HALK SAĞLIĞI AÇISINDAN SAĞLIK İLETİŞİMİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "HALK SAĞLIĞI AÇISINDAN SAĞLIK İLETİŞİMİ"

Transkript

1 HALK SAĞLIĞI AÇISINDAN SAĞLIK İLETİŞİMİ Tuğrul ERBAYDAR Yardımcı Doçent, MD, PhD. Marmara Üniversitesi Sağlık Eğitim Fakültesi Sağlık alanında iletişim her zaman önemli bir konu olmuştur. Ancak sağlık iletişimi konusunun halk sağlığı açısından bugün kazandığı anlam yenidir. Halk sağlığında biyo-psiko-sosyal yaklaşımdan sağlığın desteklenmesi/ güçlendirilmesi (health promotion) yaklaşımına geçişin bir sonucudur. Biyo-Psiko-Sosyal Sağlık Yaklaşımı Dünya Sağlık Örgütü nün, 1947 de resmen benimsediği biyo-psiko-sosyal yaklaşıma göre sağlık sadece hastalık veya sakatlığın olmaması değil, fiziksel ruhsal ve sosyal tam iyilik hali dir. Bu, bir yanıyla, biyomedikal modelin sağlık algılamasını koruyarak içine alan, ancak sağlığın bununla sınırlı olmayacağını belirttikten sonra kavramı genişleten bir tanımdır. İyilik hali, kişinin öznel algısına da yer veren rahatsızlık ın olmayışıdır. Hasta olmak/ olmamak durumu ile iyi olmak/ rahatsız olmak durumları esasen iki farklı boyuta işaret ederler. Bunu dertli olmak/ olmamak ve mutlu olmak/ olmamak arasındaki farka benzetebiliriz. Kavramın genişletilmesindeki bu incelikli yöntemle, bir yandan sağlık konusunun tıbbi alanla sınırlı tutulamayacağını söylerken bir yandan da tıbbi alanın vazgeçilmez önemi teslim edilmektedir. Kavramlar birleştirilmemekte ancak bir araya getirilmektedir. Sosyal iyilik hali nin sağlığın bir bileşeni olarak ilan edilmesi, tıbbın yeri tartışılmamak kaydıyla diğer disiplinlerin de sağlıkla ilişkilendirilmesini getirmektedir. Böylece bireyi etkileyen sosyal şartların olumlu hale gelmesi ya da sosyal yapının iyileştirilmesi sağlıkla ilgili bir konu haline gelmektedir. Bu tanımın, yarım yüzyıl geçtikten sonra da hala etkinliğini sürdürüyor oluşunda farklı sağlık boyutlarını ve disiplinleri bir araya getirişindeki herkesi memnun eden kıvraklığın önemli rolü olduğu açıktır. Bu kıvraklığı nedeniyle, tıbbi modelin indirgemeci ve buyurgan yaklaşımı biyo-psiko-sosyal model ile ortadan kalkmamış, korunmuş olur. Ancak meseleyi salt biyolojik etkenler düzleminde ele almak yerine psiko-sosyal etkenleri de dikkate almanın daha incelmiş bir yaklaşım olduğu açıktır. Bugün artık bütün tıp profesyonelleri, sağlık ve hastalıkla ilgili süreçlerin psikolojik ve sosyal boyutları olduğunu kabul etmektedirler; ancak bunun klinik pratiğe ve araştırmalara yansıması henüz çok sınırlıdır (1). Biyo-psiko-sosyal modelin öne çıkmasıyla birlikte, önleyici (preventive) yaklaşım, sağlık hizmetlerinin sunulması sürecinde giderek daha ağırlıklı bir yer tutmaya başlamıştır. Bazı bulaşıcı hastalıkların aşılarla önlenmesi, hava ve su kirliliğinin kontrolü ile çevresel maruziyetin azaltılması, temiz içme suyu sağlanması ile bulaşıcı hastalıkların azaltılması bu yaklaşım içinde önemli yer tutan, yoğun çalışmalar arasındadır. Buna göre, bireyin sağlığının risk lerden zararlı etkilerden korunması gerekir. Sosyo-ekonomik şartlar bu noktada büyük önem taşırlar ve refah düzeyinin yükselmesi toplumun sağlığının yükselmesinin temel unsuru olarak ele alınır. Bu değerlendirme biçimi, hızla çok sayıda ülkenin resmi sağlık politikalarına yansıdı ve özellikle son elli yılda etkili oldu. Hastalıkların önlenmesinin öneminden söz eden yazarlar ve bu doğrultuda sağlık düzenlemeleri çok öncelerden beri var olmuştur. Ancak bunun ülke sağlık politikalarının temel ekseni oluşu daha çok ikinci dünya savaşından sonraki dönemde söz konusu olmuştur. Birincil, İkincil ve Üçüncül Önleme Hastalıkların önlenmesi anlayışının daha geliştirilmiş biçiminde, önleme üç kategoride tanımlanmaktadır: Birincil önleme; hastalıkların oluşmadan önce önlenmesi, patojen etkinin ya da maruziyetin önlenmesi; İkincil önleme; hastalık oluşmaya başladığında olabildiğince erken tanı ve tedavi ile sorunun büyümesinin ve diğer sorunların oluşmasının önlenmesi; Üçüncül önleme, hastalıkların oluşturduğu zararların, kalıcı güçten düşme ve sakatlık gibi sonuçlarının sürekli sosyal zararlarının önlenmesi, rehabilitasyon. Bu şemanın temel özelliği önleme kavramının kapsamının genişletilmesi ile hastalıkların tedavisi ve rehabilitasyonunun da önleyici çalışmalar olarak değerlendirilmeleridir. Klinik uygulamalar böylece toplum sağlığı 45

2 8. Halk Sağlığı Günleri,Halk Sağlığı Ve Sosyal Bilimler, Haziran 2003 Sivas yaklaşımından kopuk, bireye dönük uygulamalar olmaktan çıkıp; kapsamlı bir halk sağlığı programının parçası olarak yeniden anlam kazanmıştır. Bunun tıbbi modelin sınırları içinde çok önemli bir kavramsal değişim olduğu açıktır. Hizmetin vurgusunda önemli bir kayma gerçekleşmiş ve bunun da sağlık politikaları açısından büyük önemi olmuştur. Temel değişiklik hastalık sürecine müdahalenin testi kırılmadan önce yapılması noktasındadır. Ancak, hastalıkların tedavisinden, hastalıkların önlenmesine geçişle birlikte tıbbi modelin geleneksel hastalık algılamasında önemli bir değişiklik olmamıştır. Sağlık - hastalık ilişkisi aynı kalmıştır. Normal kavramı sınırları biraz esnemiş olmakla birlikte yine merkezi önemini korumuştur. Toplum ve birey yine sağlık hizmeti sürecinin nesneleridir. Değişim paradigmatik değil organizasyoneldir (2) yılında Alma-Ata da yapılan Dünya Sağlık Örgütü zirvesinde belirlenen ilkeler önleyici sağlık hizmeti çerçevesinde, sosyal adaletin ve hakkaniyetin (equity) önemine vurgu yapıyor ve hastalıkların önlenmesi perspektifini herkes için sağlık sloganı ile bir dizi hedefe bağlıyordu. Bu doğrultuda şekillenen Temel Sağlık Hizmetleri (Primary Health Care) kavramı toplumun her kesimine ulaştırılması öngörülen, yeterli beslenme, temiz içme suyu, temel ilaçlar, aşılama hizmeti, bulaşıcı hastalıkların kontrol altına alınması gibi temel koşulları tanımlıyordu. Alma Ata ilkeleri hastalıkların önlenmesi perspektifinin sosyal adalet, hakkaniyet ve temel sağlık hizmeti ile genişletilmesi anlamına geliyordu. Bu gelişmelerin en önemli sonuçlarından birisi sağlık konusunun giderek artan biçimde multi-disipliner bir alan haline gelmesi oldu. Bu, kliniğin sağlık üzerindeki egemenliğinin sonu oldu. Sosyolojinin, psikolojinin, hukukun, ekonominin ve diğer disiplinlerin sağlığa katkılarının önü açıldı. Hastalıkların Önlenmesi nden Sağlığın Desteklenmesi ne Bu süreç köklü bir değişimin de önünü açtı. Tıbbi modelin sınırlarının hastalıkların önlenmesi yaklaşımı ile ciddi biçimde genişletilmesi ve çok boyutlu bir hale gelmesi, sağlık yaklaşımının daha esnek bir hale gelmesine yol açtı. Biyo-medikal modelin alışılagelmiş sınırları zorlanmaya başladı. Hastalıkların önlenmesi yaklaşımı içinde giderek daha sık kullanılmaya başlanan, kültürel yapıya uygun sağlık hizmeti, sağlık hizmetlerinde toplum katılımı, sağlıklı yaşam biçimleri, toplum katılımını destekleyen ve toplum insiyatifini güçlendiren programlar ve sağlığın bir hak olarak savunulmasında sağlıkçıların politik rolüne yönelik vurgular klasik tıbbi modelin sınırlarını zorlamaya başladı (2,3,4). İnsanın ve toplumun pasif bir nesne olarak ele alınması üzerine kurulu hastalık önleme programlarının sınırlılıkları ve kişisel gündelik yaşam pratiklerinin ve kültürel davranış modellerinin sağlıkla ilgili etkileri giderek daha fazla tartışılır oldu. Davranış bilimlerinin önemi arttı. Tıbbi modelin objektif kriterlerle tanımlanabilen normal bireyi yerine kendi kültürel konumu içinde değerlendirilen ve öznelliği öne çıkan birey; toplum mühendisliği benzeri programlarla kontrol altına alınabilen ölçülebilir hastalık riskleri yerine, toplumun taleplerinin yönlendirmesine açık, toplumun katılımıyla yürütülen sağlık programları; nesne olarak insan sağlığı yerine, sağlığın öznesi olarak insan öne çıktı. Bu değişimin ülkelerin sağlık politikaları açısından resmiyet kazanması Dünya Sağlık Örgütü nün 1986 tarihli Sağlığın Desteklenmesi İçin Ottawa Sözleşmesi ile gerçekleşti (5). Sağlığın desteklenmesi yaklaşımı ile birlikte, toplum katılımı, sağlıklı yaşam biçimleri, riskli davranışların önlenmesi kavramları daha da önem kazandı. Sigara, uyuşturucu madde ve fazla alkol kullanımı, kötü beslenme, stres ve korunmasız seks gibi risk lerden kaçınma ve egzersiz yapma tarzında şekillenen bu yeni yaşam biçimi artık norm haline gelmeye başladı. Buna uygun yaşamak bir tür gelişmişlik ve medeniyet göstergesi oldu(6). Diğer yandan, sağlığı destekleyici eşitlikçi politikalara ve toplumsal barışa atfedilen önem arttı (7). Ottawa Sözleşmesi ne göre, sağlık politikaları aynı zamanda sağlığı destekleyen toplumsal politikaları da hedef almalıdır. Bu hedef doğrultusunda sivil toplum kavramı da önem kazanmaya başlar ve sivil toplum kuruluşları ve yerel yönetimler toplum katılımı ve sağlıklı toplumsal politikalar açısından kritik önem taşır. Ottawa sözleşmesi toplum katılımı kavramından toplum inisiyatifi kavramına geçişin de kapısını açar. Sağlığın en üst düzeyde gerçekleşmesi için, onu olanaklı kılacak koşulların elde edilmesi çabasını da içeren bireyler ve toplulukların girişimleri esastır. Böylece insan kendi bedeni ve sağlığı ile ilgili süreçlerin öznesi haline gelir. Toplum katılımı yukarıdan aşağıya oluşturulmuş sağlık programlarının daha verimli işlemesi açısından yararlıdır. Ancak bu yaklaşım profesyonellerin özne olduğu, toplumun kalanının da profesyoneller tarafından oluşturulan kavramların ve hedeflerin aracısı oldukları bir ilişkidir. Sağlıklı yaşam biçimleri insanların kendi sağlıklarının öznesi oldukları, normatif olarak değil kendi talepleri ve girişimleri ile ulaşılan, tek tip olarak belirlenemeyecek biçimlerdir. Bunu sağlayacak olan topluluk girişimi ve eylemi dir. Bunun olabilmesi için insanların bunu yapabilecek toplumsal güce ve örgütlülüğe 46

3 ihtiyacı vardır. Sağlığın desteklenmesi, toplulukların güçlendirilmesi (empowerment) ni, topluluk girişiminin desteklenmesini, sağlığın savunulmasını (advocacy) ve bu yolla sağlıklı toplumsal politikaların oluşturulmasının sağlanmasını gerektirir. Bu yaklaşımla Ottawa Sözleşmesinde yer alan güçlendirme kavramı, daha önce bahsedildiği gibi devletin sorumluluğunu azaltma açısından değil, sağlığı olumsuz etkileyen güç dengelerinin değiştirilmesi açısından anlam kazanmaktadır. Bu, daha çok toplum insiyatifine vurgu yaparak, yapılandırmacı (sturucturalist) yaklaşımdan uzaklaşan, bu noktada politik referanslar taşıyan bir yaklaşımdır (6,8). Güçlendirme kavramının sağlığın desteklenmesi politikalarının merkezi haline getirilmesinin en belirgin örneklerini, toplumdaki güç dengelerinde dezavantajlı olan kesimlerin güç kazanma mücadeleleri içinde görmek mümkündür. Örneğin, sadece daha iyi sağlık hizmeti sunarak, sosyal statüsü düşük olan kadının sağlık düzeyini pek az yükseltebiliriz. Bugün, uluslar arası konferanslar ve sözleşmelerle, kadın sağlığının kadının statüsüne doğrudan bağlı bir konu olduğu konusunda geniş bir konsensus sağlanmış durumdadır. Hizmetlerin yeniden düzenlenmesi bu anlayışla yapılmaktadır. Bu noktaya varılmasında uluslar arası kadın hareketinin katkısı büyüktür. Kadın sağlığı böylece yalnızca bir tıbbi-biyolojik mesele olmaktan çıkıp, kadınların kendilerinin öznesi olduğu, kadın olmanın bir toplumsal cinsiyet olarak yeniden tanımlandığı, sağlık sorunlarının da bu çerçevede ele alındığı bir alan olmaktadır. Benzer biçimde AIDS önleme çalışmaları için yaklaşık on-onbeş yıllık bir çabadan sonra Dünya Sağlık Örgütü nün benimsediği temel strateji, hastalıktan tıbbi ve sosyal olarak en çok etkilenen kesimlerin, eşcinsellerin, fahişelerin ve diğer hassas grupların güçlendirilmesi ve kendi örgütlenme süreçleri içinde kendi sağlıklarının öznesi olarak soruna sahip çıkmalarıdır (9). Buradaki temel ayrımlar dikkat çekicidir. Topluluklar, profesyonellerin belirlediği çalışmaları mümkün ve verimli kılmak için katılımcılık yönünde desteklenmek yerine, kendi dillerini araçlarını, taleplerini oluşturmak üzere desteklenmektedirler. Profesyonellerle aralarındaki ilişki hiyerarşik olmaktan çıkıp tamamlayıcı bir nitelik kazanmaktadır. Buna söylem değişikliği de eşlik etmektedir. Örneğin hastalıkların önlenmesi söyleminin geleneksel terimi olan risk grubu terimi terk edilerek, yerine güçten yoksun anlamında hassas (vulnerable) grup terimi geçmiştir. Benzer biçimde, tehlikeli cinsellik imgesini taşıyan riskli cinsel davranıştan kaçınma öğretisi yerine güvenli cinsellik in desteklenmesi geçmiştir. Güçlendirme yaklaşımının sağlık politikalarının temel ilkesi haline gelmesi bugünkü güç ilişkileri içinde sınırlı bir uygulama alanı bulabilmektedir. Toplumsal yapılanmanın hiyerarşik ve merkezi olması ölçüsünde, güçlendirmeye dayalı sağlığı desteklenmesi yaklaşımının sağlık sistemi içindeki yeri sınırlı kalacaktır. Ancak bu sınırlılık, güçlendirme yaklaşımı ile ortaya çıkan, buyurgan ve normatif olmayan, kültürel ve sosyal farklılıklara duyarlı, insanı kendi sağlığının öznesi olarak ve çevresiyle etkileşim halinde ele alan, dinamik sağlık tasarımının değerini azaltmaz (10). Sağlık İletişimi Sağlık alanında buraya kadar tarif edilen değişim süreci dikkate alındığında iletişimin kaçınılmaz biçimde önem kazanışının nedenleri de görülmektedir. Eğer sağlığın öznesi artık hekimler ya da diğer sağlıkçılar değil de toplum ve bireyler ise, eğer sağlığın asıl kaynağı tıp değil de insanların davranışları ise, sağlıkla ilgili seçimleri kişiler kendileri yapacaklarsa ve hatta sağlık politikalarının dahi toplumun daha fazla denetiminde olması gerekiyorsa artık sağlıkçıların da toplumla, topluluklarla ve bireylerle iletişimi her zamankinden daha farklı olmalı demektir. Bu noktada, sağlık iletişimini dört basamakta incelemek bize pratik bir yaklaşım sağlar: 1- Genel toplumla iletişim: Sağlıklı yaşam biçiminin yaygınlaşması için, kişilerin kendilerinin bunu benimsemelerine ve hayatlarının bir dizi alanında davranışlarını değiştirmelerine gerek duyulur. Bunun için kişilere reçete vermek bir işe yaramaz. Çevre sağlığı, işçi sağlığı gibi alanlarda yasal düzenlemeler çok işlevli olabilir. Hastalığın tedavisinde iyi yazılmış bir ilaç reçetesi ya da iyi yapılmış bir operasyon bir yere kadar işe yarayabilir. Ancak sağlıklı davranışların yaygınlaşabilmesi bu davranışları insanların kendilerince benimsemelerine bağlıdır. Bu, birçok şeye olduğu kadar, sağlık mesajlarının insanlara en rahat algılanır ve anlaşılır biçimde, onların gereksinimlerine dil ve kültürel yapılarına en uygun içerik ve yöntemlerle verilmesine bağlıdır. Toplumla iyi iletişim kurmaya bağlıdır. Genel toplum düzeyinde sağlık iletişimi, toplumun sağlıkla ilgili konularda duyarlılığını artırmayı ve en temel sağlık bilgilerinin yaygınlaştırılmasını hedefler. Örneğin AIDS konusunda toplumun duyarlılığını artırmayı, temel bulaşma ve korunma yolları hakkında bilgilenmesini hedefler. Sigara konusunda düzenlenecek kampanyalar sigara kullanmanın karşısında bir toplumsal duyarlılık oluşturmayı hedefler. Sigaranın zararları konusunu işleyen bilgilendirme kampanyaları, sigara bırakanların ödüllendirilmesi çalışmaları bu kapsamda düşünülebilir. Genel topluma yönelik sağlık iletişimi çalışmaları kimi zaman bilgilendirmeye ve davranış değişikliğine de yönelik olabilir. İyi planlanmış iletişim etkinlikleri ile milyonlarca insana birden ulaşmak mümkündür. 47

4 8. Halk Sağlığı Günleri,Halk Sağlığı Ve Sosyal Bilimler, Haziran 2003 Sivas Toplumdaki kültürler ve kişiler arası farklılıklar nedeniyle genel topluma yönelik mesajların derinliği sınırlı kalmak zorundadır. Farklı toplum kesimlerinin ve bireylerin özgün gereksinimleri genel topluma yönelik mesajlarla karşılanamayacaktır. Sağlık eğitimi çalışmalarının genel topluma yönelik iletişim çalışmaları ile en etkili biçimde yürütülebileceği düşüncesi bu nedenle yanlıştır. Bir tek mesajla aynı anda milyonlara ulaşmanın kolaylığı bazı sağlık otoritelerini sadece bu yöntemin yeterli olacağı düşüncesine yöneltir. Bu açıkça yanlıştır. 2- Hedef grup: Toplum katılımını sağlayabilmek için toplumu daha yakından tanımak, anlamak, gereksinimleri sadece bizim açımızdan değil, toplumun kendi tanımladığı biçimde de tanımak ve dikkate almak gerekir. Toplulukların ve alt grupların özgünlüğünü kavramak, kişilerin ve toplulukların kendi gündelik sosyal ilişkiler bağlamı içinde sağlığın ve hastalığın nasıl anlam kazandığını görmek ve anlamak gerekir. Toplum katılımını sağlayabilmek için dilin demedikalize edilmesi, toplumla ilişkinin eşitleştirilmesi gerekir. Sadece anlatmak değil, aynı zamanda dinlemek ve anlamak, anlatmak ve anlamak için de yeni kanallar gerekir. Hedef grupların dilini, algılama ve düşünme biçimlerini, sembolik evrenlerini anlamaya çalışmak ve bilgiyi buna göre yeniden tanımlamak gerekir. Hedef gruplara yönelik sağlık iletişimi toplumun farklı kesimlerinin farklı gereksinimlerini karşılamayı hedefler. Farklı yaş ve cins grupları, kültürel yapılar, meslek grupları ve yerel topluluklar farklı gereksinimlere, algı ve inanışlara, farklı önceliklere sahiptirler. Örneğin AIDS konusunda gençlere, eşcinsellere, doktorlara, fahişelere, öğretmenlere veya TIR şöförlerine yönelik çalışmalarda farklı gereksinimlerle karşılaşırız. Amaç bu farklılıkları yok etmek ve herkesi tek tip haline getirmek olamayacağına göre bu grupların kendi bağlamları ve söylemeleri içinde çalışmak gerekir. Hedef gruplarla iletişim kurmak çok zaman alabilir ancak genel topluma kıyasla çok etkili bir iletişim kurma şansı sağlar. Bu tür çalışmalar topluluk temelli (community based) çalışmalar olarak tanımlanmaktadır. Hedef gruplara yönelik bu tür iletişim programlarında güçlendirme yaklaşımı önemli bir yer tutar. Özellikle hedef grupların sosyal politik dezavantajları onları sağlık sorunları karşısında kırılgan (vulnerable) hale getiriyorsa, hedef grup etkinliğinin öncelikli hedeflerinden birisi bu kırılganlığı azaltmak olmalıdır. Eşcinsellerin örgütlenmelerine destek olmak, gençlerin kendilerini ifade becerilerini artırmalarına yönelik çalışmalar yapmak veya fahişelerin hayata ümitle bakmalarını sağlayabilecek bir sosyal destek programı oluşturmak bu gruplardaki kişilerin sonuç olarak AIDS konusunu daha ciddi ele almalarını, sağlıklı davranışları daha kolay benimsemelerini, hatta kendi toplulukları içinde sağlık mesajlarını yaymalarını getirir. Sigara konusunda gençlerin kendilerini daha iyi savunabilmeleri için onların kendilerine yönelik reklam ve telkinleri daha iyi ayırt edebilmeleri, istemedikleri davranışlara yönelik çağrılara hayır diyebilecek özgüveni kazanmaları, sosyalleşmek için sigaraya gereksinim duymayacakları sosyal becerileri kazanması ve sigaraya başlayanlar gençler için de sorunun kriminalize edilmeden, psikososyal destek sistemleri ile çözülmeye çalışılması gerekmektedir. Bu sayılan çalışmaların tümü iletişim programları aracılığıyla yürütülebilir. Bu çerçeveye yakından ve bir bütün olarak bakıldığında, sağlık alanında alışılagelmiş davranış değişikliği programlarında bir felsefe değişikliği gerekliliği görülebilir. 3- Birey: Birey, toplumun bir üyesidir ve belirli özellikleri ile bir veya daha fazla hedef grubun içinde yer alabilir. Ancak kişisel gereksinimleri, sorunları ve duygusal dünyası ile özgündür. Biriciktir. Bu nedenle kişisel düzlemdeki gereksinimlerin karşılanması diğer düzlemlerden ayrı hizmetleri gerektirir. Sağlık hizmetlerinin her boyutunda, klinik, eğitim, danışma vb süreçlerde kişisel düzlemde iletişim son derece önemlidir. Rahatsızlığı nedeniyle hekime, bilgi almak için diyetisyene, AIDS endişesinden dolayı AIDS danışmanına veya aile planlaması hizmeti almak üzere aile planlaması danışmanına başvuran kişilerin gereksinimleri içinde bulundukları toplumun ya da hedef grupların gereksinimleriyle benzerlikler gösterdiği kadar kişiye özgü yönler de taşır. Bireysel gereksinimler duruma özgüdür ve bu nedenle çok daha değişkendir. Bireylere yönelik eğitim, danışmanlık, tedavi, sosyal destek vb hizmetlerde bireylerin bu sürece etkin katılımını sağlamaya yönelik bir yaklaşım izlemek önemlidir. Bireylerin sorunlarını onlara rağmen çözmek yerine onlara seçenekleri sunmak, bilgi vermek, yararlanabilecekleri araçları sağlamak, kısacası kendi sorunlarının çözümüne onları katmak son derece önemlidir. Kendilerine rağmen sorunları çözülen insanlar buna minnet duyabilirler, ancak sorunlar karşısında güçlenemezler ve bağımlı olurlar. Dolayısıyla, bireye yönelik yardımda da onun kapasitesini artırma ve güçlendirme esastır. Bunu sağlamak için iyi iletişime gerek vardır. AIDS konusunda bilgi almak amacıyla telefonla veya yüz yüze danışmanlık hizmeti alan ya da HIV testi yaptıran bir kişi çok özel kişisel sorunlara sahiptir. Bu sorunlar tıbbi, psikolojik ve sosyal boyutları da içerebilir. Bu kişi sorununun iyi anlaşılmasını ister. Sorunuyla ilgili olasılıları iyi anamaya, dolayısıyla iyi bir bilgilendirmeye ve seçenek sunan bir yaklaşıma ihtiyacı vardır. Bu ihtiyaçları karşılayabilecek iyi bir danışmanlık iletişimi, bu kişinin o andaki sorununun çözmenin ötesinde, davranış değişikliğini sağlayabilir. Bilgilenmeye dayalı kararları ile ilgili olasılıklar ve 48

5 riskler karşısında onu daha etkili kılar. Örneğin iyi bir danışmanlıkla birlikte uygulanan HIV testi negatif çıktığında yalnızca o duruma ilişkin bir sonuç sağlamaz, bu negatif test sonucu aynı zamanda güvenli cinsel davranışın da başlangıcı olabilir. Kişisel özel sorunu her ne olursa olsun kabul ile karşılanan kişi aynı zamanda kendi sorunları karşısında da güçlenir ve kendine güven kazanır. 4- Politika: Sağlığı savunabilmek, sağlığı destekleyen sosyal politikaları savunabilmek demektir. Bunu yapabilmek için bilimsel bilgiyi topluma (medyaya) yayabilmek, toplumla ilgili bilgiyi karar vericilere aktarabilmek, toplumun ve karar vericilerin ilgisini sağlığa odaklayabilmek gerekir. İletişimi iyi kurmak gerekir. Politika tüm sağlık hizmeti programlarının çerçevesini oluşturur. Genel topluma, hedef gruplara ve bireylere yönelik tüm çalışmalar sağlığa yönelik bir savunu çerçevesinde anlam ve bütünlük kazanırlar. Örneğin AIDS hastalarının haklarının savunusu, herkese ayrımcılık yapmaksızın sağlık hizmeti sunulmasının savunusu, cinsel sağlık konularının tabu olmaktan çıkarılmasının savunusu hem genel topluma, hem hedef gruplara hem de bireylere yönelik hizmetlerin çerçevesini oluşturur. Sağlık mesajlarının iletişimini programlamak ve değerlendirmek açısından işlevli olan birey, hedef grup, genel toplum ve politika düzlemleri, halk sağlığı uygulamaları açısından önemli bir yeri olan birincil, ikincil ve üçüncül koruma yaklaşımı ile çelişen ya da onun yerine geçen kavramlar değildir. Ancak bu perspektiflerin birbirleriyle kesiştiklerinden söz edilebilir. Birey, hedef grup ve genel toplum düzlemlerinin her birisi için birincil, ikincil ve üçüncül önleme çalışmalarından söz edilebilir. Bu yaklaşım, sağlık iletişimi programlarının oluşturulmasında sistematik bir bakış açısı sağlar. Örneğin bir ulusal veya bölgesel ölçekteki bir kampanyanın hangi düzlemlerde, hangi araçlarla ve hangi içerikte yürütüleceğini planlamak açısından işlevseldir. Genel topluma hangi araçlarla hangi mesajlar verilecektir? Hangi gruplar önemlidir ve bu grupların hangileri ile hangi araçlarla hangi programlar yürütülecektir? Bireylere yönelik hangi hizmetler gereklidir? Ulusal, bölgesel veya kurumsal ölçekte politikalar var mıdır ve bu açıdan yapılması gerekenler nelerdir? Bu ve benzeri soruların yanıtlanması bir sağlık iletişimi programının sistematize edilmesi açısından yararlı olacaktır. Etkili İletişim Etkili iletişimin sağlanması sağlık iletişimi programlarının başarısı açısından şarttır. Örneğin, salt bilgilendirmeye dayalı bir eğitim yaklaşımı neredeyse etkisiz olmak, veya en iyi ihtimalle, şans eseri etkili olmak durumundadır. Doğru bulduğumuz bilgileri beğendiğimiz yöntemlerle topluma belletmeye çalışmanın da birçok zaman başarısızlıkla sonuçlandığını biliyoruz. Eğer hedeflenen etkiyi yaratmak için etkili iletişime gereksinim duyuyoruz. Etkili iletişim i sağlayabilmek için üç temel ilke üzerinde durmak yerinde olacaktır (11-16). 1- Mesaj söylenen şey değil, anlaşılan şeydir. Bu basit ilke karşımızdakilerin ne duyduğunu ve ne anladığını hesaba katmayı gerektirir. Karşımızdakinin anladığı şey bizim anlattığımızın yalnızca bir kısmı olabilir. Hatta bizim anlattığımızdan farklı bir şey olabilir. Bu iletişimin sonucunu belirleyecek olan şey bizim neyi düşünmüş olduğumuz değil, karşımızdakinin neyi anlamış olduğudur. Diğer yandan, bu basit ilkenin bize öğrettiği ikinci bir gerçek daha vardır. Bizim de topluma ya da bireylere ilişkin bilgilerimizin kaynağı, onlardan doğrudan ya da dolaylı yollarla aldığımız bilgilerdir. İster doğrudan isterse dolaylı olsun, bu bilgilerde bilginin kaynağındaki kodlanması ve bizim tarafımızdan bu kodun çözülmesi arasında farklılıklar bulunabilir. Profesyoneller ne kadar objektif olmaya çalışırsa çalışsınlar, onların da bir yaşam algıları ve referans çerçeveleri vardır. Bu doğal ve gereklidir. Unutulmaması gereken ise profesyonellerin anladıkları şeyin asla mesajı veren kişi veya grupların anlatmak istedikleri şey olmayacağıdır. Farklı referans çerçevelerinin varlığının farkında olmak ve iletişim sürecinde buna duyarlı bir yaklaşım içinde olmak bundan kaynaklanan iletişim sorunlarını en aza indirebilir. İlkesel düzeyde ise sorunun çözümü sağlığın desteklenmesi (health promotion) yaklaşımındadır. Profesyonellerle toplum arasındaki ilişkiyi etken edilgen ilişkisi olmaktan çıkardığımız ölçüde farklı referans çerçevelerinin doğuracağı iletişim sorunları önemsizleşecektir. 2- Etkili iletişim iki yönlü bir süreç olarak kurulmalıdır. İletişimi tek yönlü bir süreç olarak kurgulamak klasik yaklaşımlara uygundur. Bilginin bir iktidar kaynağı olduğu, profesyonellerin bilginin ve dolayısıyla otoritenin sahibi olduğu bir ilişkide topluma verilecek mesajın da tek yönlü olarak tasarlanması doğaldır. Bu tek yönlü öğretme sürecinde bilgiyi alan pasif bir roldedir. Sağlık kavramında, daha önce sözü edilen köklü değişim süreci ile birlikte bilgiyi alan aktif bir özne konumuna sahip olmaktadır. Bugün eğitim literatüründe sıklıkla geçen öğrenen merkezli eğitim, öğrenci merkezli eğitim, aktif eğitim kavramları öğrenenin bu yeni rolüne işaret etmektedir. 49

6 8. Halk Sağlığı Günleri,Halk Sağlığı Ve Sosyal Bilimler, Haziran 2003 Sivas Dinlemeyi bilmemek, profesyonellerin etkili iletişim kurmasının önündeki en büyük engeldir. Hasta hekim iletişiminde, birey veya grup eğitiminde ve genel toplumla iletişimde sadece söylemeyi değil, dinlemeyi de iyi bilmek önemlidir. Sağlık eğitimcisi açısından bu aynı zamanda yeni bir rol tanımı demektir. Eğitimci klasik modelde olduğu gibi mutlak bilginin sahibi bir otorite olmaktan çıkar ve soruna özgü, gereksinime yönelik öğrenmeyi destekleyen, kolaylaştıran, eşlik eden bir kaynak olarak yeni işlevler kazanır. Eğitici bilgi aktarıcısı olma rolünü bütünüyle terk etmez. Ancak, bilgi mutlak bilgi olmaktan çıkıp tartışılabilir, işlevleri ve geçerliliği sorgulanabilir hale gelir. Daha önce de belirtildiği gibi, eğiticinin düşündüğü şey anlattığı şeyden ve anlattığı şey de karşıdakinin anladığı şeyden her durumda biraz farklıdır. Bu nedenle, etkili bir eğitici aynı zamanda etkili bir dinleyici olmalı ve iletişim sürecini iki yönlü olarak kurmalıdır. Eğitimcilik açısından geçerli olan bu ilke halk sağlığının araştırma, koruyucu hizmetler, politika geliştirme vb tüm çalışma alanlarında da geçerlidir. 3- İletişim etkileşimli bir süreçtir. İletişimi yalnızca bilginin, düşüncelerin vb alışverişi olarak ele almak da doğru değildir. Her mesajın ve her etkinliğin karşıdaki kişi(ler)de bir etkisi vardır; ve iki yönlü iletişime girdiğimizde bizim de aldığımız her mesajın, içinde yer aldığımız her bağlamın ve deneyimlediğimiz her sürecin bizde bir izi vardır. Bir araştırmacı araştırması sonucunda yalnızca bazı sonuçlara ulaşmaz; aynı zamanda değişir. Eğitimci yalnızca bazı bilgileri alıp vermekle kalamaz; aynı zamanda değişir. Bu etkileşime açık olarak nesnesiyle ilişki kuran bir araştırmacı nasıl yeni paradigmalara açılma olanağına kavuşursa, eğitimcinin de ötekilerin dünyasından öğrenme şansı vardır. Bu açıdan, sağlık araştırmalarında antropolojik yaklaşım ile sağlık eğitiminde iletişim yaklaşımı birbirine çok benzer. Halk sağlıkçılarının kendilerinin etkileşime açık olmaları özellikle önem taşır. Çünkü etkileşime açık olmak değişime açık olmak demektir. Mutlak bilginin sahibi, öğreten ya da otorite olmak yerine, diyalektik bilgiyi işleyen, bu bilgiyi paylaşan ve karşısındakinden de öğrenen olmak demektir. Otorite olmanın hazzı yerine etkileşimin ve değişimin hazzını tercih etmek demektir. İletişim Eğitimi ve Halk Sağlığı İletişim eğitimi halk sağlığı eğitiminin bir parçası olmalıdır. Veri toplama, eğitim, politika geliştirme, yönetim vb pek çok çalışma alanında halka sağlıkçısı etkili iletişime gereksinim duyar. Hekimlerin ve sağlık mesleklerinin lisans eğitimi programlarına iletişim konusu hızla girmektedir. Halk Sağlığı uzmanlık ve lisansüstü eğitim programlarında da sağlık iletişimine yer verilmesi önemli bir ihtiyaçtır. Sağlık iletişimi eğitiminin belirli bir teorik iletişim modeli üzerine değil, entegre bir model üzerine kurulu olması daha uygundur (10). İletişim sürecini irdelemek üzere çeşitli modeller ileri sürülmüştür (17-19). Bunlar arasında klasik mesaj alışverişi modeli (matematiksel model) en çok bilineni ve hala iletişim eğitimi programlarında öncelikle ele alınanıdır. İletişim sürecinde, aktarılmak istenilen bilginin anlatım biçiminin ve aktarım araçlarının seçimi, alınan mesajın nasıl algılanacağı ve nasıl anlaşılacağı gibi unsurlar klasik model ve onun türevi modellerle analiz edilebilmektedir. İletişim sürecini yalnızca mesaj alışverişi olarak değil, aynı zamanda etkileşimli bir süreç olarak ele alan modeller de geliştirilmiştir. Bu modeller iletişimi mesaj alışverişinden öte bir ilişki ve etkileşim süreci olarak ele almaktadırlar. Ego durumları, psikolojik gereksinimler, psikolojik refleksler, bilişsel tutumlar vb üzerine kurulu çok sayıda model bulunmaktadır. Bu modellerin her biri iletişimin etkileşimsel boyutuna belirli ölçüde açıklama getirir ve her birinin bazı sınırları vardır. Her modelin farklı işlevlerinden söz etmek mümkündür. Bu açıdan, iletişim eğitiminin tek bir model esas alınarak yapılması sakıncalıdır. İletişim eğitiminin yalnızca teorik bir eğitim olmaması gereği de açıktır. Teorik eğitimin uygulamalarla desteklenmesi gereklidir. İletişim eğitiminin içeriği sağlık alanındaki çeşitli uygulama alanlarına yönelik olarak, gereksinim doğrultusunda biçimlendirilmelidir. Sağlık alanında iletişimin çeşitli uygulama alanları vardır. Bu uygulama alanlarının bazıları olarak, hasta hekim iletişimi, hasta ve ailelerle sağlık personelinin iletişimi, danışman danışan iletişimi, mezuniyet öncesi ve hizmet-içi eğitim programları, antropolojik görüşme teknikleri, araştırma sonuçlarının iletişimi (bir araştırmanın planlama aşamasında sonuçların hangi yollarla kimlere duyurulacağının planlanması), toplumun ve hedef grupların sağlık eğitimi ve sağlığın desteklenmesi kampanyaları, risk iletişimi, sağlık kuruluşlarının halka ilişkiler çalışmaları, sağlık kuruluşlarının örgüt içi ve örgütler arası iletişimi sayılabilir. 50

7 Sonuç Sağlık iletişimi kavramının bugün kazandığı anlam, tümüyle Sağlığın Desteklenmesi anlayışı çerçevesinde şekillenmektedir. Bu çerçeve olmaksızın sağlık iletişiminden anlaşılabilecek şey ancak, doktorun hastasına tedaviyi iyi açıklaması ve hastalığı hakkında yararlı bilgiler vermesi; halk sağlıkçılarının da topluma bilgileri doğru bir dille ve doğru kanallarla anlatması olacaktır. Oysa iletişimin iki yönlü bir süreç olarak tanımlanması; ve aynı zamanda bir etkileşim süreci olduğunun kavranması sağlık iletişimi kavramını daha geniş bir çerçeveye taşır. Sağlık, giderek artan biçimde teknolojinin ve paranın egemenliği altına girmektedir. Teknoloji ve para, önümüzdeki birkaç on yıllık süreçte, sağlık alanında bugüne kadar değerli olan, insani olan ne varsa silip süpürmeye adaydır. Son yıllarda sağlık iletişiminin çeşitli sektörlerde ve çeşitli hedeflere yönelik olarak önem kazanması, biraz yakından bakıldığında, büyük bir fırsat olarak görülebilir. İletişim, sağlıkta insani özün zayıflamasının doğurduğu sorunları aza indirgeyen bir tür pansuman yöntemi olarak kullanılma potansiyeline sahiptir. Bazı iletişim eğitim programlarında iletişimin son derece mekanik bir bilgiler ve beceriler dizisi olarak tanımlanmaya çalışıldığına tanık oluyoruz. Böyle olduğunda iletişim ikna etmek, daha etkileyici olmak vb için bir araç haline gelmektedir. Diğer yandan iletişim, ötekini anlama isteği, saygı, empati, değer verme ve bunu belli etme, içtenlik gibi bir dizi değer i de bağrında taşır. Bu noktada, sağlık iletişimini sadece programların etkinliğini artıracak olan bir araç, bir yöntem olarak değil, sağlık çalışmalarının gerektirdiği insani özü ve değerleri taşıyan bir açılım, bir potansiyel olarak görmek mümkündür. KAYNAKÇA: 1. Fremont AM, Bird CE. Integrating Sociological and Biological Models: An Editorial. Journal of Health and Social Behavior 1999;40: Erbaydar T. Sağlık Kimin İçin? Toplum ve Hekim 2002;17(4): Fielding JE. Public Health in the twentieth Century: Advances and Challenges. Annual Review of Public Health 1999;20:R Schwab M, Syme SL. On Paradigms, Community Participation, and the Future of Public Health. American Journal of Public Health 1997;87: World Health Organization. Ottawa Charter of Health Promotion. Geneva:World Health Organisation; Lupton D. A Postmodern Public Health.Australian and New Zealand Journal of Public Health 1998;22: Raphael D. Emerging Concepts of Health and Health Promotion. Journal of School Health 1998;68: Rafael AR. The Politics of Health Promotion:Influences on Public Health Promoting Nursing Practice in Ontario, Canada from Nightingale to the Nineties. Advances in Nursing Science 1999;22: Erbaydar T, Demir İA. Ayın Karanlık Yüzü. AIDS Savaşım Bülteni 1995;15: Erbaydar T, Aşut Ö, Demirdizen H, Öniz A, ve ark. Genel Pratisyenlik ve İletişim Becerileri Eğitimi : Türk Tabipleri Birliği Genel Pratisyenlik Enstitüsü İletişim Becerileri Eğitim Programı. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, Mayıs 2003 (basımda). 11. Sakallı N. Sosyal Etkiler Kim Kimi Nasıl Etkiler? Ankara: İmge Kitabevi; Okyayuz ÜH. Sağlık Psikolojisi-Giriş. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları-Yayın No:19; Tate P. Doktorun İletişim El Kitabı. İstanbul: Beyaz Yayınları; Berne E. Hayat Denen Oyun. İstanbul: Kariyer Yayıncılık; Gordon T, Edwards WS. Doktor-Hasta İşbirliği. İstanbul: Sistem Yayıncılık; Dökmen Ü. Sanatta ve Günlük Yaşamda İletişim Çatışmaları ve Empati. İstanbul: Sistem Yayıncılık; Erdoğan İ. İletişimi Anlamak. Ankara: Erk Yayınevi; McQuail D, Windahl S. Kitle İletişim Modelleri. Ankara: İmge Kitabevi; Akkoyun F. Transaksiyonel Analiz- Psikolojide İşlemsel Çözümleme Yaklaşımı. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım;

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE İŞYERİ HEMŞİRELİĞİNİN ÖNEMİ ROLÜ KURSU 4 MAYIS 2014 İSTANBUL VII. ULUSLARARASI İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KONFERANSI SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI Uzm.

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet TEMEL Kadına yönelik şiddetin tanımlanması: Fiziksel şiddet? Duygusal şiddet? Ekonomik şiddet? Cinsel şiddet? İhtiyaç- Hizmet

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Tıp Eğitimi Anabilim Dalı Mezun Görüşleri Anketi Değerli Hekim Arkadaşımız, Bu anket ülkemizdeki farklı eğitim kurumlarınca uygulanan örnekler temel alınarak UÜTF Tıp

Detaylı

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat

2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat 2015-2016 DÖNEM I MED 115: Temel Bilimler I Ders kurulu 14.09.2015-09.10.2015 4 Hafta/ 73 saat Dersler Teorik Pratik Toplam Davranış Bilimleri 25-25 Sağlıklı Yaşam ve Halk Sağlığı 25-25 Sosyal Bilimler

Detaylı

Program Çıktıları. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Program Çıktıları. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Program Çıktıları Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi 2015 Program Çıktılarının telif hakları Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi ne aittir. 2015 Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi. Yeditepe Üniversitesi

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır.

2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır. K. K. T. C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI EĞİTİM ORTAK HİZMETLER DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ PSİKOLOJİK DANIŞMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA ŞUBESİ 2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir? Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

PÜF NOKTALARI: SINIF İÇİNDE ÖĞRENCİLERİN KATILIM HAKKININ GERÇEKLEŞMESİNİ SAĞLAMAK

PÜF NOKTALARI: SINIF İÇİNDE ÖĞRENCİLERİN KATILIM HAKKININ GERÇEKLEŞMESİNİ SAĞLAMAK PÜF NOKTALARI: SINIF İÇİNDE ÖĞRENCİLERİN KATILIM HAKKININ GERÇEKLEŞMESİNİ SAĞLAMAK İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimi Görüşlerini ifade etmek ve kendisiyle ilgili kararlara etki edebilmek

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA ÇOCUK İSTİSMARINA YAKLAŞIM

BİRİNCİ BASAMAKTA ÇOCUK İSTİSMARINA YAKLAŞIM BİRİNCİ BASAMAKTA ÇOCUK İSTİSMARINA YAKLAŞIM Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ankara Çocuk Koruma Birimi Çocuk ve Bilgi Güvenliği Derneği İstismarı -

Detaylı

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015 Sağlık Tanımı Türk Sağlık Sistemi Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Sağlık Nedir? Sağlık negatif yönden hastalığın yokluğu şeklinde tanımlanmaktadır. Pozitif yönden sağlık; bireylerin hayata katılabilme yetenekleri,

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, DEĞERLER, VİZYON MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON. Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD

PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON. Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD AÇIKLAMA 2009-2012 Araştırmacı: - Konuşmacı: Lundbeck İlaçları AŞ (2009, 2010) Danışman: - Olgu 1 - Bize ayrımcılık yapılıyor

Detaylı

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER

T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER T.C. YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MİSYON, VİZYON, DEĞERLER MİSYON Eğitim, sağlık hizmeti ve araştırmada yenilik ve mükemmelliği teşvik ederek, ulus ve ötesinde, sağlığı korumak ve geliştirmektir.

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011 TTI TriMetrix Kişisel Yetenekler Versiyonu D 1..2011 Türkiye Ana Distribütörü Barbaros Bulvari, Ertugrul Sitesi, No 133, Kat 5, Daire 11, 34349 BESİKTAS - ISTANBUL - TURKIYE +90 (212) 258 7625 / +90 (212)

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Rehberlik MB 403 7 3+0 3 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Rehberlik MB 403 7 3+0 3 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Rehberlik MB 403 7 3+0 3 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin Koordinatörü

Detaylı

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde.

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Yaşadıkları toplumlardaki birbirinden çok farklı politik, ekonomik,

Detaylı

ATATÜRK ORTAOKULU REHBERLİK SERVİSİ

ATATÜRK ORTAOKULU REHBERLİK SERVİSİ ATATÜRK ORTAOKULU REHBERLİK SERVİSİ 7-19 YAŞ AİLE EĞİTİMİ PROGRAMI 7-19 YAŞ AİLE EĞİTİMİ PROGRAMI HAKKINDA GENEL BİLGİLER VELİ DAVETİYESİ.doc NEDEN ANNE BABA EĞİTİMİ? 7-19 Yaş Aile Eğitimi Programı ailelerin

Detaylı

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü 10 Ekim 2014 nbilir@hacettepe.edu.tr Sunum Planı Sağlık Hizmetlerinin Gelişmesi

Detaylı

PSİKOLOJİK REHBERLİK BÖLÜMÜ DANIŞMANLIK VE. Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu

PSİKOLOJİK REHBERLİK BÖLÜMÜ DANIŞMANLIK VE. Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BÖLÜMÜ Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu İÇERİK Rehberlik Birimi Tanıtımı Gelişim Dönemleri ve Okula Uyum Süreçleri Öğrencilerimizin; Zihinsel, bedensel, sosyal ve

Detaylı

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul dönemi 6-19 yaşlar arasını kapsar, iki dönemdir erken okul yaşı ve prepubesans kızlarda

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili PSİKOLOJİYE GİRİŞ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( )

Detaylı

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM Gamze Varlı Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi Klinik Eğitim Hemşiresi Sunu Planı Hemşirelik ve hasta/hasta yakınları eğitimi

Detaylı

SAĞLIK EĞİTİMİ VE SAĞLIĞI GELİŞTİRME. Dr Nuran ELMACI. 07 Kasım 2013 Perşembe 1

SAĞLIK EĞİTİMİ VE SAĞLIĞI GELİŞTİRME. Dr Nuran ELMACI. 07 Kasım 2013 Perşembe 1 SAĞLIK EĞİTİMİ VE SAĞLIĞI GELİŞTİRME Dr Nuran ELMACI Perşembe 1 . Uygarlığın gelişmesindeki en önemli etkenlerden biri insanların öğrenip uyguladıkları sağlık davranışlarıdır Perşembe 2 SAĞLIK EĞİTİMİ

Detaylı

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42 Bölüm 1 Kariyer Gelişimi Müdahalelerine Giriş 1 Zaman Boyunca Çalışmanın/İşin Anlamı 8 Çalışma ile Kendine Değer Verme Arasındaki Bağ 11 Sistematik Olarak Kariyer Gelişimi Müdahaleleri Sağlama 14 Kavramların

Detaylı

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Temsilcileri, Hepinizi saygıyla selamlıyorum, Başbakanlık Sosyal

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sağlığın Geliştirilmesi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans ( x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim ( X) Uzaktan

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Müfredat I. Yarıyıl Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Kredi AKTS Güz 3 3 6 Dili Seviyesi Yüksek Lisans Türü Zorunlu Amacı Öğrencilerin bilim ve bilim felsefesi konusunda

Detaylı

2014-2015 KAIZEN AKADEMİ EĞİTİM KATALOĞU

2014-2015 KAIZEN AKADEMİ EĞİTİM KATALOĞU 2014-2015 KAIZEN AKADEMİ EĞİTİM KATALOĞU KAIZEN EĞİTİM KATALOĞU İÇİNDEKİLER TABLOSU KALİTE YÖNETİM EĞİTİMLERİ... 2 A. Kalite Yönetim Sistemi Programı... 2 A1. ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemleri Bilgilendirme

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 2 İKY ÖRGÜT İÇİNDEKİ YERİ Giriş İKY Örgüt İçindeki Yeri İKY Organizasyon Yapısı İKY Çalışma İlkeleri İKY İşlevleri 2 İşletmelerin en büyük kaynağı, ne hammadde, ne malzeme ve

Detaylı

AİLE ve EVLİLİK EĞİTİM PROGRAMI PROJE DOSYASI

AİLE ve EVLİLİK EĞİTİM PROGRAMI PROJE DOSYASI AİLE ve EVLİLİK EĞİTİM PROGRAMI PROJE DOSYASI Hayat Boyu Aile Danışma Merkezi; Toplumun çekirdeği olan ailenin doğru temeller üzerine inşası konusunda danışmanlık hizmeti vermek, ailenin önemiyle ilgili

Detaylı

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ SİGARA BIRAKMA SÜRECİ DOÇ DR ZEYNEP AYFER SOLAK EÜTF GÖĞÜS HASTALIKLARI AD Çevresel ve sosyal faktörler. Medya, merak, aile. Sosyoekonomik yapı. Kültürel yapı Davranışsal ve psikolojik faktörler. Öğrenme.

Detaylı

Sigortacılık Etik İlkeleri

Sigortacılık Etik İlkeleri Sigortacılık Etik İlkeleri ETİK İLKELERİN AMACI Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Sigortacılık Etik İlkelerinin amacı; sigorta ve reasürans şirketlerinin, müşterileri, çalışanları, aracıları,

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not I Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Çağdaş Eğitim *Toplumların ihtiyaç ve beklentileri durmadan değişmiş, eğitim de değişen bu

Detaylı

Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir.

Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir. Eğitişim Dergisi. Sayı: 16. Ağustos 2007 GİRİŞ Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir. KARİYER YÖNETİMİ 1 / 13 Kariyer, bireyin iş yaşantısındaki aktivite,

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sektörlere Giriş II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

Androgojik ve Pedagojik Yaklaşım

Androgojik ve Pedagojik Yaklaşım Androgojik ve Pedagojik Yaklaşım Pedagoji, Yunanca; paid (çocuk) ve agogos (rehberlik) köklerinden türetilmiştir ve özellikle "çocuklara öğretmenin bilim ve sanatı" anlamına gelir. Androgoji (ya da adragoloji)

Detaylı

128770-CP-1-2006-1-PT-COMENIUS-C21

128770-CP-1-2006-1-PT-COMENIUS-C21 Socrates-Comenius, Eylem 2.1. Projesi Bir Eğitim Projesi olarak Tarihi Olayları Yeniden Canlandırma Eğitimden Eyleme Referans: 128770-CP-1-2006-1-PT-COMENIUS-C21 ÖĞRETMEN EĞİTİMİ PROGRAMI PLAN DURUM Pek

Detaylı

Esin TÜRKOĞLU Psikolojik Danışman. Manisa Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Esin TÜRKOĞLU Psikolojik Danışman. Manisa Rehberlik ve Araştırma Merkezi Esin TÜRKOĞLU Psikolojik Danışman Manisa Rehberlik ve Araştırma Merkezi 1. Tütün Alkol ve Madde Bağımlılığı Önleme Programı 2. Trafik Dersinde Madde Bağımlılığının Trafiğe Etkisi Kazanımı 3. Okul Rehberlik

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI Hazırlayan: Prof. Dr. Coşkun Can Aktan SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ Hazırlayan:

Detaylı

BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI

BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI AKTİF EĞİTİM -SEN Aktif Eğitimciler Sendikası BAĞIMSIZ BİREY SAĞLIKLI TOPLUM STRATEJİK EYLEM PLANI Aktif Eğitim-Sen - 2015 2 AKTİF EĞİTİM-SEN Beştepe Mahallesi 33. Sokak Nu.:13 Yenimahalle/ ANKARA Tel:

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ

SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ Kaynak: Sağlık İşletmeleri Yönetimi Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Yrd. Doç. Dr. Oğuz IŞIK Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Hastanelerin Tanımı *Hastanelerin Özellikleri *Hastanelerin

Detaylı

PSİ3541 - PSİ362 Doç.Dr. Hacer HARLAK. UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999)

PSİ3541 - PSİ362 Doç.Dr. Hacer HARLAK. UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal psikologların iki şapkası Emprik araştırmalara dayanan kuramlar inşa eden bilimci Laboratuvar dışındaki pratik sorunları çözmek

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KLİNİK ODAKLI SOSYAL HİZMET DOKTORA PROGRAMI Sosyal hizmet, toplumun farklı kesimlerinden gelen, kendi kontrolleri dışında ortaya çıkan psikososyal

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

Beslenme ve Diyetetik Alanında Bilginin Güvenirliği 14 Kasım 2014 İstanbul

Beslenme ve Diyetetik Alanında Bilginin Güvenirliği 14 Kasım 2014 İstanbul Beslenme ve Diyetetik Alanında Bilginin Güvenirliği 14 Kasım 2014 İstanbul Prof.Dr. MUHİTTİN TAYFUR Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Beslenme ve Sağlık Bilgisinin

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

www.ankaraisguvenligi.com

www.ankaraisguvenligi.com İş sağlığı ve güvenliği temel prensiplerini ve güvenlik kültürünün önemini kavramak. Güvenlik kültürünün işletmeye faydalarını öğrenmek, Güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve sürdürülmesi sağlamak. ILO

Detaylı

Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi Süleyman SÜRÜL Rehberlik Psikolojik Danışmanlık Hizmetleri Bölüm Başkanı Trabzon 2013 Nelerden Bahsedeceğiz *Rehberlik Nedir? *Rehberlikte Hizmet Alanları *Mesleki

Detaylı

Hekim Hasta İletişimi ve Hasta Hakları. Prof. Dr. Haydar Sur İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Hekim Hasta İletişimi ve Hasta Hakları. Prof. Dr. Haydar Sur İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hekim Hasta İletişimi ve Hasta Hakları Prof. Dr. Haydar Sur İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hekim hasta ilişkisinde etkili iletişim hem hasta hem de hekimin hakkıdır İletişim bozukluğuyla

Detaylı

Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü

Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Psikoloji Psikoloji bilimi, insanı anlamada bu bütünsel bakış açısını koruyan bir yaklaşım sergiler. Amacı insanı daha iyi anlamak ve ona yardımcı olmaktır. Psikoloji,

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi

İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi İLETİŞİMLETİŞİİŞİM İnsanlar, tarihin her döneminde olduğu gibi bundan sonra da varlıklarını sürdürmek, haberleşmek, paylaşmak, etkilemek, yönlendirmek, mutlu olmak gibi amaçlarla iletişim kurmaya devam

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MUSTAFA KAYA YBO EĞİTİM ORTAMLARINDA UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIK İLE MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI

2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MUSTAFA KAYA YBO EĞİTİM ORTAMLARINDA UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIK İLE MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI S.N FAALİYETİN KONUSU TARİH GÖREVLİLER İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM VE KURULUŞLAR 1 Eğitim ortamında ortamlarında uyuşturucu kullanımı ve bağımlılık ile mücadele okul komisyonun kurulması EKİM AYININ İKİNCİ

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr Kültür, inanç Fiziksel çevre SAĞLIK Yaşam koşulları Ekonomik

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS KÜLTÜRLERARASI YÖNETİM MAN 338 6 3 + 5 3 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

TİCARET BORSASI İLKOKULU UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIKLA MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI 2015

TİCARET BORSASI İLKOKULU UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIKLA MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI 2015 OCAK TİCARET BORSASI İLKOKULU UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIKLA MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI 2015 Planlama: 1. Uyuşturucu kullanımı ve bağımlılıkla mücadele okul komisyonunun kurulması. 2. Uyuşturu kullanımı

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

TIBBA MERHABA DĠLĠMĠ HALK SAĞLIĞI ANABĠLĠM DALI

TIBBA MERHABA DĠLĠMĠ HALK SAĞLIĞI ANABĠLĠM DALI TIBBA MERHABA DĠLĠMĠ HALK SAĞLIĞI ANABĠLĠM DALI ÖĞRETĠM ÜYESĠ : Prof. Dr. Nurhan ĠNCE DERS ADI : Sağlık hizmetleri ve sağlık politikalarının temel özellikleri AMAÇ : Öğrencilerin, sağlık hizmetleri ve

Detaylı

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme Giriş Öğretim bir sanattır ve her sanat dalında olduğu gibi öğretim alanında da incelikler vardır. Disiplinler arası

Detaylı

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir.

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir. Randstad Group İlkesi Başlık Business Principles (Randstad iş ilkeleri) Yürürlük Tarihi 27-11 -2009 Birim Grup Hukuk Belge No BP_version1_27112009 Randstad, çalışma dünyasını şekillendirmek isteyen bir

Detaylı

Açıklama 2011-2012. Araştırmacı:----- Danışman:------ Konuşmacı: ------

Açıklama 2011-2012. Araştırmacı:----- Danışman:------ Konuşmacı: ------ Açıklama 2011-2012 Araştırmacı:----- Danışman:------ Konuşmacı: ------ Asistan Hekim Kılavuzu Dr. İshak Sayğılı Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbın diğer alanları ile

Detaylı

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi]

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi] [TıpEğitimindeHIV/AIDSÜzerineSavunuculuk Projesi] [HIV/AIDSkonusundaTıpEğitimiiçerisindeMüfredatÖnerileri] [AuthorName] ÖZET [TıpMüfredatıiçerisindeHIV/AIDS intıbbi,sosyal,etiketkileşimlerivebunun yanındahastahaklarıvehastayayaklaşımkonularındasadecebilgianlamında

Detaylı

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu. Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.tr Tanım Etik danışmanlık (konsültasyon) tıbbi konsültasyonun bir

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (2012). 2013-2017 Stratejik Plan. Ankara: ASPB

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (2012). 2013-2017 Stratejik Plan. Ankara: ASPB DERS BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Yarıyılı (a) Sosyal Hizmet Yönetimi Önkoşul(lar)- var ise Dersin dili Dersin Türü Dersin verilme şekli Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin

Detaylı

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ 22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ Eğitimde Rehberlik Hizmetleri kitabına gösterilen ilgi, akademik yaşamımda bana psikolojik doyumların en büyüğünü yaşattı. 2000 yılının Eylül ayında umut ve heyecanla

Detaylı

HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık veya Hemşirelik Yüksekokulları, Hemşirelik, Sağlık Memurluğu ve Ebelik Programları mezunu

Detaylı

wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq SERVİSİ

wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq SERVİSİ ORTAKÖY ANADOLU LİSESİ PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK SERVİSİ 2012 ORTAKÖY ANADOLU LİSESİ PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK SERVİSİ Rehberlik, bireye kendini anlaması, çevredeki olanakları tanıması ve doğru

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

Prof. Dr. Serap NAZLI

Prof. Dr. Serap NAZLI Prof. Dr. Serap NAZLI Eserler Listesi (2014) A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: A1. Nazlı, S. (2006). Comprehensive Guidance and Counselling Programme Practices in Turkey. Mediterranean

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ 2. BÖLÜM DANIŞMANLARIN İŞLEVLERİ VE ÇALIŞMA ALANLARI

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ 2. BÖLÜM DANIŞMANLARIN İŞLEVLERİ VE ÇALIŞMA ALANLARI İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİ I. DANIŞMANLIĞIN TANIMI VE TARİHÇESİNE GİRİŞ... 3 A. Danışmanlığın Tanımı... 4 B. Rehberliğin Tanımı... 4 C. Psikoterapinin Tanımı... 5 D. Danışmanlık...

Detaylı

Öğretme ve Öğrenme Çalıştay Derlemesi ve Teori Kitapçığı

Öğretme ve Öğrenme Çalıştay Derlemesi ve Teori Kitapçığı Öğretme ve Öğrenme Çalıştay Derlemesi ve Teori Kitapçığı İçerik 1. Öğretme ve Öğrenme Danışmanın Rolü 2. Temel Davranış Yönetiminin Tanımı 3. İleri Davranış Yönetiminin Tanımı 4. Öğrenme ve Öğretmede Eşitlik

Detaylı

HİZMETLERİMİZ. HAKkIMIZDA. İş Güvenliği Uzmanlığı. İş Yeri Hekimliği. Sağlık raporu. Acil Durum Planlaması. İş Güvenliği Eğitimleri.

HİZMETLERİMİZ. HAKkIMIZDA. İş Güvenliği Uzmanlığı. İş Yeri Hekimliği. Sağlık raporu. Acil Durum Planlaması. İş Güvenliği Eğitimleri. İş Güvenliği Uzmanlığı İşyerinizde yürütülecek olan ve yasal zorunluluk içeren İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerini Çalışma İş Yeri Hekimliği ve sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş OSGB

Detaylı

uzman yaklaşımı program geliştirme Branş Analizi Uzm. İrfan UYGAR

uzman yaklaşımı program geliştirme Branş Analizi Uzm. İrfan UYGAR Branş Analizi program geliştirme ÖSYM 2013 yılında yaptığı değişiklikle Eğitim Bilimleri Testi ndeki soru sayısını 120 den 80 e düşürmüştür. Bu bağlamda program geliştirmenin soru sayısını diğer alanlara

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS İŞLETMEYE GİRİŞ SPRI 250 2 3 + 0 3 4 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

UYGULAMALI EĞİTİM KALICI ÖĞRENİM

UYGULAMALI EĞİTİM KALICI ÖĞRENİM UYGULAMALI EĞİTİM KALICI ÖĞRENİM ARS Training, profesyonel iş dünyasında gereksinim duyulan eğitim ve danışmanlık hizmetlerini bütünsel yaklaşımla, duygu ve davranışları temel alarak uygulayan bir eğitim

Detaylı

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER

Detaylı

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ

KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ 06 KORKMADAN ÖĞRENMEK OKUL ve OKUL ÇEVRESİ GÜVENLİĞİ ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Sosyal Araştırmalar Merkezi USAK RAPOR NO: 11-06 Dilek Karal Eylül 2011 Korkmadan Öğrenmek: Okul ve Okul

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ İÇİNDEKİLER ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 1 Çağdaş Anlayışa Göre Eğitim...3 Eğitimin Amaçları...3 İşlevi....4 Okulun Yapısı...4 Öğrenci Kişilik Hizmetleri (Ö.K.H.)....5

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde UZM. ECZ. HARUN KIZILAY GENEL SEKRETER TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ 3. Uluslararası İlaç Kullanımını Geliştirme Konferansı,i 14-18 18 Kasım 2011, Antalya Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların

Detaylı