Hipoksi ile tetiklenen mediyatörler ve nörolojik hastal k

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hipoksi ile tetiklenen mediyatörler ve nörolojik hastal k"

Transkript

1 NÖROLOJ K B L MLER ARAfiTIRMALARININ KL N K UYGULAMALARI Bölüm Editörü Eduardo E. Benarroch, MD Hipoksi ile tetiklenen mediyatörler ve nörolojik hastal k Eduardo E. Benarroch, MD Yaz flma adresi ve reprint istekleri için Dr. Eduardo E. Benarroch, Department of Neurology, 200 First Street SW, West 8A Mayo Bldg., Rochester, MN Oksijen, aktif hücresel ifllevlerin ço unlu u için enerji kayna olan ATP nin üretildi i, aerobik glukoz metabolizmas nda son elektron al c s d r. Hücreler hipoksiyi fark eden ve hipoksi ile tetiklenen faktör (HIF) arac l ile iflleyen, evrimsel olarak korunmufl bir yolu tetikleyen, h zl ve etkin bir moleküler yan t sistemine sahiptir. Bu, transkripsiyonel regülatör oksijen deste ini art ran ve anaerobik ATP üretimini destekleyen birçok adaptif genin induksiyonuna arac l k eder. Bu genler, glukoz transporter- 1 (GLUT-1), glikolitik enzimler, vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF) ve eritropoetini (EPO) kodlayan genleri içermektedir. Normoksi s ras nda, Von Hippel Lindau tümör supressor geni (VHL), HIF a ba lan r ve ubikuitin arac l proteolizi tetikler. Hipoksi yan t n n normal hücre fonksiyonunda kritik adaptif rolü olmas n n yan nda, bu yan t n birçok efektör ajan, hemanjiyoblastom, malign gliyom ve serebral iskemi gibi birçok nörolojik bozuklukta ya patogenez ile iliflkilendirilmifl ya da nöroprotektif faktör olarak bildirilmifltir. Hem VEGF hem de EPO sinyal yollar bu gibi ve di er durumlarda potansiyel terapötik hedeflerdir. Bu konu bafll nda birçok iyi derleme bulunmaktad r HÜCRESEL OKS JEN ALGILAMA MEKAN ZMALARI Hipoksi ile tetiklenen faktör ve oksijen alg lama. Hipoksi ile tetiklenen faktör ve oksijen alg lama HIF ler, hipoksi ile regüle olan elementler olarak adland r - lan, kanonik DNA segmentlerine ba lanan transkripsiyon faktörleridir. Bu faktörler, hücre metabolizmas n, anjiyogenezi, vasküler tonusu, eritropoezi ve di er fonksiyonlar regüle eden proteinleri kodlayan birçok genin ekspresyonunu aktive ederler. 1 3 HIF, bir adet hipoksi ile tetiklenen (HIF1α ya da 2α) alt ünitesinden ve temel eleman olan HIF1β dan oluflan heterodimerik, bir DNA ba lay c komplekstir. HIF yolu oksijene ba ml postranslasyonel hidroksilasyonu ile regüle edilir ve bunun sonucunda normoksi s ras nda h zl flekilde inaktivasyon ve degredasyon oluflur (flekil 1). alt üniteleri prolil hidroksilaz bölgesi enzimleri (PHD) ve aspargil hidroksilaz (faktör inhibe edici HIF, FIF) içeren oksijene ba ml enzimler ailesinin substratlar d r. Bu enzimler oksijen alg lay c lar olarak ifl görürler ve normoksik koflullarda n n özel bölgelerden hidroksilasyonunu katalize ederler. 1 4 Bu hidroksilazlar moleküler oksijeni kullan rlar ve kofaktör olarak, ferröz demir (Fe +2 ), askorbat ve alfaketogulterata ihtiyaç duyarlar. 1,2 Normoksi s ras nda, PHD ler HIF1α n n 2 korunmufl prolin kal nt s n hidroksile ederler ve VHL proteini için bir ba lanma bölgesi olufltururlar. 4 Bu protein bir E3 ubikuitin ligazd r ve n n proteazom taraf ndan ubikuitinasyon ve degradasyonuna yard mc olur. Orta seviyelerde hipokside, FIH HIF1α n n C terminal transaktivatör bölgesini hidroksile eder ve bunun sonucunda HIF1α n n transkripsiyonel ko-aktivatör CREB (c- AMP-yan t element ba lay c protein) ile iliflkisi önlenmifl olur. Hipoksik koflullarda, proteazomal y - k mdan kaçar, sitozolde birikir ve nükleusa geçerek HIFβ ile heteromerik bir kompleks oluflturur. Bu kompleks hedef genlerin promoter ya da art r c sekanslar na ba lan r (flekil 1). Hipoksiye ek olarak, TNF-α ve interlökün 1β gibi proinflamatuvar sitokinler de HIF ekspresyonunu tetikleyebilir. 9 Mitokondriler, oksijen alg lama ve HIF yolu. Mitokondriyal sinyaller ve HIF aktivitesi aras nda karfl l kl iletiflim oldu una dair önemli kan tlar bulunmaktad r. 1 3 Mitokondriyal aktivite seviyesi HIF yolu aktivasyonunu etkiler ve HIF yolu ürünleri de mitokondriyal metabolizmay kontrol eder. Hipoksi s ras nda mitokondriyal kompleks III te reaktif oksijen ürünlerinin oluflmas (ROS) Fenton III reaksi- SÖZLÜK ALS = amiyotrofik lateral skleroz; AMPA = α-amino-3-hydroxy-5-metil-4-izoksazol propionat; ATP = adenozin trifosfat; CBP = CREB ba lay c protein; COX = sitokrom c oksidaz; CREB = camp yan t element ba lay c proteini; EPO = eritropoietin; EPOR = EPO reseptörü; FIH = faktör inhibe edici HIF; GLUT-1 = glukoz transporter-1; HIF = hipoksi ile tetiklenen faktör; HRE = hipoksi ile regüle olan element; IDH = izositrat dehidrogenaz; NADPH = nikotin-adenin nükleotid fosfat; NFκB = nükleer faktör kappa B; NOS = nitrik oksit sentaz; NP = nöropilin; PHD = prolil hidroksilaz domain enzim; PI3K/Akt = fosfatidilinositol 3 kinaz-akt; POEMS = polinöropati, organomegali, endokrinopati, M protein ve deri de ifliklikleri; ROS = reaktif oksijen ürünleri; Ub = ubikuitin; VEGF = vasküler endotelyal büyüme faktörü; VEGFR = VEGF reseptörü; VHL = von Hippel Lindau. Mayo Clinic, Department of Neurology, Rochester, MN. Beyan: Yazarlar n beyanlar makalenin sonunda verilmifltir. 382 Copyright 2009 by AAN Enterprises Inc.

2 Şekil 1 Hücresel oksijen algılama mekanizmaları HIF aktivitesi O 2 düzeyi HIFβ CBP FIH PHD VHL O 2, Fe +2, α-kg OH VHL OH OH OH OH OH OH OH OH Ub Ub Ub HIFβ CBP Hipoksi + GLUT-1 ile VEGF tetiklenen EPO genler Proteozom aracılı degradasyon HRE DNA OH OH Asparajin-OH Prolin-OH Hipoksi ile tetiklenen faktörler (HIF), DNA nın hipoksi ile regüle olan element (HRE) sekanslarına bağlanan ve glutamat transporter-1 (GLUT-1), vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF) ve eritropoietin (EPO) dahil birçok genin ekspresyonunu aktive eden transkripsiyon faktörleridir. HIF, hipoksi ile tetiklenen ve esas HIFβ alt ünitelerinden oluşan, heterodimerik, DNA bağlayıcı komplekstir. Oksijen (O 2 ) varlığında, propil hidroksilazlar (PHD) ve aspargil hidroksilaz (faktör inhibe edici HIF, FIH) ile hidroksile olur. PHD aracılı hidroksilasyon von Hippel Lindau (VHL) proteini için bağlanacak bir yer oluşturur ve bu şekilde nın ubikinasyon ve proteozom degradasyonu tetiklenir. Orta seviyelerde hipokside, FIH tarafından HIF1α hidroksilasyonu HIF1α nın transkripsiyonel koaktivatör CREB (camp yanıt element bağlayıcı proteini) bağlayıcı protein (CBP) ile ilişki kurmasını engeller. yonunu tetikleyebilir ve Fe +3 birkimi ve prolil ya da aspargil hidroksilaz aktivitesi için gerekli olan Fe +2 in azalmas na neden olabilir. Hipoksi s ras nda, oksijen hücre içinde yeniden da l m gösterir; bulunan oksijenin büyük k sm mitokondriyal sitokrom oksidaz taraf ndan kullan l r ve bundan dolay geriye, PHD lerin aktivitesini art racak olan az oranda sitozolik oksijen kal r. 2,3 Hipoksi ile tetiklenen yan t n elemanlar. HIF a ba ml genler glikoliz, kan ak fl ve dokulara oksijen sa lanmas n düzenleyen proteinleri kodlar. Bunlar n içinde GLUT-1, birçok glikolitik enzimler VEGF, EPO, indüklenebilir nitrik oksid sentetaz (NOS), adrenomedullin, beta adrenerjik reseptörler ve karbonik anhidraz bulunmaktad r (tablo 1). Glikoliz ve mitokondriyal metabolizma. Birçok hipoksi ile tetiklenen hedef gen ürünleri glikolizi düzenler. GLUT-1, beyin endotelyal hücrelerinde yüksek oranda eksprese edilir ve MSS ye glukoz giriflinde kritiktir. Laktat dehidrogenaz- 1 gibi enzimler, Krebs siklusunun hesab na glikoliz yolu ile ATP üretimini art r rlar. HIF1α, ayr ca COX 4 1 ünitesini daha etkin olan COX 4 2 ünitesi ile de ifltirerek, kompleks IV seviyesinde aerobik solunumu düzenler ve artm fl mitokondriyal solunuma neden olur. 1 3 Vasküler endotelyal büyüme faktörü. VEGF, anjiyogenezin ve vasküler geçirgenli in anahtar düzenleyicisidir. 4,5 VEGF ailesi; VEGF-A, VEGF-B, VEGF-C, VEGF-D ve plasental büyüme faktörünü içermektedir. Bu çeflitli VEGF ler tirozin kinaz VEGF reseptörleri (VEGFR) 1, 2, 3 ve tirozin kinaz olmayan nöropillin reseptörleri (NP) 1 ve 2 yolu ile fonksiyon gösterirler. 5 VEGFR1 ve nöropillin-1 ekspresyonu hipoksi ile upregüle olur. Endotelyal hücrelerde, NP-1 ve NP-2 VEGFR2 ile heteromultimerik bir kompleks oluflturarak VEGF ler için koreseptör olarak fonksiyon görür. VEGF-A, endotelyal hücrelerin proliferasyon, filizlenme, migrasyon, canl kalmas n düzenler. Bu etkiler esas olarak VEGFR2 arac l ile olmaktad r ve fibroblast büyüme faktörü-2 gibi di er anjiyogenik sitokinler taraf ndan da art r l r. 5 VEGF-A ayr ca, birçok antiapoptotik proteinlerin ekspresyonunu düzenler, vasküler geçirgenli i Neurology 73 August 18,

3 Tablo Effektör Glukoz transporter-1 Laktat dehidrogenaz-1 Piruvat dehidrogenaz kinaz-1 Karbonik anhidraz Adrenomedullin -adrenerjik reseptör Hipoksi ile tetiklenen cevabın effektörleri Vasküler endotelyal büyüme faktörü Eritropoietin Mekanizma Kan beyin bariyerinden glukoz transportu Piruvatın laktata dönüşünü artırır Piruvatın asetil ko-a ya dönüşümünde gerekli olan piruvat dehidrogenaz aktivitesini azaltır CO 2 ve sudan karbonik asit oluşumunu katalize eder ve burdan PH regulasyonu yapan HCO 3 ve H oluşur Vazodilatasyon Vazodilatasyon Proliferasyon, filizlenme, migrasyon ve endotelyal hücrelerin canlı kalması, vazodilatasyon, artmış vasküler geçirgenlik, apoptozu inhibe eder Eritropoez, apoptoz inhibisyonu yapar, anjiyogenez, nörotrofizm, inflamasyon inhibisyonu, kan-beyin bariyeri geçirgenliğini azaltır, APQ4 aracılı hücresel ödemi azaltır art r r ve endotelyal NOS indüksiyonu yoluyla vazodilatasyona neden olur. VEGF ayr ca, nöronlar da dahil olmak üzere, di- er hücrelerde bulunan reseptörlere de ba lan r; son zamanlarda bulunan kan tlar VEGF-A, VEGF- B ve VEGF-C nin direkt olarak nöral hücreleri etkileyebildi ini göstermifltir. Örne in, in vitro ve transgenik fare modellerinde yap lan çal flmalar VEGF nin spinal motor nöronlar üzerinde, AMPA (alfa- amino- 3-hidroksi- 5-metil-4-izoksazol propiyonat) reseptörünün GluR2 alt ünitesinin upregülasyonu ve bu reseptörlerin kalsiyuma karfl geçirgen olmamas n sa lamak gibi birçok mekanizma yolu ile nöroprotektif özellikleri oldu unu göstermektedir. 16 VEGF ayr ca bu hücrelerde apoptozu inhibe eden, fosfatidilinozitol 3 kinaz-akt (protein kinaz B) sinyal transduksiyon yolunu aktive eder. 17 Eritropoietin. Eritropoietin, esas fonksiyonu k rm - z kan hücrelerinin üretimini stimule etmek olan kanda dolaflan bir glikoproteindir. Sistemik EPO nun %90 böbreklerde yap l rken, bu protein ayr ca MSS de dahil olmak üzere non-eritropietik hücrelerde de saptanm flt r. 6 9 Eritropoietin mrna s insan beyninde esas olarak korteks ve hipokampusta eksprese olur. Nöronlar, astrositler, mikrogliya ve beyin endotelyal hücreleri EPO reseptörleri eksprese eder; bu reseptörler özellikle kapillerlerin etraf ndaki astrosit ayak ç k nt lar nda çok say da bulunmaktad r. 6 8 EPO ekspresyonu hipoksi ile güçlü flekilde regüle edilirken, EPO reseptörlerinin ekspresyonu HIF a sensitif de ildir, fakat proinflamatuvar sitokinler ve EPO nun kendisi taraf ndan upregüle edilir. 7 9 EPO nun MSS de, nöroproteksiyon, nörotrofizm, anjiyogenez, immunomodulasyon ve sinaptik plastisite de dahil olmak üzere parakrin etkileri oldu una dair, in vitro, deneysel modeller ve reseptör knock-out fare çal flmalar ndan elde edilen çok say da kan t bulunmaktad r. 7 9,18 Eritropoietinin hipoksi, iskemi, kafa travmas ya da nöbetler gibi durumlarda nöronal canl l n sürdürülmesinde önemli rolü olabilir. 7 9 Örne- in, astrositlerden hipoksi ile tetiklenen EPO sal n m nöronlarda glutamat sal n m ve apoptozisi inhibe edebilir. EPO nun nöroprotektif etkilerine arac l k eden reseptörler eritropoezi sa layanlardan farkl gibi görünmektedir. Eritropoietin, fosfatidilinozitol 3 kinaz-akt yolunu aktive ederek ve nükleer faktör kappa B nin çekirde e translokasyonunu düzenleyerek apoptozisi inhibe eder ve nöroprotektif ve antiapoptotik proteinlerin ekspresyonlar na neden olur. 7 9 Eritropoietin ayr ca, astrositlerin proliferasyonunu, oligodendrositlerin farkl laflmas n, anjiyogenezi düzenler ve kan beyin bariyerini VEGF arac l artm fl geçirgenli e karfl korur. 7 9 EPO normal BOS ta bulunabilse de, reseptör arac l transitozis yolu ile sa lan kan-beyin bariyerinden geçebilirlik derecesine dair tart flmalar söz konusudur. KL N K KORELASYONLAR von Hippel Lindau Hastal. Von Hippel Lindau hastal, kromozom 3p35 26 üzerindeki VHL genindeki mutasyonlara ba l, otozomal dominant bir hastal kt r. VHL hastal, MSS (özellikle serebellum ve spinal kord) ve retinan n hemanjiyoblastomlar, berrak hücreli renal karsinoma, feokromositoma ve iç organ kistleri (özellikle böbrek ve pankreas) ile karakterizedir. 4,11 VHL geni, y degradasyon amac yla hedefleyen, negatif olarak hipoksi ile tetiklenebilen mrna sentezini regüle eden ve RNA polimeraz II aktivitesinde yer alan düzenleyici alt ünitelerle yar flan, 2 tümör supressör proteinini kodlar. 1,4 ki tip VHL kompleksi bilinmektedir: VHL kompleksi tip 1 (düflük feokromositoma riski) ve VHL kompleksi tip 2 (yüksek feokromositoma riski ile).vhl kompleks tip 1 tafl yan ailelerin tipik olarak VHL gen delesyonlar ya da protein trunkasyon mutasyonlar bulunmaktad r; tip 2 VHL kompleksi bulunan ailelerde esas olarak missense mutasyonlar bulunmaktad r. 4,11 Hem HIF a ba ml olan hem de olmayan VHL fonksiyonlar n n VHL hastal nda tümör oluflumuna katk s oldu u düflünülmektedir. 4 HIF2α deregulasyonunun berrak hücreli renal karsinomlarda rolü var görünmektedir ve hemanjiyoblastomlar n geliflimine da katk s olabilir. 4 Hemanjiyoblastomlar n zengin vasküler yap s VEGF fazla ekspresyonuna ba l d r; hemanjiyoblastomlar n neoplastik hücreleri stromal hücrelerdir ve EPO upregulasyonuna ba l olarak ekstrameduller hematopoez yetene ine sahiptirler. Bu durum, bu tümörlerin polisitemi ile iliflkilerini aç klamaktad r. 11 Hemanjiyoblastomlar intrakraniyal tümörlerin % ini oluflturmaktad r ve ya VHL hastal n n bir parças olarak (vakalar n %25 30 u) ya da sporadik tümörler olarak ortaya ç kabilirler. 11 Serebellum en s k görüldü ü bölgedir ve bunu medulla ve spinal kanal izler. Okü- 384 Neurology 73 August 18, 2009

4 Şekil 2 Hipoksi şartların tetiklediği nörokorunma mekanizmaları Hipoksi ROS Fe +3 Fe +2 PHD Proinflamatuvar sitokinler HIFβ GLUT-1 VEGF EPO Glukoz VEGFR EPOR Glukotik enzimler NOS PI3K/Akt NF κb AQP4 Glukoz ile ATP üretimi Vazodilasyon Anjiyogenez Apoptozis Eksitotoksisite Sitotoksik ödem Hipoksi zemininde reaktif oksijen ajanlarına (ROS), proinflamatuvar sitokinler ya da diğer uyaranlara maruz kalmak, hipoksi ile tetiklenen faktör (HIF) aktivasyonu glutamat transporter-1 (GLUT-1), glikolitik enzimler, nitrik oksid sentetaz (NOS) vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF) ve eritropoietini (EPO), kodlayan birçok genin transkripsiyonunu tetiklemektedir. VEGF reseptörleri ve (VEGFR) ve EPO reseptörlerinin (EPOR) aktivasyonu anjiyogenezi düzenler, eksitotoksisiteyi inhibe eder ve nöral hücreleri apoptozdan korur. Bu etki protein 3 kinaz-akt proteini (Pl3K/Akt) ve nükleer faktör kappa B (NFκB) yolu aktivasyonunu da kapsamaktadır. VEGF vasküler geçirgenliği artırırken, EPO hem vazojenik hem de sitotoksik ödemi engeller. ler hemanjiyoblastomlar, VHL kompleksi bulunan hastalar n %45 60 nda görülür. Gliyom. Metabolik enzimlerdeki de iflikliklerin kanser patogenezine katk s na dair kan tlar n say s gittikçe artmaktad r ve bu k smen HIF sinyallerindeki de iflikli e ba l olabilir. 19 VEGF arac l anjiyogenez malign gliyomlar n tipik özelli idir 12,20,21 ve HIF aktivitesindeki art fl yans t yor olabilir. Genomda yap lan bir çal flmada, 22 izositrat dehidrogenaz (IDH) 1 i kodlayan IDH1 genindeki somatik mutasyonlar gliyoblastoma multiforme vakalar n n %12 sinde saptanm flt r. Bu mutasyonlar daha düflük dereceli gliyomlar n transformasyonundan kaynaklanan tümörlerde daha s k bulunmaktayd. Bu durum IDH1 mutasyonlar n n gliyomlar n gelifliminde erken bir dönemde ortaya ç kt n göstermektedir. 19,22 Yan ve ark. 23 II ya da III. Evre astrositomlar n ya da oligodendrogliyomlar n en az %70 inin sitozolik IDH1 ya da mitokondriyal IDH2 mutasyonu tafl - d n bildirmifltir. zositrat dehidrogenaz, izositrat n PDH aktivitesi ve inaktivasyonu için gereken α-ketogluterata dönüflümünü katalize eder. Bundan dolay, IDH1 ya da IDH2 fonksiyonunun kayb 23 birikimi ve artm fl VEGF ekspresyonuna ve buna ba l malign gliyomdaki anjiyogeneze neden olabilir. 20 IDH1 ya da IDH2 mutasyonu tafl yan düflük ve orta derece gliomlarda hipervaskularizasyon nadir oldu undan, HIF disregülasyonu gliomlar n erken geliflimindeki tek mekanizma olmayabilir. Oksidatif stresten ve apoptozdan koruyan ve tümör hücrelerinin canl kalmas n ve büyümelerini düzenleyen Nikotin adenin nükleotid fosfat (NADPH) birikimi gibi alternatif olaylar da ileri sürülmüfltür. 19 Son derlemelerde yer alan çeflitli çal flmalarda, tekrarlayan malign gliomlu hastalarda VEGF ve VEGFR yi hedef alan antiangiogenik tedavilerin kullan m incelenmifltir. 12 VEGF ye karfl humanize monoklonoal bir antikor olan bevacizumab ve cediranib gibi VEGFR inhibitörü küçük mole- Neurology 73 August 18,

5 küllerin nörogörüntülemelerde dramatik tümör yan t oluflturduklar, progresyonsuz sa kal m uzatt klar ve tekrarlayan malign gliomlu hastalarda kortikosteroid ihtiyac n azaltt klar gösterilmifltir. 12 Yine de, flu anda elimizde bulunan rejimlerle yan t süresi s n rl d r. Antianjiyogenik tedaviye direnç k smen alternatif proanjiyogenik faktörlerin varl na ba l d r. 12 POEMS. Polinöropati, organomegali, endokrinopati, M protein ve cilt de ifliklikleri (POEMS) nöropatisi kronik inflamatuvar demiyelinizan poliradikülonöropatiye benzer; sistemik özellikler, hepatosplenomegali, lenfadenopati, endokrinopati, ciltte hiperpigmantasyon, hipertrikozis, parmakta çomaklaflma ve dermal anjiyomlard r. PO- EMS sendromu, genellikle altta yatan, IgG ya da IgA lambda paraproteini ile birlikte osteosklerotik miyelomdan kaynaklanmaktad r. Serum VEGF de anormal art fllar POEMS tan s n düflündürücü faktördür ve patogenezi ile de iliflkili olabilir. VEGF mikrovasküler geçirgenli i art r r ve kan beyin bariyeri y k m ve periferik demiyelinizasyona neden olabilen sitokinleri ve matriks metalloproteinazlar upregüle edebilir. Proliferatif endotelyal hücrelere ve hiperkoagulabilite nedeni ile olan oklüzyona ba l mikroanjiyopati de aksonal hasara katk da bulunabilir. Otolog periferik kan kök hücre transplantasyonu polinöropati üzerinde yararl etki gösterebilir ve ayr ca VEGF seviyesinde h zl ve kal c bir düflüflü tetikleyebilir, bu VEGF nin sadece önemli bir gösterge de il, fakat bu hastal n patogenezinde de primer bir molekül olabilece ini göstermektedir. 24 Amiyotrofik lateral skleroz. In vitro ve s çan modeli deneyleri VEGF nin spinal motor nöronlar üzerinde nöroprotektif etkisi oldu unu göstermektedir. 25,27 Son zamanlarda VEGF ve ALS nin aras ndaki iliflkiyi inceleyen derlemeler yap lm flt r. 28 Postmortem çal flmalar ALS vakalar n n spinal motor nöronlar nda VEGF ve VEGFR-2 ekspresyonunda azalma göstermektedir. 29 Sporadik ALS de yap lan baz genom çal flmalar 30 ve ALS de hipoksemiye yan t olarak BOS ta VEGF upregulasyonu olmas, ALS patogenezi ve VEGF nin nörotropik etkisinde azalmas aras ndaki bir iliflki oldu unu desteklemektedir. Yine de, son zamanlarda yap lan genifl bir meta-analiz çal flmas VEGF genotipleri ya da haplotipleri ile sporadik ALS aras nda bir iliflki olmad n göstermifltir. 32 ALS de plazma, serum ya da BOS ta VEGF seviye ölçümleri farkl sonuçlar vermektedir. 28 skemik koflulland rma ve nöroproteksiyon. Birçok in vitro ve in vivo çal flmalar hipoksik ya da iskemik hasar vermeyen koflulland r c lara önceden maruz kalman n geçici olarak beynin iskemik hasara direncini art rd n göstermifltir. Bu nöroprotektif etki için birçok mekanizma önerilmifl olsa da, önemli faktörlerden biri GLUT-1, glikolitik enzimler VEGF ve EPO nun upregulasyonu da dahil HIF-1 arac l reaksiyonlar n aktivasyonu olabilir (flekil 2). 33,36 39 Son zamanlarda beyin ya da spinal kord hasar, inme, nöbet, MS ve Parkinson hastal gibi çeflitli nörolojik hastal k modellerinde EPO nun potansiyel nöroprotektif etkileri incelenmifltir. 7 9 Potansiyel nöroprotektif mekanizmalar glutamat sal n m n n inhibisyonu, apoptoz inhibisyonu, nörotrofik fonksiyon, anjiyogenez, azalm fl kan-beyin bariyeri geçirgenli i, antiinflamatuvar etkiler ve aquaporin 4 ba ml astrosit fliflmesi inhibisyonudur. 40 PERSPEKT F Hipoksi ile düzenlenen genlerin ürünlerinin, birçok nörolojik hastal ktaki önemine dikkat çekilmifltir ve bu durumlar için potansiyel terapötik hedef oluflturmaktad rlar. Malign gliyomlarda antiangiogenez tedavisi bir aktif araflt rma alan olmaya devam etmektedir. 12 VEGF nin ALS de patojenik ya da potansiyel terapötik rolünü kan tlamak için daha fazla araflt rma gerekmektedir. 28 Deneysel inme ya da spinal kord hasar modellerinde PHD inhibitörleri 41 ya da tiloron 42 gibi HIF seviyelerini art ran farmakolojik manipulasyonlar n nöroproteksiyona neden oldu- unu gösteren çal flmalar, bu hastal klarda klinik denemeler için de bir dayanak oluflturmaktad rlar. Akut iskemik inmeli yetiflkinlerde yap lan bir I/II. faz çal flmada EPO güvenli ve prognozda iyileflme ile iliflkili bulunmufltur. 43 Yine de in vitro ve deneysel modellerde yap lan çal flmalar EPO nun hipoksik hasardan hemen sonra ve erken dönemlerde nöroprotektif oldu unu fakat yararl etkilerinin zamanla azald n ve hipoksi zemininde EPO nun yüksek seviyede olmaya devam etmesinin apoptozu art rabilece ini öne sürmektedir. Bundan dolay, EPO nun ya da di er hipoksi ile tetiklenen genlerin nörolojik hastal klarda potansiyel klinik yarar hakk nda karara varmadan önce iyi kontrollü, çok merkezli çal flmalar ve uzun süreli hasta de erlendirmelerine ihtiyaç vard r. KAYNAKLAR 1. Kaelin WG, Jr., Ratcliffe PJ. Oxygen sensing by metazoans: the central role of the HIF hydroxylase pathway. Mol Cell 2008;30: Taylor CT. Mitochondria and cellular oxygen sensing in the HIF pathway. Biochem J 2008;409: Chavez A, Miranda LF, Pichiule P, Chavez JC. Mitochondria and hypoxia-induced gene expression mediated by hypoxiainducible factors. Ann NY Acad Sci 2008;1147: Kaelin WG, Jr. The von Hippel-Lindau tumour suppressor protein: O2 sensing and cancer. Nat Rev Cancer 2008; 8: Testa U, Pannitteri G, Condorelli GL. Vascular endothelial growth factors in cardiovascular medicine. J Cardiovasc Med 2008;9: Weidemann A, Johnson RS. Nonrenal regulation of EPO synthesis. Kidney Int 2009;75: Neurology 73 August 18, 2009

6 7. Brines M, Cerami A. Emerging biological roles for erythropoietin in the nervous system Nat Rev Neurosci 2005;6: Marti HH. Erythropoietin and the hypoxic brain. J Exp Biol 2004;207: Rabie T, Marti HH. Brain protection by erythropoietin: a manifold task. Physiology 2008;23: Jain RK, di Tomaso E, Duda DG, Loeffler JS, Sorensen AG, Batchelor TT. Angiogenesis in brain tumours. Nat Rev Neurosci 2007;8: Hussein, MR. Central nervous system capillary haemangioblastoma: the pathologist s viewpoint Int J Exp Pathol 2007;88: Norden AD, Drappatz J, Wen PY. Novel antiangiogenic therapies for malignant gliomas. Lancet Neurol 2008;7: van der Kooij MA, Groenendaal F, Kavelaars A, Heijnen CJ, van Bel F. Neuroprotective properties and mechanisms of erythropoietin in vitro and in vivo experimental models for hypoxia/ischemia. Brain Res Rev 2008;59: Liu XB, Wang JA, Yu SP, Keogh CL, Wei L. Therapeutic strategy of erythropoietin in neurological disorders. CNS Neurol Disord Drug Targets 2008;7: Siren AL, Fasshauer T, Bartels C, Ehrenreich H. Therapeutic potential of erythropoietin and its structural or functional variants in the nervous system. Neurotherapeutics 2009;6: Bogaert E, Van Damme P, Poesen K, et al. VEGF protects motor neurons against excitotoxicity by upregulation of GluR2. Neurobiol Aging Epub 2009 Jan Tolosa L, Mir M, Olmos G, Llado J. Vascular endothelial growth factor protects motoneurons from serum deprivation-induced cell death through phosphatidylinositol 3-kinase-mediated p38 mitogen-activated protein kinase inhibition. Neuroscience 2009;158: Adamcio B, Sargin D, Stradomska A, et al. Erythropoietin enhances hippocampal long-term potentiation and memory. BMC Biol 2008;6: Thompson CB. Metabolic enzymes as oncogenes or tumor suppressors. N Engl J Med 2009;360: Meyer MA. Malignant gliomas in adults. N Engl J Med 2008;359:1850; author reply Knizetova P, Ehrmann J, Hlobilkova A, et al. Autocrine regulation of glioblastoma cell cycle progression, viability and radioresistance through the VEGF-VEGFR2 (KDR) interplay. Cell Cycle 2008;7: Parsons DW, Jones S, Zhang X, et al. An integrated genomic analysis of human glioblastoma multiforme. Science 2008;321: Yan H, Parsons DW, Jin G, et al. IDH1 and IDH2 mutations in gliomas. N Engl J Med 2009;360: Gutgemann I, Stevens K, Loftus D, Schmidt-Wolf IG, George TI. VEGF and osteosclerosis in POEMS syndrome. Ann Hematol 2008;87: Tovar YRLB, Zepeda A, Tapia R. Vascular endothelial growth factor prevents paralysis and motoneuron death in a rat model of excitotoxic spinal cord neurodegeneration. J Neuropathol Exp Neurol 2007;66: Li X, Lu L, Bush DJ, et al. Mutant copper-zinc superoxide dismutase associated with amyotrophic lateral sclerosis binds to adenine/uridine-rich stability elements in the vascular endothelial growth factor 3 -untranslated region. J Neurochem 2009;108: Poesen K, Lambrechts D, Van Damme P, et al. Novel role for vascular endothelial growth factor (VEGF) receptor-1 and its ligand VEGF-B in motor neuron degeneration. J Neurosci 2008;28: Sathasivam S. VEGF and ALS. Neurosci Res 2008;62: Brockington A, Wharton SB, Fernando M, et al. Expression of vascular endothelial growth factor and its receptors in the central nervous system in amyotrophic lateral sclerosis. J Neuropathol Exp Neurol 2006;65: Takahashi Y, Seki N, Ishiura H, et al. Development of a high-throughput microarray-based resequencing system for neurological disorders and its application to molecular genetics of amyotrophic lateral sclerosis. Arch Neurol 2008;65: Moreau C, Gosset P, Brunaud-Danel V, et al. CSF profiles of angiogenic and inflammatory factors depend on the respiratory status of ALS patients. Amyotroph Lateral Scler 2009;10: Lambrechts D, Poesen K, Fernandez-Santiago R, et al. Meta-analysis of VEGF variations in ALS: increased susceptibility in male carriers of the -2578AA genotype. J Med Genet Epub 2008 Jul Gidday JM. Cerebral preconditioning and ischaemic tolerance. Nat Rev Neurosci 2006;7: Dirnagl U, Simon RP, Hallenbeck JM. Ischemic tolerance and endogenous neuroprotection. Trends Neurosci 2003; 26: Pignataro G, Scorziello A, Di Renzo G, Annunziato L. Post-ischemic brain damage: effect ofi schemic preconditioning and postconditioning and identification of potential candidates for stroke therapy. FEBS J 2009;276: Sharp FR, Ran R, Lu A, et al. Hypoxic preconditioning protects against ischemic brain injury. NeuroRx 2004;1: Bernaudin M, Nedelec AS, Divoux D, MacKenzie ET, Petit E, Schumann-Bard P. Normobaric hypoxia induces tolerance to focal permanent cerebral ischemia in association with an increased expression of hypoxia-inducible factor-1 and its target genes, erythropoietin and VEGF, in the adult mouse brain. J Cereb Blood Flow Metab 2002;22: Tang Y, Pacary E, Freret T, et al. Effect of hypoxic preconditioning on brain genomic response before and following ischemia in the adult mouse: identification of potential neuroprotective candidates for stroke. Neurobiol Dis 2006;21: Dirnagl U, Becker K, Meisel, A. Preconditioning and tolerance against cerebral ischaemia: from experimental strategies to clinical use. Lancet Neurol 2009;8: Gunnarson E, Song Y, Kowalewski JM, et al. Erythropoietin modulation of astrocyte water permeability as a component of neuroprotection. Proc Natl Acad Sci USA 2009; 106: Siddiq A, Ayoub IA, Chavez JC, et al. Hypoxia-inducible factor prolyl 4-hydroxylase inhibition: a target for neuroprotection in the central nervous system. J Biol Chem 2005;280: Ratan RR, Siddiq A, Aminova L, et al. Small molecule activation of adaptive gene expression: tilorone or its analogs are novel potent activators of hypoxia inducible factor-1 that provide prophylaxis against stroke and spinal cord injury. Ann NY Acad Sci 2008;1147: Ehrenreich H, Timner W, Siren AL. A novel role for an established player: anemia drug erythropoietin for the treatment of cerebral hypoxia/ischemia. Transfus Apher Sci 2004;31: Neurology 73 August 18,

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

KHDAK da Güncel Hedef Tedaviler

KHDAK da Güncel Hedef Tedaviler KHDAK da Güncel Hedef Tedaviler Prof.Dr. Adnan Aydıner İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü İstanbul William, WN et al. Nature Reviews, 2009 a Güncel Hedef Tedaviler EGFR İnhibitörleri EGFR: transmembran

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler)

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU ve REGÜLASYONU (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) Nihal EYVAZ (050559015) Şerife OKAY (050559025) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi Gen

Detaylı

TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Türkçe

Detaylı

MİTOKONDRİ Doç. Dr. Mehmet GÜVEN

MİTOKONDRİ Doç. Dr. Mehmet GÜVEN MİTOKONDRİ Doç.. Dr. Mehmet GÜVENG Hemen hemen bütün b ökaryotik hücrelerde ve ökaryotik mikroorganizmalarda bulunur. Eritrositlerde, bakterilerde ve yeşil alglerde mitokondri yoktur. Şekilleri (küremsi

Detaylı

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman Progresif Multipl Skleroz Ayşe Kocaman Lublin ve Reingold Neurology 1996 MS in klinik formları Relapsing- Remiting Sekonder- Progresif Primer- Progresif Progresif- Relapsing Lyon MS Doğal Seyir Grubu Relapsing-

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

MESANE TÜMÖRLERİNİN DOĞAL SEYRİ

MESANE TÜMÖRLERİNİN DOĞAL SEYRİ MESANE TÜMÖRLERİNİN DOĞAL SEYRİ ve MOLEKÜLER PROGNOSTİK FAKTÖRLER Prof. Dr. Levent Türkeri Üroloji Anabilim Dalı Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mesane Tümörü (Transizyonel Hücreli Karsinom) Yüzeyel

Detaylı

Hepatit C. olgu sunumu. Uz. Dr. Hüseyin ÜÇKARDEŞ Bilecik Devlet Hastanesi

Hepatit C. olgu sunumu. Uz. Dr. Hüseyin ÜÇKARDEŞ Bilecik Devlet Hastanesi Hepatit C olgu sunumu Uz. Dr. Hüseyin ÜÇKARDEŞ Bilecik Devlet Hastanesi BİLECİK DEVLET HASTANESİ 1957 2015 N.E. 36 yaşında, kadın hasta Kadın Doğum polikliniği 16.07.2013 Anti-HCV: pozitif ve lökositoz

Detaylı

fiekil 2 Menapoz sonras dönemde kistik, unilateral adneksiyel kitleye yaklafl m algoritmas (6)

fiekil 2 Menapoz sonras dönemde kistik, unilateral adneksiyel kitleye yaklafl m algoritmas (6) over kanseri taramas ndaki yetersizli ini göstermektedir. (1) Transvaginal ultrasonografinin sensitivitesinin iyi olmas na ra men spesifitesinin yeterli olmamas kullan m n k s tlamaktad r. Son yay nlarda

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI Receptörler İntrasellüler hidrofobik(llipofilik)ligandlara baglananlar Nükleer hormon reseptörleri Guanylate siklaz(nitrikoksid receptor) Hücre yüzey hidrofilik ligandlara

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

Hedgehog Sinyal Yolağı. Wild-Type Shh -/- Gli3 -/-

Hedgehog Sinyal Yolağı. Wild-Type Shh -/- Gli3 -/- Hedgehog Sinyal Yolağı Wild-Type Shh -/- Gli3 -/- Hedgehog Sinyal Yolağı Hedgehog sinyal yolu ilk olarak Drosophila da keşfedilmiş7r (1978, 1995 Nobel ödülü) ve omurgalılarda da korunmuş bir sinyal yoludur.

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir.

Notlarımıza iyi çalışan kursiyerlerimiz soruların çoğunu rahatlıkla yapılabileceklerdir. Biyokimya sınavı orta zorlukta bir sınavdı. 1-2 tane zor soru ve 5-6 tane eski soru soruldu. Soruların; 16 tanesi temel bilgi, 4 tanesi ise detay bilgi ölçmekteydi. 33. soru mikrobiyolojiye daha yakındır.

Detaylı

PI3K/AKT/mTOR Yolağı

PI3K/AKT/mTOR Yolağı PI3K/AKT/mTOR Yolağı PI3K/AKT/mTOR Yolağı Phospha'dilinositol 3-kinaz/protein kinaz B/mammalian target of rapamycin (PI3K/Akt/mTOR) Normal hücresel fonksiyonların yerine ge'rilebilmesi için gerekli olan

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

Anestezi Esnasında ve Kritik Hastalıklarda Ortaya Çıkan Hipoksinin Tedavisinde Normobarik/Hiperbarik Ek Oksijen Tedavisinin Kullanımı FAYDALIDIR

Anestezi Esnasında ve Kritik Hastalıklarda Ortaya Çıkan Hipoksinin Tedavisinde Normobarik/Hiperbarik Ek Oksijen Tedavisinin Kullanımı FAYDALIDIR Anestezi Esnasında ve Kritik Hastalıklarda Ortaya Çıkan Hipoksinin Tedavisinde Normobarik/Hiperbarik Ek Oksijen Tedavisinin Kullanımı FAYDALIDIR Prof. Dr. A. Necati GÖKMEN DEÜ Tıp Fakültesi Anesteziyoloji

Detaylı

HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin

HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin HÜCRE YAŞLANMASI Hücrenin biyosentez mekanizmalarındaki hatalar toplamıdır Hücresel metabolizmanın yavaşlaması sonucu geri dönüşü olmayan olaylar toplamıdır Yaşlılık

Detaylı

Romatoid Artrit Tedavisinde MAP Kinaz İnhibitörleri MAP Kinase Inhibitors in Rheumatoid Arthritis Prof Dr Salih Pay 12 Mart 2011

Romatoid Artrit Tedavisinde MAP Kinaz İnhibitörleri MAP Kinase Inhibitors in Rheumatoid Arthritis Prof Dr Salih Pay 12 Mart 2011 Romatoid Artrit Tedavisinde MAP Kinaz İnhibitörleri MAP Kinase Inhibitors in Rheumatoid Arthritis Prof Dr Salih Pay 12 Mart 2011 Cell growth differentiation Inflamation Cytokine production Extracellular-regulated

Detaylı

BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ

BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ Celal Bayar Üniversitesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı-MANİSA Bazal Hücreli Kanser (BCC) 1827 - Arthur Jacob En sık rastlanan deri kanseri (%70-80) Açık

Detaylı

Nöronal Plastisite Paneli

Nöronal Plastisite Paneli 21. Ulusal Farmakoloji Kongresi Osmangazi Üniversitesi Eskişehir Nöronal Plastisite Paneli Ersin O. Koylu Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Beyin Araştırmaları Uygulama ve Araştırma

Detaylı

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Çiler Çelik-Özenci*, Nilay Kuşcu*, Nayçe Bektaş*, Ece

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI Dr. Dilek TORUN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13-17 Kasım 2013 30. Ulusal Nefroloji Hipertansiyon Diyaliz ve Transplantasyon

Detaylı

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ Seçici gen ifadesi embriyonun gelişmesini sağlayan 4 temel işlevi denetler: 1. Hücre çoğalması 2. Hücre farklılaşması 3. Hücre etkileşimleri 4. Hücre hareketi HÜCRE

Detaylı

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ Sait Murat Doğan, A. Pınar Erçetin, Zekiye Altun, Duygu Dursun, Safiye Aktaş Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İzmir Slayt 1 / 14 Meme Kanseri

Detaylı

Diyabetik Kardiyomyopati ve Endotel disfonksiyonu

Diyabetik Kardiyomyopati ve Endotel disfonksiyonu Diyabetik Kardiyomyopati ve Endotel disfonksiyonu Prof.Dr.A.Tanju ÖZÇELİKAY Ankara Üniversitesi Eczacılık k Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Türk Farmakoloji Derneği i 21. Ulusal Farmakoloji Kongresi

Detaylı

Notch/Delta Yolağı. Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r.

Notch/Delta Yolağı. Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r. Notch/Delta Yolağı Notch/Delta Yolağı Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r. Kısa mesafeli sinyal ile;mi gerçekleşir. (Plazma zarına tutunmus proteinler aracılığıyla sinyal ile;mi

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol)

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) hücre solunumu Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) C 6 H 12 O 6 + 6 O 2 6 CO 2 + 6 H 2 0 + enerji (ATP + ısı) Hücre solunumu karbonhidratlar, yağlar ve protein

Detaylı

GLİKOJEN METABOLİZMASI

GLİKOJEN METABOLİZMASI METABOLİZMASI DİLDAR KONUKOĞLU TIBBİ BİYOKİMYA 8.4.2015 DİLDAR KONUKOĞLU 1 YAPISI Alfa-[1,6] glikozid Alfa- [1-4] glikozid bağı yapısal olarak D-glukozdan oluşmuş dallanmış yapı gösteren homopolisakkarittir.

Detaylı

b. Amaç: Gen anatomisi ile ilgili genel bilgi öğretilmesi amaçlanmıştır.

b. Amaç: Gen anatomisi ile ilgili genel bilgi öğretilmesi amaçlanmıştır. TIBBİ GENETİK I-DERS TANIMLARI 1-Tanım: DNA ve RNA yapısının öğretilmesi. b. Amaç: DNA nın genetik materyal olmasında moleküler yapısının önemi ve RNA yapısının proteine geçiş ve gen ekspresyonu kontrolündeki

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Over Kanserinde Tedavi. Dr. M. Faruk Köse Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Over Kanserinde Tedavi. Dr. M. Faruk Köse Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Over Kanserinde Tedavi Dr. M. Faruk Köse Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Over Ca Tipleri Tip 1 Tip 2 Yavaş ilerleyen İyi belirlenmiş borderline prekürsör lezyonları

Detaylı

Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları. Prof.Dr. Serra KAMER

Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları. Prof.Dr. Serra KAMER Multiple Myelom Radyoterapi Uygulamaları Prof.Dr. Serra KAMER Cevap Aranan Sorular Kemik Lezyonlarında Palyatif Radyoterapi Plazmositom tedavisinde küratif radyoterapi Kim ne zaman- tedavi sıralaması?

Detaylı

Sitrik Asit Döngüsü. (Trikarboksilik Asit Döngüsü, Krebs Döngüsü)

Sitrik Asit Döngüsü. (Trikarboksilik Asit Döngüsü, Krebs Döngüsü) Sitrik Asit Döngüsü (Trikarboksilik Asit Döngüsü, Krebs Döngüsü) Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Ünversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı, Le>oşa, KKTC Sir Hans

Detaylı

Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması. Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr

Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması. Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr Beyin kan akımı Kalp debisinin %15 i 750-900 ml/dk Akımı regüle eden ve etkileyen üç temel faktör; Hipoksi Hiperkapni

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

PROSTAT ADENOKARSİNOMLARINDA MAMMALIAN TARGET OF RAPAMYCIN (mtor) YOLAĞININ PROGNOZA ETKİSİ

PROSTAT ADENOKARSİNOMLARINDA MAMMALIAN TARGET OF RAPAMYCIN (mtor) YOLAĞININ PROGNOZA ETKİSİ PROSTAT ADENOKARSİNOMLARINDA MAMMALIAN TARGET OF RAPAMYCIN (mtor) YOLAĞININ PROGNOZA ETKİSİ Uzm. Dr. Nilhan KAYA* Prof. Dr. Kutsal YÖRÜKOĞLU* *Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

NF 1 li Hastalarda Mental Gelişim ve İlişkili Sorunlar

NF 1 li Hastalarda Mental Gelişim ve İlişkili Sorunlar NF 1 li Hastalarda Mental Gelişim ve İlişkili Sorunlar Dr. Gülşen Köse Sağlık Bilimleri Üniversitesi Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi NF1 Genetik hastalıklarda sinyal yolundaki değişikliklerin

Detaylı

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş

Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar. Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Telomeraz enzim eksikliğinin tedavisinde yeni yaklaşımlar Prof. Dr. Fatma İnanç Tolun 08.11.2013 / Kahramanmaraş Sunum Akışı DNA replikasyonu Telomer Telomeraz Telomeraz eksikliğinde görülen hastalıklar

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

KANSER NEDİR? ONKOGEN VE KANSER. Hücre döngüsü. Siklin-Siklin Kinaz 1/30/2012 HÜCRE DÖNGÜSÜ. Siklin Kinaz inhibitörleri BÜYÜME FAKTÖRLERİ

KANSER NEDİR? ONKOGEN VE KANSER. Hücre döngüsü. Siklin-Siklin Kinaz 1/30/2012 HÜCRE DÖNGÜSÜ. Siklin Kinaz inhibitörleri BÜYÜME FAKTÖRLERİ KANSER NEDİR? ONKOGEN VE KANSER Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Bir hücre veya hücre grubunun kontrol dışı büyümesi ve çoğalması ve Bu hücrelerin bulundukları yerden ayrılarak farklı lokalizasyonlarda bu faaliyetlerini

Detaylı

JAK STAT Sinyal Yolağı

JAK STAT Sinyal Yolağı The Janus kinase/signal transducers and ac4vators of transcrip4on (JAK/STAT) JAK/STAT sinyal yolu sitokinler tara>ndan ak4fleş4rilir. ü Hücre farklılaşması ü Hücre çoğalması ü Hücre göçü ü Apoptoz gibi

Detaylı

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur. Transforming growth factor ß Hem omurgalılarda hem de omurgasızlarda gelişimin düzenlenmesinde önemli işlevleri vardır. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Detaylı

Gen İfadesi Belirleme Çalışmaları. Doç. Dr. Feray KÖÇKAR, Balıkesir Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü fkockar@balikesir.edu.

Gen İfadesi Belirleme Çalışmaları. Doç. Dr. Feray KÖÇKAR, Balıkesir Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü fkockar@balikesir.edu. Gen İfadesi Belirleme Çalışmaları Doç. Dr. Feray KÖÇKAR, Balıkesir Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü fkockar@balikesir.edu.tr Özet Gen nedir? Gen Ekspresyonu nedir? Gen ifadesinin düzenlenmesi

Detaylı

2013 NİSAN TUS FARMAKOLOJİ

2013 NİSAN TUS FARMAKOLOJİ 2013 NİSAN TUS FARMAKOLOJİ Doğru Yanıt : E Referans: e-tus İpucu Serisi Farmakoloji Ders Notları Sayfa: 43 Doğru Yanıt :E Doğru Yanıt : B Referans: e-tus İpucu Serisi Farmakoloji Ders Notları Sayfa: 197

Detaylı

Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r

Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r Kanser Kök Hücre Kanser Modelleri Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r Kök hücre (Hiyerarşi) modeli - Tümör içindeki bazı hücreler yeni bir kanseri başla5r

Detaylı

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA ESER ELEMENTLER İnsan vücudunda en yüksek oranda bulunan element oksijendir. İkincisi ise karbondur. İnsan vücudunun kütlesinin %99 u sadece 6 elementten meydana gelir. Bunlar:

Detaylı

Alkolik Hepatit. Dr. Fatih Tekin. 29 Eylül 2017 İstanbul

Alkolik Hepatit. Dr. Fatih Tekin. 29 Eylül 2017 İstanbul Alkolik Hepatit Dr. Fatih Tekin 29 Eylül 2017 İstanbul ALKOL: Asıl Avrupa nın sorunu WHO 2010 verileri Avrupa da tüm ölümlerin %6.5 inden alkol sorumlu Alkole bağlı ölüm erkek kadın toplam Avrupa Dünya

Detaylı

HAZIRLAYANLAR: Esra AYDIN ( ) Cansu SAMANCI ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ ÜNİVERSİTESİ

HAZIRLAYANLAR: Esra AYDIN ( ) Cansu SAMANCI ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ ÜNİVERSİTESİ ADENOZİN DEAMİNAZ HAZIRLAYANLAR: Tuba KASIMOĞLU (050559020) Esra AYDIN (050559004) Cansu SAMANCI (050559027) Sercan POLAT (050559026) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ ÜNİVERSİTESİ S Pürin

Detaylı

GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş

GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş GLİKOLİZİN KONTROLU Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı, Le>oşa, KKTC GLİKOLİZİN ALLOSTERİK DÜZENLENMESİ Metabolik düzenleme: Bütün

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder. Çeşitli duyu organlarından milyonlarca

Detaylı

MAPK Yolağı. Mitogen-Ac+vated Protein Kinase Pathway (MAPK)

MAPK Yolağı. Mitogen-Ac+vated Protein Kinase Pathway (MAPK) MAP Kinaz Yolağı MAPK Yolağı Mitogen-Ac+vated Protein Kinase Pathway (MAPK) Mitojen mitoz bölünmeyi te+kleyerek hücre bölünmesini indükleyen bileşenlere verilen addır. Örneğin; fitohemaglu+nin MAPK yolağı

Detaylı

Docosahexaenoic Acid Induces Cell Death in Human Non- Small Cell Lung Cancer Cells by Repressing mtor via AMPK Activation and PI3K/Akt Inhibition

Docosahexaenoic Acid Induces Cell Death in Human Non- Small Cell Lung Cancer Cells by Repressing mtor via AMPK Activation and PI3K/Akt Inhibition Docosahexaenoic Acid Induces Cell Death in Human Non- Small Cell Lung Cancer Cells by Repressing mtor via AMPK Activation and PI3K/Akt Inhibition DUYGU PELİSTER - 20130701008 İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol:1 Sayı/Issue:5 Kasım/November 2015 www.norofzt.org DOÇ. DR. BİRGÜL BALCI YENİ BİR ALAN!!!! Sinir bilim veya nörobilim; günümüzün sinir sistemi bilimlerinin

Detaylı

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon Dr.Canan Aykut Bingöl Yeditepe Üniversite Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Kardiak Arrest 200 000-375 000 kardiak arrest/yıl (ABD) %20 spontan dolaşım sağlanıyor

Detaylı

İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz AYDIN

İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz AYDIN İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz AYDIN Genetik hastalıkların temeli Proteinleri kodlayan genlerde (DNA da) meydana gelen mutasyonlara dayanır. (Tek gen hastalıkları) Meydana gelen

Detaylı

SIÇANLARDA LİPOPOLİSAKKARİT İLE OLUŞTURULAN SİSTEMİK İNFLAMASYONA EŞLİK EDEN TERMOREGÜLATUVAR DEĞİŞİKLİKLER

SIÇANLARDA LİPOPOLİSAKKARİT İLE OLUŞTURULAN SİSTEMİK İNFLAMASYONA EŞLİK EDEN TERMOREGÜLATUVAR DEĞİŞİKLİKLER SIÇANLARDA LİPOPOLİSAKKARİT İLE OLUŞTURULAN SİSTEMİK İNFLAMASYONA EŞLİK EDEN TERMOREGÜLATUVAR DEĞİŞİKLİKLER Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji ABD 2. Ulusal Farmakoloji

Detaylı

Tablo 2.1. Denetim Türleri. 2.1.Denetçilerin Statülerine Göre Denetim Türleri

Tablo 2.1. Denetim Türleri. 2.1.Denetçilerin Statülerine Göre Denetim Türleri 2 DENET M TÜRLER 2.DENET M TÜRLER Denetim türleri de iflik ölçütler alt nda s n fland r labilmektedir. En yayg n s n fland rma, denetimi kimin yapt na ve denetim sonunda elde edilmek istenen faydaya (denetim

Detaylı

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi 1. Termometre Çimlenen bezelye tohumlar Termos Çimlenen bezelye tohumları oksijenli solunum yaptığına göre yukarıdaki düzenekle ilgili, I. Termostaki oksijen miktarı azalır. II. Termometredeki sıcaklık

Detaylı

AZALMI OVER REZERVL OLGULARDA OOS T KAL TES N ETK LEYEN FAKTÖRLER DR. GÜVENÇ KARLIKAYA

AZALMI OVER REZERVL OLGULARDA OOS T KAL TES N ETK LEYEN FAKTÖRLER DR. GÜVENÇ KARLIKAYA AZALMI OVER REZERVL OLGULARDA OOS T KAL TES N ETK LEYEN FAKTÖRLER DR. GÜVENÇ KARLIKAYA Age related follicle loss ACOG and ASRM. Age related fertility decline. Fertil Steril 2008 Tan mlama Over rezervi,

Detaylı

İMMÜN YANITIN EFEKTÖR GRUPLARI VE YANITIN DÜZENLENMESİ. Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD

İMMÜN YANITIN EFEKTÖR GRUPLARI VE YANITIN DÜZENLENMESİ. Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD İMMÜN YANITIN EFEKTÖR GRUPLARI VE YANITIN DÜZENLENMESİ Güher Saruhan- Direskeneli İTF Fizyoloji AD HÜCRE İÇİ MİKROBA YANIT Veziküle alınmış mikroplu fagosit Sitoplazmasında mikroplu hücre CD4 + efektör

Detaylı

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI 2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI Doğru cevap: B Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Ders Notları Cilt 2 Sayfa: 10 Doğru cevap: A Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Cilt 1 Ders Notları Sayfa: 233

Detaylı

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ 2009-2010,Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin amacı Eritrositlerin yapısal özellikleri Fonksiyonları Eritrosit yapımı ve gerekli maddeler Demir metabolizması Hemoliz Eritrosit

Detaylı

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE Teknik Alan YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Buluş, bcl2 baskılama işleviyle anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

Canlılarda Enerjitik Olaylar, Fotosentez ve Kemosentez, Aerobik Solunum ve Fermantasyon

Canlılarda Enerjitik Olaylar, Fotosentez ve Kemosentez, Aerobik Solunum ve Fermantasyon Canlılarda Enerjitik Olaylar, Fotosentez ve Kemosentez, Aerobik Solunum ve Fermantasyon SOLUNUM İki çeşit solunum vardır HÜCRE DIŞI SOLUNUM: Canlıların dış ortamdan O 2 alıp, dış ortama

Detaylı

Anahtar kelimeler: Mitokondriyal dinamik, mitofaji, mitokondriyal homeostaz

Anahtar kelimeler: Mitokondriyal dinamik, mitofaji, mitokondriyal homeostaz Denge İçin Savaş Deniz Eda Orhan, Ender Ergüder, Canberk Usta, Ozan Saraçoğlu, Halit Övgehan Aydoğan Danışman: Prof. Dr. F. Belgin Ataç Özet: Hücrenin enerji santrali olarak tanımlanan; dış zar, iç zar,

Detaylı

11/18/2015. Mitokondrial DNA. Umut Fahrioglu, PhD MSc. Mitokondri

11/18/2015. Mitokondrial DNA. Umut Fahrioglu, PhD MSc. Mitokondri Mitokondrial DNA Umut Fahrioglu, PhD MSc Mitokondri 1 Mitokondri Şekerlerden, yağlardan ve diğer yakıtlardan oksijen yardımı ile ATP üretme işlemi olan hücresel solunumun merkezidir. İki zarla çevrilmiştir

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği

RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği sirna Doç.Dr. Metiner Tosun EÜ Eczacılık Fakültesi Farmakoloji AD Trabzon Ekim 07 Geleneksel ilaç geliştirme fazları: Doğrusal süreç 1-5 yıl

Detaylı

Tarifname P53 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR FORMÜLASYON

Tarifname P53 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname P3 AKTİVASYONU VESİLESİ İLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTEREN BİR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, p3 aktivasyonu vesilesi ile anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları

Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları Haner Direskeneli Marmara Tıp Fakültesi İmmün-tolerans Adaptif immün yanıt etkili anti-bakteryal immünite ile antiself yanıtın dengede tutulmasına bağlıdır.

Detaylı

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Genelde hepsi kalıtsal ve otozomal resesifir

Detaylı

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test Yeni Nesil DNA Dizileme (NGS), İmmünHistoKimya (IHC) ile Hastanızın Kanser Tipinin ve Kemoterapi İlacının Belirlenmesi Kanser Tanı

Detaylı

Nikotinik Asetilkolin Reseptörlerinin Farmakolojisi. Dr. Vahide Savcı. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AD

Nikotinik Asetilkolin Reseptörlerinin Farmakolojisi. Dr. Vahide Savcı. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AD Nikotinik Asetilkolin Reseptörlerinin Farmakolojisi Dr. Vahide Savcı Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AD 1 İçerik Giriş Nikotinik reseptörlerin yapısı Tedavi alanları

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Murat Sarıtemur Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD 2014

Yrd. Doç. Dr. Murat Sarıtemur Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD 2014 Yrd. Doç. Dr. Murat Sarıtemur Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD 2014 Neden kan gazı analizi? Oksijenizasyon ve ventilasyonun değerlendirilmesi Asit-baz dengesini değerlendirmek ph / P a CO

Detaylı

Pediatrik Nörolojik modeller

Pediatrik Nörolojik modeller Pediatrik Nörolojik modeller Prof. Dr. Semra Hız Kurul Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Çocuk Nörolojisi BD Pediatrik Nörolojik modeller Migren Modeli Epilepsi Modeli

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Böbrek Tümörlerinin Prognostik Kategorizasyonu

Böbrek Tümörlerinin Prognostik Kategorizasyonu Böbrek Tümörlerinin Prognostik Kategorizasyonu Dr. Özgür Yaycıoğlu Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji A.D Adana Uygulama ve Araştırma Merkezi Ürolojik Cerrahi Derneği Böbrek Tümörü ve BPH Toplantısı,

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 LERDE LABORATUVAR İPUÇLARI GENEL TARAMA TESTLERİ Tam kan sayımı Periferik yayma İmmünglobulin düzeyleri (IgG, A, M, E) İzohemaglutinin titresi (Anti A, Anti B titresi) Aşıya karşı antikor yanıtı (Hepatit

Detaylı

Beyin Omurilik Sıvısında Myelin Basic Protein Testi; CSF myelin basic protein; BOS da myelin basic protein;

Beyin Omurilik Sıvısında Myelin Basic Protein Testi; CSF myelin basic protein; BOS da myelin basic protein; MYELİN BASİC PROTEİN Beyin Omurilik Sıvısında Myelin Basic Protein Testi; CSF myelin basic protein; BOS da myelin basic protein; Beyin Omurilik Sıvısı içinde Myelin Basic Protein miktarının araştırılmasıdır.

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

HEMOLİTİK ÜREMİK SENDROM

HEMOLİTİK ÜREMİK SENDROM HEMOLİTİK ÜREMİK SENDROM KOMPLEMAN SİSTEM GENLERİNDE MUTASYON VARLIĞI GENOTİP FENOTİP İLİŞKİSİ VE TEDAVİ Ş. Hacıkara, A. Berdeli, S. Mir HEMOLİTİK ÜREMİK SENDROM (HÜS) Hemolitik anemi (mikroanjiopatik

Detaylı

TRANSLASYON ve PROTEİNLER

TRANSLASYON ve PROTEİNLER TRANSLASYON ve PROTEİNLER Prof. Dr. Sacide PEHLİVAN 13 Aralık 2016 mrna daki baz sırasının kullanılarak amino asitlerin doğru sıra ile proteini oluşturmasını kapsayan olayların tümüne Translasyon veya

Detaylı

NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NÖROMUSKÜLER HASTALIKLAR TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Dersin Kodu ve Adı NMH 501 Musküler Distrofiler Dersin ECTS Kredisi 5 Prof.Dr.Haluk Topaloğlu Musküler distrofilerin sınıflaması, çocukluk çağında

Detaylı