra öğretmen adayları kendi ilgilerine uygun kurumları belirleyip iletişime geçerek Service Learning için ilk adımı atmaktadır. Daha sonra kurumlardaki koordinatörler haftalık programı ve öğretmen adayının sorumluluklarını belirlemektedir. Bu program doğrultusunda, öğretmen adayları özel gereksinimli bireylerle etkileşime girmeye başlamaktadır. Öğretmen adayları Service Learning sürecinde edindikleri tecrübelerini ve düşüncelerini Özel Eğitim dersi sırasında arkadaşlarıyla ve dersi veren öğretim elemanıyla paylaşabilmekte ve/veya projelerini tamamladıktan sonra rapor halinde öğretim elemanına sunmaktadır. Bu projeyi tamamlayan öğretmen adayları özel gereksinimli öğrencilerle yaparak yaşayarak elde ettikleri deneyimler sayesinde öğretmenlik sürecinde kendilerini nelerin beklediğini tecrübe etmiş olmaktadır. Ayrıca Service Learning projesi sonucunda öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilere yönelik tutumlarının olumlu yönde geliştiği görülmektedir (Burns, Storey ve Certo, 1999; Carrington ve Sagger, 2008; Jenkins ve Sheeney, 2009; Santos ve ark., 2012). Service Learning projesinin ABD de Özel Eğitim dersinde kullanılması konusunda son yıllarda bazı çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Santos ve arkadaşları (2012) lisans düzeyinde verilen Özel Eğitim dersi kapsamındaki Service Learning projesinin uygulama sürecini açıklamış ve bu projenin dersi alan öğrencilerin özel gereksinimli bireyler konusundaki tutum ve bilgi seviyeleri üzerindeki etkililiğini araştırmışlardır. Araştırmada dersin her dönem 16 hafta sürecek şekilde iki dönem (güz ve bahar) devam ettiği ve toplamda 38 öğrencinin uygulamaya katıldığı ifade edilmiştir. Uygulamaya katılanların %42 sinin eğitim fakültesi öğrencisi olduğu, diğer katılımcıların ise işletme ve muhasebe, mühendislik, konuşma ve işitme bilimleri gibi farklı alanlardan geldikleri belirtilmiştir. Araştırmacılar katılımcıların tutum değişikliklerini tutum ölçeğiyle, projeyle ilgili memnuniyetlerini memnuniyet ölçeği ile ve proje konusundaki düşüncelerini ise proje ödevi raporlarının nitel bir incelemesi ile belirlemişlerdir. Bulgular ders ve proje sayesinde, özel gereksinimli bireyler konusunda tüm katılımcıların bilgilerinin arttığını, özel gereksinimli bireylerle aynı ortamda bulunurken katılımcıların daha rahat davranabildiklerini ve Service Learning projesi konusunda tüm katılımcıların memnun kaldıklarını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Service Learning projesi ve benzeri uygulamalar, öğretmen adaylarının özel gereksinimli çocuklarla etkileşime girmelerini ve bu etkileşim sayesinde öğretmen adaylarının bu çocuklara yönelik olumlu tutumlarının öğretmenlik mesleğine başlamadan önce erkenden oluşmasını sağlamaktadır. Bir diğer çalışmada Jenkins ve Sheeney (2009), dokuz yıl boyunca özel eğitimle ilgili farklı lisans ve lisansüstü derslerinde uyguladıkları Service Learning projelerinin öğrencilerin bilgi seviyeleri ve sosyal sorumlulukları üzerindeki etkisini incelemişlerdir. Ayrıca çalışmada, hazırladıkları Service Learning projelerinin öğretim elemanları açısından yükseköğretim seviyesi için etkili bir yöntem olup olmadığını değerlendimeyi amaçlamışlardır. Araştırmanın verileri Service Learning projesine verilen notlar, öğrencilerin ders değerlendirme sonuçları, genel ders programı, proje ödev raporları ve öğretim elemanlarının dersle ilgili yazılı notları gibi farklı kaynaklardan toplanmış ve toplanan veriler hem nitel hem de nicel yöntemlerle incelenmiştir. Sonuçlar, Service Learning projesinin öğrencilerin derslerle ilgili bilgileri öğrenmelerinde yardımcı olduğunu, öğrencilerin projeye katılmaktan dolayı memnun olduklarını ve öğretim elemanlarına göre Service Learning projesinin yükseköğretim seyivesinde etkili bir yöntem olduğunu ortaya koymuştur. İlgili çalışmalarda da görüldüğü üzere Service Learning yöntemi özel eğitimle ilgili derslerde etkili şekilde kullanılabilmekte ve hem öğretmen adaylarının hem de farklı alanlardan üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutum ve davranışlarını olumlu yönde değiştirebilmektedir. Ayrıca Service Learning projesinin etkililiği projeyi tamamlayan öğrencilerin görüşlerine ve memnuniyetlerine göre de değerlendirilmiş ve bu projenin katılımcılar açısından da etkili olduğu ortaya koyulmuştur. 1055

4 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ Özel Eğitim Dersi ve Service Learning Service Learning gibi etkili projelerin, özellikle kaynaştırma sınıflarında görev alacak öğretmenlerin tutum ve farkındalıklarına olumlu etkisi gözönüne alındığında, Türkiye de öğretmen yetiştirme sisteminde de uygulanması oldukça önemlidir. Fakat bu tür projelerin planlama ve uygulama zorluklarından dolayı alan ve sınıf öğretmenlerine özel eğitimi ve kaynaştırmayı tanıtıcı derslerde genellikle uygulanmadığı söylenebilir. Türkiye deki öğretmen yetiştirme sistemi incelendiğinde Özel Eğitim dersinin, tüm alan ve sınıf öğretmenliği programlarında meslek bilgisi dersi olarak haftalık 2 ya da 3 kredilik bir ders olarak programda bulunduğu görülmektedir (Karaca, 2008). Yükseköğretim Kurulu (YÖK) bu dersin içeriğini şu şekilde belirtmiştir: Özel eğitimin tanımı, özel eğitimle ilgili temel ilkeler, engelliliği oluşturan nedenler, erken tanı ve tedavinin önemi, engele bakışla ilgili tarihsel yaklaşım, zihinsel engelli, işitme engelli, görme engelli, bedensel engelli, dil ve iletişim bozukluğu olan, süregelen hastalığı olan, özel öğrenme güçlüğü gösteren, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan, otistik ve üstün yetenekli çocukların özellikleri ve eğitimleri, farklı gelişen çocukların oyun yoluyla eğitimi, özel eğitime muhtaç çocukların ailelerinde gözlenen tepkiler, ülkemizde özel eğitimin durumu, bu amaçla kurulmuş kurum ve kuruluşlar (YÖK, 2012). Özel Eğitim dersinin tanımından da anlaşılacağı üzere içerik oldukça yoğun ve kapsamlı olarak belirlenmiştir. Özel eğitim alanı dışındaki alan ve sınıf öğretmeni adayları için Özel Eğitim dersi, öğretmenlik mesleklerini etkin bir şekilde yürütebilmeleri için oldukça önemli derslerden biridir. Bunun önemli gerekçelerinden biri hem ilköğretim hem de ortaöğretim seviyesinde, özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitim sınıflarına katılımının artması olarak ifade edilebilir. Bu durum alan ve sınıf öğretmeni adaylarının meslek yaşamlarında özel gereksinimli öğrencilerle karşılaşma olasılığını artırmaktadır. Özellikle 2006 yılında yürürlüğe girmiş olan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde (MEB, 2006), özel eğitim gereksinimi olan öğrencilerin normal akranlarıyla genel eğitim sınıflarında birlikte eğitimi olarak ifade edilen kaynaştırma uygulamaları tüm okullarda yaygınlaştırılmaktadır (Sucuoğlu ve Kargın, 2010). Buna karşın, birçok öğretmen adayı için lisans eğitimi sürecinde özel gereksinimli öğrenciler konusunda bilgi ve tecrübe edinilebilecek tek ders Özel Eğitim dersi olmaktadır. Yukarıda da ifade edildiği gibi dersin içeriğinde yer alan özel gereksinimli bireylerin yetersizlik gruplarının çeşitlerinin çokluğu dersin içeriğinin yoğunluğunu artırmakta ve ders, kuramsal bilginin aktarılmasının ötesine geçememektedir. Bazı üniversitelerin eğitim fakültelerinde Özel Eğitim dersini okutan öğretim elemanlarıyla yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere göre ders sürecinde verilen bilgiler çok soyut kalmakta ve genellikle özel gereksinimli öğrencilerin eğitimlerini veya özelliklerini anlamak amacıyla uygulamaya ya da yaparak yaşayarak öğrenmeye yönelik herhangi bir program uygulanmamaktadır. Sonuç olarak Özel Eğitim dersinin öğretmen adayları tarafından alınmasının, özel gereksinimli öğrencilere yönelik olumlu tutum ve farkındalıklarını artırmada ya da bu çocukların eğitimleri konusunda yeterliliklerini geliştirmede çoğunlukla yeterli olmadığı düşünülmektedir. Bu nedenle farklı alanlarda olan öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime girmelerine ve bu öğrencileri daha iyi tanıyıp anlamalarına fırsat verecek uygulamalara gereksinim duyulmaktadır. Bu gereksinimi karşılamada öğretmen adaylarına lisans eğitimleri sırasında iyi bir fırsat olan Özel Eğitim dersinde özel gereksinimli öğrencilerle etkileşim kurabilecekleri projeler gerçekleştirmeleri sağlanmalıdır (Mayhew ve Welch, 2001; Muwana ve Gaffney, 2011; Santos ve ark., 2012). Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye de Özel Eğitim dersi kapsamında yer almayan: (i) Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi nin tanıtılması, (ii) Projeye katılan öğretmen adaylarının görüşleri doğrultusunda projenin değerlendirilmesi, (iii) Özel Eğitim dersi ve öğretim elemanı konusundaki öğretmen adaylarının memnuniyetlerinin belirlenmesidir. Özellikle bir projenin etkili olup olmadığı belirlenirken bu projeyi uygulayan kişilerin görüşleri son derece önemlidir. Bu kapsamda, öncelikle Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesinin ne olduğu ve nasıl uygulandığına yönelik detaylar belirtilmiş, daha sonra, öğretmen adaylarının ilgili projeyi tamamladıktan sonra hazırladıkları raporlardan projenin kendileri üzerindeki etkileri konusundaki görüşlerini içeren ifadeler incelenmiştir. Ayrıca, Özel Eğitim dersini alan öğretmen adaylarının, dersin öğretim elemanı ve aynı zamanda bu makalenin yazarı tarafından geliştirilmiş olan Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu na verdikleri cevaplar değerlendirilmiştir. Bu bağlamda aşağıdaki araştırma sorularının cevaplandırılması hedeflenmiştir: i) Öğretmen adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi nin başlangıcında projeye ve özel gereksinimli öğrencilere yönelik düşünceleri nelerdir? ii) Öğretmen adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi ne katılımları sonu- 1056

5 MELEKOĞLU / Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma... cunda elde ettikleri kazanımlarının özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalıklarını nasıl değiştirdiğine ilişkin görüşleri nelerdir? iii) Öğretmen adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi ne katılımlarına yönelik memnuniyet durumlarıyla ilgili görüşleri nelerdir? iv) Öğretmen adaylarının Özel Eğitim dersi ile ilgili düşünceleri nelerdir? v) Öğretmen adaylarının Özel Eğitim dersini yürüten öğretim elemanına ilişkin görüşleri nelerdir? Yöntem Araştırma Modeli Bu araştırmada nitel ve nicel araştırma desenlerinin bir arada kullanıldığı karma araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışmanın nitel verileri içerik analizi ile analiz edilmiştir. İçerik analizi, yazılı ve/veya sözlü şekilde hazırlanmış olan dokümanların bir sistematik dahilinde çözümlenmesi olarak ifade edilmektedir (Berg, 2001). Bu analizde amaç, ilgili mayeryallerdeki bilgilerin sistemli bir metoda bağlı kalınarak incelenmesiyle, ifadelerin kategorilendirilmesi sonucunda hangi sıklıkta ortaya çıktıklarını belirleyerek içeriğe anlam kazandırmaktır (Berg; Demirci ve Köseli, 2009). İçerik analizi sürecinde, yazılı ve sözlü verilerin araştırma problemlerine cevap bulmak amacıyla sınıflandırılması, özetlenmesi ve değişken ya da kavramlar belirlenerek kategorilendirilmesi aşamaları gerçekleştirilmektedir (Demir, 2009). Nicel veriler tarama (survey) tekniği kullanılarak toplanmıştır (Balnaves ve Caputi, 2001). Tarama tekniği, katılımcıların kendilerine yöneltilen sorulara verdikleri cevaplar çerçevesinde bilgi toplamadan oluşmaktadır. Tarama tekniği yazılı (anket) veya sözlü (mülakat) şeklinde gerçekleştirilebilmektedir. Tarama tekniği geniş bir katılımcı grubundan sistemli olarak veri toplayabilmeye imkân verebildiği için araştırmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır (Sevinç, 2009). Bu araştırmada elde edilen nicel veriler betimsel istatistik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Bu araştırmada iki farklı durum ele alınmıştır. İçerik analizi ile projenin olumlu tutum ve farkındalık geliştirme üzerindeki etkisi öğretmen adaylarının çalışma öncesindeki ve çalışma sonrasındaki görüşleri ele alınarak incelenmiştir. Bu konuyla ilgili ana tema konuları; (i) etkileşim projesinin başlangıcında proje ve özel gereksinimli öğrencilere yönelik görüşler, (ii) etkileşim projesi sonucunda kazanımlar ve özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalıklardaki değişim konusunda görüşler ve (iii) etkileşim projesine yönelik memnuniyet durumlarıyla ilgili görüşlerden oluşmaktadır. Bu ana temalara ait farklı alt temalar, etkileşim projesi raporlarındaki veriler incelenerek ortaya çıkarılmış ve öğretmen adaylarının etkileşim projesiyle ilgili genel düşüncelerine ilişkin sonuçlar oluşturulmaya çalışılmıştır. Anket araştırması ile öğretmen adaylarının etkileşim projesine yönelik düşüncelerinin yanı sıra, Özel Eğitim dersinin genel olarak kendilerine katkısı ve dersin öğretim elemanın dersle bağlantılı özellikleri konularında görüşleri incelenmiştir. Bu amaçla öğretmen adaylarının Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formuna verdikleri cevaplar betimleyici istatistik analiziyle (yüzde, frekans vb.) değerlendirilmiştir. Çalışma Grubu Bu araştırma öğretim yılının Bahar yarıyılında Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi nin Okul Öncesi Öğretmenliği (3. sınıf) ve Müzik Öğretmenliği (4. sınıf) programları ile Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu nun Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (2. sınıf) programında verilmiş olan Özel Eğitim dersini alan öğretmen adaylarını içermektedir. Özel Eğitim dersine kayıtlı öğrenci sayıları incelendiğinde Okul Öncesi Öğretmenliği programında 49, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği programında 27 ve Müzik Öğretmenliği programında 19 öğretmen adayı görülmektedir. Özel Eğitim dersine üç ayrı grupta toplam 95 öğretmen adayı kaydolmuştur. Derse kayıtlı öğretmen adaylarının %65 i kız (n=62) ve %35 i erkektir (n=33). Derse kayıtlı öğretmen adaylarından dokuz kişi raporunu teslim etmezken 86 kişi etkileşim projesi raporunu öğretim elemanına sunmuştur. Teslim edilen 86 rapor öğretim elemanı tarafından incelenmiş ve 30 adet raporda öğretmen adaylarının etkileşim projesiyle ilgili herhangi bir kişisel düşünce beyan etmedikleri belirlenmiştir. Bu 30 raporda etkileşim projesi sürecinde öğretmen adaylarının gözlemledikleri öğrenciler, öğretmenler ve kurumlar hakkında genel bilgiler verdikleri görülmüştür. Sonuç olarak 56 öğretmen adayının raporunda projeyle ilgili düşünceler tespit edilmiş ve içerik analizi için araştırmanın çalışma grubunu 56 öğretmen adayı oluşturmuştur. Tablo 1 de görüleceği üzere bu öğretmen adaylarının 29 u Okul Öncesi Öğretmenliği, 18 i Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği ve 9 u Müzik Öğretmenliği programlarında kayıtlı bulunmaktadır. İçerik analizi için oluşan çalışma grubunun %66.1 i kız (n=37) ve %33.9 u erkektir (n=19). Araştırmanın nicel boyutunu oluşturan anket araştırması için toplam 75 öğretmen adayından değerlendirme formu alınmıştır. Değerlendirme formunda kişisel bilgilerle ilgili hiç bir bilgi istenmediği için (detaylı bilgi için Veri Toplama Araçları kısmına 1057

6 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ bakınız) araştırmanın nicel boyutu için oluşan çalışma grubunun demografik bilgileri bulunmamaktadır. Ayrıca öğretmen adaylarının daha önce özel gereksinimli öğrencilerle bir yaşantı tecrübeleri olup olmadığı konusunda herhangi bir bilgi toplanmamış ve etkileşim projesi için hem rehabilitasyon merkezleri hem de kaynaştırma sınıfları uygun görülmüştür. Öğretmen adayları içinde sadece Müzik Öğretmenliği programı öğretmen adayları 4. sınıfta okudukları için, bu öğretmen adaylarından bir kısmı projelerini öğretmenlik uygulamalarını yaptıkları okullarda kaynaştırma sınıflarında gerçekleştirmişler, diğer tüm öğretmen adayları projelerini rehabilitasyon merkezlerinde tamamlamışlardır. Tablo 1. İçerik Analizi İçin Çalışma Grubu ve Özellikleri Bölüm Okul Öncesi Öğretmenliği Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Müzik Öğretmenliği Tüm Bölümler Toplamı Öğretmen Adayı Cinsiyet Kız Erkek n % n % Toplam Öğretmen Adayı Sayısı Çalışma grubuna verilen Özel Eğitim dersinde kuram ve uygulamayı birleştirebilmek amacıyla beş hafta boyunca haftada iki saat sürecek özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime girme projesi ders kapsamına eklenmiştir. Bu proje sürecinde öğretmen adaylarından özel gereksinimli öğrencilerin eğitim ortamlarında gözlemler yapmaları ve hem öğrencilerle hem de bu öğrencilerin öğretmenleriyle etkileşime girmeleri beklenmiştir. Öğretmen adaylarından projelerini gerçekleştirdikleri sınıf içinde önceden belirli herhangi bir etkinlik yapmaları istenmemiştir; ancak etkileşim amaçlı sınıf içi etkinliklere katılıp öğrenci ile iletişim kurması uygun görülmüştür. Ayrıca öğretmen adaylarından, eğer mümkünse, özel gereksinimli öğrencilerle ve bu öğrencilerin öğretmenleriyle konuşarak öğrenci ve verilen eğitim konusunda bilgi almaları istenmiştir. Proje sonucunda her öğretmen adayı bir rapor hazırlamış ve bu raporların analiz edilmesi sonucunda etkileşim projesiyle ilgili görüşleri ve projenin özel gereksinimli öğrencilere yönelik tutum ve farkındalıklarına etkisine ilişkin veriler elde edilmiştir. Ayrıca Özel Eğitim dersinin son haftasında öğretmen adayları Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu ndaki likert tipi, evet/hayır ve açık uçlu soruları cevaplandırarak dersi ve öğretim elemanını değerlendirmişlerdir. Öğretmen adaylarının genel olarak ders ve öğretim elemanıyla ilgili görüşleri bu değerlendirme formlarındaki sorulara verilen yanıtların incelenmesiyle ortaya çıkmıştır. Veri Toplama Araçları Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Proje Raporu: Öğretmen adayları beş haftalık etkileşim projesini tamamladıktan sonra edindikleri tecrübeleri ve düşüncelerini aktardıkları bir rapor hazırlamışlardır. Bu raporda öğretmen adaylarından; gözlemlenen öğrencinin yaşı, cinsiyeti, sınıfı, yetersizlik kategorisi, eğitim gördüğü sınıf ortamı, arkadaşlarıyla iletişim durumu, kaynaştırma uygulamasına devam eden bir öğrenci ise hangi dersleri kaynaştırma ortamında aldığı, öğretmenin kullandığı yöntem ve stratejiler, tespit edilen olumlu ve/ veya olumsuz durumlar, gözlemlenen öğrenciye uygulanan kaynaştırma uygulamasıyla ve özel eğitimle ilgili görüşler, öğrenciyle girilen etkileşim sonucunda edinilen tecrübeler ve eklemek istenen diğer düşünceler gibi bilgileri aktarmaları istenmiştir. Öğretmen adaylarından raporlarında özellikle öğrenciyle girilen etkileşim sonucunda edinilen tecrübeler ve özel eğitimle ilgili görüşler konularında daha detaylı bilgi vermeleri talep edilmiş ve öğretmen adaylarının tutumlarıyla ilgili veriler daha çok bu kısımlardan elde edilmiştir. Ayrıca öğretmen adayları her hafta gittikleri kurumdaki sorumlu öğretmene haftalık tarih ve saat kaydı formlarını (bkz. Ek 1) imzalatmışlar ve bu imzalanmış formları raporlarıyla beraber sunmuşlardır. Etkileşim projesiyle ilgili öğretmen adayı raporları dönem bitmeden iki hafta önce elden bilgisayar çıktısı olarak veya elektronik posta üzerinden Microsoft Office Word formatında eklenmiş olarak kabul edilmiştir. Teslim edilen proje raporlarının araştırma amacıyla incelenmesi için öğretmen adaylarının izni alınmıştır. Öğretmen adaylarının projeyle ilgili görüşleri bu yazılı raporlardan elde edilmiştir. Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu: Özel Eğitim dersinin Bahar yarıyılına ait son ders saatinde, öğretmen adaylarının dersi ve öğretim elemanını değerlendirmeleri istenmiştir. Bu amaçla dersin sorumlu öğretim elemanının geliştirmiş olduğu 11 adet beşli likert tipi, iki adet evet-hayır ve üç adet açık uçlu olmak üzere toplam 16 sorudan oluşan bir değerlendirme formu kullanılmıştır. Değerlendirme formunda bulunan sorular öğretim elemanının dersle ilgili performansını ve dersin yapısı ve içeriğini değerlendirmek amaçlı hazırlanmıştır (bkz. Ek 2). Bu formlarda öğretmen adaylarının 1058

7 MELEKOĞLU / Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma... kişisel bilgileri hiç bir şekilde alınmamıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının daha objektif değerlendirme yapabilmeleri için formların öğretim elemanı tarafından tüm ders notları sistemde onaylandıktan sonra inceleneceği, sözlü olarak değerlendirmeden önce ve yazılı şekilde değerlendirme formunun yönerge kısmında belirtilmiştir. Değerlendirmenin objektifliğini artırmak amacıyla öğretmen adayları değerlendirme formunu yanıtlarken dersin öğretim elemanı sınıfın dışına çıkmış ve formları sınıfta görevli bir öğretmen adayının toplamasını sağlamıştır. Verilerin Toplanması ve Analizi Araştırmanın nitel boyutu için verilerin toplanmasında, öğretmen adaylarının 5 hafta süren Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi sonucunda hazırladıkları proje raporları kullanılmıştır. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesinin amacı, Özel Eğitim dersini alan öğretmen adaylarının, özel gereksinimli bireylerin/çocukların hayatlarını, eğitim tecrübelerini ve yeteneklerini daha iyi anlamalarını sağlayıp bu bireyler hakkında bilgi birikimlerini genişleterek, özel gereksinimli çocuklara karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlamak ve farkındalıklarını artırmaktır. Kaynaştırma uygulamalarında görülen en önemli sorunlardan birisi öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencileri sınıfın gerçek bir üyesi olarak kabul etmemesi ve bu öğrencilerin kaynaştırma ortamlarında eğitimlerinin ve sosyal gelişimlerinin önemi konusunda farkındalıklarının yeterli olmamasıdır (Sucuoğlu ve Kargın, 2010). Dolayısıyla bu etkileşim projesi sayesinde öğretmen adaylarının özel gereksinimli çocuklara yönelik olumlu tutumlarının ve farkındalıklarının artırılmasının lisans eğitimi sürecinde sağlanması hedeflenmiştir. Bunun yanı sıra, etkileşim projesi sayesinde, öğretmen adayları üniversitede kuramsal olarak gördükleri bilgileri gerçek hayatta gözlemleyip uygulama şansı yakalayabileceklerdir. Bu araştırmada kullanılan özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime girme projesi ABD de çeşitli üniversitelerde halen etkin bir öğretim yöntemi olarak kullanılan Service Learning projesi model alınarak geliştirilmiştir. Model olarak alınan bu proje, özel eğitimi tanıtıcı derslerin bir gerekliliği olarak sunulmakta ve öğretmen adaylarının özel gereksinimli çocuklarla etkileşimlerini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmektedir. Öğretmen adayları dönem boyunca her hafta belirli saatlerde özel gereksinimli çocukların eğitim gördükleri okullar, etüt merkezleri, okul sonrası programlar ve özel kurumlar gibi farklı eğitim ortamlarında bu öğrencilerle beraber çalışmalar yapmaktadırlar. Bu sayede öğretmen adaylarının özel gereksinimli çocuklar hakkında olumlu tutum kazanmaları ve farkındalıklarının artması amaçlanmaktadır. Bu yöntem henüz Türkiye de yükseköğretim sisteminde, özellikle de özel eğitim ve kaynaştırma konusunda, yeterince tanınmamakta ve dolayısıyla bu yöntemden etkili bir şekilde yararlanılamamaktadır. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi öğretim yılı Bahar döneminde Muğla Üniversitesi nde verilmiş olan Özel Eğitim dersinin bir gerekliliği olarak gerçekleştirilmiştir. Bu proje en az beş hafta ve haftada en az iki saat sürecek şekilde planlanmıştır. Öğretmen adaylarının etkileşim projesini özel gereksinimli öğrencilerin eğitim gördüğü bir kurumda tamamlanması beklenmektedir. Projenin tamamlanacağı kurum özel rehabilitasyon merkezleri ya da kaynaştırma uygulamasının gerçekleştiği eğitim ortamları olabilmektedir. Öğretmen adaylarından proje süresi içinde, öğretmenlik uygulaması ya da gözlem amaçlı okullara gidenler, isterlerse uygulama/gözlem yaptıkları okullarda bulunan kaynaştırma sınıflarında ya da özel alt sınıflarda etkileşim projesini tamamlayabilmektedir. Sadece Müzik Öğretmenliği programı öğretmen adayları 4. sınıfta okudukları için öğretmenlik uygulamasına katılmaktaydılar ve bu öğretmen adaylarından bir kısmı kaynaştırma sınıflarında projelerini gerçekleştirdiler. Diğer tüm öğretmen adayları projelerini rehabilitasyon merkezlerinde tamamlamışlardır. Projenin planlanması aşamasında dersin sorumlu öğretim elemanı tarafından il merkezinde bulunan özel rehabilitasyon merkezleriyle görüşülmüş ve gerekli destek sağlanmıştır. Her hafta iki saatlik süre boyunca öğretmen adayının özel gereksinimli öğrencileri gözlemlemeleri ve bu öğrencilerle etkileşime girmeleri istenmektedir. Bu süreçte öğretmen adaylarından, özel gereksinimli öğrencilerin eğitim ortamlarını gözlemlemenin yanı sıra öğrencilerle sohbet etme, oyun oynama veya akademik yardım gibi sosyal etkileşimlere girmeleri beklenmiştir. Proje kapsamında öğretmen adaylarından sınıf içinde planlı herhangi bir etkinlik yapmaları talep edilmemiş, fakat etkileşim amaçlı sınıf içi etkinliklere katılıp öğrencilerle etkileşime girmek uygun görülmüştür. Bunun yanı sıra öğretmen adaylarından uygun olan ortamlarda özel gereksinimli öğrencilerle ve bu öğrencilerin öğretmenleriyle konuşarak öğrenci ve verilen eğitim konularında bilgi elde etmeleri istenmiştir. Etkileşim projesi sürecinde, 1059

8 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ öğretmen adayının ilgisine göre, tek bir özel gereksinimli öğrenciyle etkileşime girilebileceği gibi her hafta farklı öğrencilerle de etkileşime girilebilmektedir. Yapılan bu gözlemler ve etkileşimler, proje sonunda her öğrenci tarafından yazılı rapor halinde Özel Eğitim dersinin sorumlu öğretim elemanına değerlendirme amacıyla sunulmuştur öğretim yılında Özel Eğitim dersine kayıtlı olan 95 öğretmen adayından 86 sı Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesine katılmış ve başarıyla tamamlamıştır. Etkileşim projesini tamamlayan öğretmen adaylarından %65,1 i etkileşim projesi raporlarında proje konusunda kişisel görüşlerini bildirmişlerdir. bir öğretim üyesi tarafından tekrar kodlanmıştır. Bu iki kodlama sonucunda uyuşum yüzdesi %86 olarak belirlenmiştir. Elde edilen uyuşum yüzdesi %70 in üstünde olduğu için veri analizi için gerekli olan güvenirlik sağlanmıştır (Miles ve Huberman, 1994). Araştırmanın nicel verilerinin analizinde betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Bu amaçla Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu ndan elde edilen tüm nicel veriler Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) programına girilmiştir. Değerlendirme formundaki her ifade ve soru için SPSS programı üzerinden betimsel istatistiklerden yüzde ve frekans değerleri elde edilmiştir. Verilerin Analizi ve Güvenirliği Araştırmanın nitel boyutunda, etkileşim projesi raporlarından elde edilen verileri açıklayabilecek kavram ve ilişkileri belirlemek amacıyla içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. İçerik analizinde en önemli aşama verilerin bazı temalara bölünerek kodlamaların yapılmasıdır. Bu amaçla, öncelikle etkileşim projesiyle ilgili tüm raporlar öğretim elemanı tarafından okunmuş ve her rapora farklı bir kimlik kodu verilmiştir. Bu kodlar öğretmen adayının kayıtlı olduğu lisans programının adının ilk harfine göre O5, B11 veya M8 gibi olacak şekilde verilmiştir. Öğretmen adaylarının raporlarında özellikle öğrenciyle girilen etkileşim sonucunda edinilen tecrübeler ve özel eğitimle ilgili görüşler konularındaki veriler temel alınarak temalar oluşturulmuştur. Öncelikle öğretim elemanı tüm raporları okuyarak öğretmen adaylarının ifadelerinde geçen ana temaları belirlemiştir. Bu süreçte raporlar okunarak belirli temalarla ilgili ifadeler kodlanarak fosforlu kalemlerle işaretlenmiştir. Bu temalarla ilgili olarak nitel araştırma konusunda deneyimli bir öğretim üyesi raporları inceleyerek görüşlerini belirtmiştir. Öğretmen adaylarının ifadelerinin hangi tema altında değerlendirileceği konusunda oluşan görüş ayrılığında, ifadeler ve tema ile ilgili tartışılmış ve ortak bir karara varılmıştır. Sonuç olarak üç ana tema belirlenmiştir. Bu temalar proje başlangıcında özel gereksinimli öğrencilerle ilgili düşünceler, farkındalık değişimiyle ilgili görüşler ve projeye yönelik memnuniyet durumu olarak isimlendirilmiştir. Bu süreçte ortaya çıkan üç ana tema için çalışma grubuna ait raporlar bir kez daha incelenerek alt temalar belirlenmiştir. Bu aşamada ana temalarla ilgili öğretmen adayı ifadeleri listelenmiş ve bu ifadelerden benzer özellikler gösteren ifadeler alt temalar olarak gruplanarak kodlanmıştır. Ana temaların ve alt temaların belirlenmesinde iç tutarlılığı sağlamak amacıyla tüm proje raporlarındaki yazılı veriler nitel araştırma konusunda deneyimli Bulgular Özel Eğitim dersinin bir gerekliliği olarak eklenen Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi başlangıçta öğretmen adayları tarafından yadırganmıştır ve öğretmen adaylarının bu projeyi tamamlamak için motivasyonlarının çok düşük olduğu gözlenmiştir. Öğretmen adayları başlangıçta bu tür tutumlar sergilemelerine karşın dönem içinde öğretmen adaylarının dersin sorumlu öğretim elemanıyla paylaştıkları sözel görüşleri ve dönem sonunda sundukları yazılı raporları bu projenin öğretmen adayları açısından çok verimli geçtiğini göstermektedir. Öğretmen adaylarının dönem sonunda etkileşim projesi ile ilgili sundukları raporlar incelendiğinde etkileşim projesiyle ilgili düşüncelerinin çoğunluğunun aşağıdaki temalar çerçevesinde aktarıldığı görülmektedir. Öğretmen Adaylarının Etkileşim Projesi Başlangıcındaki Görüşleri Öncelikle incelenecek ana tema öğretmen adaylarının etkileşim projesine ilk başladıklarında projeye ve/veya özel gereksinimli öğrencilere yönelik düşüncelerinin ne olduğudur. Öğretmen adaylarından 30 u bu konuda raporlarında görüş bildirmiştir. Bu bağlamda öğretmen adayları Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi için kurumlara ilk gittiklerinde korku, çekinme ve şaşkınlık gibi değişik duygular içinde olduklarını ifade etmektedirler. Öğretmen adaylarının belirttikleri bu tür değişik duyguların oluşmasında kendilerinin özel gereksinimli çocuklara yönelik olumsuz tutumlarının önemli bir etken olduğu düşünülmektedir. Tablo 2 de görüldüğü üzere bu ana tema altında üç alt tema oluşturulmuştur. 1060

9 MELEKOĞLU / Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma... Tablo 2. Öğretmen Adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesine Başladıklarındaki Düşüncelerinin İncelenmesi Ana Tema Alt n % Temalar Proje öncesi/başlangıcındaki Ürkme düşünceler Hoşa gitmeme Karmaşık duygular TOPLAM Öğretmen adaylarının raporları incelendiğinde öğretmen adaylarının etkileşim projesine başladıkları süreçte yaşadıkları farklı düşüncelerini ifade ettikleri görülmüştür. Bu düşünceler ürkme, hoşa gitmeme ve karmaşık duygular olarak üç alt temada gruplanmışlardır. Ürkme duygusu; ürkme, korku, huzursuzluk, önyargı, kaygı, endişe, ağlama ve kaçmak isteme duygularını kapsamaktadır. Öğretmen adaylarının ürkme duygusuna örnek olarak aşağıdaki ifadeler verilmiştir: Öğrenciyle ilk tanışmamda biraz ürktüm, onun için yabancıydım ve nasıl bir tepki alacağımı bilmiyordum, bana zarar verebileceğini bile düşündüm (B6), Gittiğim ilk gün bütün ders boyunca ağladım. Daha önce hiç karşılaşmadığım, yetersizliği önemli boyutta öğrenciler vardı (O5), İlk staja gittiğim gün çok huzursuzdum, ne yapacağımı ve onlarla nasıl iletişim kuracağımı bilemiyordum (B22), Gözleme gitmeden önce çeşitli yetersizlikleri olan öğrencilerle nasıl iletişime gireceğim veya nasıl tepkiler vermem gerektiği konusunda endişelerim vardı (O16). Hoşa gitmeme duygusu; hoşa gitmeme, çekinme, sıkıcılık, kötü olmak, iç açıcı olmamak, memnun olmamak duygularını kapsamaktadır. Öğretmen adaylarının hoşa gitmeme duygusuna örnek olarak aşağıdaki gibi yorumlar verilmiştir: eğitim hayatımda yaptığım ilk stajımdır. İlk başlarda hoşuma gitmese de başladığım hafta ne kadar önemli ve ne kadar güzel bir işi yaptığımı anladım (B11), Gözlemin ilk başta sıkıcı olacağını düşündüm ama gayet eğlenceli geçti (O23), İlk hafta gözlem yapmaya gittiğimde çok kötü olmuştum çünkü etrafımda hiç böyle insanlarla karşılaşmamıştım (O30). Son alt tema olarak karmaşık duygular yaşama karmaşık duyguları, heyecanı, şaşkınlığı ve tuhaflığı kapsamaktadır. Öğretmen adaylarının karmaşık duygular yaşamasına örnek olarak aşağıdaki gibi açıklamalar verilmiştir: O kuruma ayak bastığım ilk an çok karmaşık duygular hissetmiştim. Daha önce karşılaşmadığım bir tabloyla yüzyüze kalmıştım ve ben nasıl davranmam gerektiğini kestiremiyordum (O31), İlk girdiğimde çok tuhaf geliyordu her şey bana, herkes çok sıradan, alışmış bir şekilde davranıyordu. Hatta ikinci hafta gidişimde hiç istemeyerek gitmiştim (O38), İlk kez bir Down Sendromlu birey gördüğüm için şaşkındım ama sonraları ona hayli alıştım (O4). Bu ifadeler öğretmen adaylarının etkileşim projesine başladıklarında özel gereksinimli bireylerle ilgili genellikle olumsuz tutumları ve bakış açıları olduğunu göstermektedir. Öğretmen adaylarının proje öncesi özel gereksinimli bireylere yönelik tutum ve farkındalıklarını yansıtması açısından önemli bilgiler içermektedir. Etkileşim projesi gibi farklı etkinliklerle özel gereksinimli çocuklarla etkileşime girmemiş olan öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine başladıklarında bu çocuklara yönelik çoğunlukla benzer yaklaşımlar sergileyebilecekleri düşünülmektedir. Ayrıca öğretmen adaylarının proje başlangıcında düşüncelerinin neler olduğunu bilmek, etkileşim projesinin öğretmen adayları üzerindeki etkisini görebilmek için de önem arzetmektedir. Öğretmen Adaylarının Etkileşim Projesi Sonucunda Farkındalık Değişimleriyle İlgili Görüşleri İçerik analizi sonucunda ortaya çıkan ikinci ana tema öğretmen adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi sonucunda kazanımları ve dolayısıyla özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalıklarındaki değişimdir. Bu konuda öğretmen adaylarından 38 i raporlarında görüş bildirmişlerdir. Öğretmen adayları raporlarında, etkileşim projesi sonucunda faydalı kazanımlar elde ettiklerini ve özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalıklarının arttığını belirten düşünceler ifade etmişlerdir. Raporlarda ayrıca, bu kazanım ve deneyimlere katkı sağlayan en önemli unsurun özel gereksinimli öğrencilerle eğitim ortamlarında birebir etkileşime girme olduğunu belirtmektedirler. Tablo 3 te görüleceği üzere bu ana temanın altında dört alt tema belirlenmiştir. Tablo 3. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi Sonucunda Kazanımlar ve Farkındalıkta Değişimin İncelenmesi Ana Tema Alt Temalar n % Bakış değişikliği Proje sonucunda kazanımlar ve özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalık değişimi Davranış ve yaklaşım değişikliği Özel eğitimin önemini fark etme Duyarlılığın artması TOPLAM

10 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ Öğretmen adayları proje raporlarında Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi sonucunda farklı kazanımlar elde ettiklerini ve dolayısıyla özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalıklarında değişimler oluştuğunu ifade etmektedirler. Bu kazanım ve değişimler bakış değişikliği, davranış ve yaklaşım değişikliği, özel eğitimin önemini fark etme ve duyarlılığın artması olarak dört alt temada gruplandırılmıştır. Bakış değişikliği alt temasında öğretmen adaylarının ifade ettiği bakış değişikliği, farklı bakış açısı kazanma ve önyargıların kaybolması gibi düşünceleri kapsamaktadır. Öğretmen adaylarında proje sonucunda oluşan bakış değişikliğine örnek olarak aşağıdaki gibi düşünceler verilmiştir: Bakış açım çok değişti. Bir insan olarak ben onlar için ne yapabilirim diye sormaya başladım kendi kendime (O5), Beşinci haftanın sonunda bu önyargım tamamen yok oldu. Artık onların da bizim gibi olduklarını fakat sadece bazı yönlerden farklı olduklarını anladım (O35), Yetersizliği olan kişilere karşı bakış açımda inanılmaz değişmeler oldu. Hayatın sadece dış görünümden ya da fiziksel güzellikten ibaret olmadığını düşünüyorum artık (B4), Bizim aklımızda zihinsel yetersizliği olan ya da down sendromlu bir çocuğun resmi farklıydı. Bu gözlemi yaparak fikrimin değiştiğini açık olarak söyleyebilirim (M1). Davranış ve yaklaşım değişikliği bir diğer alt temasındaki davranış değişikliği, nasıl yaklaşması gerektiğini öğrenme ve nasıl davranması gerektiğini öğrenme gibi ifadeleri kapsamaktadır. Öğretmen adayları etkileşim projesi sonucunda kendilerinde oluşan davranış ve yaklaşım değişikliğine yönelik örnek olarak aşağıdaki gibi yorumlar verilmiştir: Yetersizliği olan bireylere nasıl yaklaşılması ve onlarla nasıl iletişim kurulması gerektiğini büyük oranda öğrendim. Onlara sabırlı olmak ve onlardan umudumuzu kesmememiz gerektiğini öğrendim (O10), Bu dersin bir faydası da, ben çekinirdim bu tip rahatsızlığı olan kişilerden, artık daha samimi ve içten yaklaşıyorum. En güzeli nasıl davranmam gerektiğini ve ne şekilde konuşmam gerektiğini öğrendim. Bundan sonra daha sabırlı ve bilinçli bir bireyim (B10), Ben artık yetersizliği olan bireylere nasıl davranılması gerektiğini öğrendiğimi düşünüyorum. Onlara daha çok vakit ayırıp mutlu etmenin ve eğitmenin farklı yollarını aramayı hedefliyorum (M2), Açıkçası ben de bugüne kadar bu konu hakkında hiç deneyim sahibi olmadığım için nasıl davranacağım konusunda zorlanıyordum. Keşfettiğim en büyük kazanım kesinlikle şuydu; gündelik yaşantımızda nasıl davranıyor ve yaşıyorsak onlarla beraberken de öyle davranmamızdı (M9). Öğretmen adaylarında özel eğitimin önemini fark etme alt teması özel eğitim merkezlerinin önemi, eğitimin önemi ve eğitim imkânı sağlamanın önemi gibi fikirleri içine almaktadır. Bu bağlamda öğretmen adaylarının özel eğitimin önemini fark etmesine örnek olarak aşağıdaki gibi ifadeler verilmiştir: Öğrenci ile girdiğim etkileşim sonucunda özel eğitim merkezlerinin aile, toplum ve sosyal yaşamdaki önemini daha iyi kavradım (B2), Sonuç olarak şunu anladım; bu insanlara eğer bir şans verilirse onların da yetenekli ve başarılı bireyler haline gelebileceklerine inandım (M12), Çocukların rehabilitasyon merkezine gitmeleri bence çok yararlı bir şey olduğunu düşünüyorum. Yeni yüzler görüp yeni çevre edinmeleri sayesinde biraz olsun sosyal olabiliyorlar. Öğretmen ne kadar ilgili olursa çocukların yüzü o kadar gülüyor ve gerçekten bu tür merkezler çoğaldıkça engelli arkadaşlarımızı daha çok kazanıyoruz (O8). Duyarlılığın artması bu ana temanın son alt teması olarak özel gereksinimli çocukları hayata katma ve çevreyi bilinçlendirme duyarlılığına sahip olma ve sabır ve sevgi göstermenin önemini fark etme gibi düşünceleri kapsamaktadır. Öğretmen adaylarında duyarlılığın artması konusundaki düşüncelere örnek olarak aşağıdaki gibi yorumlar verilmiştir: Toplum olarak bu konulara daha duyarlı olup bilinçlenmeli ve bilinçlendirmeliyiz (O12), Sonuç olarak gereksinimleri olan bireyleri gördüğünüzde onlar adına üzülmek değildir insanlık. İnsanlık, onları yaşamın içine katabilmektir, çevredeki engelleri kaldırabilmektir, normal bireyleri bu konu hakkında bilinçlendirebilmektir belki de! (O16), Yapmış olduğum gözlemler sonucunda özel eğitime gereksinimi olan öğrencilere sabır ve sevgi ile yaklaşmam gerektiğini anladım (M6). Öğretmen adaylarının proje sonucunda kazanımlarıyla ilgili düşünceleri etkileşim projesinin etkililiğini belirleyebilmek için faydalı olabilecektir. Özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime giren öğretmen adaylarının özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarında ve farkındalıklarında olumlu değişimler olduğu görülmektedir. Öğretmen Adaylarının Etkileşim Projesine Yönelik Memnuniyetleriyle İlgili Görüşleri Gerçekleştirilen içerik analizi sonucu ortaya çıkan son ana tema öğretmen adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesine yönelik 1062

11 MELEKOĞLU / Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma... memnuniyetleridir. Bu konuda öğretmen adaylarından 25 i raporlarında görüş bildirmişlerdir. Öğretmen adayları etkileşim projesinin kendileri için faydalı bir deneyim olduğunu ve projeyi gerçekleştirdikleri için çok memnun olduklarını belirtmişlerdir. Dolayısıyla Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesinin öğretmenler için zevkle gerçekleştirilen bir proje olduğu ve öğretmen adaylarının mesleğe hazırlığında yararlı bir deneyim olduğu görülmektedir. Tablo 4 te görüleceği üzere bu ana temanın altında üç alt tema belirlenmiştir. Tablo 4. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesine Yönelik Memnuniyet Durumunun İncelenmesi Ana Tema Alt Temalar n % Etkileşim Faydalı bir deneyim projesinden Kuram-uygulama farkını görme memnuniyet Projeden keyif alma durumu TOPLAM Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi sonucunda öğretmen adaylarının memnuniyeti konusunda proje raporlarında yorumları bulunmaktadır. Memnuniyete yönelik ifadeler faydalı bir deneyim elde etmekten dolayı memnun olma, derste öğrendikleri kuramsal bilgi ile gerçek hayatta uygulama arasındaki farkı görmeden dolayı memnun olma ve projeye katılmaktan keyif alma alt temaları etrafında toplanmaktadır. Faydalı bir deneyim alt teması faydalı deneyim, tecrübe kazanma ve olumlu katkı gibi düşünceleri içermektedir. Öğretmen adaylarının faydalı deneyimden memnun olmaları durumuna örnek olarak aşağıdaki gibi yorumlar verilmiştir: Ben ilk defa böyle bir tecrübe yaşadım. Gerçekten de çok faydalı olduğunu gördüm. İlk başlarda duygusallığım ön planda olsa da o öğrencilerin de yapabildiklerini görünce alıştım (O15), Rehabilitasyon merkezinde yaptığım gözlem benim için çok faydalı oldu. Onların zorluklarını yakından görme ve o ortamı hissetme fırsatı buldum (O21), 5 hafta bana yetersizliği olan öğrenciler hakkında çok tecrübe kattı. Bu arkadaşlara ön yargılı davranılmayacağını ve onların kazanılmaya çalışılması gerektiğini öğrendim (B14), Geç de olsa okuldan mezun olmadan bize böyle bir kazanım yaşattığınız için teşekkür ediyorum (M9), Bu gözlemin kendi adıma bana çok şey kazandırdığını ve iyi bir tecrübe edindirdiğini söyleyebilirim (O31). Öğretmen adaylarının kuram ile uygulama farkını görme den dolayı memnuniyetlerine örnek olarak aşağıdaki gibi ifadeler verilmiştir: Gözlemin ilk başta sıkıcı olacağını düşündüm ama gayet eğlenceli geçti. Tecrübe kazanmamı sağladı. Teorikle uygulama arasında farklar olduğunu gözlemledim (O23), Çoğu şey kitaplarda olduğu gibi, derslerde konuşulduğu gibi değil. Tecrübe etmek bambaşka. Bunu yaşadığım için kendimi çok şanslı buluyorum (O34). Öğretmen adaylarının projeden keyif almalarına örnek olarak aşağıdaki gibi yorumlar verilmiştir: 5 haftalık bu deneyim oldukça keyifliydi. Bana güzel şeyler kattı (M2), Böyle bir ortama girmekle onları tanımak, onları keşfetmek, yaralarına az da olsa merhem olmak, onlarla ilgilenmek beni çok mutlu etti (B1), Ben onu gözlemlemekten gerçekten çok keyif aldım. Verilen eğitimi gözlemledim ve çok olumlu buldum süreci (M12). Tüm katılımcı yanıtları birlikte değerlendirildiğinde bulgular, Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesine katılan öğretmen adaylarının tutum ve farkındalıklarının olumlu yönde değiştiğini ve öğretmen adaylarının bu projeyi gerçekleştirdikleri için memnun olduğunu göstermektedir. Bazı öğretmen adaylarının, araştırma kapsamında değerlendirilmeye alınmasa da, etkileşim projesine ilişkin duygu, düşünce ve memnuniyetlerini farklı platformlarda dile getirdikleri görülmüştür. Örneğin bir öğretmen adayı, internet üzerinden yayın yapan bir gazetede yazdığı Çocuk başlıklı makalede proje kapsamında yaşadıklarını olumlu yorumlarla ifade etmiştir (Işıktaş, 2012). Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Sonuçları Etkileşim projesi sonunda sunulan raporlara ek olarak öğretmen adayları dönem sonunda değerlendirme formu ile dersin öğretim elemanını ve dersi değerlendirmişlerdir. Değerlendirme formlarının doldurulması gönüllülük esasına göre yapılmıştır ve toplam 75 öğretmen adayı değerlendirmeye katılmıştır. Bu süreçte temel amaç Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesine katılmış olan öğretmen adaylarının ayrıca Özel Eğitim dersi ve öğretim elemanı konusunda düşüncelerini alarak bir bütün olarak dersten memnuniyet seviyelerini ölçmektir. Özel Eğitim dersini alan öğretmen adaylarının öğretim elemanının değerlendirilmesiyle ilgili sorulara verdikleri cevapları incelendiğinde, %98,6 sı öğretim elemanının ders materyallerine profesyonel şekilde hâkim olduğunu ve %97,3 ü öğretim elemanının derslere iyi hazırlandığını ifade ettiği görülmüştür. Ayrıca, öğretmen adaylarının %74,6 sı öğretim elemanının ders sırasında konuşmasının açık, anlaşılabilir ve duyulabilir seviyede olduğunu ve %93,4 ü öğ- 1063

12 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ retim elemanının özel eğitim dersinin materyallerini çok iyi şekilde açıkladığını belirtmiştir. Değerlendirmeye katılan öğretmen adaylarının %92,0 si öğretim elemanın ders süresince dikkatlerini derse vermelerini sağladığını belirtmiştir. Ayrıca katılımcıların %96,0 sı öğretim elemanının ders işleme yönteminin dersi anlamalarını kolaylaştırdığını bildirmiştir. Bunun yanı sıra, öğretmen adaylarının %96,0 sı öğretim elemanın dersi zamanında başlatıp bitirdiğini ve %92,0 si öğretim elemanına ders dışında da ulaşabildiklerini belirtmiştir (bkz. Tablo 5). Değerlendirme formunda bulunan dersle ilgili sorulara öğretmen adaylarının verdiği cevaplar incelendiğinde, öğretmen adaylarının %96,0 sı özel eğitim dersinin içeriğindeki bilgilerin genel olarak ilgisini çektiğini ve %73,4 ü özel eğitim dersinin diğer derslere göre çok zor olmadığını belirttiği görülmüştür. Ayrıca, öğretmen adaylarının %96,0 sı özel eğitim dersinde birçok yeni bilgi öğrendiğini ifade etmiştir. Değerlendirmeye katılan öğretmen adaylarının %94,7 si aldıkları özel eğitim dersini ve %98,7 si dersin öğretim elemanını başka öğrencilere de tavsiye edebileceklerini belirtmişlerdir. Ders ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu nda bulunan açık uçlu sorulara öğretmen adaylarının verdiği cevapların çoğunluğu (%96) olumludur. Öğretim elemanı hakkındaki soruya, daha önce alışık olmadıkları bir ders işleme yöntemini başarıyla uyguladığı, genellikle olumlu bir sınıf ortamı oluşturduğu ve dersi çok programlı işlediği gibi yorumlar yazılmıştır. Öğretim elemanı konusunda olumsuz olarak kabul edilebilecek tek yorum kendisinin biraz hızlı konuştuğunu ifade eden cevaplardır. Özel Eğitim dersi konusundaki soruya verilen cevapların çoğunluğu olumludur. Çoğu öğretmen adayı etkileşim projesine katıldıkları için çok mutlu olduklarını, dersin içeriğinin çok ilginç olduğunu ve birçok yeni bilgi edindiklerini belirtmişlerdir. Ders konusunda olumsuz olarak kabul edilebilecek yorumlar; dersin zorluğu, konuların yoğunluğu, haftalık mini sınavlar için her hafta üniteleri okumak zorunda kalmaları ve devamsızlık yapamamaları konuları çerçevesindedir. Tartışma ve Sonuç Eğitim fakültelerinin özel eğitim alanı dışında öğretmen yetiştiren bölümlerinde lisans eğitimi gören öğretmen adayları için Özel Eğitim dersi kritik öneme sahiptir; çünkü kaynaştırma uygulamalarının hızla yaygınlaşmasının bir sonucu olarak bu öğretmen adayları öğretmenlik meslekleri süresince özel gereksinimli öğrencilerle mutlaka karşılacaklardır (Diken ve Batu, 2010; Sucuoğlu ve Kargın, 2010). Türkiye de kaynaştırma sınıflarında eğitim alan öğrenci sayısındaki artışa rağmen, kaynaştırma uygulamalarında istenilen başarı seviyesi yakalanamamıştır (Batu, 2000; Ciyer, 2010; Diken ve Batu, 2010; Eripek, 2004; Güzel-Özmen, 2005; Kaya, 2008; Sazak-Pınar ve Sucuoğu, 2011; Sucuoğlu ve Kargın). Kaynaştırma uygulamalarında istenilen başarıya ulaşılamamasının önemli nedenlerinden biri olarak öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencilere yönelik sergiledikleri olumsuz tutum ve davranışları görülmektedir (Diken ve Sucuoğlu, 1999; Kaner, 2010; Orel ve ark., 2004). Öğretmenlerin yetiştirilmeleri sürecinde özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime girebilecekleri projelere katılmaları, olumsuz tutum ve davranışların değişmesine ve özel gereksinimli öğrencilere yönelik farkındalıklarının artmasına yardımcı olabilmektedir (Gürsel, 2006; Kayaoğlu, 1999, s. 31 den akt., Orel ve ark.; Mayhew ve Welch, 2001; Muwana ve Gaffney, 2011; Santos ve ark., 2012; Shippen ve ark., 2005; Sucuoğlu, 2004; Sucuoğlu ve Akalın, 2010). Kaynaştırma ortamlarında görev yapacak olan öğretmen adaylarının özel eğitim Tablo 5. Özel Eğitim Dersi ve Öğretim Elemanı Değerlendirme Formu Sonuçları İfade Katılıyorum/ Tamamen Katılıyorum Karasızım Hiç Katılmıyorum/ Katılmıyorum n % n % n % Öğretim elemanı ders materyaline profesyonel şekilde hakimdi Öğretim elemanı derse iyi hazırlanmıştı Öğretim elemanının konuşması açık, anlaşılabilir ve duyulabilirdi Öğretim elemanı ders materyallerini çok iyi şekilde açıkladı Öğretim elemanı derse dikkatimizi vermemizi sağladı Öğretim elemanının ders işleme yöntemi dersi anlamamı kolaylaştırdı Öğretim elemanı derse zamanında başladı ve dersi zamanında bitirdi Öğretim elemanına ders dışında da ulaşabildim Ders içeriğindeki bilgiler genel olarak ilgimi çekti Bu ders diğer derslere göre zordu Bu derste birçok yeni bilgi öğrendim

13 MELEKOĞLU / Özel Gereksinimli Öğrencilerle Yürütülen Etkileşim Projesinin Genel Eğitim Öğretmenlerinin Kaynaştırma... ve özel gereksinimli çocuklarla ilgili lisans eğitimleri süresince deneyim edinebilecekleri en uygun ders Özel Eğitim dersidir. Dolayısıyla, Özel Eğitim derslerini sadece kuramsal bilgi olmaktan çıkararak, gözlem ve etkileşime dönük projelerle öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime girmelerinin sağlanması yararlı olarak değerlendirilmektedir. Bu amaçla Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi nde Bahar döneminde verilmiş olan Özel Eğitim derslerine, öğretmen adaylarının beş hafta süresince özel gereksinimli öğrencilerle etkileşime girme projesi tamamlamaları dersin bir gerekliliği olarak eklenmiştir. Bu proje sonucunda öğretmen adayları çok yararlı deneyimler edindiklerini raporlarında ve bireysel görüşmelerde sözel olarak belirtmişlerdir. Dolayısıyla öğretmen adayları Özel Eğitim dersi sayesinde özel eğitim ve özel gereksinimli bireyler hakkında bilgi edinmenin yanı sıra özel gereksinimli öğrencilerle birebir etkileşime girerek öğrendiklerini gözlemleme ve uygulama fırsatı yakalamışlar ve böylece özel gereksinimli öğrencilere yönelik olumlu tutumları ve farkındalıkları artmıştır. Benzer bulguları Santos ve arkadaşları Service Learning projesinin öğretmen adaylarına katkısı konusundaki çalışmada elde etmiştir. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi konusunda gerçekleştirmiş olduğumuz bu çalışmadan farklı olarak Santos ve arkadaşları araştırmalarına eğitim fakültesi dışından başka öğrencileri de dahil etmişlerdir. Fakat bu iki çalışmada benzer olarak veri toplama süreci tutum ve memnuniyet ölçekleri uygulanarak ve proje raporları incelenerek gerçekleştirilmiş ve verilerin analizi için nitel ve nicel analizler gerçekleştirilmiştir. Her iki çalışmanın sonucunda da katılımcılar proje sayesinde özel gereksinimli öğrencilerle ilgili yeni bilgiler edindiklerini ve bu öğrencilere yönelik farkındalıklarının arttığını belirtmişlerdir. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesini tamamlayan öğretmen adayları genel olarak özel gereksinimli bireylere yönelik önyargılarında değişiklikler olduğunu vurgulamışlar ve bu bireylerin de birçok açıdan, toplumun diğer bireyleriyle benzer ihtiyaçlara ve özelliklere sahip olduklarını fark ettiklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca, öğretmen adayları Özel Eğitim dersinde öğrenmiş oldukları kuramsal bilgiyi pratik olarak gözlemleme ve uygulama fırsatı yakaladıklarını ve özel gereksinimli bireylerin eğitimleri konusunda ön tecrübe edindiklerini belirtmişlerdir. Bunun yanı sıra, öğretmen adayları, özel gereksinimli bireylere yönelik nasıl davranılması ve eğitimlerinde nelere dikkat edilmesi gerektiği konusunda deneyim kazandıklarını ve etkileşim projesinden keyif aldıklarını ifade etmişlerdir. Aynı zamanda, öğretmen adayları özel gereksinimli bireylerle etkileşim projesinin öğretmenlik mesleklerine hazırlık için en anlamlı etkinliklerden biri olduğunu belirtmişlerdir. Bu bulgulara paralel olarak, Jenkins ve Sheeney (2009) tarafından gerçekleştirilen Service Learning projesinin uygulanmasıyla ilgili çalışmada, öğretmen adayları projeyi gerçekleştirmekten memnun olduklarını bildirmişlerdir. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi ile ilgili çalışmamızdan farklı olarak Jenkins ve Sheeney araştırmalarını dokuz yıllık bir süreçte elde ettikleri verilerle oluşturmuşlar ve proje özel eğitimle ilgili farklı lisans ve lisansüstü derslerde uygulanmıştır. Ayrıca gerçekleştirdiğimiz çalışmaya benzer olarak öğrencilerin ders değerlendirme sonuçlarının ve proje raporlarının incelenmesinin yanı sıra Jenkins ve Sheeney öğrencilerin proje sonucunda aldıkları notları, dersin genel programını ve dersle ilgili kendi notlarını da veri kaynağı olarak kulanmışlar ve bu verilerle hem nitel hem de nicel analizler gerçekleştirmişlerdir. Sonuç olarak her iki çalışma sonucunda özel gereksinimli öğrencilerle etkileşim imkanı sağlayan projelerin öğretmen adayları tarafından kabul gördüğü ve memnuniyetle gerçekleştirildiği söylenebilmektedir. Türkiye de genel eğitim öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilere yönelik tutum ve davranışlarını değiştirmeyi amaçlayan çalışmalar gerçekleştirilmektedir (Gözün ve Yıkmış, 2004; Orel ve ark., 2004; Yıkmış, Şahbaz ve Peker 1998). Bu çalışmalarda genellikle öğretmen adayları özel eğitim ve özel gereksinimli bireyler konularında bilgilendirilmiş ve bu bilgilendirmenin tutum ve davranışlar üzerine etkisi incelenmiştir. Bu araştırmalardan Gözün ve Yıkmış tarafından gerçekleştirilen çalışmada bilgilendirmenin yanı sıra öğretmen adaylarına özel gereksinimli bireylerle etkileşime girme imkânı sağlanmıştır. Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesi konusunda gerçekleştirdiğimiz çalışma ile Gözün ve Yıkmış ın araştırması arasında özel gereksinimli çocuklarla etkileşime girme açısından benzerlik görülmektedir. Gözün ve Yıkmış çalışmalarını eğitim fakültesinde öğrenim görmekte olan Fen Bilgisi, Matematik, Sosyal Bilgiler ve Türkçe Öğretmenliği lisans programlarının 3. sınıf öğrencilerinden toplam 174 öğretmen adayı ile gerçekleştirmişlerdir. Araştırmada öntest ve sontest kontrol gruplu araştırma modeli kullanılmış ve 5 haftalık ve toplamda 15 saat süren bir bilgilendirme programının kaynaştırmaya yönelik tutumlara etkisi Kaynaştırmaya İlişkin Görüşler Ölçeği kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışmada bilgilendirme programı, kaynaştırma uygulaması hakkında hazırlanan bilgilerin sunulması, simulasyon çalışmaları, kaynak konuşmacıların katılımı, özel gereksinimli çocuklarla etkileşim ve grup tartışması tekniklerini 1065

14 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ içerecek şekilde düzenlenerek uygulanmıştır. Özel gereksinimli öğrencilerle etkileşim, programın 3. haftasında özel alt sınıflarda özel gereksinimli öğrencileri ve özelliklerini, öğretmenlerin öğretim yöntemlerini ve öğrencilere yaklaşımlarını izlemeleri sağlanarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular uygulanan bilgilendirme programının öğretmen adaylarının kaynaştırmaya yönelik tutumları üzerinde olumlu etkisinin olduğunu ortaya koymuştur. Gözün ve Yıkmış bu bilgilendirme programının başarılı olmasında önemli faktörlerden birinin özel gereksinimli öğrencilerle etkileşim etkinlikleri olabileceğini ifade etmişlerdir. Dolayısıyla genel eğitim öğretmenlerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutum ve davranışlarındaki olumlu değişime etkisi açısından Özel Gereksinimli Öğrencilerle Etkileşim Projesinin sonuçlarıyla benzerlik göstermektedir. Özellikle özel gereksinimli bireylerle etkileşime girme fırsatları öğretmen adaylarının tutum ve davranışlarını etkili bir şekilde değiştirebilmektedir. Öğretmen adaylarının büyük çoğunluğu hem Özel Eğitim dersinden hem de dersin öğretim elemanından memnun olduklarını ve dersin içeriğinin kendileri için ilgi çekici olduğunu ifade etmişlerdir. Öğretmen adaylarının raporlarından ve değerlendirme sonuçlarından elde edilen bilgiler göstermektedir ki, Özel Eğitim dersinin bir gerekliliği olarak eklenen özel gereksinimli bireylerle etkileşim projesi amacına ulaşmış ve öğretmen adaylarının özel gereksinimli bireylere yönelik olumlu tutum kazanmalarına ve farkındalıklarının artmasına neden olmuştur. Etkileşim projesi sonucunda oluşan bu değişimin öğretmen adaylarının meslekleri boyunca sürekliliğinin devam edeceği ümit edilmektedir. Böylece öğretmenlerin kaynaştırma öğrencilerine yönelik sağlanacak eğitim hizmetlerinde daha etkin rol alacağı ve dolayısıyla kaynaştırma uygulamalarının niteliğinin artacağı düşünülmektedir. Bu tür projelerin diğer eğitim fakültelerinde verilmekte olan Özel Eğitim derslerinde de gerçekleştirilmesi, özel gereksinimli öğrencilerin özel eğitim alanı dışındaki potansiyel diğer alan öğretmenlerinin, özel eğitim ve özel gereksinimli öğrenciler konusunda daha yetkin ve güçlü yetişmelerini sağlayabilecektir. Ayrıca, bu tür projeler, kaynaştırma ortamlarında çalışacak öğretmen adaylarının bilgi, deneyim ve farkındalıklarını artırarak Türkiye de sağlanan kaynaştırma uygulamalarının niteliğinin gelişmesine faydalı olabilecektir. Bu çalışmanın en önemli sınırlılıklarından biri araştırma sorularına dayalı veri elde etme sürecinde çalışmaya katılan bazı katılımcıların belirli temalarda hiç yorum yapmamış olmalarıdır. Bu sınırlılık konusunda gerçekleştirilebilecek düzenleme olarak rapor hazırlanma ile ilgili bilgilendirme sürecinde daha belirgin yönergelerle belirli konularda düşüncelerin belirtilmesinin istenmesinin etkili olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca çalışmanın bir diğer sınırlılığı olarak öğretmen adaylarının sadece belirli eğitim ortamlarında bu projeyi gerçekleştirmeleri görülebilmektedir. Özellikle farkındalık ve tutum değişikliği için projenin yelpazesi genişletilerek öğrencilerin eğitim gördükleri farklı eğitim kurumları ile genç ve yetişkinlerin mesleki ve sosyal gelişim sağladıkları değişik ortamlarda da projenin gerçekleştirilmesi faydalı olabilecektir. Çalışmanın bir başka sınırlılığı elde edilen verilerin sadece raporlara dayalı olarak elde edilmesidir. Gelecekte gerçekleştirilecek çalışmalarda katılımcılarla yapılacak odak grup görüşmeleri ve katılımcıların projeyi gerçekleştirdikleri ortamlarda gözlenmesi gibi farklı yöntemlerle veri çeşitliliğinin artırılabileceği düşünülmektedir. Ayrıca çalışmanın bir başka sınırlılığı projenin sadece Muğla Üniversitesi nde gerçekleştirilmiş olmasıdır. Gelecekte bu konuda yapılacak çalışmalar farklı üniversiteleri de kapsayacak şekilde gerçekleştirilebilirse bu tür etkileşim projelerinin öğretmen yetiştirmedeki etkililiği genellenebilecektir. Bu araştırmanın diğer bir sınırlılığı sadece üç farklı öğretmen yetiştirme alanında bu projenin gerçekleştirilmesidir. Bu tür etkileşim projelerinin etkililiğini belirlemek için ilerde yapılacak çalışmaların mümkün olduğu kadar çok farklı öğretmen yetiştirme programlarını kapsaması daha geçerli sonuçların ortaya çıkmasını sağlayabilecektir. Bunun yanı sıra, etkileşim projesinin süresi, içeriği gibi unsurların da yapılacak değişikliklerle farklı uyarlamalarının etkililiğinin araştırılması, öğretmen adaylarını kaynaştırma uygulamalarına hazırlamada en ideal etkileşim projesini oluşturmada yol gösterici olabilecektir. 1066

15 Educational Sciences: Theory & Practice - 13(2) Spring Educational Consultancy and Research Center Examining the Impact of Interaction Project with Students with Special Needs on Development of Positive Attitude and Awareness of General Education Teachers towards Inclusion * Macid Ayhan MELEKOĞLU a Eskisehir Osmangazi University Abstract The purpose of this study was to introduce a project developed to promote interaction of teacher candidates from different areas with individuals with special needs within the scope of a Special Education course and examine the impact of this project on developing positive attitude and awareness on teacher candidates. In this study, a mixed research design that combines qualitative and quantitative research designs was utilized. Content analysis was conducted to analyze qualitative data obtained from the reports of teacher candidates submitted at the end of the project. In addition, descriptive statistical analysis was utilized to analyze quantitative data derived from the answers of teacher candidates regarding Course and Instructor Evaluation Form. Content analysis results indicated that in the beginning of the project, teacher candidates possessed negative thoughts towards students with special needs such as the state of startling, undesirability and complex emotions. At the end of the project, teacher candidates expressed that their point of view towards students with special needs changed in positive way, this change positively reflected to their behaviors, and they realized the importance of special education. Furthermore, teacher candidates stated their satisfaction about the project with expressions such as enjoying a learning experience, realizing the difference between theory and practice, and enjoying with participating in the project. According to descriptive statistical analysis, the vast majority of teacher candidates stated that the information presented in Special Education course attracted their attention, they learned a lot of new information and were happy to participate in the project. In addition, they stated their satisfaction with teaching methods and techniques of the course instructor. Key Words Special Education, Student with Special Need, Inclusion, Attitude, Awareness, Special Education Course, Interaction Project. Special education services provided to children with special needs are described as education maintained in appropriate environments by specially trained staff with specially developed educational programs and methods to meet educational and social needs of individuals with special education needs based on their characteristics in all developmental areas and competencies in academic discipline areas in Special Education Services Regulation enacted in 2006 in Turkey (Milli Eğitim Bakanlığı [MEB], 2006). As in developed countries, the importance of special education services * This study is an extended version of the paper presented at 21. National Special Education Congress organized between October 2011 in Famagusta, Turkish Republic of Northern Cyprus. a Macid Ayhan MELEKOĞLU, Ph.D., is currently an assistant professor at the Department of Special Education. His research interests include inclusion, specific learning disabilities, reading difficulties, and teacher training. Correspondence: Assist. Prof. Macid Ayhan MELEKOĞLU, Eskisehir Osmangazi University, Education Faculty, Department of Special Education, Meselik Campus, Eskisehir, Turkey. gmail.com, Phone: /1662 Fax:

16 EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE provided to individual with disabilities is widely accepted in Turkey, and it is aimed to provide these services in the least restrictive environments with their normally developing peers (Murawski & Swanson, 2001; Sucuoğlu & Kargın, 2010). Although increasing the prevalence of inclusion is an important educational policy in Turkey, there are still difficulties in improving expected quality of inclusive education (Melekoglu, Cakiroglu, & Malmgren, 2009; Sucuoğlu & Kargın). Inclusion When analyzed statistical data about special education for the last five years in Turkey, results show that inclusion has been steadily increasing. According to MEB statistics, there were students with special needs in formal education in school year and the number of students with special needs increased by 79.38% to in school year. In school year, there were students with special needs in inclusive classrooms in elementary level, 1562 students with special needs in inclusive classroom in secondary level, and total of students with special needs in inclusive classrooms. Those numbers increased by 87.3% to in elementary level, by 397.8% to 7775 in secondary level, and by 97.7% to in total number of students in inclusive classrooms (MEB, 2007, 2011a, 2011b). The latest data related to special education indicate that the majority (65.38%) of students with special needs in formal education participates in inclusion. Recent studies on inclusion showed that special education support services are not adequately provided in schools, efficacy about inclusion is low among general education teachers in inclusive environments, and success in inclusion is far below the expected level (Batu, 2000; Ciyer, 2010; Diken & Batu, 2010; Eripek, 2004; Güzel-Özmen, 2005; Kaya, 2008; Sazak-Pınar & Sucuoğu, 2011; Sucuoğlu & Kargın, 2010). Additionally, studies manifested that one of the important reasons behind the failure in inclusion is negative attitudes of teachers working in inclusive environments towards students with special needs (Diken & Sucuoğlu, 1999; Kaner, 2010; Orel, Zerey, & Töret, 2004). Problems in inclusion indicate that teachers/teacher candidates who will be working in inclusive environments need to be equipped with adequate information and gain experience during teacher training in universities. In fact, it is extremely difficult to change attitudes and behaviors of teacher candidates once they start their profession (Jordan, Schwartz, & McGhie-Richmond, 2009). The main problem experienced by teacher candidates educated in today s teacher training faculties is that they are not able to establish the link between theoretical knowledge acquired during the four-year training and application of that knowledge in real environments (Çakır, 2000). The most common reason for this problem is either not being able to transfer the application of the theoretical knowledge provided in many courses into practice or inadequacy of the application. One of those courses is special education. However, it is important to provide interaction opportunities with students with special needs during undergraduate education to increase positive attitude and behaviors of teacher candidates towards special education (Gürsel, 2006; Kayaoğlu, 1999, p. 31 as cited in Orel et al., 2004; Mayhew & Welch, 2001; Muwana & Gaffney, 2011; Santos, Ruppar, & Jeans, 2012; Shippen, Crites, Houchins, Ramsey, & Simon, 2005; Sucuoğlu, 2004; Sucuoğlu & Akalın, 2010). Service Learning (Santos et al.) and Project ACCEPT (Laarhoven et al., 2006) are among application projects that are utilized as good practices at higher education level to train competent teachers for inclusive classrooms in the United States of America (USA). Especially, Service Learning is an important pedagogic strategy widely used in teacher training programs in higher education. Interaction with Students with Special Needs: Service Learning Service Learning is an important application to develop positive attitudes of teacher candidates towards students with special needs in USA. This application consists of various projects that are carried out in coordination with agencies providing services to individuals with special needs and teacher candidates taking Special Education course. Teacher candidates successfully completed those projects experience the situations that they will encounter when performing their teaching profession. As a result of the Service Learning project, attitudes of teacher candidates change in positive way towards students with special needs (Burns, Storey, & Certo, 1999; Carrington & Sagger, 2008; Jenkins & Sheeney, 2009; Santos et al., 2012). Special Education Course and Service Learning Since effective projects such as Service Learning have positive impact especially on attitudes and awareness of teachers who will be working in inclusive class- 1068

17 MELEKOĞLU / Examining the Impact of Interaction Project with Students with Special Needs on Development... rooms, it is important to implement such projects in teacher training system in Turkey. However, due to difficulties in planning and implementation of such projects, they are usually not implemented in introduction courses of special education and inclusion for content area and primary teachers. Special Education course in teacher training system in Turkey is considered as professional knowledge course and takes place as a course of 2 or 3 credits in programs (Karaca, 2008). The Higher Education Council of Turkey (YÖK) describes the content of the course as following: Definition of special education, basic principles of special education, reason of disability, importance of early diagnosis and treatment, historical approach to disability, characteristics and education of children with intellectual disabilities, hearing impairments, visual impairments, physical disabilities, language and communication disorders, chronic disease, specific learning disabilities, attention deficit and hyperactivity disorder, autism, and gifted children, education of children with different development through play, reactions observed in families of children with special educational needs, status of special education in Turkey, organizations and institutions established for this purpose (Yükseköğretim Kurulu [YÖK], 2012). In terms of development of positive attitude and awareness towards students with special needs and improving efficacy of teaching such students, taking Special Education course in current state is not considered sufficient. Therefore opportunities to be able to interact, recognize and understand students with special needs are needed for teacher candidates from different disciplines. To meet the needs, a good opportunity for teacher candidates is to carry out interaction projects with students with special needs within the scope of Special Education course (Mayhew & Welch, 2001; Muwana & Gaffney, 2011; Santos et al., 2012). The main purpose of this study is (i) to introduce Interaction Project with Students with Special Needs that is not within the content of Special Education course, (ii) to evaluate the effectiveness of the project in accordance with the opinions of teacher candidates participating in the project, and (iii) to identify satisfaction levels of teacher candidates with the Special Education course and the instructor. First, details about Interaction with Students with Special Needs Project and its implementation are specified. Second, expressions of teacher candidates derived from project reports that are submitted at the end of the project were examined in terms of the impact of the project on participating teacher candidates. Lastly, answers of teacher candidates to Course and Instructor Evaluation Form developed by the author are examined. In this context, it is aimed to answer the following research questions: i) What are the thoughts of teacher candidates towards students with special needs and the interaction project in the beginning of Interaction with Students with Special Needs Project? ii) What are the opinions of teacher candidates regarding how participation in Interaction with Students with Special Needs Project has changed their awareness towards students with special needs? iii) What are the opinions of teacher candidates regarding satisfaction with participation in Interaction with Students with Special Needs Project? iv) What are the thoughts of teacher candidates regarding Special Education course? v) What are the opinions of teacher candidates regarding the instructor of Special Education course? Research Design Method In this study, a mixed research design that combines qualitative and quantitative research designs was used. Qualitative data of the study were analyzed by content analysis. Content analysis is defined as a systematic analysis of the documents that are prepared in written and/or verbal formats (Berg, 2001). The purpose of this analysis is to give meaning to the content by adhering a systematic method in the analysis of the information obtained from the material and as a result, categorizing expressions to specify frequency of their appearance (Berg; Demirci & Köseli, 2009). To find answers to the research problems, classification, summarization and categorization of both written and oral data are carried out by determining variable or concepts in the process of content analysis (Demir, 2009). Quantitative data were collected using the survey technique (Balnaves & Caputi, 2001). Survey technique consists of collecting information in accordance with the participants answers to questions posed to them. Survey technique can be carried out in written (survey) or oral (interview) forms. Survey technique has been widely used in research because it allows systematic collection of data from a large group of participants (Sevinç, 2009). In this study, quantitative data were analyzed using descriptive statistical analysis. 1069

18 EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE Participants Participants of this study consist of teacher candidates from Pre-School Teacher (Junior) and Music Teacher (Senior) departments of Education Faculty and Physical Education and Sports Teacher (Sophomore) department of School of Physical Education and Sports in Mugla University, Turkey. Those teacher candidates took the Special Education course in spring semester of school year. The numbers of students enrolled in Special Education course were 49 in Pre-School Teacher program, 27 in Physical Education and Sports Teacher program, and 19 in Music Teacher program. A total of 95 teacher candidates enrolled in Special Education course in three separate groups. Nine of the enrolled teacher candidates did not submitted their reports while 86 of them submitted their report of interaction project. Among the submitted 86 reports, 30 of them did not provide any personal thoughts about the interaction project. As a result, personal thoughts are detected in 56 reports of teacher candidates and those 56 teacher candidates consist of participants of the study for content analysis. For the qualitative dimension of the study, 75 evaluation forms were collected from teacher candidates. Since personal information did not requested on the evaluation form, there are no demographic data regarding qualitative dimension of the study. Table 1. Participants for Content Analysis Department Gender of Teacher Candidates Total Number of Teacher Candidates Female Male n % n % Pre-School Teacher Physical Education and Sports Teacher Music Teacher Total of All Departments An interaction project with students with special needs that took two hours a week for five weeks was added to the scope of the course in order to combine theory and practice in Special Education course that the study participants enrolled. During the process of this project, teacher candidates are expected to make observations in educational environments of students with special needs, and interact with both those students and their teachers. At the end of the project, each teacher candidate prepared a report, and the analysis of those reports reflected opinions of teacher candidates about the interaction project and the impact of the project on their attitude and awareness towards students with special needs. In addition, teacher candidates filled out the Course and Instructor Evaluation Form that consists of likert-type, yes/no and open-ended questions in the last week of the Special Education course. Overall opinions of teacher candidates about the course and instructor emerged from the analysis of their answers on the evaluation form. Data Collection Tools Report of Interaction Project with Special Needs: Teacher candidates prepared a report to reflect their thoughts and experiences gained after completing the five-week interaction project. Additionally, teacher candidates had weekly date and hour record forms signed by the responsible teacher, and they handed in those signed forms with the project reports. Course and Instructor Evaluation Form: Teacher candidates were requested to evaluate the course and the instructor in the last week of the Special Education course in spring semester of school year. For this purpose, an evaluation form was developed by the responsible instructor of the course and the form consists of 11 likert-type, two yes/no and three open-ended, total of 16 questions. Questions on the evaluation form are developed to evaluate the course related performance of the instructor and structure and content of the course. Data Collection and Analysis Project reports of teacher candidates prepared at the end of five-week period are used for the collection of data for the qualitative dimension of the study. Interaction Project with Students with Special Needs Through this interaction project, it is aimed to increase awareness and attitudes of teacher candidates towards children with special needs during their undergraduate education. In addition, as a result of the interaction project, teacher candidates have an opportunity to observe the theoretical information they learn in university and apply it in real life. Consequently, it is aimed to develop positive attitude and increase awareness towards students with special needs among teacher candidates. This method is not well known in higher education system, especially for special education and inclusion courses, and hence, not effectively benefited from the method. 1070

19 MELEKOĞLU / Examining the Impact of Interaction Project with Students with Special Needs on Development... This project was planned to be completed in five weeks for two hours a week. Teacher candidates were expected to complete their projects in institutions where students with special needs were educated. Private rehabilitation centers or inclusive classrooms were possible environments to complete the project. Observations and interactions were reflected in written report at the end of the project and the reports are submitted to the instructor of the Special Education course. Among 95 enrolled teacher candidates to the Special Education course in school year, 86 of them participated and successfully completed the Interaction Project with Students with Special Needs. In the project reports, 65.1% of teacher candidates reflected their personal opinions. Thoughts of Teacher Candidates in the Beginning of the Interaction Project Among teacher candidates, 30 of them provided thoughts about this theme in their reports. In this context, teacher candidates expressed that they experienced different feelings such as fear, timidity and confusion in the beginning of the Interaction Project with Students with Special Needs. Table 2. Investigation of Thoughts of Teacher Candidates towards Students with Special Needs in the Beginning of the Interaction Project Main Theme Sub-Themes n % Thoughts before/ Startled in the beginning of Undesirability the project Complex emotions TOTAL Data Analysis and Reliability Content analysis technique is utilized to determine concepts and relationships in explaining data obtained from the project reports. Three main themes are identified: thoughts about students with special needs in the beginning of the project, opinions about change in awareness and satisfaction with the project. Afterwards, expressions of teacher candidates are classified in groups to identify subthemes of the three main themes. In order to ensure the internal consistency, written information on all project reports are re-coded by a faculty member experienced in qualitative research. As a result of these two codings, agreement was determined as 86%. Since percentage of agreement is above 70%, required reliability of data analysis is secured (Miles & Huberman, 1994). Descriptive statistical analysis is used to analyze quantitative data of the study. All quantitative data obtained from the evaluation form were entered in Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) program. For each statement on the evaluation form, percent and frequency values were calculated through SPSS program. Opinions of Teacher Candidates about Awareness Change at the End of the Interaction Project The second theme revealed from the content analysis is gains of teacher candidates after the Interaction Project with Special Needs and thus, change in awareness of teacher candidates towards individuals with special needs. Among teacher candidates, 38 of them provided opinions about this theme. They expressed opinions such as having useful gains at the end of the interaction project and increasing their awareness towards individuals with special needs. Table 3. Investigation of Gains and Changes in Awareness after Interaction Project with Students with Special Needs Main Theme Sub-Themes n % Change in opinions Gains and changes in awareness towards individuals with special needs at the end of the project Change in behavior and approach Realizing the importance of special education Increased sensitivity TOTAL Results In the beginning, teacher candidates found the Interaction Project with Students with Special Needs strange, and their motivation was low to complete the project. However, oral feedback that teacher candidates shared during the semester with the instructor and project reports indicated that the project was very useful for participated teacher candidates. Following themes are identified in project reports of teacher candidates. Opinions of Teacher Candidates about Satisfaction with the Interaction Project The last main theme content analysis yielded is satisfaction of teacher candidates with the Interaction Project with Special Needs. About this theme, 25 of the teacher candidates expressed opinions. They indicated that the interaction project was a useful experience for themselves and they were happy to participate in the project. 1071

20 EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE Table 4. Investigation of Satisfaction with Interaction Project with Students with Special Needs Main Theme Sub-Themes n % Useful experience Satisfaction with Observing theory-practice the interaction difference project Enjoying with the project TOTAL When all statements of participants are evaluated, results show that attitude and awareness of participating teacher candidates developed in positive way and they were pleased with their participation in the Interaction Project with Students with Special Needs. In addition, teacher candidates shared their satisfaction with the Interaction Project in various environments. For example, a teacher candidate expressed positive comments regarding her experience during the project on an article titled Child that was published in an Internet newspaper (Işıktaş, 2012). Course and Instructor Evaluation Results Analysis of answers of teacher candidates to the evaluation form yielded that 98.6% indicated that the instructor was professionally equipped with the course materials, and 97.3% stated that the instructor was well prepared for the instruction. Additionally, 74.6% indicated that speech of the instructor was clear, understandable and audible during the instruction, and 93.4% stated that the instructor explained course materials very well. Besides, 92.0% indicated that the instructor attracted their attention during the instruction, and 96.0% stated that teaching method of the instructor helped them understand the course. In addition, 96.0% indicated that the instruction started and ended on time, and 92.0% stated that the instructor was also available outside of the instruction. Furthermore, 96.0% mentioned that content of the special education course was interesting for them, and 73.4% expressed that special education course was not more difficult than other courses. Additionally, 96.0% indicated that they learned new information in the special education course, and 98.7% stated that they would recommend the instructor to other students. Discussion and Conclusion Special education course is an important course for content area as well as primary teacher candidates because rapid spread of inclusion ensures confrontation with students with special needs almost for all teachers in their classrooms (Diken & Batu, 2010; Sucuoğlu & Kargın, 2010). Although the number of students in inclusive classroom is steadily increasing, expected success in inclusion is still not established in Turkey (Batu, 2000; Ciyer, 2010; Diken & Batu; Eripek, 2004; Güzel-Özmen, 2005; Kaya, 2008; Sazak-Pınar & Sucuoğu, 2011; Sucuoğlu & Kargın). Negative attitudes and behaviors of teachers towards students with special needs are considered to be one of the important reasons for this failure in inclusion (Diken & Sucuoğlu, 1999; Kaner, 2010; Orel et al., 2004). In fact, studies aimed at changing attitudes and behaviors of general education teachers towards students with special needs are carried out in Turkey (Gözün & Yıkmış, 2004; Orel et al.; Yıkmış, Şahbaz, & Peker 1998). Participation in interaction projects with students with special needs during teacher training process can Table 5. Results of Evaluation Form for Special Education Course and Instructor Statement Agree/ Completely Agree Undecided Completely Disagree/ Disagree n % n % n % Instructor was professionally equipped with course materials Instructor was well prepared for instruction Speech of instructor was clear, understandable and audible Instructor explained course materials very well Instructor attracted our attention during the instruction Teaching method of the instructor help me to understand the instruction Instruction started and ended on time I could reach the instructor outside of the instruction Content of the course was interesting in general This course was more difficult than others I learned lots of new information in this course

BİLGİSAYAR ve ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ ÖĞRETMENLİĞİ

BİLGİSAYAR ve ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ ÖĞRETMENLİĞİ BİLGİSAYAR ve ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ ÖĞRETMENLİĞİ ÖZEL EĞİTİM DERSİ ÖĞRETİM PLANI Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 3 Haftalık Uygulama

Detaylı

Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi 23 AYSEL OREL ZAHİDE ZEREY GÖKHAN TÖRET Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi 2004, 5 () 2333 ÖZEL EĞİTİMDE FOKUS GRUP ARAŞTIRMALARI Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ MESLEK BİLGİSİ DERSLERİ ÜZERİNE BAKIŞ AÇILARI

ÖĞRETMEN ADAYLARININ MESLEK BİLGİSİ DERSLERİ ÜZERİNE BAKIŞ AÇILARI ÖĞRETMEN ADAYLARININ MESLEK BİLGİSİ DERSLERİ ÜZERİNE BAKIŞ AÇILARI Çiğdem ŞAHİN TAŞKIN* Güney HACIÖMEROĞLU** *Yrd. Doç. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü **

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ Zihin Engelliler Öğretmenliği. İlkbahar 2015

ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ Zihin Engelliler Öğretmenliği. İlkbahar 2015 ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ Zihin Engelliler Öğretmenliği İlkbahar 2015 Zihin Engellilere İletişim Becerilerinin Kazandırılması 3 kredi Ders sorumlusu : Macid Ayhan MELEKOĞLU Ofis

Detaylı

T.C. Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Öğretmenlik Uygulaması ve Öğretmenlik Uygulaması-II Dersleri Kılavuzu. Şubat, 2015 İZMİR

T.C. Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Öğretmenlik Uygulaması ve Öğretmenlik Uygulaması-II Dersleri Kılavuzu. Şubat, 2015 İZMİR T.C. Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretmenlik Uygulaması ve Öğretmenlik Uygulaması-II Dersleri Kılavuzu Şubat, 2015 İZMİR T.C. Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretmenlik Uygulaması ve Öğretmenlik

Detaylı

ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU

ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU ERDEK KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALANI TANITIM KILAVUZU 2012-2013 Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Öğretmeni Bölüm Şefi Zuhal ALTINTAŞ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ Bu faaliyet ile çocuk

Detaylı

RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI

RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI Bu rapor Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Anabilim Dalına ait dersleri okutan öğretim elemanları hakkında öğrenci görüşlerine

Detaylı

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS Dersin Adı GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS ÖZEL EĞİTİM Dersin Kodu EGT 34 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Lisans Dersin AKTS Kredisi 3 Haftalık Ders Saati

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili STAJ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( ) Diğer ( )

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ Adı - Soyadı: Doğum Tarihi: Ünvanı: Öğrenim Durumu: Akademik Ünvanlar : öğretim görevlisi öğretim görevlisi dr. yardımcı doçent.

ÖZGEÇMİŞ Adı - Soyadı: Doğum Tarihi: Ünvanı: Öğrenim Durumu: Akademik Ünvanlar : öğretim görevlisi öğretim görevlisi dr. yardımcı doçent. ÖZGEÇMİŞ Adı - Soyadı: Serpil ALPTEKİN Doğum Tarihi: 24-11-1974 Ünvanı: Yrd. Doç. Dr. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Özel Eğitim, Zihinsel Gazi Üniversitesi, Gazi (1992-1996) Engellilerin

Detaylı

RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI

RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI Bu rapor dört alt başlık altında düzenlenmiştir. İlk başlık genel katılım hakkında bilgi vermektedir. İkinci alt başlıkta performans ortalamaları

Detaylı

AVRASYA UNIVERSITY. Bu dersin amacı,

AVRASYA UNIVERSITY. Bu dersin amacı, Ders Ta ıtı For u Dersi Adı Öğreti Dili Özel Eğiti -I Türkçe Dersi Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğiti Öğreti Siste i Örgü Öğreti (X) Uzakta Öğreti Diğer Dersin Türü

Detaylı

KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ

KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ MYO-ÖS 2010- Ulusal Meslek Yüksekokulları Öğrenci Sempozyumu 21-22 EKĐM 2010-DÜZCE KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ Pınar

Detaylı

TÜRK TEKSTİL VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN ARA KADEME İNSANGÜCÜ İHTİYACI VE ORTAÖĞRETİM DÜZEYİNDE TEKSTİL EĞİTİMİ ARAŞTIRMASI

TÜRK TEKSTİL VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN ARA KADEME İNSANGÜCÜ İHTİYACI VE ORTAÖĞRETİM DÜZEYİNDE TEKSTİL EĞİTİMİ ARAŞTIRMASI T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Mesleki ve Teknik Eğitim Araştırma ve Geliştirme Merkezi Başkanlığı (METARGEM) TÜRK TEKSTİL VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN ARA KADEME İNSANGÜCÜ İHTİYACI VE ORTAÖĞRETİM DÜZEYİNDE

Detaylı

C. ÖĞRETİM ELEMANLARINA GÖRE NİCEL VE NİTEL ANALİZ SONUÇLARI

C. ÖĞRETİM ELEMANLARINA GÖRE NİCEL VE NİTEL ANALİZ SONUÇLARI RAPOR ÖĞRETİM ÜYELERİNİ DEĞERLENDİRME ANKETİ BULGULARI Bu rapor Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Anabilim Dalına ait dersleri okutan öğretim elemanları hakkında öğrenci görüşlerine

Detaylı

ÜNİVERSİTEDE KULLANILAN TERİMLER

ÜNİVERSİTEDE KULLANILAN TERİMLER ÜNİVERSİTEDE KULLANILAN TERİMLER Yükseköğretim: Ortaöğretime dayalı ve en az dört yarı yılı kapsayan her kademedeki eğitimöğretimin tümüdür. Yükseköğretimde önlisans, lisans ve lisansüstü düzeylerde eğitim

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 1. ETKİNLİĞİN ADI Zihinsel Engellilerin Eğitimi Kursu 3. ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Mesleki Gelişim Programı Bu faaliyeti başarı ile

Detaylı

Kaynaş&rma Uygulamaları ve Destek Özel Eği:m Hizmetleri. Doç.Dr. Hasan Gürgür Anadolu Üniversitesi Eği9m Fakültesi

Kaynaş&rma Uygulamaları ve Destek Özel Eği:m Hizmetleri. Doç.Dr. Hasan Gürgür Anadolu Üniversitesi Eği9m Fakültesi Kaynaş&rma Uygulamaları ve Destek Özel Eği:m Hizmetleri Doç.Dr. Hasan Gürgür Anadolu Üniversitesi Eği9m Fakültesi Kaynaştırma nedir? Kaynaştırma uygulamalarında başarıyı etkileyen faktörler. Kaynaştırma

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 1. ETKİNLİĞİN ADI Zihinsel Engellilerin Eğitimi Kursu 4 Mesleki Gelişim Programı 2. ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Bu faaliyeti başarı

Detaylı

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ Fakültemiz 2809 sayılı Kanunun Ek 30. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunun 02.06.2000 tarih ve 2000-854 sayılı kararnamesiyle kurulmuş, 2001-2002 Eğitim

Detaylı

2009 TÜRKİYE YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLER FORUMUNDA SUNULAN PROJE NAİLE TOPRAK ÜLGER EMİN SAĞLAMER İLKÖĞRETİM OKULU MİCROSOFT YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLER PROGRAMI

2009 TÜRKİYE YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLER FORUMUNDA SUNULAN PROJE NAİLE TOPRAK ÜLGER EMİN SAĞLAMER İLKÖĞRETİM OKULU MİCROSOFT YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLER PROGRAMI MİCROSOFT YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLER PROGRAMI 2009 TÜRKİYE FORMU OKULU 1 Proje grubu Projenin Zaman Yönetimi Projenin Konusu Projenin Amaçları Neden Böyle Bir Proje? Projenin Uygulama Süreçleri Proje Uygulandıktan

Detaylı

İZMİR İLİ MLO OKULLARINDA BİYOLOJİ DERSLERİNDE EĞİTİM TEKNOLOJİSİ UYGULAMALARININ (BİLGİSAYARIN) ETKİLİLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

İZMİR İLİ MLO OKULLARINDA BİYOLOJİ DERSLERİNDE EĞİTİM TEKNOLOJİSİ UYGULAMALARININ (BİLGİSAYARIN) ETKİLİLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA İZMİR İLİ MLO OKULLARINDA BİYOLOJİ DERSLERİNDE EĞİTİM TEKNOLOJİSİ UYGULAMALARININ (BİLGİSAYARIN) ETKİLİLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Fulya USLU, Rıdvan KETE Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi,

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Yapı Fotoğrafçılığı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

2013 YILI İÇ PAYDAŞ ANALİZ RAPORU

2013 YILI İÇ PAYDAŞ ANALİZ RAPORU 2013 YILI İÇ PAYDAŞ ANALİZ RAPORU Burcu GENÇ ARALIK 2013 Çanakkale Ticaret Borsasına kayıtlı 55 şahıs ve 15 şirket olmak üzere toplam 70 üye ile yüz yüze anket yapılmıştır. Anket verileri 2013 kapsamaktadır.

Detaylı

SAĞLIK YÜKSEKOKULU ÇOCUK GELİŞİMİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ YÜKSEK LİSANS BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ YÜKSEK LİSANS ZORUNLU/SEÇMELİ DERSLERİ

SAĞLIK YÜKSEKOKULU ÇOCUK GELİŞİMİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ YÜKSEK LİSANS BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ YÜKSEK LİSANS ZORUNLU/SEÇMELİ DERSLERİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU ÇOCUK GELİŞİMİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ YÜKSEK LİSANS BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİNE GİRİŞ EĞİTİMSEL YAKLAŞIMLAR GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Z 2 0 2 6 ÇOCUĞU TANIMA

Detaylı

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir.

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. 1.1.Sonuçlar Öğretmenlerin eleştirel düşünme becerisini öğrencilere

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI www.muzikegitimcileri.net Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu Bildirisi, 26-28 Nisan 2006, Pamukkale Ünv. Eğt. Fak. Denizli GİRİŞ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI Arş. Gör. Zeki NACAKCI

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ ŞEBİNKARAHİSAR MYO MESLEK YÜKSEKOKULU MUHASEBE VE VERGİ UYGULAMALARI BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU

TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ ŞEBİNKARAHİSAR MYO MESLEK YÜKSEKOKULU MUHASEBE VE VERGİ UYGULAMALARI BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU TÜRKİYE CUMHURİYETİ GİRESUN ÜNİVERSİTESİ ŞEBİNKARAHİSAR MYO MESLEK YÜKSEKOKULU MUHASEBE VE VERGİ UYGULAMALARI BÖLÜMÜ BİLGİ FORMU Bölüm Bölüm Başkanı Bölümün amacı Bölümün Hedefi Muhasebe ve Vergi Uygulamaları

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili İş Sağlığı ve Güvenliği Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

YABANCI DİL ÖĞRETİMİ YÖNERGESİ

YABANCI DİL ÖĞRETİMİ YÖNERGESİ YABANCI DİL ÖĞRETİMİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1 (1) Bu yönergenin amacı; yabancı dil öğretimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Kapsam MADDE 2 (1) Bu

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2011 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2011 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI 2011 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu ARALIK 2011 1.1 Araştırmanın Amacı Araştırmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geliştirme

Detaylı

Yüksek lisans ve Doktora Tez Konusu. Bilgisayar var mı?

Yüksek lisans ve Doktora Tez Konusu. Bilgisayar var mı? T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI İLK VE ORTAÖĞRETİM OKULLARI İÇİN REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YILSONU ÇALIŞMA RAPORU Okulunuzda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri kapsamında yürütülen

Detaylı

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR 13 1.1. Özel Gereksinimli Bireyler 16 1.2. Özel Eğitimin Amacı ve İlkeleri 18 1.3. Özel Eğitimin Önemi 19 1.4. Engelliliğin Genel

Detaylı

AVRASYA UNIVERSITY. 1. Oyun tanımı ve Oyunun tarihçesini öğrenir.

AVRASYA UNIVERSITY. 1. Oyun tanımı ve Oyunun tarihçesini öğrenir. Ders Ta ıtı For u Dersi Adı Öğreti Dili Oyun ve Oyun Materyalleri Türkçe Dersi Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğiti Öğreti Siste i Örgü Öğreti X) Uzakta Öğreti Diğer

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletme İçin Bilgisayar Uygulamaları BBA 181 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin

Detaylı

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ OKUL ÖNCESİ ÖĞRETMENLİĞİ AKTS Dersin Adı Bilimsel Araştırma Yöntemi Dersin Kodu BİL30 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Lisans Dersin AKTS Kredisi 4 Haftalık

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6

DERS BİLGİLERİ. Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Proje Yönetimi BBA 481 Güz 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ İÇİNDEKİLER ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 1 Çağdaş Anlayışa Göre Eğitim...3 Eğitimin Amaçları...3 İşlevi....4 Okulun Yapısı...4 Öğrenci Kişilik Hizmetleri (Ö.K.H.)....5

Detaylı

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Okuma-Yazma Öğretimi Teori ve Uygulamaları ESN721 1 3 + 0 7 Okuma yazmaya hazıroluşluk, okuma yazma öğretiminde temel yaklaşımlar, diğer ülke

Detaylı

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi.

ANKET SONUÇLARI. Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. ANKET SONUÇLARI Anket -1 Lise Öğrencileri anketi. Bu anket, çoğunluğu Ankara Kemal Yurtbilir İşitme Engelliler Meslek Lisesi öğrencisi olmak üzere toplam 130 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya

Detaylı

Ülkelere göre öğretmen yetiştirme modelleri

Ülkelere göre öğretmen yetiştirme modelleri On5yirmi5.com Ülkelere göre öğretmen yetiştirme modelleri Öğretmenlerin yetiştirilmesi kapsamında üniversitelerin kabul koşulları, alınan eğitimin niteliği, değerlendirilme sistemleri her ülkede farklılıklar

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANI ANKARA, 2014 İÇİNDEKİLER GİRİŞ 1 SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANININ TANIMI VE AMACI 2 SERAMİK

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

OMÜ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ OKULLARDA UYGULAMA ÇALIŞMALARI YÖNERGESĐ

OMÜ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ OKULLARDA UYGULAMA ÇALIŞMALARI YÖNERGESĐ OMÜ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ OKULLARDA UYGULAMA ÇALIŞMALARI YÖNERGESĐ BĐRĐNCĐ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı; öğretmen adaylarının, öğretmenlik mesleğine daha iyi hazırlanmalarını; öğrenimleri

Detaylı

Müh. Salim İMAMOĞLU. Çalışmalarımıza Başlarken dayanak noktası olarak aşağıdaki başlıklardan ilham aldık.

Müh. Salim İMAMOĞLU. Çalışmalarımıza Başlarken dayanak noktası olarak aşağıdaki başlıklardan ilham aldık. Müh. Salim İMAMOĞLU Çalışmalarımıza Başlarken dayanak noktası olarak aşağıdaki başlıklardan ilham aldık. A-İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin madde 26 sı der ki : "Herkesin eğitim hakkı vardır. Eğitim

Detaylı

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması Yalçın Ezginci Selçuk Üniversitesi Elk.-Elt.Mühendisliği Konya ANKET Anket, insanlardan fikirleri, duyguları, sağlıkları, planları,

Detaylı

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI BİLİMSEL HAZIRLIK GÜZ YARIYILI DERSLERİ EGB501 Program Geliştirmeye Giriş

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı AB HİBE FONLARINA YÖNELİK PROJE DÖNGÜSÜ YÖNETİMİ KURS PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı AB HİBE FONLARINA YÖNELİK PROJE DÖNGÜSÜ YÖNETİMİ KURS PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı AB HİBE FONLARINA YÖNELİK PROJE DÖNGÜSÜ YÖNETİMİ KURS PROGRAMI ANKARA 2011 KURUMUN ADI : KURUMUN ADRESİ : KURUCUSUNUN ADI : PROGRAMIN ADI

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7

DERS BİLGİLERİ. Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Staj BBA 491 Güz 0+0+0 NC 7 Ön Koşul Dersleri Üçüncü sınıf dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

"YEMEKTE DENGE EĞİTİMİ PROJESİ EN İYİ UYGULAMA" YARIŞMA ŞARTNAMESİ

YEMEKTE DENGE EĞİTİMİ PROJESİ EN İYİ UYGULAMA YARIŞMA ŞARTNAMESİ "YEMEKTE DENGE EĞİTİMİ PROJESİ EN İYİ UYGULAMA" YARIŞMA ŞARTNAMESİ GİRİŞ Sevgili Öğretmenimiz, Çocuklarımızın yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı geliştirmelerine katkı sağlamak için, Millî Eğitim

Detaylı

GÖLCÜK MESLEK YÜKSEK OKULU 7. DÖNEM ÖĞRENCİLERİ KOCAELİ FABRİKAMIZDA BECERİ EĞİTİMİNE BAŞLADI Sabahattin Gücin Eğitim Uzmanı İnsan Kaynakları Direktörlüğü 2001 yılında Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. ile Kocaeli

Detaylı

EK-2: İnşaat Mühendisliği Öğrenci Anketi

EK-2: İnşaat Mühendisliği Öğrenci Anketi 80 EK-2: İnşaat Mühendisliği Öğrenci Anketi Sayın İnşaat Mühendisi Adayı, İnşaat Mühendisliği Eğitimi Kurulu, İMO 40. Dönem Çalışma Programı çerçevesinde İMO Yönetim Kurulu nca İnşaat Mühendisliği Eğitimi

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

PROJE SAHİBİ KURUM : Erzurum Cumhuriyet Kız Teknik Ve Meslek Lisesi (Erzurum Cumhuriyet Girl Technical And Vocational High School)

PROJE SAHİBİ KURUM : Erzurum Cumhuriyet Kız Teknik Ve Meslek Lisesi (Erzurum Cumhuriyet Girl Technical And Vocational High School) PROJE SAHİBİ KURUM : Erzurum Cumhuriyet Kız Teknik Ve Meslek Lisesi (Erzurum Cumhuriyet Girl Technical And Vocational High School) PROJE ADI : İletişim Ve Etkileşimde Avrupa Deneyimi (European Experience

Detaylı

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin 13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI 07-09 Ekim, 2015 Mersin 2 İÇİNDEKİLER Davet Mektubu... 5 Genel Bilgiler... 7 Kurullar... 8 Davetli Konuşmacılar... 12 Paneller

Detaylı

(EK-C) TİCARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ SİGORTACILIK VE RİSK YÖNETİMİ PROGRAMI TYYÇ BİLGİ PAKETİ ÖRNEĞİ

(EK-C) TİCARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ SİGORTACILIK VE RİSK YÖNETİMİ PROGRAMI TYYÇ BİLGİ PAKETİ ÖRNEĞİ (EK-C) TİCARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ SİGORTACILIK VE RİSK YÖNETİMİ PROGRAMI TYYÇ BİLGİ PAKETİ ÖRNEĞİ Genel Bilgi BAŞKENT Üniversitesi Sigortacılık ve Risk Yönetimi Bölümü (Türkçe) Başkent Üniversitesi Sigortacılık

Detaylı

bilgi@ua.gov.tr EĞİTİM, HAYATBOYU SÜREN BİR ETKİLEŞİMDİR! Sorularınız İçin www.ua.gov.tr Ülke Merkezli Faaliyetler http://ua.gov.

bilgi@ua.gov.tr EĞİTİM, HAYATBOYU SÜREN BİR ETKİLEŞİMDİR! Sorularınız İçin www.ua.gov.tr Ülke Merkezli Faaliyetler http://ua.gov. TC AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AB EĞİTİM VE GENÇLİK PROGRAMLARI MERKEZİ BAŞKANLIĞI TC AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AB EĞİTİM VE GENÇLİK PROGRAMLARI MERKEZİ BAŞKANLIĞI Ülke Merkezli Faaliyetler http://uagovtr

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALAN TANITIMI

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALAN TANITIMI ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ALAN TANITIMI ALANIN TANIMI:Çocuk gelişimi ve eğitimi alanı altında yer alan erken çocukluk eğitimi ve özel eğitim dallarının yeterliklerini Kazandırmaya yönelik eğitim ve öğretim

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN KOOPERATİFÇİLİK GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

KAYNAŞTIRMA NEDİR? Kaynaştırma:

KAYNAŞTIRMA NEDİR? Kaynaştırma: KAYNAŞTIRMA NEDİR? Kaynaştırma: Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin Akranları ile birlikte Eğitim ve öğretimlerini Bütün kademelerde sürdürme esasına dayanan, Destek hizmetlerinin sağlandığı; özel eğitim

Detaylı

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı

Kimya Öğretmen de Hizmet İçi Eğitim Türkiye'de İhtiyaçları

Kimya Öğretmen de Hizmet İçi Eğitim Türkiye'de İhtiyaçları Kimya Öğretmen de Hizmet İçi Eğitim Türkiye'de İhtiyaçları Murat Demirbaş 1, Mustafa Bayrakci 2, Mehmet Polat Kalak 1 1 Kırıkkale University, Education Faculty, Turkey 2 Sakarya University, Education Faculty,

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

OCAK-ŞUBAT-MART 2007 BÜLTENİ TEMA SEMİNERİ

OCAK-ŞUBAT-MART 2007 BÜLTENİ TEMA SEMİNERİ OCAK-ŞUBAT-MART 2007 BÜLTENİ TEMA SEMİNERİ Yüksekokulumuzda 10 Ocak 2007 günü TEMA Vakfı nın düzenlediği Erozyon, Çevreye Verdiği Zararlar ve Alınabilecek Önlemler konulu seminer verildi. Seminer tema

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ

Detaylı

AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ İLK YARDIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ İLK YARDIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ İLK YARDIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIN ALMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ Sibel AÇIŞLI 1 Ali KOLOMUÇ 1 1 Artvin Çoruh Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü Özet: Araştırmada fen bilgisi

Detaylı

Montessori Montessori Öğretmen Eğitimi. Başarılı Bir Ekol Başarılı İki Kurumun Çatısı Altında

Montessori Montessori Öğretmen Eğitimi. Başarılı Bir Ekol Başarılı İki Kurumun Çatısı Altında Montessori Montessori Öğretmen Eğitimi Başarılı Bir Ekol Başarılı İki Kurumun Çatısı Altında Hayatın en önemli dönemi üniversite çalışmaları değil, doğumdan altı yaşa kadar olan süredir. Çünkü bu, bir

Detaylı

OKUL DENEYİMİ UYGULAMALARININ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ VE EĞİTİM FAKÜLTESİNDEKİ ÖĞRETMEN ADAYLARINA ETKİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

OKUL DENEYİMİ UYGULAMALARININ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ VE EĞİTİM FAKÜLTESİNDEKİ ÖĞRETMEN ADAYLARINA ETKİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI OKUL DENEYİMİ UYGULAMALARININ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ VE EĞİTİM FAKÜLTESİNDEKİ ÖĞRETMEN ADAYLARINA ETKİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Cenk YOLDAŞ 1, Şule AYCAN 2, Ercan ARI 2, Suat TÜRKOĞUZ 2 1 Dokuz Eylül

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Pazarlama Yönetimi BBA 261 Güz 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 102 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

Temiz üretimin altı çizilmeli ve algılanması sağlanmalıdır

Temiz üretimin altı çizilmeli ve algılanması sağlanmalıdır KSS Söyleşileri Temiz üretimin altı çizilmeli ve algılanması sağlanmalıdır Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) Çevre Projeleri Koordinatörü Ferda Ulutaş ile Vakfın faaliyetleri, kurumsal sosyal sorumluluk

Detaylı

FİZİKSEL AKTİVİTENİN ENGELLİ BİREYLER ÜZERİNDEKİ KATKILARI

FİZİKSEL AKTİVİTENİN ENGELLİ BİREYLER ÜZERİNDEKİ KATKILARI FİZİKSEL AKTİVİTENİN ENGELLİ BİREYLER ÜZERİNDEKİ KATKILARI Dilara Özer Akdeniz Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulu ÖZEL GEREKSİNİMİ OLAN ÇOCUKLAR Bedensel Engel İşitme Engeli Zihinsel Engel

Detaylı

MEHMET VEYSEL ÇELİK ŞAİR NESİMİ İLKÖĞRETİM OKULU DİYARBAKIR 20.12.2009

MEHMET VEYSEL ÇELİK ŞAİR NESİMİ İLKÖĞRETİM OKULU DİYARBAKIR 20.12.2009 MİCROSOFT YENİLİKÇİ ÖĞRETMENLER PROGRAMI 2009 TÜRKİYE FORUMU SANAL OYUNLARLA SOMUT ÖĞRENİYORUM Sunum: Mehmet Veysel ÇELİK Diyarbakır Şair Nesimi İlköğretim Okulu Öğretmeni 1 İÇİNDEKİLER: -OKULUMUZU TANIYALIM

Detaylı

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz.

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz. Sayın Milletvekili, Otizm spektrum bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nörogelişimsel bozukluk olup belirli davranış ve öğrenme özellikleri ile kendini göstermektedir. Şu an

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ TIĞ ÖRGÜ PARA KESESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ TIĞ ÖRGÜ PARA KESESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ TIĞ ÖRGÜ PARA KESESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA 1 ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

1.Bu ders ili ilgili temel kavramları ve bunlar arasındaki ilişkileri anladım.

1.Bu ders ili ilgili temel kavramları ve bunlar arasındaki ilişkileri anladım. 10 yanıt Tüm yanıtları görüntüle Analiz bilgilerini yayınla saumatematiksau@gmail.com Bu formu düzenle Özet 1.Bu ders ili ilgili temel kavramları ve bunlar arasındaki ilişkileri anladım. 60% Yüksek 2 %20

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ ÖRME VE DÜĞÜMLÜ TAKI YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ ÖRME VE DÜĞÜMLÜ TAKI YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ ÖRME VE DÜĞÜMLÜ TAKI YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA 1 ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS Üretim ve Operasyon Yönetimi BBA 382 Bahar 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri MATH 169, BBA 282 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans

Detaylı

UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİNDE UYGULAMALI EĞİTİM MODELİ

UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİNDE UYGULAMALI EĞİTİM MODELİ UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİNDE UYGULAMALI EĞİTİM MODELİ Prof. Dr. Mehmet SARIBIYIK Üniversite-İş Dünyası İşbirliği ile; Nitelikli Elemanlar yetiştirmek, Üniversite imkanlarını paylaşmak, Sanayinin imkanlarını

Detaylı

BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. Yarıyıl (Güz Dönemi) Dersleri BİLİMSEL ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ VE YAYIN ETİĞİ Z 3 0 3 6 TOPLAM 12 0 12 30 II. Yarıyıl (Bahar Dönemi) Dersleri

Detaylı

EĞİTSEL DEĞERLENDİRME SÜRECİ

EĞİTSEL DEĞERLENDİRME SÜRECİ EĞİTSEL SÜRECİ EĞİTSEL NEDİR? Özel Eğitimde Değerlendirme, genel olarak çocukla ilgili sorunların (Akademik, davranışsal ya da fiziksel) belirlenip incelenmesi ve bireyle ilgili eğitimsel kararlar alınması

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Dersin Adı Öğretim Dili Erken Çocukluk Döneminde Program Geliştirme TÜRKÇE Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim ( X) Uzaktan

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN ÖN MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN ÖN MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN ÖN MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı

Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı Dersin Adı Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı Dersin Kodu 1200.9312 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 5,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal)

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN ÖĞRETİM UYGULAMA ESASLARI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN ÖĞRETİM UYGULAMA ESASLARI YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN ÖĞRETİM UYGULAMA ESASLARI YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar Amaç Madde 1 (1) Bu yönergenin amacı, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi'nde birinci

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ BİREYSEL İSTEK VE MEMNUNİYET SİSTEMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRME RAPORU

YALOVA ÜNİVERSİTESİ BİREYSEL İSTEK VE MEMNUNİYET SİSTEMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRME RAPORU 23/08/2013 YALOVA ÜNİVERSİTESİ BİREYSEL İSTEK VE MEMNUNİYET SİSTEMİ PERFORMANS DEĞERLENDİRME RAPORU Rektörlük makamının 03.01.2011 tarih ve 11 no lu Olur u ile oluşturulan Yalova Üniversitesi Bireysel

Detaylı

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ-1 DERS PROGRAMI 2011-2012 AKADEMİK YILI

T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ-1 DERS PROGRAMI 2011-2012 AKADEMİK YILI T.C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ-1 DERS PROGRAMI 2011-2012 AKADEMİK YILI Dersin adı: TÜRK DİLİ-1 Dersin kodu: TRD 151 AKTS kredisi: 2 1. yıl 1. yarıyıl Lisans Zorunlu 2s/hafta Teorik:

Detaylı

ULAŞTIRMA HİZMETLERİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE ELLE TAŞIMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ULAŞTIRMA HİZMETLERİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE ELLE TAŞIMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ULAŞTIRMA HİZMETLERİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE ELLE TAŞIMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı