T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI HASEKİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM KLİNİĞİ ŞEF: Prof.Dr. MURAT YAYLA ŞEF: Dr.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI HASEKİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM KLİNİĞİ ŞEF: Prof.Dr. MURAT YAYLA ŞEF: Dr."

Transkript

1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI HASEKİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM KLİNİĞİ ŞEF: Prof.Dr. MURAT YAYLA ŞEF: Dr. AHMET ÇETİN PREEKLAMPSİYİ ÖNGÖRMEDE İKİNCİ TRİMESTER MATERNAL SERUM FİBRONEKTİN ÖLÇÜMÜNÜN YERİ UZMANLIK TEZİ Dr. HASAN BÜYÜKAŞIK İSTANBUL 2006

2 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI HASEKİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM KLİNİĞİ ŞEF: Prof.Dr. MURAT YAYLA ŞEF: Dr. AHMET ÇETİN PREEKLAMPSİYİ ÖNGÖRMEDE İKİNCİ TRİMESTER MATERNAL SERUM FİBRONEKTİN ÖLÇÜMÜNÜN YERİ UZMANLIK TEZİ Dr. HASAN BÜYÜKAŞIK İSTANBUL

3 ÖZGEÇMİŞ 1978 Hatay doğumluyum yılında Antakya Sümerler İlkokulunu bitirdim. Ortaokul ve lise eğitimimi yılları arasında Antakya Kurtuluş Lisesinde aldım yılında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesinde tıp eğitimime başladım. Aynı fakülteden 2001 yılında mezun oldum yılı Haziran ayında Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniğinde asistanlığa başladım. Halen aynı klinikte çalışmaya devam etmekteyim. Dr. Hasan Büyükaşık 3

4 TEŞEKKÜR Uzmanlık eğitimim süresince değerli bilgileriyle bana ışık tutan, her zaman örnek aldığım saygıdeğer hocam Op.Dr Ahmet Çetin e, perinatolojiyi bana sevdiren, eğitimimde büyük katkıları olan tez hocam Prof.Dr. Murat Yayla ya, 4 yıl boyunca her zaman yanımda olan ve bana büyük katkıları olan değerli uzmanlarım Op.Dr. Hüsnü Görgen e, Op.Dr. Murat Kıray a, Op. Dr. Ahmet Aliosmanoğlu na, Op.Dr. Murat Erginbaş a, Op.Dr. Emine Kalli ye, Op.Dr Murat Api ye, Op.Dr Banu Dane ye, Op.Dr. Murat Semiz e, Op.Dr. Pınar Çilesiz e, tezimin her aşamasında desteğini esirgemeyen Op.Dr. Cem Dane ye, laboratuar çalışmalarında tam desteğini gördüğüm Dr. Hümeyra Öztürk e, birlikte bir aile ortamı oluşturduğumuz çok sevdiğim asistan arkadaşlarıma, yıllar boyu binbir fedakarlıklarla beni bu günlere getiren elleri öpülesi anne ve babama sonsuz teşekkürlerimi sunarım. 4

5 İÇİNDEKİLER 1-ÖZET: GİRİŞ VE AMAÇ: GENEL BİLGİLER: GEREÇ VE YÖNTEM: BULGULAR: TARTIŞMA: SONUÇ: KAYNAKLAR:

6 ÖZET Amaç: Çalışmamızda, ikinci trimesterde yapılan serum fibronektin ölçümünün, preeklampsiyi öngörmede yeri olup olmadığını öğrenmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Risk grubuna giren, normotansif 100 gebe prostektif dizaynaki çalışmaya dahil edildi. Kullanılan risk faktörleri; önceki gebeliğinde preeklampsi öyküsü, ailesinde hipertansiyon öyküsü, erken doğum öyküsü, ölü doğum öyküsü olarak belirlendi. Çalışmaya katılan gebelerden gebelik haftaları arasında serum örnekleri alındı ve fibronektin düzeyleri belirlendi. Preeklampsi gelişen grup ile gelişmeyen grup karşılaştırıldı. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 100 gebenin 16 tanesinde izlem sırasında bilgilerine ulaşılamadı. 6 tanesi laboratuar koşullarında hemoliz nedeniyle değerlendirme dışı kaldı. 78 gebe ile çalışmaya devam edildi. 78 gebenin 19 tanesinde ( % 24.3 ) preeklampsi gelişti. Preeklamptik grupta preeklampsi gelişmeyen gruba göre fibronektin düzeyi istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulundu ( p:0.003 ). Sensitivite % 57.9, spesifisite % 92.2, pozitif prediktif değer % 73.3, negatif prediktif değer % 85.5 olarak hesaplandı. Yaş ve pariteye göre yapılan değerlendirmede 20 yaş altında ve nullipar grupta fibronektin düzeyi yararsız bulundu, risk faktörlerine göre yapılan değerlendirmede ise preeklampsi öyküsü, ailede hipertansiyon öyküsü, ölü doğum öyküsü anlamlı bulundu, erken doğum öyküsü anlamsız bulundu. Sonuç: Literatürdeki diğer çalışmalar da incelendiğinde maternal serum fibronektin düzeyi ölçümünün bizim çalışmamızda olduğu gibi risk grubuna giren gebelerde anlamlı olduğu sonucuna varılabilir. Özellikle 6

7 20 yaşın üstünde, multipar ve risk faktörlerinden birine sahip olan gebelerde 2. trimesterde yapılacak plazma fibronektin düzeyi ölçümünün preeklampsiyi öngörmede daha değerli olduğu kanısındayız. 7

8 GİRİŞ VE AMAÇ Hipertansiyon erişkin bireylerin %20-30 unu etkileyen yaygın bir sağlık problemidir. Şiddetiyle paralel olarak hipertansif hastalar miyokardial iskemi, kalp yetmezliği, ilerleyici renal hasar, hipertansif ensefalopati ve hemoraji gibi serebrovasküler olaylar yönünden artmış risk altındadır. Hipertansiyonun gebelikte görülmesi halinde yukarıda sayılanlara ilaveten gelişen uteroplasental yetmezliğe bağlı fetal büyüme geriliği, preterm eylem, plasenta dekolmanı gibi komplikasyonların sonucu olarak fetüs de risk altındadır. Bu nedenle hipertansiyon gebe kadınlarda artmış maternal-fetal morbidite riskinden dolayı özel bir öneme sahiptir (1). Normal gebelikte kan basıncı gebeliğin erken dönemlerinden itibaren düşmeye başlar. Gebeliğin 16 ile 20. haftasına kadar diastolik kan basıncı gebe olmayanlara göre mmhg daha düşüktür. Gebeliğin ikinci yarısında kan basıncı artmaya başlar ve termde gebelik öncesi değerlere yükselir. Volüm artışına rağmen kan basıncındaki düşmenin nedeni vazodilatasyon nedeniyle oluşan periferik direnç azalmasıdır. Vazodilatasyondan esas olarak östrojen ve progesteronun damar düz kasına yaptığı gevşetici etki sorumludur. İlave faktörler vazodilatör PgE ve PgI2 düzeylerinde artış, renin anjiotensin gibi vazopressörlerin etkisine karşı olan dirençtir (1,2). 8

9 Preeklampsi gebelikte hipertansiyon ve albüminüri ile seyreden bir hastalıktır. Bu klinik antitenin erken tanınması için çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Fibronektin taraması bunlardan sadece biri olmakla beraber diğer erken tanı belirteçleri arasında en çok kabul gören yöntemdir. Biz bu çalışmada 2.trimesterde yapılan materenal serum fibronektin ölçümünün preeklampsi gelişimini ön görmede yeri olup olmadığını araştırmayı amaçladık. 9

10 GENEL BİLGİLER GEBELİK VE HİPERTANSİYON PREEKLAMPSİ Preeklampsi obstetrik alanındaki gelişmelere rağmen hala maternal-fetal mortalite ve morbiditenin önde gelen sebeplerinden birini oluşturmaktadır. Klasik tanı triadı 20. gebelik haftasından sonra oluşan hipertansiyon, proteinüri, ödemdir(1). Renal hastalık, kronik hipertansiyon, trofoblastik hastalık gibi durumlarda daha erken de ortaya çıkabilir. Tanı konulması için triadı tamamlaması gerekmez. Ödem yeni başlayan bir preeklampside görülmeyebilir ya da tam tersi olarak normal bir gebelikte ödem bulunabilir. Preeklampsi tanısı için hipertansiyon ve proteinüri mutlaka bulunmalıdır. Preklampsi tanı kriterleri tablo 1 de gösterilmiştir. TABLO : 1 Preeklampsi tanı kriterleri Hipertansiyon Proteinüri Ödem En az iki ölçümde kan basıncının 140/90 mm Hg ve üzeri olması Altı saat ara ile yapılan en az iki idrar örneğinde 100 mg/l ya da 24 saatlik idrar örneğinde 300 mg/dl proteinüri Klinik olarak izlenebilen periorbital, pretibial ya da anazarka tarzı ödem,ya da ani kilo artışı 10

11 Epidemiyoloji Preeklampsi genel olarak genç ve nullipar kadınların hastalığı olarak bilinir. Gerçekten preeklamptik kadınların 2/3 ü nullipardır. Bununla birlikte bimodal yaş dağılımı gösterir ve ikinci pikini 35 yaş üzeri multipar kadınlarda yapar. Bazı risk faktörlerine sahip kadınlarda preeklampsi daha sık görülür. Bir gebeliğinde preeklamsi geçiren kadının sonraki gebeliklerinde tekrarlama riski % 3,4 olarak bildirilmiştir (5). Buna ilaveten bu kadınların kronik hipertansiyon riski % 25 olarak bildirilmiştir.ilk gebelikte görülen preeklampsi ikinci trimester gibi erken dönemlerde görülmüşse daha sonraki gebelikte görülme riski % 60 tır (6). Preeklampsi için risk faktörleri: * Nulliparite * Siyah ırk * Anne yaşının 20 nin altı, 35 in üzerinde olması * Düşük sosyoekonomik düzey * Çoğul gebelikler * Gestasyonel trofoblastik hastalıklar * Birinci dereceden akrabalarda preeklampsi öyküsünün varlığı * Geçirilmiş preeklampsi varlığı * Kronik hipertansiyon, diabet, renal hastalık, kollagen doku hastalıkları * Artmış vücut kitle indeksi 11

12 ETYOLOJİ Günümüzde preeklampsinin etyolojisi hala kesin olarak bilinmemektedir. Genetik, immünolojik, endokrinolojik, nutrisyonel, enfeksiyöz ajanlar suçlanmış, sonuçta hastalık bir teoriler hastalığı olarak da adlandırılmıştır. Üzerinde oldukça fazla çalışılmış olmakla birlikte varılan nokta birkaç hipotezden öteye gidememiştir. Bunun en önemli nedeni preeklampsinin bir insan hastalığı olmasıdır. Bu nedenle hiçbir hayvan modeli preeklampsiyi tam olarak karşılayamamaktadır. Bu durum bilimsel çalışmada bir basamak olan hayvan deneylerini değersiz hale getirmektedir. Bir diğeri bu hastalığın hangi gebede ve ne zaman ortaya çıkacağının bilinmemesidir. Bunun nedeni altta yatan temel patolojiye annenin vermiş olduğu reaksiyonun her vakada farklı ortaya çıkmasıdır (3,4). Preekampsi etiyolojisinde gittikçe önem kazanan iki görüş immunolojik ve genetik teoridir. Hastalığın yeni eşinden olan ilk gebeliğinde ve HLA-B grubunda daha sık görülmesi immunolojik teoriyi, annesinde preeklampsi olan gebelerin kızlarında preeklampsi görülmesi genetik teoriyi desteklemektedir (10). Hastalığın doğumdan sonra dramatik olarak düzelmesi tüm dikkatleri plasenta, membranlar ve fetüs üzerine çekmiştir. Plasentasyona maternal cevapta yetersizlik de suçlanmaktadır. Plasentasyona maternal vasküler cevap spiral arterlerin trofoblastik dokular tarafından endovasküler invazyonu ile oluşur. Böylece spiral arterler uteroplasental arterlere dönüşür. Bu dönüşüm iki evrede gerçekleşir. Birinci evre ilk trimesterde görülür ve spiral arterlerin 12

13 desidual segmentteki 1/3 lük kısmı, ikinci trimesterde olan ikinci evrede ise iç miyometrial segmentteki spiral arterlerde trofoblastik invazyon gelişir. Bu durum vasküler direncin düşmesine ve yüksek kan akımına neden olur. Normal gebelikte görülen bu durum preeklampside yetersizdir (4). Uteroplasental iskemi preeklampsi gelişiminde temel noktadır. Bu da spiral ve radial arterlerdeki normal fizyolojik değişikliklerin kaybı nedeniyle olur. Bu vasküler harabiyet kronik hipertansiyon ya da immunolojik nedenli olabileceği gibi ikiz gebelik, polihidramniyos, iri bebek nedeniyle artmış miyometrial gerginliğin intramural damarlara bası yapması sonucunda da gelişebilir. Tüm bu değişikliklerin sonucunda meydana gelen uteroplasental iskemi, sistemik dolaşıma toksinlerin salınmasına, bu toksinler de yaygın endotelyal disfonksiyona neden olur. Toksinlerin kaynağı tam olarak anlaşılamamakla beraber serbest oksijen radikalleri ve lipid peroksidler sorumlu tutulmaktadır (3). Endotel disfonksiyonu vazokonstriktör vazodilatörler arasındaki lokal dengenin bozulmasına neden olur. Vazodilatör prostoglandin E2 (PGE2) ve prostosiklin (PGI2) nin azalmasına, vazokonstriktör prostaglandin F serisi ve tromboksan (TXA2) artmasına neden olur (3,7). Normal gebelikte PGI2 sentezi 4-5 kat artarken TXA2 sentezi aynı kalır. PGI2 vasküler direnci düşürdüğü gibi trombosit agregasyonunu da azaltır. Hipertansif gebelerde PGI2 artışı izlenmez, TXA2 seviyesinde değişiklik bildirilmemiştir. Bu şekilde PGI2/TXA2 oranının hipertansif gebede daha düşük olması artmış periferik vasküler dirence ve trombosit agregasyonuna neden olur (3,8,9). 13

14 Endotel değişiklikleri NO salınımında azalma, endotelin-1 salınımında artış ile de kendini gösterir. NO vazodilatatör ve trombosit agregasyon inhibitörü, endotelin-1 vazokonstriktör ve trombosit agregasyon aktivatörüdür. Tüm bu değişikliklerin net etkisi arterioler konstriksiyon ile hipoksik- iskemik harabiyet, hipertansiyon ve plasental iskemidir (3). PATOFİZYOLOJİ Preeklampsinin nedeni tam olarak bilinmemekle beraber temel patoloji yaygın vazospazmdır. Renal kan akımı ve glomerüler filtrasyon hızı preeklapmsi- eklampsi hastalarında, aynı gestasyonel yaştaki normal gebelere göre belirgin olarak azalmıştır. Renal kan akımındaki bu azalma, afferent arteriyoler sistemdeki vazokonstriksiyona bağlıdır. Afferent vasokonstriksiyon glomerüler membranda hasara neden olur bu da damar permeabilitesinde artış ile proteinüriye yol açar. Azalmış renal kan akımı ve GFR oligüriye neden olur (3). Artmış intravasküler basınç ve endotel hasarının birlikteliği beyin, retina, akciğer, karaciğer ve subkutanöz dokularda ödemle sonuçlanan, sıvının intravasküler alandan ekstravasküler alana geçişine neden olur. Proteinüri sonucunda azalmış intravasküler onkotik basınç sıvının ekstravasküler alana kaçışını arttırır. Tüm bunların sonucunda hematokrit yükselmesiyle kendini gösteren hemokonsantrasyon, endotelyal bölgelerde aşırı trombosit kaybı ile trombositopeni ve koagülasyon kaskadının aktivasyonu ile dissemine intravasküler koagülopati (DIC), mikrovasküler sahalarda koagülasyon kaskadının aktivasyonu, 14

15 çözünebilir fibrin monomerlerinin üretimi ile mikro anjiopatik hemoliz ve serum laktat dehidrogenaz düzeylerinde artış görülebilir. Serebral ödem, vazokonstrüksiyon, endotelyal hasar, hiperrefleksi, klonus, konvülsiyon ya da hemorajiye sebep olabilir. Hepatik ödem ve/ve ya iskemi serum transaminazlarında yükselmeye, Glisson kapsülünün gerilmesine bağlı sağ üst kadran ağrısına neden olabilir (1). PATOLOJİ Preeklampsi ile ilgili üç major patolojik lezyon vardır : 1) Spiral arterlerin miyometrial segmentlerinde trofoblastik invazyon eksikliği (uteroplasental) 2) Glomerüler kapiller endotelyozis (renal) 3) Çeşitli organlarda hemoraji ve nekroz. Spiral arterlerin desidualizasyonu, arterin elastik ve musküler tabakasının trofoblast invazyonu sonucunda fibrinoid ve fibröz dokuya dönüşmesidir. Preeklamptik hastalarda bu dönüşüm sınırlıdır. Glomerüler kapiller endotelyozis, glomerüler kapiller endotelyumda genişleme, endotelyal hücrelerde ve hemen alt kısmında fibrin depozitlerinin birikmesi ile karakterizedir. En iyi elektron mikroskobunda görülür. Arteriolar vazospazm 1 saat kadar sürerse sensitif parenkimal hücrelerde hipoksi ve nekroza yol açar. Vazospazm 3 saatten fazla sürerse vital organlarda ( karaciğer, beyin, plasenta ) infarktlara neden olur. Karaciğerde periportal nekroz ve hemoraji, nadiren subkapsüler hematom meydana gelir. Retinanın oftalmoskopik incelemesinde vazopazm izlenebilir. Retinal hemoraji saptanırsa 15

16 çoğunlukla diğer organlarda da ciddi etkilenme söz konusu olduğundan çok dikkatli olunması gerekir (3). TANI Geleneksel olarak preeklampsi, normotansif bir gebede 20. gebelik haftası sonrası gelişen hipertansiyon, proteinüri, ödem triadı olarak tarif edilmiştir (11). Bununla birlikte trofoblastik hastalık, renal hastalık ve kronik hipertansiyon varlığında daha erken başlayabilir. Kan basıncı preeklampsi tanısı için en önemli parametredir. Bu nedenle ölçümü dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Kan basıncı; ırk, obezite, sigara içimi, hastanın pozisyonu, anksiyete ve dinlenme durumları ile yakın ilişkilidir (13). Daha önceki değerleri bilinen ya da bilinmeyen ve en az iki ölçümde 140/90 mmhg üzerinde saptanan kan basınçları hipertansiyon tanısı için yeterlidir. Tansiyon ölçümü öncesi hasta en az 10-15dakika dinlendirilmelidir. Bir defalık tansiyon yüksekliği en az 6 saat sonra ikinci bir ölçümle teyit edilmelidir. Kan basıncının en doğru ölçümü sol yana yatmış pozisyonunda her iki koldan ölçülen kan basıncının ortalaması ile sağlanır (14). Bu ölçüm hastane ortamı, yorgunluk, anksiyete gibi pek çok sebepten etkileneceğinden kan basıncı değerlendirilmesinde hastanın belirli bir süre istirahat etmesi, varsa endişe halinin azaltılması gerekir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir durum, kronik hipertansif bir gebenin ikinci trimesterde düşük kan basıncı değeri ile normotensif olarak değerlendirilmesi ve gebeliğin ileri dönemlerinde kan basıncındaki artış ile preeklamtik olarak değerlendirilebileceğidir. Preeklampsi tanısı için yüksek kan basıncının proteinüri ile birlikte olması gerekir. Proteinüri tespiti için genellikle 16

17 stick kullanımı söz konusudur. Ancak yapılan çalışmalarda stick testindeki proteinin 24 saatlik idrardaki protein ile zayıf korelasyon göstermesi nedeniyle, proteinüri için belirleyici test 24 saatlik idrardaki total proteinin miktarı olmalıdır. 24 saatlik idrardaki protein miktarı 300 mg ve üzeri ise preeklampsi açısından anlamlıdır (4). İdrarda proteinüri tespiti için bir diğer yöntem tüp içindeki idrarın ısıtılmasıdır. Protein varlığında ısınma ile idrarda bulanıklaşma oluşur. Egzersiz, yorgunluk, vaginal salgılar da proteinüriyi etkileyebilir. Ödem tanısı oldukça subjektiftir. Zira normal gebeliklerin en az yarısında ödem bulunmaktadır. Bu nedenle patolojik olarak tanımlanacak ödemin genellikle el, yüz ve ayakları içeren yaygın tarzda olması gerekir. ÖNCEDEN TAHMİN ETME Gebeliğe bağlı hipertansif bozuklukların fizyolojisi ve patofizyolojisinde yer alan olaylar temel alınarak pek çok biyokimyasal ve biyofiziksel göstergenin, ileriki gebelik dönemlerinde preeklampsi gelişip gelişmeyeceğini tahmin etmek amacıyla kullanılması önerilmiştir. Araştırmacılar hatalı plasentasyon, azalmış plasental perfüzyon, endotel hücre disfonksiyonu ve koagülasyon aktivasyonu gibi durumlara ait erken göstergeleri tanımlamaya yönelik çaba içerisinde olmuşlardır. Bu yönüyle kabul görmüş yöntemler şunlardır: Anjiotensin 2 İnfuzyonu: 17

18 Bu testte, anjiotensin 2, diastolik kan basıncında 20 mmhg artış olana dek basamak basamak arttırılarak infüze edilir. 8 ng/kg/dakikadan az infüzyona ihtiyaç duyan kadınlar % oranında preeklampsi geliştirme açısından pozitif prediktif değere sahiptir (26). Anjiotensin infüzyonu uygulama açısından son derece güç olduğundan klinik pratikte kullanılmaz. Roll-over Testi: Gant ve arkadaşları (27) yan olarak sırtüstü yattıktan sonra supin pozisyona getirilme ile bazı gebe kadınlarda hipertansif bir cevabın indüklenebileceğini göstermişlerdir. Bu manevra ile 20 mmhg diyastolik basınç artışı tespit edilen haftalık nullipar kadınların çoğu daha sonra gebeliğe bağlı hipertansiyon geliştirmişlerdir. Buna karşılık işlem sonrasında kan basıncı yükselmeyen kadınların büyük kısmı normotansif kalmıştır. Rollover testi pozitif olan kadınlar da anjiotensin 2 infüzyonuna duyarlıdırlar. Bu bulgularla; pozitif test sonucunun gebeliğin sonraki dönemlerinde hipertansiyon gelişcek kadınlarda artmış vasküler cevabı veya sempatik aşırı aktiviteyi ortaya koyduğu hipotezi ileri sürülmüştür. Pozitif prediktif değer % 33 tür. Ürik asit: Maternal kanda yükselmiş ürik asit seviyeleri muhtemelen renal ürat atılımındaki azalmaya bağlı olup, preeklamptik kadınlarda sıklıkla görülür. Jacobson ve arkadaşları tarafından yapılan bir çalışmada 24. gebelik haftasında tayin edilen plazma ürik asit seviyeleri ölçülmüş pozitif prediktif değer % 33 bulunmuştur (28). Kalsiyum Metabolizması: 18

19 Kalsiyum metabolizmasındaki değişiklikler ve diyetteki kalsiyum alımındaki yetersizliklerin preeklampsi patofizyolojisinde yeri vardır. Preeklampsi ile hipokalsiüri birlikteliği tanımlanmıştır. Bu nedenle bir çok araştırmacı gebeliğin ortalarında alınan üriner kalsiyum seviyesinin, gelişmesi muhtemel bir preeklampsiyi tahmin edebilme gücünü belirlemeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. Sanchez- Ramos ve arkadaşları yaptıkları çalışmada pozitif prediktif değeri % 32 olarak değerlendirmişlerdir (29). Üriner Kallikrein Atılımı: Kallikrein kan basıncının önemli bir düzenleyecisidir ve kallikreinin azalmış atılımının, preeklampsi gelişimine öncülük edebileceği hipotezi öne sürülmüştür (30). Bu testin pozitif prediktif değerini % 91 bulmuşlarsa da diğer araştırmacılar bu bulguyu teyit etmemişlerdir (31). Fibronektin : Molekül ağırlığı dalton olan dimerik bir glikoproteindir. Epitel, deri, endotel gibi örtücü dokularda kollagen, laminin gibi yapılarla birlikte hücre-hücre teması, hücre bazal membran adezyonu gibi bağlantı fonksiyonları vardır (32). Bu yönüyle hücre göçü, hücre farklılaşması, hemostaz, pıhtı stabilizasyonu, yara iyileşmesi gibi biyolojik fonksiyonlarda rol alır. Organizmada çözünebilir ve bağlı formlarda bulunur. Çözünebilir fibronektin plazmada, beyin omurilik sıvısında, eklem sıvısında, tükrükte, servikal mukusta, amniotik sıvıda, inflamatuar eksudada saptanabilir. Bağlı fibronektin ise örtücü dokuların, 19

20 bazal mebranın, hücre yüzeyinin ve ara konnektif dokunun bir komponentidir. İnvitro kültürlerde fibroblastlardan glial hücrelere kadar bir çok hücrenin fibronektin ürettiği gösterilmiştir. İnvivo koşullarda plazma fibronektinin hepatosit ve endotelyal kaynaklı olduğu kabul edilmektedir. Her biri farklı aminoasit zincirlerinden oluşmuş tekrarlayan üçer alt birim içeren iki zincirden oluşmuştur. Domain adı verilen bu alt birimler fibrin, heparin, kollagen, DNA bağlamaktadırlar. Karaciğer kaynaklı fibronektinde 90 aminoasitlik bir domain bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu domaini içeren fibronektin (eksta domain fibronektin 1,ED 1+) hepatosit kaynaklı değildir. ED 1+ fibronektin, erken trofoblastik bazal membran yapısında yer alır ve koryonik villusların matürasyonunda önemli rol oynar. Preeklampsi dışında renal hastalıklar, diabet, koagülasyon bozuklukları, kan transfüzyonları, erken membran rüptürü ve koryoamnionitlerde de yüksek saptanabilir (33). Gelişmiş veya gelişmekte olan preeklampsisi olan kadınlarda plazma fibronektin seviyelerine değinen pek çok makale vardır. Preeklampsi patofizyolojisinde önemli bir yer tutan endotel hücre hasarının, hipertansif kadınlardaki yükselmiş fibronektin düzeylerinin temel sebebi olduğu düşünülmektedir (34,35). Koagülasyon Aktivasyonu: Trombositopeni ve trombosit aggregasyonu preeklampsinin mutlak bir özelliğidir. Aşırı trombosit agregasyonu maternal vazokonstriksiyon, endotel hücre hasarı plasental infarkt ile bağlantılı olabilir. Trombosit agregasyonu TXA2 salınımına neden olur. Trombosit 20

21 kaynaklı tromboksan preeklamptik kadınlarda TXA2/PGI2 oranını arttırır. Bu bulgu, düşük doz aspirinin profilaktik olarak uygulanışının preeklampsiyi önleyebileceğine dair hipotezin temelinini oluşturmaktadır. Ağır preeklampside trombosit sayısının önemli bir oranda düşebileceği tartışma götürmez bir konudur. Trombosit hacmi kullanımına ve sonuç olarak göreceli genç trombostlerin üretimine bağlı olarak artar. Bir çalışmada büyük trombosit hacminin gelişmekte olan preeklampsinin habercisi olduğunu bulmuşlardır (36). Benzer şekilde, gebelikte fibrinolitik aktivite, artmış plazminojen aktivatör inhibitörlerine (PAI 1-2) bağlı olarak normalde düşer. Preeklampside PAI 1, PAI 2 ye oranla göreceli olarak yükselmiştir ve endotelyal hücre disfonksiyonu açısından bir marker olarak kullanılabilir (37). Oksidatif Stres Belirteçleri: Preeklamptik kadınlarda artmış lipid peroksidaz seviyelerine eşlik eden azalmış antioksidan aktivite, preeklampsinin önceden tahmininde oksidatif stres belirteçlerinin kullanımının faydalı olma olasılığını arttırmıştır (38). Olası belirteçler arasında malonaldehitin lipid peroksidasyonu, demir gibi pek çok proksidan ve prooksidanları güçlendirici maddeler, homosistein, trigliseridler, serbest yağ asitleri, lipoproteinler, askorbik asit, E vitamini gibi antioksidanlar sayılabilir. İmmünolojik Faktörler: Sitokinler immun hücrelerden salgılanan taşıyıcı proteinlerdir. Sitokin salgılayan bu immun hücreler diğer immun hücrelerin fonksiyonlarını düzenlerler ve trofoblast ve desidua arasındaki makrofajlar ve lenfositler tarafından da üretilirler. En az 50 farklı sitokin 21

22 vardır. Bunların arasında başlıcaları interferonlar, interlökinler, büyüme faktörleri, tümör nekoz faktördür. Preeklamptik kadınlarda bu sitokinlerin çoğu yükselmiştir. Bu yüzden preeklampsi gelişimi için muhtemel beliteçler olarak dikkat çekmektedirler (39). Plasental peptidler: Preeklampsinin önceden tahmini için plasenta tarafından üretilen çeşitli peptidler olası markerlar olarak araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Bu peptidlere örnek olarak kortikotropin salgılatıcı hormon (CRH), koryonik gonadotropin, aktivin A ve inhibibin A, preeklampsi gelişimi açısından erken gebelik markerlarının araştırılmasında ümit vaat edici gözükmektedir (40). Uterin Arterlerin Doppler Kan Akım Hızı İncelemesi : Doppler ultrason kullanılarak uteroplasental vasküler direnç tespit edilebilir. Bu olanak uterin arter impedansının ikinci trimesterde Doppler ölçümünün, preeklampsi için erken tarama testi olarak kullanımını değerlendiren çalışmaların başlamasını sağlamıştır (41,42). Bu uygulamanın nedenlerinin temel aldığı köken spiral arterlerin uteroplasental kan akımında obstrüksiyona yol açan bozulmuş trofoblastik invazyonun preeklampsi patofizyolojisinde rol aldığı varsayımına dayanır. 22

23 ÖNLEME Preeklampsiyi önlemeye yönelik girişimlerde pek çok farklı stratejiye başvurulmuştur. Çoğunlukla bu stratejiler diyetin düzenlenmesi ve preeklampsi gelişiminde rolü olduğu düşünülen patofizyolojik mekanizmaları etkisizleştirmeye yönelik farmakolojik girişimleri içerir. İkinci yönteme düşük doz aspirin ve antioksidanlar da dahildir. Diyetin Düzenlenmesi Preeklampsiyi önlemeye yönelik ilk çabalardan birisi gebelik boyunca tuz kısıtlamasıydı ylında yapılan bir çalışmada tuz kısıtlayıcı diyetin gebeliğe bağlı hipertansif bozuklukları önlemede bir faydasının olmadığı kanıtlandı (43). Diyetle kalsiyum alımı eksik olan gebelerde preeklampsi geliştiğini gösteren çalışmalar vardır. Bucher ve arkadaşlarının (44) yaptığı çalışma gebelik boyunca kalsiyum alımının kan basıncında anlamlı düzeyde azalmayla birlikte preeklampsiyi anlamlı düzeyde önlediğini göstermiştir de Levin ve arkadaşları (45) son ve kesin çalışmayı yapmışlardır sağlıklı nullipar kadına 2 gr/gün kalsiyum ve plasebo verilmiş ve verilen ek kalsiyum gebeliğe bağlı gelişen hipertansiyonun hiçbir türünü önlememiştir. Test edilen bir diğer yöntem de balık yağı kapsüllerinin her gün alınmasıdır (46). Diyete ek balık yağı verilmesi preeklamsi patofizyolojisinde rolü olan prostoglandin balansını olumlu yönde değiştirmek amacıyla seçilmiş bir yöntemdir. Yapılan bu çalışmada balık yağı etkisiz bulunmuştur. 23

24 Düşük Doz Aspirin Wallenburg ve arkadaşlarının (47) yaptığı çalışmada, anjiotensine duyarlı 28. gebelik haftasında primigravid kadınlara 60 mg aspirin ve ya plasebo verilmiş ve düşük doz aspirin kullanılan grupta düşük preeklampsi insidansı ile karşılaşılmıştır. Bu sonuç TXA2 sentezinin azalmasına ve endotelyal PGI2 yapımının azalmasına bağlanmıştır. Daha sonra yapılan bir çok çalışmada ise düşük doz aspirin kullanımının preeklampsiyi önlemede yetersiz olduğu saptanmıştır (48). Antioksidanlar Normal gebe kadını serumu antioksidan mekanizmalar ihtiva eder. Bu mekanizmalar preeklampsi ile ilişkili endotel hücre fonksiyon bozukluğunda menfi rolü olan lipid peroksidasyonunu kontrol etme görevini üstlenmişlerdir. Davidge ve arkadaşları (49), preeklamptik kadınların serumunda antioksian aktivitenin belirgin düzeyde azaldığını tespit etmişlerdir. Chapell ve arkadaşları (50) bu konudaki ilk sistematik çalışmayı yapmışlardır. Preeklampsi riski taşıyan 283 kadın üzerinde yapılan çalışmada antioksidan verilen grupta endotelyal hücre aktivasyonu, plasebo verilen gruba göre anlamlı düzeyde azalmıştır. Bu durum böyle bir uygulamanın preeklampsiyi önlemede yararlı olabileceğini göstermiştir. Bunun için daha büyük çaplı çalışmalara ihtiyaç vardır. KLİNİK VE LABORATUVAR DEĞİŞİMLERİ Endotelyal difonksiyon ve vazospazm temelinde bir çok klinik ve laboratuar değişikliği ortaya çıkar (3). 24

25 Anjiotensin Duyarlılığı Gelişmekte olan preeklampsinin en erken bulgusudur. Ağırlık Artışı ve Ödem Anormal ağırlık artışı ve ödem ekstravasküler kompartmandaki sıvı artışının sonucudur. Bu da kapiller permeabilitenin artışı nedeniyle olur. Bu yüzden preeklamtik hastalarda total vucut sıvısı arttığı halde intravasküler kompartmandaki volüm azalmıştır. Bunun sonucu olarak hemokonsantrasyon ile hematokritte artış olur. Aynı nedenle idrar çıkışı da azalan hastaya yanlış olarak fazla sıvı yüklenmesi yapılması su intoksikasyonuna neden olur. Kan Basıncı Artışı Periferik vasküler dirençteki değişiklikler nedeniyle meydana gelir. Kan basıncındaki bu artış patolojik sıvı retansiyonu başladıktan günler - haftalar sonra kendini gösterir. Proteinüri Antepartum periyotta proteinüri, hipertansiyon başladıktan günler haftalar sonra ortaya çıkar. Afferent arteriolar konstriksiyon ve glomerüler permeabilitede artış nedeniyle meydana gelir. Renal Fonksiyon En erken değişiklik serum ürik asit konsantrasyonunda artıştır. Kreatinin klerensi azalır, serum kreatinin ve kan üre nitrojeni seviyeleri artar. 25

26 Koagülasyon Sistemi Trombositopeni en sık anomalidir. Dekolman plasenta söz konusu ise DIC gelişebilir. Yine ağır hastalıkta gelişebilecek olan HELLP sendromu hemoliz, artmış karaciğer enzimleri ve düşük trombosit seviyeleri ile karakterizedir. Hemoliz bilirübin seviyelerinde yükselmeye neden olur. Karaciğer Fonksiyonları Vazospazm karaciğer dokularında fokal hemoraji ve infarktlarla sonlanır. Bu da yüksek karaciğer enzim seviyelerine ve epigastrik ağrıya neden olur. Hepatik rüptür nadirdir ve preeklamsinin en korkunç komplikasyonlarından biridir. Çoğunlukla HELLP sendromu ile bağlantılıdır. Plasental Fonksiyon Uteroplasental yatakta vazospazm; plasental infarktlar ve plasental perfüzyonun azalmasıyla sonuçlanır. Bu da intrauterin gelişme kısıtlılığı (IUGR), oligohidroamnios, fetal kalp hızı anomalilerine neden olur. Yaygın plasental infarktlar retroplasental hemoraji ve dekolmana neden olabilir bu da perinatal morbidite ve mortalitenin önemli bir nedenidir. Santral Sinir Sistemi Etkileri Vizuel bozukluklar, örneğin bulanık görme, benekli görme, skotomlar retinal vazospazmın sonuçlarıdır. Refleks iritabilitede artış yaklaşan nöbetin göstergesi olabilir. 26

27 GEREÇ VE YÖNTEM 2004 Kasım ve 2005 Aralık ayları arasında Haseki Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniğinde antenatal polikliniğine başvuran normotansif ve risk gurubu içerisine giren, 100 adet gebe prospektif kohort düzeneğindeki çalışmaya dahil edildi. Katılan gebelerin hepsine çalışma hakkında bilgi verilerek aydınlatılmış sözlü onam alındı. Çalışma grubu oluşturulurken yüksek riskli gebeliklerin seçilmesinde kullanılan risk faktörleri şunlardır; 1- Preeklampsi öyküsü 2- Ailesinde hipertansiyon öyküsü 3- Erken doğum öyküsü 4- Ölü doğum öyküsü Olgular 19 ile 25. gebelik haftaları arasındaydılar. Gebelik yaşı tespit edilirken son adet tarihi ve yapılan obstetrik ultrasonografik muayene temel alındı. Fibronektin için kan örnekleri vacutainer ile antekubital venden steril şartlarda 2 ml EDTA lı tüpe alındı. Bu örnekler 3500 devir/dakika ile 10 dakika santrifüj edilerek plazmaları ayrıştırıldı ve ( ) 20 C de saklandı. Daha sonra tüm örnekler aynı anda Dade Dehring nefelometresi ile çalışılarak, nefelometrik ölçüm yapıldı ve fibronektin seviyeleri g/l cinsinden belirlendi. Tüm kan basıncı ölçümleri oturur pozisyonda, standart sfingomanometre ile manşon kalp seviyesine getirilerek sol koldan yapıldı. Diastolik basınç ölçülürken Korotkoff faz 5 sesi kullanıldı. 27

28 Gebelik öncesinde hipertansiyonu olmayıp gebelik boyunca normotansif seyreden, proteinüri gelişmeksizin, 37 gebelik haftası ve sonrasında sağlıklı yenidoğan dünyaya getiren gebeler normal olarak değerlendirildi ve kontrol grubu oluşturuldu. Tansiyon arteriel değeri 6 saat arayla 2 adet ölçümde 140/90 mmhg ve üzerinde olup, 24 saatlik idrarda 300 mg /l veya spot idrarda +1 proteinüri olan hastalar preeklamptik olarak kabul edildi. Ağır preeklampsi kriteri olarak tansiyon arteriel değerinin 160/100 mmhg ve üzerinde olması, proteinürinin 24 saatlik idrarda 500 mg ve üstü veya dipstick ile 3 +, 4+ olması, oligüri ( 24 saatte 500 ml den az) olması esas alındı. Ek olarak, kreatinin değerinin 1,2 mg/l den fazla olması, karaciğer enzimlerinde yükselme ( AST > 70 U/L ), trombositopeni (< ), pulmoner ödem varlığı, ciddi uç organ hasarını düşündüren durumlar (baş ağrısı, görme bozulukları, epigastrik veya sağ üst kadran ağrısı, retinal hemorajiler, eksudayon, papil ödem ) olan hastalarda ağır preeklamptik olarak kabul edildi. Gebeler doğuma kadar aylık kontrollerle izlendi. Preeklampsi gelişen grup ile normal gebelik grubundaki fibronektin düzeyleri istatistiksel olarak SPSS 11.5 programı kullanılarak karşılaştırıldı. P<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. İki grubun karşılaştırılmasında ve yaş, parite, risk faktörlerinin araştırılmasında istatistik yöntemi olarak student t testi kullanıldı. Risk faktörlerinden, ölü doğum parametresini değerlendirirken 2x2 tabloda gözlerden birinde 5 den az hasta olduğu için Fischer kesin kikare testi uygulandı. Eşik değeri bulmak için ROC( receiver operator caracteristic) eğrisi çizildi. ROC eğrisinin altında kalan alan kullanılarak ( AUC, area 28

29 under the curve) prediktif testin değişik performans değerleri karşılaştırıldı. En uygun eşik değeri belirlenirken istatistik programı yardımıyla ROC eğrisindeki sol üst köşeye en yakın noktadaki değer kabul edildi (sensitivite=1 ve yanlış pozitif=0). Sensitivite, spesifisite, pozitif prediktif değer, negatif prediktif değer, olasılık oranı % 95 güven aralığı ile preeklampsiyi ön görmedeki gücü hesaplandı. 29

30 BULGULAR Değerlendirmeye alınan hastaların demografik özellikleri tablo 2 de gösterilmiştir. Olguların 16 tanesine izlem sırasında bilgilerine ulaşılamadı, 6 tanesi laboratuarda ortamında hemoliz nedeniyle değerlendirme dışı kaldı. Çalışmaya 78 gebe ile devam edildi. Olguların 19 tanesinde ( % 24.3 ) preeklampsi gelişti. Preeklamptik vakaların 7 tanesinde ( % 8,9 ) ağır preeklampsi, 1 tanesinde ( % 1,2) HELLP sendromu, 11 tanesi ( % 14,1 ) hafif preeklampsi gelişti. (tablo 3) Sezaryen oranı, preeklamptik hastalarda ve preeklampsi gelişmeyen grupta (% 15,7-% 15,2) aynı idi. Tüm vakalar içerisinde 1( % 1,2 ) tane ölü doğum, 1 ( % 1,2 ) tane erken doğum gerçekleşti. Ölü doğum vakası 32 haftalık, 1700 gr, ağır preeklampsi tanısı koyuldu, NSD ile doğurtuldu. Erken doğum vakası 34 hafta 1500 gr NSD ile doğurtuldu. Doğum haftası ( p:0,0029; 37 ± 2.2 hafta ) ve doğum ağırlığı ( p:0,0045; ± 557 gr ) preeklamptik grupta, normal gruba göre anlamlı olarak düşüktü. Gebelikte en yüksek diastolik kan basıncı preeklamptik grupta anlamlı olarak yüksekti ( p<0,0001; 97.6 ± 11.8 mmhg ). Ailesinde hipertansiyon öyküsü olan 39 gebenin 6 tanesinde ( % 15,3 ); preeklampsi öyküsü olan 21 gebenin 10 tanesinde ( % 47,6 ); 30

31 erken doğum öyküsü olan 13 gebenin 2 tanesinde. ( % 15,3 ), ölü doğum öyküsü olan 5 gebenin 1 tanesinde ( % 20 ) preeklampsi gelişti. Tablo 4 te gösterildiği gibi preeklamptik grup ile normal grupta saptanan fibronektin düzeyleri student t testi ile karşılaştırıldı ve preeklamptik grupta fibronektin değerleri, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulundu (p:0,003). Preeklampsiyi ön görmede en güçlü fibronektin düzeyini bulmak amacıyla ROC eğrisi kullanıldı (grafik 1). AUC: 0,761; % 95 güvenlik aralığı 0,644 ile 0,855 arasında belirlendi. Bu şekilde eşik değer 0,36 g/l olarak belirlendi. Eşik değer: 0,36 iken çalışma grubundaki fibronektin düzeyleri grafik 2 de gösterilmiştir. Eşik değer 0,36 alındığında sensitivite % 57,9; spesifisite % 92,2; pozitif prediktif değer % 73,3; negatif prediktif değer % 85,5 olarak hesaplandı (tablo 5). Çalışma grubundaki hastaların çoğu 20. ve 22. gebelik haftasındaydılar. Grafik 3 fibronektin düzeyinin gebelik haftalarına göre dağılımını göstermektedir. Fibronektin değerlerinin yaşa, pariteye ve risk faktörlerine göre istatistiksel fark gösterip göstermediği tablo 6,7,8 de irdelenmiştir. Bu bağlamda ailede hipertansiyon öyküsü, preeklampsi öyküsü, ölü doğum öyküsü risk faktörü olarak anlamlı bulunmuş, erken doğum öyküsü anlamlı bulunmamıştır. 31

32 TABLO 2 Çalışma ve kontrol grubunun demografik özellikleri (* istatistiksel olarak anlamlı) Normal gebelik 0rtalama± Preeklampsi 0rtalama± SD P değeri SD N Yaş 26.7± ±7.1 P = 0,0395 Nullipar sayısı 6 4 Parite 1.7± ±1.6 P = 0,4592 Örneğin alındığı 21.1± ±1.3 P = 0,8147 gebelik haftası Gebelikte en yüksek diastolik kan basıncı Doğumda gebelik 66.0± ± ± ±2.2 P < 0,0001* P = 0,0029* haftası Sezaryen/ NSD 9/50 3/16 (%15,2) (%15.7) Doğum ağırlığı ± ±557.2 P = 0,0045* TABLO 3 Risk grubuna göre normal ve preeklamptik hastaların dağılımı Preeklampsi Öyküsü Normal Hafif preeklampsi 11 7 ( % 70 ) Ağır preeklampsi 3 ( % 30 ) Toplam 21 32

33 Ailede Hipertansiyon Öyküsü Erken Doğum Öyküsü Ölü Doğum Öyküsü 33 3 ( % 50 ) 3 ( % 50 ) ( % 50 ) ( % 50 ) TABLO 4 Preeklamptik gruptaki fibronektin değerlerinin kontrol grubu ile karşılaştırılması Normal Gebelik Preeklampsi p değeri N Fibronektin (mg/l) * TABLO 5 Eşik değer >0.36 gr/l Sens spes +LR -LR +PV -PV 57,9 92,2 7,38 0,46 73,3 85,5 (33,5-79,7) (81,1-97,8) 33

34 GRAFİK 1 ROC eğrisi 100 FN 1 80 Sensitivity Specificity GRAFİK 2 : Preeklamptik ve kontrol grubunda fibronektin düzeylerinin dağılımı 34

35 FN 1 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 >0,36 Sens: 57,9 Spec: 92,2 0,1 0,0 1 0 PRE 0: normal grup 1: preeklampsi gelişen grup GRAFİK 3 : Ölçüm haftasına göre fibronektin düzeyleri 0,9 0,8 0,7 0,6 FN 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0,0 19,0 19,5 20,0 20,5 21,0 21,5 22,0 22,5 23,0 23,5 24,0 Toplam_ölçüm_haftasi 1 TABLO 6 : Yaşa göre fibronektin değerleri Yaş Preeklamptik Normal P Toplam 35

36 Ortalama ± SD 20< ± n= ± n=13 35> ± 59,7 n=4 Ortalama ± SD 373 ± n= ± n= ± 97,39 n=5 0,867 6 <0.0001* * 9 TABLO 7 : Pariteye göre fibronektin değerleri Preeklampsi Ortalama ± SD Nullipar ± n=4 Multipar 424 ± n=15 Normal Ortalama ± SD ± n= ± n=52 P Toplam * 67 TABLO 8 : Risk faktörüne göre fibronektin değerleri 36

37 Preeklampsi öyküsü Preeklampsi Ortalama ± SD ± Normal Ortalama ± SD ± P 0,0106* 21 Toplam n=10 Aile öyküsü ± 147,53 n=6 Erken doğum 360 ± 1104,65 n= ± 99,77 n= ± 205,06 0,0010* Ölü doğum 404 n=1 n=2 n= n= * 5 TARTIŞMA 37

38 Preeklampsi açısından riskli gebelerin erken tanınması, tüm dünyada bu hastalığa bağlı komplikasyonların yol açtığı maternal-fetal mortalite ve morbiditeyi azaltacaktır. Erken tanı için tarama testlerinin kullanılması ile gebelerden hangilerinin daha dikkatli izlenmesi gerektiği, kimlere önleyici tedavilerin verileceği ayırt edilebilir. Bu şekilde hastalık ile komplike olmuş gebeliklere ait sonuçlar da düzeltilebilir. Bu amaçla düzenlediğimiz prospektif çalışmada yüksek risk grubu olarak kabul ettiğimiz sağlıklı, anamnezinde risk faktörü bulunan, normotansif gebelerden ikinci trimesterde antekübital venden alınan kan örneklerinde fibronektin değerlerini ölçtük. Çalışmamızı bu dönemde ölçülen fibronektin değerlerinin daha sonra ortaya çıkabilecek preeklampsiyi öngörebileceği hipotezi üzerine kurduk. Bir çok klinik ve biyokimyasal bulgu preeklampsi patogenezinde maternal vasküler endotelyal hücre hasarı hipotezini desteklemektedir (51,52). Fibronektin yüksek molekül ağırlıklı ekstrasellüler matriks glikoproteinleri ailesindendir. Endotel hücreleri başta olmak üzere diğer hücrelerden de salınır. Plazma fibronektin düzeyleri endotel hücre hasarının indikatörüdür. Bazı araştırmacılar plazma fibronektin düzeylerinin preeklampsi klinik bulguları oluşmadan önce yükseldiğini belirtirken (34), diğerleri bu yönde bulgular saptamamışlardır. Yirmi yıldan beri, total plazma fibronektin düzeyleri preeklampsinin erken tanısında dikkatleri üzerine çekmiştir. Lazarhick ve arkadaşları (53) fibronektin düzeylerinin preeklampsi klinik semptomları başlamadan yaklaşık 48 gün önce belirgin olarak arttığını bildirmişleridir. Bu çalışmada sensitivite % 94, spesifisite % 100 olarak 38

39 bulunmuştur. Bununla birlikte prediktif değerler ve sensitivite üzerinde geniş anlaşmazlıklar mevcuttur. Ballegeer ve arkadaşları (54) preeklampsinin ön görülmesinde yükselen plazma fibronektin değerlerinin kullanılabileceğini belirtmişler sensitiviteyi % 96, spesifisiteyi % 94 olarak belirtmişlerdir. Yine bu çalışmada hipertansiyon ve /veya proteinüri gelişmeden 2-4 hafta önce plazma fibronektin değerlerinin yükseldiğini rapor etmişlerdir. Bizim çalışmamızda, plazma fibronektin düzeyleri preeklampsi geliştirecek olan hastalarda preeklampsi geliştirmeyenlere göre istatitiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p:0.003). Paarlberg ve arkadaşları (55) preeklampsinin erken tanısında ölçülen fibronektin değerlerinin her trimesterde yüksek olduğunu belirtmişlerdir. İkinci trimesterde sensitivite % 69 spesifisite % 67, pozitif prediktif değer % 22 negatif prediktif değer % 94 olarak belirtilmiştir. Madazlı ve arkadaşları (56) yüksek riskli grup üzerinde yaptıkları fibronektinin preeklampsiyi ön görmedeki yeri konusundaki çalışmada sensitiviteyi % 64, spesifisiteyi % 86 olarak belirtmişlerdir. Dreyfus ve arkadaşları (57) gebelik haftasından itibaren 6 haftalık aralarla seri total plazma fibronektin değerlerini ölçmüşler. 25. gebelik haftasından terme kadar olan dönemde sensitivite % 37,5 olarak belirtmişlerdir. Spesifisite % 96,6 olarak rapor etmişlerdir. 39

40 Paternoster ve arkadaşları (58) gebelik haftasında total plazma fibronektin değerinin preeklampsiyi öngörmeyle ilgili yaptıkları çalışmada sensitivite % 90 spesifite % 65, pozitif prediktif değer % 20,9, negatif prediktif değer % 98,5 olarak belirtilmiştir. Gredmark ve arkadaşları (59) 26. gebelik haftasında fibronektin değerleri normalin 90. persantilinde olan gebelerde preeklampsi gelişme riskini % 6.2 ve daha fazla olarak belirtmişlerdir. Chavaria ve arkadaşlarına (60) göre, gebelerde preeklampsinin klinik bulguları oluşmadan önce, gebelik haftası gibi erken dönemlerde bile endotel hasarına ait bulgular izlenebilir. Bu bulgu olayın belki de gebelik öncesinde mevcut bulunan endotel hücre hasarına işaret etmektedir. Yakın zamana kadar yapılan çalışmalarda nullipar gebeler için preeklampsi insidansı % 2,2 ile 5,3 arasında değişirken, günümüzde bu oran % 3,7 olarak belirtilmektedir. Bir çalışmada nonproteinürik gestasyonel hipertansiyon oranı % 3,2 olarak bulunmuştur (61). Nonproteinürik gestasyonel hipertansiyonu olan gebelerin klinik gebelik sonucu normotansif gebelerden farklı bulunmamıştır. Preeklampsi geliştiren kadınlar daha düşük doğum ağırlıklı bebekler doğurmuşlar ki bu durum prematürite ve SGA durumları ile ilişkilendirilmiştir. Preeklampsinin tüm maternal organ sistemlerini etkileyerek vaskülo-endotelyal harabiyet ile doku perfüzyonunu azaltığı gösterilmiştir (62). Azalmış plasental perfüzyon fetal iyilik halini tehlikeye sokar. Bu nedenle preeklampsi gebelikte bakılması gereken 40

41 yüksek riskli bir durumdur ve gebelikteki hipertansif bozuklukların katı kurallar ile sınıflandırılması gerekir. Örneğin gebeliğin indüklediği hipertansiyon ile preeklampsinin ayırımında proteinürinin varlığı ya da yokluğu çok önemlidir. Buna karşın henüz elimizde preeklampsiyi önleyici bir tedavi mevcut değildir ve preeklampsiyi ön görecek, erken tanıyacak basit bir belirtece ihtiyaç vardır. Bu yüksek riskli populasyonun yakından takibini ve gelecekte önleyici tedavilerin erken dönemde profilaktik olarak kullanılabilmesini sağlar. Öte yandan çok düşük riskli populasyonun preeklampsi açısından takipten çıkarılabilmesine olanak verir. Obstetrik öykü ve aile öyküsü günümüzde preeklampsiyi tahmin etmede kullanılan parametrelerden bazılarıdır. Son zamanlarda Doppler ultrasonografi ile uterin arter kan akımı ölçüm taramaları preeklampsi tahmininde değer kazanmıştır (41,42). Mikroalbüminürinin gebelik haftaları arasındaki analizi preeklampsiyi ön görmede başarısız bulunmuştur (63). İkinci trimester ortasında yapılan rastlantısal kan basıncı ölçümleri de preeklampsiyi ön görmede başarısız bulunmuştur (61). Bir çalışmada antitrombin 3 düzeylerinde azalma preeklampsiyi ön görmede çok başarılı bulunmuş iken (64), bu bulgu diğer çalışmalarla desteklenmemiştir (54,65). Yükselen total plazma fibronektin ve cellüler fibronektin değerleri preeklampsiyi ön görmede geleceği parlak olarak gösterilmiştir. 41

42 Gredmark ve arkadaşlarının (59) yaptığı çalışmada gebelik yaşı arttıkça total plazma fibronektin değerlerinin arttığı ve bu artışın preeklamsi gelişen hastalarda, gestasyonel hipertansiyon gelişen hastalara göre anlamlı olarak yüksek olduğu bulunmuştur. Bu durum preeklampsideki fibronektin yüksekliğinin hipertansiyon nedenli olmadığının ve endotel hasarını yansıttığının muhtemel göstergesidir. Buna rağmen preeklampsi gelişen hastaların bazılarında fibronektin düzeylerinin düşük çıkması, fibronektinin proteolitik yıkımına ve tüketimine bağlanmıştır (66). Normal seyreden gebeliklerde de gebelik yaşı ile, preeklamptik hastalardaki kadar olmasa da, fibronektin düzeylerinde artış saptanmıştır. Bu da maternal koagülasyon sistemindeki homeostatik dengeyi sağlamakla görevli fibronektinin sahip olduğu antikoagülan etkiye bağlanmıştır (67). Bu antikoagülan etki fibronolizin hızlandırılması ve pıhtının fagositozunu kolaylaştırması şeklindedir. Madazlı ve arkadaşları (68,69) yaptıkları çalışmalarda fibronektin ile çeşitli sitokinleri değerlendirmişler ve hastalığın şiddetinin sitokinlerin düzeyi ile korele olduğunu belirtmişlerdir. Preeklampsi açısından yüksek riskli gurubun tanımlanabilmesine olanak sağlamak için gebeliğin yeterince erken safhalarında normalden sapma gösteren bir ölçümlenebilir değer olmalıdır. Preeklampsiye bağlı ortaya çıkan plasental patoloji en erken ikinci trimester başında gösterilmiştir. Bu nedenle tarama prosedürü bu dönemden sonrasını içine alacak şekilde olmalıdır (62). 42

43 Gredmark ve arkadaşları (59) yaptığı çalışmada 26, 30 ve 34. gebelik haftalarında fibronektin düzeylerini ölçmüşler ve ölçülen her haftadaki fibronektin düzeylerinin preeklampsi gelişen hastalarda yüksek olduğunu rapor etmişlerdir. Yine aynı çalışmada 26. haftada yapılan fibronektin düzey ölçümünün kesitsel analizinde kadınların % 25 inin % 2 den az preeklampsi geliştirme riskine sahip olduğunu, % 10 unun ise % 6 dan fazla preeklampsi geliştirme riskine sahip olduğunu göstermiştir. Öte yandan bu çalışmada 26. gebelik haftasında yapılan fibronektin ölçümleri normal populasyondaki gebelerde alınan sonuçlarla çakışmış ve bunun da testin kullanılabilirliğini kısıtladığını belirtmişlerdir. Aynı sonuçların 30 ve 34. haftalarda alınan değerler için de geçerli olduğunu rapor etmişlerdir. Yine bu çalışmada tekararlayan fibronektin ölçümlerinin, preeklampsiyi ön görmedeki sensitivitesi % 17 spesifisitesi % 97 olarak belirtilmiştir. Lockwood ve Peters (34) ve Taylor ve arkadaşlarının (35) yaptıkları çalışmalarda, ikinci trimester hücresel fibronektin değerlerinde normal gruplar ile benzer bulgular bulunması bu testin kullanılabilirliğini kısıtlamaktadır. Bu sonuçlar. Ancak Lazarchick ve arkadaşları (53), Ballegeer ve arkadaşlarının (54) yaptıkları çalışmalar ve bizim çalışmamız fibronektinin preeklampsi prediksiyonundaki yerini desteklemektedir. Bu şekilde birbirinden bu derece farklı çıkan sonuçlar, çalışma gruplarındaki hasta sayılarının, demografik özelliklerin, kriterlerin, çalışılan populasyondaki hastalık insidansındaki farklılıkları ile 43

44 açıklanabilir. İnsidans ile ilgili olarak Gredmark ve arkadaşlarının (59) grubunda preeklampsi insidansı % 3,7 olarak belirtilmiş, Ballegeer ve arkadaşları (54) 120 sağlıklı nullipar gebeyi incelemişler, bunlarında 17 tanesinde ( % 14,2) preeklampsi gelişmiş. Bizim risk grubu üzerinde yaptığımız çalışmada preeklampsi insidansı % 24,3 olarak saptanmıştır. Ballager ve arkadaşlarının (54) yaptığı çalışmada Taylor ve arkadaşları (35) ve Gredmark ve arkadaşlarının (59) yaptığı çalışmalarla çelişerek, hipertansiyon gelişen hastalarda proteinüri gelişen grup ile gelişmeyen grup arasında fibronektin düzeyleri arasında fark olmadığını belirtmişlerdir. Multivaryant analizlerde haftalar arasında ölçülen fibronektin değerlerinin preeklampsi prediksiyonunda istatistiksel yeri olduğu belirtilmiştir (59). Aynı zamanda tekrarlayan fibronektin ölçümleri kullanışlı bir tarama yöntemi değildir. Çünkü hem uygulaması zordur hem de erken başlangıçlı, hızlı ilerleyen preeklampsiyi gözden kaçırabilir. Bu nedenle biz tek ölçüm yaparak çalışmayı sürdürdük. Herhangi bir risk faktörü bulunmayan gebe populasyonundan yapılan Gredmark çalışmasında preeklampsi gelişmesi açısından yüksek risk grubuna giren gebelerin belirlenmesinde total plazma fibronektin değeri ölçümünün çok değerli olmadığı belirtilmiştir. Ancak bu çalışmada bile 26 gebelik haftasında yapılan ölçümdeki kesitsel analizde riski % 2 den az olan grup ile riski % 6 dan fazla olan grup ayırt edilebilmiştir (59). 44

45 Bizim çalışmamızda değerlendirmeye alınan 78 gebenin 19 tanesinde preeklampsi gelişmiş, preeklampsi gelişen grup ile gelişmeyen gruptaki fibronektin düzeyleri karşılaştırılmış, preeklampsi gelişen grupta fibronektin değeri istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Testin preeklampsi prediksiyonundaki yeri değerlendirilmiş hesaplanan eşik değeri temel alınarak sensitivite % 57.9; spesifisite % 92,2; pozitif prediktif değer % 73,3; negatif prediktif değer % 85,5 olarak bulunmuştur. Bu bilgiler ışığı altında çalışmamız, Lazarchick ve arkadaşları (53), Ballageer ve arkadaşları (54), Paalberg ve arkadaşları (55), Paternoster ve arkadaşlarının (55) yaptığı çalışmalar ile uyumlu bulunmuştur. Gredmark ve arkadaşlarının (59) risk grubu dışında yaptığı çalışmaların fibronektinin preeklampsi prediksiyonundaki gücünün zayıf olduğunu belirtmiş olması, bizim çalışmamız ve Madazlı ve arkadaşlarının (56) yaptığı çalışmalar gibi risk grubu üzerinde yapılan çalışmaların fibronektin ölçümünün prediktif gücünün yüksek olduğunu belirtmesi belki de fibronektinin risk grubu içerisinde preeklampsi prediksiyonunda daha değerli olduğunu düşündürmektedir Yaşa göre saptanan fibronektin değerleri preeklampsi saptanan grupta saptanmayan gruba göre 20 yaşın üstünde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Fibronektin değerlerini pariteye göre incelediğimizde, preeklampsi gelişen ve gelişmeyen gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Multipar grupta ise aynı konuda istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Risk faktörleri göz önünde bulundurularak yapılan fibronektin düzeyi değerlendirilmesinde, preeklampsi öyküsü, ailesinde hipertansiyon öyküsü ve ölü doğum 45

46 öyküsü olan gruplarda, preeklampsi gelişen grupta, gelişmeyen gruba göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yükseklik saptanmıştır. Erken doğum öyküsü olan grupta ise bu fark saptanmamıştır. Bu sonuçlara göre total plazma fibronektin düzeyinin, 20 yaşın üstünde, multiparlarda, preeklampsi öyküsü, ailede hipertansiyon öyküsü ve ölü doğum öyküsü olan hastalarda preeklampsiyi ön görme yeteneği daha fazla gibi görünmektedir. Çalışmamızda nullipar, 20 yaş altı, erken doğum öyküsü olan gebelerde ise fibronektin düzeyi ile preeklampsi prediksiyonu arasında anlamlı ilgi saptamamıştır.. Günümüzde kullanılan klinik ve laboratuar testlerinin preeklampsiyi ön görebilme yeteneği halen istenilen düzeyde değildir. Bu nedenle bazı belirteçler bir arada kullanılarak; örneğin uterin arter doppler ölçümleri ve plazma fibronektin ölçümü gibi; belirleyicilikte ve prognozu kestirebilmede daha sensitif ve spesifik sonuçlar alınacaktır. 46

PREEKLAMPSİ. Dr. Sadettin Güngör. Yeni ACOG Önerileri. Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Perinatal Merkezi İstanbul

PREEKLAMPSİ. Dr. Sadettin Güngör. Yeni ACOG Önerileri. Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Perinatal Merkezi İstanbul PREEKLAMPSİ Yeni ACOG Önerileri Dr. Sadettin Güngör Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Perinatal Merkezi İstanbul Plan Giriş Preeklamsinin önemi Preeklampsi araştırmaları Cemiyetler ve

Detaylı

26.09.2011. Preeklampsi. Prof Dr Rıza Madazlı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi. Preeklampsi Maternal Sendrom /Endotel Disfonksiyonu

26.09.2011. Preeklampsi. Prof Dr Rıza Madazlı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi. Preeklampsi Maternal Sendrom /Endotel Disfonksiyonu 26.9.11 Hipertansiyon (>14/ 9) ve Proteinüri ( >.3 g / 24-s) > gebelik hafta En sık medikal komplikasyon (%2-7) Prof Dr Rıza Madazlı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Maternal ve Perinatal Mortalite ve Morbidite

Detaylı

GEBELİKTE HİPERTANSİYON PREEKLAMPSİ TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ İNT.DR. GÖZDE ÖZTÜRK

GEBELİKTE HİPERTANSİYON PREEKLAMPSİ TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ İNT.DR. GÖZDE ÖZTÜRK GEBELİKTE HİPERTANSİYON PREEKLAMPSİ TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ İNT.DR. GÖZDE ÖZTÜRK CURRENT DİAGNOSİS AND TREATMENT NEFROLOJİ VE HİPERTANSİYON TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ, TÜRK JİNEKOLOJİ VE OBSTETRİK DERNEĞİ,.WARKING

Detaylı

Prof Dr Rıza Madazlı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı

Prof Dr Rıza Madazlı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Prof Dr Rıza Madazlı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Preeklampsi Hipertansiyon (>140/ 90) ve Proteinüri (>0.3 g / 24-s) > 20 gebelik hafta En sık medikal komplikasyon

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

PREEKLAMPTİK HASTALARDA ARTMIŞ İNSÜLİN SEVİYESİNİN KİLO ALIMI İLE İLİŞKİSİ

PREEKLAMPTİK HASTALARDA ARTMIŞ İNSÜLİN SEVİYESİNİN KİLO ALIMI İLE İLİŞKİSİ T.C. SAĞLIK BAKANLIGI ZEYNEP KAMİL KADIN VE ÇOCUK HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARASTIRMA HASTANESİ KLİNİK ŞEFİ: Op. Dr. VEDAT DAYICIOĞLU PREEKLAMPTİK HASTALARDA ARTMIŞ İNSÜLİN SEVİYESİNİN KİLO ALIMI İLE İLİŞKİSİ

Detaylı

Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi. Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı

Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi. Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Gebe ve Emziren Kadında Antihipertansif Tedavi Prof Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Konunun Önemi Gebelikte karşılaşılan en sık dahili sorun HİPERTANSİYON (Tüm gebeliklerin % 6-8 i) 1. Kronik

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012

Ektopik Gebelik. Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Ektopik Gebelik Doç. Dr. Şule Akköse Aydın U.Ü.T.F Acil Tıp AD ATOK - 2012 Sunum Planı Tanım Epidemiyoloji Patofizyoloji Klinik Tanı Ayırıcı tanı Tedavi Tanım Fertilize ovumun endometriyal kavite dışında

Detaylı

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ

PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ PERİTON DİYALİZİ HASTALARINDA AKIM ARACILI DİLATASYON VE ASİMETRİK DİMETİLARGİNİN MORTALİTEYİ BELİRLEMEZ Sami Uzun 1, Serhat Karadag 1, Meltem Gursu 1, Metin Yegen 2, İdris Kurtulus 3, Zeki Aydin 4, Ahmet

Detaylı

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Kahramanmaraş 1. Biyokimya Günleri Bildiri Konusu: Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Mehmet Aydın DAĞDEVİREN GİRİŞ Fetuin-A, esas olarak karaciğerde

Detaylı

11-14. GEBELİK HAFTALARINDA, RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ

11-14. GEBELİK HAFTALARINDA, RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ 11-14. GEBELİK HAFTALARINDA, RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ Prof. Dr. Sermet Sağol Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kadın Hast. ve Doğum AD Perinatoloji RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ PREEKLAMPSİ SGA (PE olmadan)

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

Olgu EKTOPİK GEBELİK. Soru 1. Tanım. Soru 3. Soru 2. 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce

Olgu EKTOPİK GEBELİK. Soru 1. Tanım. Soru 3. Soru 2. 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce Olgu EKTOPİK GEBELİK Dr. Mutlu Kartal AÜTF Acil Tıp AD Nisan 2010 23 yaşında bayan hasta pelvik ağrı yakınmasıyla geliyor. 5 gündür ağrısı var, SAT 1,5 ay önce Gebelik olabilir, vajinal spotting kanama

Detaylı

11-14 GEBELİK HAFTALARINDA, RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ

11-14 GEBELİK HAFTALARINDA, RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ 11-14 GEBELİK HAFTALARINDA, RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ Prof. Dr. Sermet Sağol Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kadın Hast. ve Doğum AD Prerinatoloji RİSKLİ GEBELİKLERİN ÖNGÖRÜSÜ SGA (PE olmadan) PREEKLAMPSİ

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM NEDİR? Nefrotik sendrom ; proteinüri (günde 3.5gr/gün/1.73 m2), hipoalbüminemi (

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ *Aysun Çakır, *Hanife Köse,*Songül Ovalı Güral, *Acıbadem Kadıköy Hastanesi GİRİŞ

Detaylı

Gebelikte diyabet taraması. Prof. Dr. Yalçın Kimya

Gebelikte diyabet taraması. Prof. Dr. Yalçın Kimya Gebelikte diyabet taraması Prof. Dr. Yalçın Kimya Gestasyonel diyabet İlk defa gebelik sırasında saptanan diyabet Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care 2010;33(Suppl 1):S62 9.

Detaylı

Birinci Basamakta Böbrek Hasarının Değerlendirilmesi Proteinüri; Kimde, Nasıl Bakılmalı, Nasıl Değerlendirilmeli?

Birinci Basamakta Böbrek Hasarının Değerlendirilmesi Proteinüri; Kimde, Nasıl Bakılmalı, Nasıl Değerlendirilmeli? Birinci Basamakta Böbrek Hasarının Değerlendirilmesi Proteinüri; Kimde, Nasıl Bakılmalı, Nasıl Değerlendirilmeli? Dr. İhsan ERGÜN Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Gerçek bir pozitiflik söz konusu mudur?

Detaylı

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması

hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması hs-troponin T ve hs-troponin I Değerlerinin Farklı egfr Düzeylerinde Karşılaştırılması Tuncay Güçlü S.B. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Biyokimya Bölümü 16-18 Ekim 2014, Malatya GİRİŞ Kronik

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Habib BİLEN Atatürk Üniversitesi Tıp fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı SUNU PLANI Örnek olgu

Detaylı

DOWN SENDROMU TARAMA TESTİ (1. TRİMESTER)

DOWN SENDROMU TARAMA TESTİ (1. TRİMESTER) DOWN SENDROMU TARAMA TESTİ (1. TRİMESTER) Diğer adları: İkili tarama testi, İkili test. Kullanım amacı: Fetüste Down sendromu ve trizomi 18 bulunma olasılığının ve bu hastalıklar için ileri inceleme yaptırma

Detaylı

Kötü Obstetrik Sonuç Prediksiyonunda Birinci Trimesterin Yeri

Kötü Obstetrik Sonuç Prediksiyonunda Birinci Trimesterin Yeri Kötü Obstetrik Sonuç Prediksiyonunda Birinci Trimesterin Yeri Prof. Dr. Mehmet Özeren T.C. Sağlık Bakanlığı İzmir Ege Doğumevi ve Kadın Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Türk Jinekoloji ve Obstetrik

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ

KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI (KOAH) TANIMI SINIFLAMASI RİSK FAKTÖRLERİ PATOFİZYOLOJİSİ EPİDEMİYOLOJİSİ ÖĞRENİM HEDEFLERİ KOAH tanımını söyleyebilmeli, KOAH risk faktörlerini sayabilmeli, KOAH patofizyolojisinin

Detaylı

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya SALTurk Çalışması Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması 22 Mayıs 2008 - Antalya Amaç Türkiye de günlük tuz alımını saptamak Sodyum alımı ve hipertansiyon ilişkisini araştırmak Kabul ve

Detaylı

T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI

T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI AĞIR PREEKLAMPSİDE VASKÜLER ENDOTELYAL BÜYÜME FAKTÖRÜ,SOLUBL FMS BENZERİ TİROZİN KİNAZ-1 VE ENDOTELİN DÜZEYLERİ VE BUNLARIN

Detaylı

GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI

GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve 10.Hafta ( 17-21 / 11 / 2014 ) GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ VE GEBE BAKIMI Slayt No: 11 GEBE MUAYENE YÖNTEMLERİ ve GEBE BAKIMI 2 Doğum öncesi bakım şu amaçlara yönelik

Detaylı

İlk Üç Ayda Plasenta Yetmezliğinin Öngörüsü. Doç. Dr. Halil Aslan İstanbul Kanuni Sultan Süleyman EAH Perinatoloji Kliniği

İlk Üç Ayda Plasenta Yetmezliğinin Öngörüsü. Doç. Dr. Halil Aslan İstanbul Kanuni Sultan Süleyman EAH Perinatoloji Kliniği İlk Üç Ayda Plasenta Yetmezliğinin Öngörüsü Doç. Dr. Halil Aslan İstanbul Kanuni Sultan Süleyman EAH Perinatoloji Kliniği Yetersiz plasental yapışma Prematür plasental ayrılma Roberts JM,CooperDW.Pathogenesisandgeneticsofpre-

Detaylı

MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ

MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ Mine SERİN 1, Ali CANSU 1, Serpil ÇELEBİ 2, Nezir ÖZGÜN 1, Sibel KUL 3, F.Müjgan SÖNMEZ 1, Ayşe AKSOY 4, Ayşegül

Detaylı

Kan Akımı. 5000 ml/dk. Kalp Debisi DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ VII. Dr. Nevzat KAHVECİ

Kan Akımı. 5000 ml/dk. Kalp Debisi DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ VII. Dr. Nevzat KAHVECİ MERKEZİ SİNİR SİSTEMİNİN İSKEMİK YANITI DOLAŞIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ VII Dr. Nevzat KAHVECİ Kan basıncı 60 mmhg nın altına düştüğünde uyarılırlar. En fazla kan basıncı 1520 mmhg ya düştüğünde uyarılır.

Detaylı

Prof.Dr.Babür Kaleli Pamukkale Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. 8.MFTP Kongresi 11-14 Ekim 2012 İstanbul

Prof.Dr.Babür Kaleli Pamukkale Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. 8.MFTP Kongresi 11-14 Ekim 2012 İstanbul Prof.Dr.Babür Kaleli Pamukkale Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. 8.MFTP Kongresi 11-14 Ekim 2012 İstanbul Tiroid Hastalıkları Gebelerin %2-3 ünde tiroid disfonksiyonu var Gebelik tiroid fonksiyonlarını

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

PULMONER EMBOLİ TANISINDA

PULMONER EMBOLİ TANISINDA PULMONER EMBOLİ TANISINDA KARDİYAK BELİRTE AKDENİZ ÜNİVERSİTES TESİ TIP FAKÜLTES LTESİ ACİL L TIP ANABİLİM M DALI Dr. İlker GÜNDG NDÜZ 12-01 01-2010 ÖZET PE tanısı koymak veya onaylamak; Kısa vadeli prognoz

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM. Dr. Ferruh N. Ayoğlu. Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOĞUM ÖNCESİ BAKIM Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sevmek güzel şey delikanlım, l sev bakalım. Madem ki kafanın içerisinde ışıklı bir karanlık var, benden izin sana sev sevebildiğin kadar. Yaşanan her 1 dakika da:

Detaylı

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI Kronik böbrek hastalığı-tanım Glomerül filtrasyon hızında (GFH=GFR) azalma olsun veya olmasın, böbrekte

Detaylı

HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI

HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI HEMODİYALİZ HASTALARINDA VOLÜM DURUMUNUN VÜCUT KOMPOZİSYON MONİTÖRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRILMASI SERKAN YILDIZ¹, REMZİ DÜNDAR², ÖMÜR KURU², FERCEM ERBAY², FATİH KILIDz,

Detaylı

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI Hipertansiyon (HT) çağımızın en önemli sağlık sorunu olup mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Türkiye de de tüm

Detaylı

Rekürren Gebelik. Ultrasonografi. 20mm. Spontan abortuslarda muhtemel nedenler. 14mm. başvurular kanamalardır Gebeliklerin %25 inde.

Rekürren Gebelik. Ultrasonografi. 20mm. Spontan abortuslarda muhtemel nedenler. 14mm. başvurular kanamalardır Gebeliklerin %25 inde. Rekürren Gebelik Kayıplar plarında Ultrasonografi Prof Dr Ali ERGÜN GATA Maternal Fetal Tıp (aergun@gata.edu.tr) Antalya, 2007 28 haftadan önce tüm t m acil obstetrik başvurular vuruların n büyük b k nedeni

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış

Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış Prof. Dr. A. Tuncay Demiryürek Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Farmakoloji Anabilim Dalı TFD-Trabzon Ekim 2007 Endotel Endotel tabakası, - fiziksel bariyer

Detaylı

4 Boyutlu ultrasonla normal ve riskli gebeliklerdeki fetal davranışın belirlenmesi DOÇ.DR. ALİN BAŞGÜL YİĞİTER

4 Boyutlu ultrasonla normal ve riskli gebeliklerdeki fetal davranışın belirlenmesi DOÇ.DR. ALİN BAŞGÜL YİĞİTER 4 Boyutlu ultrasonla normal ve riskli gebeliklerdeki fetal davranışın belirlenmesi DOÇ.DR. ALİN BAŞGÜL YİĞİTER NORMAL GEBELİKTE FETAL DAVRANIŞ Fetusun gözlenebilen aksiyonu veya dış uyarana verdiği reaksiyondur.

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

Gebelik,Hipertansiyon. Dr. Rahmi YILMAZ

Gebelik,Hipertansiyon. Dr. Rahmi YILMAZ Gebelik,Hipertansiyon Dr. Rahmi YILMAZ Gebelik ve Hipertansiyon 10 gebeden bir tanesinde karşımıza çıkan bir komplikasyon: HİPERTANSİYON Anti-hipertansif tedavi protokolleri gebe olmayan erişkinlerden

Detaylı

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ İdrar oluşturmak... Üriner sistemin ana görevi vücutta oluşan metabolik artıkları idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırmak ve sıvı elektrolit dengesini korumaktır. Üriner

Detaylı

Homeostaz. Pıhtılaşma Sisteminin Fizyolojisi ve Farmakolojik Modülasyonu. Serin proteaz 27.09.2014

Homeostaz. Pıhtılaşma Sisteminin Fizyolojisi ve Farmakolojik Modülasyonu. Serin proteaz 27.09.2014 Homeostaz Pıhtılaşma Sisteminin Fizyolojisi ve Farmakolojik Modülasyonu Dr. M. Cem Ar İç Hastalıkları Anabilim Dalı Hematoloji Bilim Dalı Yaşamın devamını sağlamak için organizmanın düzenleyici sistemler

Detaylı

Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi

Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi Postpartum kanama nedenleri, insidansı ve Türkiye mortalitesi Dr. D. Haluk Dervişoğlu Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Birincil doğum sonu kanama gözle saptanan,

Detaylı

86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir?

86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir? 86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir? A) Angajman B) Pelvik girimden geçiş C) Orta pelvise giriş D) Pelvik çıkım düzlemine giriş E) Omuz

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

Op.Dr. Meryem Hocaoğlu Prof. Dr. Atıl Yüksel Prof. Dr. Cem Batukan 10/11/2013

Op.Dr. Meryem Hocaoğlu Prof. Dr. Atıl Yüksel Prof. Dr. Cem Batukan 10/11/2013 Op.Dr. Meryem Hocaoğlu Prof. Dr. Atıl Yüksel Prof. Dr. Cem Batukan 10/11/2013 İntrauterin adezyonlar (IUA), ilk olarak 1894 de Fritsch tarafından tarif edilmiştir. 1946 da Joseph G. Asherman, yayınladığı

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

PCOS ve GEBELİK KOMPLİKASYONLARI. Prof. Dr. Nazan Başak Yıldırım Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D.

PCOS ve GEBELİK KOMPLİKASYONLARI. Prof. Dr. Nazan Başak Yıldırım Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. PCOS ve GEBELİK KOMPLİKASYONLARI Prof. Dr. Nazan Başak Yıldırım Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. PCOS hiperandrojenism, anovulasyon, overde polikistik görünüm Obezite

Detaylı

PREEKLAMPSİ ETİYOLOJİSİNDE PATERNAL ETKİ

PREEKLAMPSİ ETİYOLOJİSİNDE PATERNAL ETKİ T.C. Sağlık Bakanlığı Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği Klinik Şefi Op. Dr. Vedat DAYICIOĞLU PREEKLAMPSİ ETİYOLOJİSİNDE PATERNAL

Detaylı

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi? ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE FARMAKODİNAMİK FARKLILIKLAR 17.12.2004 ANKARA Prof.Dr. Aydın Erenmemişoğlu ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE 2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru

Detaylı

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü Tip 1 diyabete giriş Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü ENTERNASYONAL EKSPER KOMİTE TARAFINDAN HAZIRLANAN DİABETİN YENİ SINIFLAMASI 1 - Tip 1 Diabetes

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

Prof.Dr.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 2006-2007 Eğitim yılı

Prof.Dr.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 2006-2007 Eğitim yılı ASİT Prof.Dr.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı 2006-2007 Eğitim yılı Ders programı Asitin tanımı Fizik muayene bulguları Asit miktarının ifadesi Asit yapan nedenler Asitli hastada ayırıcı tanı

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

genellikle böbrek yetmezliği göstergesi preanalitik hata kaynakları çok sağlıklı değerlendirme için

genellikle böbrek yetmezliği göstergesi preanalitik hata kaynakları çok sağlıklı değerlendirme için Kreatinin yüksekliği genellikle böbrek yetmezliği göstergesi olarak bilinir ama birçok testte olduğu gibi farklı hastalıkların da tanısında kullanılır ve testi etkileyen faktörler yine her testte olduğu

Detaylı

Karaciğer laboratuvar. bulguları. Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 5.Yarıyıl

Karaciğer laboratuvar. bulguları. Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı. 5.Yarıyıl Karaciğer ve safra yolu hastalıklar klarında laboratuvar bulguları Prof.Dr.Abdullah.Abdullah SONSUZ Gastroenteroloji Bilim Dalı 5.Yarıyıl 2006-2007 2007 eğitim e yılıy Karaciğer ve safra yolu hastalıklarında

Detaylı

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Perinatal dönemde herpesvirus geçişi. Virus Gebelik sırasında Doğum kanalından Doğum

Detaylı

Hipertansiyon Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar-2014. Dr. Mehmet KANBAY Nefroloji B.D. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi

Hipertansiyon Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar-2014. Dr. Mehmet KANBAY Nefroloji B.D. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hipertansiyon Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar-2014 Dr. Mehmet KANBAY Nefroloji B.D. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Kontrolsüz Hipertansiyonun Bedeli SVO geçiren hastaların.. J Rendon et al.,

Detaylı

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU...

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU... EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz...iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xv Şekiller

Detaylı

BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu

BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu BİRLEŞİK PRENATAL TARAMA TESTLERİ Dr. Alev Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu Prenatal tarama testleri kavramları Tarama testi: Normal vakalarda anormal sonuçlar, hasta vakalarda normal sonuçlar elde edilebilir.

Detaylı

Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar

Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar Gestasyonel Diyabet: Anne ve Fetusta Kısa ve Uzun Dönem Sonuçlar Prof. Dr. Lemi İbrahimoğlu İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Perinatoloji Bilim Dalı Gestasyonel Diyabetes

Detaylı

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader OLGU 1 İkinci çocuğuna hamile 35 yaşında kadın gebeliğinin 6. haftasında beş yaşındaki kız çocuğunun rubella infeksiyonu geçirdiğini öğreniyor. Küçük

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

Can AKAL, Sinem Ayşe DURU, Barış OLTEN. Danışman: Filiz YANIK ÖZET

Can AKAL, Sinem Ayşe DURU, Barış OLTEN. Danışman: Filiz YANIK ÖZET 50 GRAM GLUKOZ YÜKLEME TESTİ ANORMAL, 100 GRAM ORAL GLUKOZ TESTİ NORMAL OLAN GEBELERİN MATERNAL ÖZELLİKLER VE GEBELİK SONUÇLARI AÇISINDAN NORMAL GEBELER VE GESTASYONEL DİYABETİK HASTALAR İLE KARŞILAŞTIRILMASI

Detaylı

TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ

TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ KLİNİK Bağışıklık sistemi sağlam kişilerde akut infeksiyon Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde akut infeksiyon veya

Detaylı

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ 2009-2010,Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin amacı Eritrositlerin yapısal özellikleri Fonksiyonları Eritrosit yapımı ve gerekli maddeler Demir metabolizması Hemoliz Eritrosit

Detaylı

Su/Sıvı Tüketmeli? Dr. Rengin ELSÜRER AFŞARŞ

Su/Sıvı Tüketmeli? Dr. Rengin ELSÜRER AFŞARŞ Kronik Böbrek Hastası Ne Kadar Su/Sıvı Tüketmeli? Dr. Rengin ELSÜRER AFŞARŞ Hipertansiyon i Diyabet Nefrotoksinler Kilo kontrolü Su/sıvı tüketimi Clin J Am Soc Nephrol. 6: 2558-2560, 2011. Doktorum bana

Detaylı

ACOG Diyor ki! GEBELİKTE HİPERTANSİYON. Özeti Yapan: Dr. Namık Demir

ACOG Diyor ki! GEBELİKTE HİPERTANSİYON. Özeti Yapan: Dr. Namık Demir ACOG Diyor ki! GEBELİKTE HİPERTANSİYON Özeti Yapan: Dr. Namık Demir Gebeliğin hipertansif hastalıkları, dünya genelinde gebeliklerin %10 kadarını komplike eder ve maternal ve perinatal mortalite ve morbiditenin

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler PSİKOLOJİ DE Besinsel Destekleyiciler 3 Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalıktan Korunmanın Çarelerini Öğrenmektir. Çarelerini Öğrenmektir. Hipokrat Hipokrat 4 Bugünün bilgilerine

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna

Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna Ameliyat Riskinin Değerlendirilmesinde Akciğer Kapasitesi Akif Turna Ameliyatın Riski Ameliyatın Riski Major akciğer ameliyatı yapılacak hastalarda risk birden fazla faktöre bağlıdır. Ameliyatın Riski

Detaylı

CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı?

CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı? CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı? Maternal inf.tanısı Fetal inf.tanısı Yenidoğan inf.tanısı Bir test sonucunun doğru yorumlanabilmesi, testin tanı doğruluğunun bilinmesi

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek

Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek 2 Egzersiz programına başlamadan önce bireyin aşağıdaki değerlendirmesinin

Detaylı

NEFRİTİK SENDROMLAR. Dr.LATİFE ERDOĞAN Ekim 2013

NEFRİTİK SENDROMLAR. Dr.LATİFE ERDOĞAN Ekim 2013 NEFRİTİK SENDROMLAR Dr.LATİFE ERDOĞAN Ekim 2013 NEFRİTİK SENDROM NEDİR? Akut böbrek yetmezliği bulguları ile gelen bir hastada gross hematüri, varsa tanı nefritik sendromdur. Proteinürü

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

Universitäts-Frauenklinik Essen

Universitäts-Frauenklinik Essen Universitäts-Frauenklinik Essen Prenatal ve Fetal Tıp Merkezi 1. Seviye Perinatoloji Merkezi Sayın meslektaşım, Sevgili ebeveynler, Üniversitemizin prenatal tıp polikliniği sizlere fetal tıbbın gerektirdiği

Detaylı

Sema DOĞU, Kader KOÇ, Zeynep ASLAN, Serpil TÜRKER, Nur İHTİYAR GİRİŞ

Sema DOĞU, Kader KOÇ, Zeynep ASLAN, Serpil TÜRKER, Nur İHTİYAR GİRİŞ ÖZEL BİR SAĞLIK KURULUŞUNA BAŞVURAN GEBE KADINLARDA SİGARA KULLANIMI İLE İLGİLİ VERİLEN EĞİTİMİN ANNE BEBEK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ İLE İLGİLİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 13-16 Ekim 2011 de 2. Ulusal

Detaylı

PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr.Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu

PRENATAL TARAMA TESTLERİ. Dr.Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu PRENATAL TARAMA TESTLERİ Dr.Murat Öktem Düzen Laboratuvarlar Grubu Riskler Down sendromu 1/800 Spina bifida 1/1800 Anensefali 1/1800 Trizomi 18 1/3800 Omfalosel 1/6000 Gastroşizis 1/10000 Türkiye de her

Detaylı

9. BÖLÜM. PREEKLAMPSİ ve EKLAMPSİ

9. BÖLÜM. PREEKLAMPSİ ve EKLAMPSİ 9. BÖLÜM GEBELİK DÖNEMİNİN HİPERTANSİYONLA İLİŞKİLİ HASTALIKLARI PREEKLAMPSİ ve EKLAMPSİ Gebelik döneminde ortaya çıkan hipertansiyon ve hipertansiyonla birlikte seyreden diğer hastalık tabloları, maternal

Detaylı

TEŞHİS İLİŞKİLİ GRUPLAR VERİLERİNİN İSTATİSTİKSEL ANALİZİ

TEŞHİS İLİŞKİLİ GRUPLAR VERİLERİNİN İSTATİSTİKSEL ANALİZİ TEŞHİS İLİŞKİLİ GRUPLAR VERİLERİNİN İSTATİSTİKSEL ANALİZİ Bilindiği üzere, Teşhis İlişkili Gruplar (İngilizce DRG) hastaların klinik ve maliyet verilerinin kullanılarak gruplandırılmasını ve benzer hastalıkların

Detaylı

11-14. HAFTA TARAMASINDA SERUM SOLUBLE CD40 LİGAND KONSANTRASYONU ÖLÇÜLMESİNİN PREEKLAMPSİ ÖNGÖRÜSÜNDEKİ YERİ

11-14. HAFTA TARAMASINDA SERUM SOLUBLE CD40 LİGAND KONSANTRASYONU ÖLÇÜLMESİNİN PREEKLAMPSİ ÖNGÖRÜSÜNDEKİ YERİ T.C SAĞLIK BAKANLIĞI SÜLEYMANİYE KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ 11-14. HAFTA TARAMASINDA SERUM SOLUBLE CD40 LİGAND KONSANTRASYONU ÖLÇÜLMESİNİN PREEKLAMPSİ ÖNGÖRÜSÜNDEKİ YERİ

Detaylı

Akut Apandisit Tanısal Yaklaşımlar

Akut Apandisit Tanısal Yaklaşımlar Apandisit; Akut Apandisit Tanısal Yaklaşımlar Dr. Selcan ENVER DİNÇ ACİL TIP ABD. 09.03.2010 Acil servise başvuran karın ağrılı hastalarda en sık konulan tanılardan bir tanesidir. Apandektomi dünya genelinde

Detaylı

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları

doğrudur? Veya test, sağlıklı dediği zaman hangi olasılıkla doğrudur? Bu soruların yanıtları DÖNEM III HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-BİYOİSTATİSTİK-TIP TARİHİ VE ETİK Ders Kurulu Başkanı : Prof. Dr. Günay SAKA TANI TESTLERİ (30.04.2014 Çrş. Y. ÇELİK) Duyarlılık (Sensitivity) ve Belirleyicilik (Specificity)

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Sayı : B100AÇS0120000/2600-9216/3238 Konu : Gebelerde Demir Destek Programı Uygulaması 29.09.2005 GENELGE 2005/147 Gebelikte meydana

Detaylı

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır.

1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk hastalara detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 1 / 5 1. Amaç: Bu talimat, UÜ-SK ya başvuran çocuk a detaylı tıbbi değerlendirme yapılmasına yönelik bir sistem oluşturmayı amaçlamaktadır. 2. Kapsam: Bu talimat çocuk ın değerlendirilmesine ilişkin faaliyetleri

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı