Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi"

Transkript

1 M. H. Özsoy, L. Altýnel, K. Baþarýr, A. T. Çavuþoðlu, V. E. Dinçel Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi M. Hakan Özsoy*, Levent Altýnel**, Kerem Baþarýr***, A. Turgay Çavuþoðlu*, V. Ercan Dinçel* Giriþ Romatoid artrit en sýk görülen inflamatuar eklem hastalýðý olarak, dünya nüfusunun %1'ini etkilemektedir. (1) Romatoid artrit (RA) dünyanýn hemen her bölgesinde görülmekle beraber, prevelansý toplumlar arasý farklýlýklar göstermektedir. A.B.D. ve Kanada da kadýnlarda romatoid artrit prevalansý %1 civarýnda olup, erkeklerden 3-4 kat daha sýktýr. (2,3,4) Literatürde Çin'in Kinmen adasýnda romatoid artrit insidansý %0.3 iken, Arizona'daki Pima yerlilerinde %5.3 gibi yüksek insidanslar da yayýnlanmýþtýr. (5) 847 Aborjin üzerinde yapýlan bir çalýþmada ise, hiç romatoid artrit vakasý görülmemiþtir. (6) Merkez ve Güney Avrupa da prevalans %0.5 ile %1 arasýnda iken, Kuzey Avrupa'da daha yüksektir. (7,8) Ýsveç te Goteborg' da 79 yaþýndaki popülasyonda romatoid artrit prevalansý %10'dur. (9) Ýnsidans oranlarý her iki cinste yaþla beraber artýþ göstermektedir. 35 yaþýn altýndaki popülasyonda %0,3 iken, 65 yaþ üzerinde %10' dur. Ancak yeni insidans çalýþmalarý son yýllarda bir düþüþ göstermektedir. Ýngiltere ve Gallerde yapýlan bir nüfus çalýþmasýnda kadýnlarda yýllýk romatoid artrit insidansý 1970 ile 1972 ve 1980 ile 1981 yýlllarý arasýnda her 1000 kiþi/yýla göre yýlda 3.3 olgudan 2.6 olguya düþmüþtür. Bu bulgular son on yýl içerisinde kadýnlarda romatoid artrit insidansýnýn azaldýðýný göstermektedir. (10) * S.B. Ankara Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi, 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniði, Ankara, Uzman Dr. ** Afyon Kocatepe Üniversitesi, Ortopedi ve Travmatoloji AD, Afyonkarahisar, Yrd. Doç. Dr. *** Hakkari Devlet Hastanesi, Ortopedi ve Travmatoloji Kl, Hakkari, Uzman Dr. 1. Etiyoloji: Romatoid artrit etiyolojisi henüz tam olarak açýklýða kavuþmuþ deðildir. Tek baþýna veya birlikte, romatoid artrit etiyolojisinde rol oynayan birçok mekanizma vardýr. Romatoid artrit için risk faktörlerini belirlerken çevresel ve genetik faktörler göz önünde bulundurulmalýdýr. Sigara içimi romatoid artrit etiyolojisinde rol oynayan kanýtlanabilmiþ tek çevresel faktör olarak saptanmýþtýr. (11) Hastalýk sürecinde etiyolojik faktörler çeþitli aþamalarda rol oynarlar. Bu faktörlerin sinovitin indüksiyonu kadar premorbid dönemde de etkili olmalarý muhtemeldir. Genetik olmayan faktörler büyük ihtimalle artrit oluþumunu tetikleyen baþlangýç uyarýsýný (artritojenik uyarý) yaparlar. Oysa genetik faktörler hastalýðýn nihai görünüþünü belirler. Hastalýk kendiliðinden sýnýrlý, kronik veya eroziv olabilir. Romatoid artritte genetik faktörlerin %15 oranýnda, genetik olmayan faktörlerin ise %85 oranýnda etkili olduðu tahmin edilmektedir. (12) a. Genetik Romatoid artrit hastalýðýnýn oluþumunda birçok genetik faktörün riski belirlediði düþünülmektedir. Monozigotik ikizlerde romatoid artrit oluþmasýnýn relatif riski, akrabalýk iliþkisi olmayanlara göre 12 ile 65 kat daha fazladýr. Oysa genlerinin %50 kadarýný paylaþan dizigotik ikizlerde sadece 2-17 kat bir risk artýmý söz konusudur. Bu fark romatoid artrit geliþimindeki genetik temele iþaret etmektedir. (7,12) Bugüne kadar risk faktörü olarak en iyi belirlenmiþ olan gen HLA (Human Leukocyte Antigen - Ýnsan Lökosit Antijeni)'dýr. HLA genleri immün sistemde antijenlerin T hücrelerine sunulmasý ve bu hücrelerin aktivasyonlarýnda rol oynarlar. Ayrýca matür olmayan T hücrelerinin Timustaki seleksiyonunu da düzenlerler yýlýnda yapýlan bir çalýþmada, HLA-DR ve romatoid artrit arasýnda bir genetik baðlantý tespit edilmiþtir. (13) Bu çalýþmada HLA-DR4 romatoid artrit hastalarýnda %70 oranýnda pozitif iken kontrol hasta grubunda %28 oranýnda pozitift olarak bulunmuþ ve sonuç olarak HLA- DR4 pozitif kiþilerde romatoid artrit oluþumu için relatif riskinin 4-5 kat belirtilmiþtir. (13) Ancak yeni çalýþmalarda HLA ve romatoid artrit arasýndaki iliþkinin hastalýðýn geliþiminden ya da diðer bir deyiþle sinovite olan yatkýnlýðýndan çok, hastalýðýn þiddeti ve kronikliðe gidiþ eðilimi ile iliþkili olduðu gösterilmiþtir. Örneðin HLA DRB1 pozitif hastalarda romatoid artritin daha ciddi bir formu olan Felty's sendromu geliþme riski daha yüksektir. (14) 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 101

2 Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi b. Ýmmün Sistem (Baðýþýklýk Sistemi) Sinoviumun lenfositik infiltrasyonu, dolaþýmdaki immün kompleksler (klasik romatoid faktör antikorlarý gibi) ve lenfositlerin poliklonal aktivasyonlarý immün sistemdeki anormal bir aktiviteye iþaret ederler. T hücreleri, B hücreleri, makrofaj benzeri hücreler, mast hücreleri ve endotelyal hücreler, romatoid artritli hastanýn inflamatuvar sinoviasýnda bulunur. T hücreleri, makrofaj ve makrofaj benzeri hücreler olan antijen-sunan-hücrelerin yüzeylerinde bulunan antijeni tanýrlar. (Resim 1) Resim 2: T hücresi ve RA arasýndaki iliþki. Resim 1: T Hücre ile antijen sunan hücre arasýndaki iliþki. T hücrelerinin romatoid artrit patogenezinde kritik önemi vardýr. Romatoid artrit patogenezini açýklayan bir hipotezde; romatoid artritin antijenler tarafýndan yürütülen ve T hücre baðýmlý bir hastalýk olduðu ve inflamatuar olaylarýn CD4+ T hücrelerinin sinoviyal dokudaki antijenleri tanýmalarý sonucu baþlatýldýðý öne sürülmüþtür. Ancak farklý romatoid artrit hastalarýnýn sinoviyalarýnda özel ve ortak bir antijene rastlanmamýþtýr. (15) Baþka bir hipotezde ise bir lenfoproliferasyonun anomalisi ile periferik tolerans mekanizmasýnýn bozulmasý ve sonuçta T hücre homeostazýndaki bozulmanýn hastalýðý tetiklediði öne sürülmüþtür. (16) Buna göre romatoid artrit hastalarýnda immün sistem, kendi kendine aktivite kazanan fazla sayýda fonksiyone T hücresi içermektedir. (Resim 2) c. Enfeksiyöz Ajanlar Romatoid artritin olasý mikrobiyal patogenezi için iki hipotez ortaya konmuþtur. Ýlkinde, enfeksiyöz organizma hastalýðýn sadece erken evresinde mevcut olup daha sonra immün sistem tarafýndan ortadan kaldýrýlmaktadýr. Ancak bir kez uyarýldýktan sonra immün sistem cevabý artmakta ve eklem içerisinde bulunan baþka "kendi" antijenlerine yönelmektedir. Ýkinci hipotezde ise, eklem içerisindeki uzun süreli enfeksiyon doku hasarýna neden olan kronik inflamasyona yol açmaktadýr. Romatoid artrit geliþimini enfeksiyöz ajanlarýn tetiklediði fikri uzun süre incelenmiþ ancak epidemiyolojik çalýþmalar sonucu enfeksiyonlarýn romatoid artrit geliþiminde major bir rolü gösterilememiþtir. (17) Ancak sinoviyal dokudaki bakteriyel DNA'nýn saptanmasýný saðlayan PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu) teknikleri, romatoid artritli hastalarýn sinovyal hücrelerinde yüksek oranda baþlýca deri ve mukozal orijinli olmak üzere bakteriyel nükleotid dizilerinin bulunduðunu saptamýþtýr. (18) Mycoplasma gurubu mikroorganizmalarý tespit etmek için yapýlan DNA araþtýrmalarý ise negatif sonuç vermiþ ve bu organizmalarýn romatoid artrit etiyolojisinde rol oynadýðýna dair herhangi bir kanýt bulunamamýþtýr. (19) B-lenfositlerinin poliklonal bir aktivatörü olan Epstein-Barr virüsü (EBV), romatoid artrit patogenezinde indirek olarak suçlanmýþtýr. RA hastalarýndan alýnan boðaz çalkalama suyunun incelemelerinde yüksek oranda EBV içeriði bulunmuþtur. Ayrýca kontrol hastalarý ile karþýlaþtýrmalý olarak yapýlan kan incelemelerinde RA hastalarýnda, virüs tarafýndan enfekte edilmiþ çok sayýda B-lenfosit, EBV antijenlerine karþý geliþmiþ fazla miktarda antikor ve anormal EBV-spesifik sitotoksik T hücre 102 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4

3 M. H. Özsoy, L. Altýnel, K. Baþarýr, A. T. Çavuþoðlu, V. E. Dinçel yanýtý gözlenmiþtir. (20) Ayrýca romatoid artrit hastalarýnda T-hücrelerinin EBV ile enfekte B-hücrelerini temizlenmesinde problem olduðu tespit edilmiþtir. Yakýn dönemde yapýlmýþ olan bir çalýþmada, romatoid artrit hastalarýnda periferik kanda gerçek zamanlý PCR'la yapýlan incelemede artmýþ EBV yükünün olduðu saptanmýþtýr. (21) Romatoid artritte parvovirüslerin rolü de aydýnlatýlabilmiþ deðildir. (22, 23) Bazý çalýþmalarda erken RA saptanan hastalarýn serumlarýnda yüksek serum anti-parvovirus B19 seviyeleri gözlendiði ve bu seviyelerin semptomlarýn baþlangýcýndan sonra 8 ay kadar yüksek kaldýðý saptanmýþtýr. PCR incelemesi ile de romatoid artrit hastalarýnýn %75'inde sinoviyal dokuda B19 genleri tespit edilmiþtir. (22) Ancak baþka bir çalýþmada; serum, sinoviyal sývýdan izole edilen hücreler ve sinoviyal sývýda PCR uygulanmýþ ve enzim immunoassay tekniði ile B19'a karþý antikorlar araþtýrýlmýþtýr. Erken dönem RA olan 65 hastada sinoviyal sývýda parvoviral DNA bulunduðuna dair bir kanýt elde edilememiþtir. (23) Bu nedenle RA patogenezinde parvovirus B19 un rolüne dair açýk bir yorumda bulunulamamaktadýr. Lentovirüsler, retrovirüslerin bir alt familyasý olup, keçi ve koyunlarda deformite yapan artrit nedenidirler. Bu enfeksiyonun patogenezinde, virüsle enfekte monositlerin sinoviuma migrasyonu ve sitokin üretimi sonucunda lenfosit birikimi sonunda artrite neden olmasý vardýr. Bu virüs monositin içerisinde saklanýr ve saptanmadan baþka yerlere transfer olabilir. Lentoviral enfeksiyonlarýn yayýlým ve devamlýlýðýný, kýsýtlanmýþ viral ekspresyon mekanizmasý açýklamaktadýr. (24) Sonuç olarak virüsler genetik olarak duyarlý kiþilerde artriti tetikleyici görev yapabilirler. Etken olan virüsün karakteri, lentovirüslere benzer þekilde ve hücre içerisinde kýsýtlanmýþ ekspresyonu olan ve organizmanýn savunma mekanizmalarýndan etkin olarak saklanabilen yapýda olmalýdýr. d. Cinsiyet, Yaþ ve Gebelik RA kadýnlarda baskýn olan kronik inflamatuar hastalýklardan biridir. Kadýnlar erkeklerden 3 kat daha fazla etkilenirler. Bu farkýn nedeni açýk deðildir ancak kadýn hormonlarýnýn immün sistem üzerindeki uyarýcý etkisine baðlý olduðu düþünülmektedir. (25) Gebelik ve oral-kontraseptiflerin romatoid artirt geliþimde koruyucu etkisi vardýr. (26) Silman ve ark.'larý hastalýðýn baþladýðý dönemleri incelemiþ olup, gebelik sýrasýnda baþlangýç insidansýnda azalma ve doðum sonrasý ilk 3 ayda ise artma tespit etmiþlerdir. (27) Bu bulgular romatoid artritli hastalarda gebelik sýrasýnda semptomlarda baskýlanma ve (25, 28) doðum sonrasý dönemde artýþla uyumludur. Duyarlý kadýnlarda ilk gebelikten sonra gözlenen artmýþ risk hormonal deðiþimlere veya fetusun paternal HLA antijenlerine baðlý olabilir. (27) Doðum sonrasýndaki artmýþ risk, emzirme döneminde artmýþ olan prolaktin hormonunun etkisi ile de açýklanmaktadýr. (29, 25) Bu durum proinflamatuar bir hormon olan prolaktinin artmýþ seviyesine veya prolaktine karþý artmýþ yanýta baðlý olabileceði düþünülmektedir. (29) Çocuk sahibi olmamanýn (nulliparite) romatoid artrit için risk faktörü olduðu gösterilmiþtir. (4) Çocuk sahibi olmayan ve oral kontraseptif kullanmayan kadýnlarýn, doðum yapmýþ ve oral kontraseptif kullanan kadýnlara göre romatoid artrit için dört kat artmýþ risk taþýdýklarý saptanmýþtýr. Bu nedenle östrojen içeren oral kontraseptifler hastalýðýn baþlangýcýný yada seyrini etkilemekte ve bu durum da östrojen hormonun hastalýk patogenezinde rolü olduðunu düþündürmektedir. (25) Üreme faktörleri ile hormon tedavisinin romatoid artritle iliþkisini inceleyen prospektif kohort çalýþmada 55 ve 69 yaþlarý arasýndaki kadýnda; son gebelik yaþý ve menapoz yaþýnýn RA ile ters korelasyon gösterdiði, buna karþýn geçirilmiþ polikistik over hastalýðý, endometriosis ve hormon replasman tedavisinin RA ile pozitif korelasyon gösterdiði saptanmýþtýr. (30) Bu çalýþmada yaþlý kadýnlarda üreme parametreleri ile RA arasýnda istatistiksel olarak anlamlý iliþki bulunmuþtur. Polikistik over sendromu ile RA arasýnda bulunan iliþki, endokrin-immün aktivite ile RA geliþiminin iliþkisine iþaret etmektedir. (30) Ancak bir baþka çalýþmada romatoid artritli hastalarda oral kontraseptif kullanýmýnýn ve gebeliðin etkisi, radyolojik kötüleþme ve fonksiyonel kýsýtlýlýk açýsýndan, ACR kriterlerine göre yeni RA tanýsý alan 132 kadýn hasta 12 yýl boyunca takip edilerek ortaya konmuþtur. Her ne kadar çoklu gebeliði olan hastalarda ve uzun dönem oral-kontraseptif kullananlarda daha az radyolojik eklem hasarý, daha iyi fonksiyonel seviye gözlenmiþ olsa da, oral-kontraseptif kullanýmý ve gebeliðin uzun dönemde RA sonucunu istatistiksel olarak anlamlý þekilde etkilemediði tespit edilmiþtir. (31) 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 103

4 Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi 2. Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi a. Sinovyal Patoloji Romatoid artrit kronik poliartiküler sinovit, kýkýrdak ve kemikte ilerleyici erozyon ile karakterizedir. Fibroblast benzeri sinovistler ve sinoviyal makrofajlar kýkýrdak ve kemik hasarýnýn çoðundan sorumludur. Her iki hücre popülasyonu matriks metalloproteinazlar (MMP), IL-1 (Ýnterlökin-1), TNF-α (Tümör Nekroz Faktörü-α) ve cathepsin gibi romatoid artrit patogenezinde önemli rol alan doku yýkýmýna neden olacak enzimleri üretebilirler. (32) Sinovyumun en önemli fonksiyonu, eklem kýkýrdaðýnýn beslenmesini saðlayan ve eklemin sürtünmesiz hareketi için kayganlaþtýrýcý olan sinovial sývýyý salgýlamaktýr. Sinovyanýn iki hücre katmaný vardýr. Ýç hücre dizisi "intimal lining" olarak adlandýrýlýr, gevþek organize olmuþtur ve avaskülerdir. Sinoviyal sývýnýn üretiminden sorumludur. Ýç hücre dizisinde iki temel hücre tipi mevcuttur. Tip A hücreler "makrofaj benzeri" hücrelerdir ve kemik iliðinden köken alýrlar. Fagositoz, antijen sunumu, sitokinler, büyüme faktörleri ve inhibitörlerinin sentezi ve sekresyonu, birçok inflamatuar mediatörün ve doku yýkýmýna neden olan enzimlerin üretimi gibi çok sayýda fonksiyonel karakteristikleri vardýr. Romatoid artritte makrofajlar intimal, subintimal tabakalarda ve kýkýrdak pannus birleþiminde birikirler. (32) Baþlýca IL-1 ve TNF-α salgýlarlar. Ayrýca yeni kan damarlarýnýn oluþumunda (neoangiogenez) önemli rol oynarlar. Yeni kan damarlarý kýkýrdak ve kemiðe komþu daha derin alanlara girdikçe yýkýma neden olan maddeler daha fazla hasar oluþtururlar. Diðer hücre tipi Tip B hücreler olup, mezenkimal kökenden gelirler ve "fibroblast benzeri" morfolojileri vardýr. Granüllü (rough) endoplazmik retikulum ve ribozom dizileri gibi belirgin salgýlayýcý elemanlarý vardýr. Hyaluronik asit sentezinde rol oynayan Uridin difosfoglukoz dehidrogenaz (UDPGD) üretimini yaparlar. Sitokinler, MMP'ler ve araþidonik asit metabolitleri gibi birçok imflamatuar ve yýkým mediatörlerini sentezleme kapasiteleri vardýr. Kýkýrdak ve kemik yýkýmýnda birincil etkin rol oynayan hücrelerdir. Ýkinci hücre katmaný dýþ hücre tabakasý olup, "sublining" olarak adlandýrýlýr göreceli olarak aselülerdir ve kan damarlarý ve fibroblastlar içeririler. Sinoviyal yüzeyin altýnda zengin bir mikrovasküler damar aðý mevcuttur. Ýntimal hücrelerin hemen yakýnýnda kapiller damarlar mevcuttur. Bu kapiller damarlar çocuklarýn sinoviyalarýnda belirgin olup yaþla beraber sayýlarý azalýr ve doku fibrotik bir hal alýr. a- 1. Kronik Ýnflamatuar Artritte Sinovya Romatoid artritte sinovyal doku ödem, çok sayýda katlantýlar ve villuslar nedeniyle kalýnlaþmýþtýr. Hastalýðýn erken safahsýnda doku ödemi, yeni kan damarý yapýmý ve intimal hücrelerin hiperplazisi görülür. Kronik fazda ise intimal hücre hiperplazisi daha belirgin hale gelir ve on sýra hücreden daha kalýn diziler oluþturur. Bu hiperplazi Tip B hücrelerin lokal olarak çoðalmasýna ve makrofaj benzeri Tip A hücrelerinin kemik iliðinden migrasyonuna baðlýdýr. Kronik inflamatuar hücrelerin infiltrasyonuna baðlý olarak sublining yani dýþ hücre sýrasý hiperpalzisi de belirgindir. Bu tabakada T lenfositler (çoðunluðu CD4+), B-lenfositler, makrofajlar ve plazma hücreleri birikir. Bu evrede artmýþ kan damarlarý gözlenir. Ancak bu bulgular romatoid artrit için spesifik deðildir ve bu nedenle sinovyal biyopsi romatoid artrit hastalýðýnýn tanýsýnda yer almaz. (33) a-2. Pannus Eklem kýkýrdaðý, subkondral kemiði sinoviyal invazyondan ve sinoviya tarafýndan salgýlanan bir takým inflamatuar maddelerin yýkýcý etkilerinden koruyan bir bariyer olarak görev yapar. Eklem kýkýrdaðý ve sinoviyum arasýnda yer alan "çýplak alanlar" hipertrofik sinoviyumun yýkýcý etkilerinden korunamaz. (Þekil 3) Romatoid sinovyumun kýkýrdaðý, kemiði ve baðlarý erozyona uðratan invaziv kýsmýna "pannus" denir. (Þekil 4) Kýkýrdak-pannus bileþkesinde, fibroblast benzeri sinovistler ve makrofajlar kýkýrdaðý penetre eden dokuda kümeleþirler. Sinoviyal doku tarafýndan salgýlanan yýkýcý enzimler ve pannus kýkýrdak hasarýna neden olur. Bu enzimler fibroblast benzeri Tip B hücreler tarafýndan salgýlanan metalloproteinazlar (kolajenaz -1, kolajenaz -2, stromelysin), ve makrofaj benzeri (Tip A) ve fibroblast benzeri (Tip B) hücreler tarafýndan sentezlenen serin, sistin (katepsin-b) proteazlardýr. (34) Pannustaki sitokinler IL-1, IL-6, ve TNF-α olup, pannositlerin (fibroblast benzeri sinoviyal hücre) çoðalmasýna, kondrosit matriks üretiminin azalmasýna ve metalloproteinaz üretiminin artýþýna neden olur. Polimorfonükleer hücreleri ortama çeken (chemoattractant) IL-8 veya T-hücre aktivas- 104 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4

5 M. H. Özsoy, L. Altýnel, K. Baþarýr, A. T. Çavuþoðlu, V. E. Dinçel Þekil 3: El bileði ve el kemiklerinde "çýplak alanlar" (36) Þekil 5: IL-1 ve TNF-α' nýn romatoid artrit patogenezindeki rolü. (32) Þekil 4: RA'da diz ekleminde femoral kondillere invaze olmuþ pannus görülmekte (beyaz oklar). yonu yapan IL-15 gibi diðer sitokinler, enflamatuar cevabýn oluþmasýnda etkili olurlar. Romatoid artritte proteinazlar ve inhibitörleri arasýndaki denge eklem yýkýmýna neden olan proteinazlar lehine bozulmuþtur. (35) MMP'lerin kýkýrdak ve kemiðin matriks yapýsýný yýkma özellikleri vardýr. Enflamatuar pannus kapsüler sýnýra dayandýðýnda komþu kýkýrdak ve kemikte invazyon meydana gelir. Bu durum radyolojik incelemede, romatoid artrit için tipik olan marjinal erozyon þeklinde görülür. Sitokinler, nitrik oksit ve prostaglandinler gibi enflamatuar maddelerin etkileri sonucu eklem kýkýrdaðýnda incelme görülür. (Þekil 5) b. Kemik Patolojisi Kemik döngüsü, kemik yapan (osteoblastlar) ve yýkan (osteoklastlar) hücreler arasýndaki dengeye baðlýdýr. Osteoblastlar farklýlaþmamýþ mezenkimal hücrelerden köken alýrlar. Parathormon (PTH), 1-25-DH Vit D, glukokortikoidler, prostaglandinler ve östrojen için reseptörlere sahiptirler. Tip 1 kollajen ve osteokalsin üretirler. Kalistonin tarafýndan inhibe edilirler. Osteoblastlar yeni oluþmuþ osteoid tarafýndan çevrelendiklerinde osteosit halini alýrlar, kemik yüzeyinde bulunan aktif hücreler de istirahat halindeki hücrelerle yer deðiþtirirler. Osteositler eriþkin iskelet hücrelerinin 90% kadarýný oluþtururlar ve kemik stoðunun korunmasýný saðlarlar. Ayrýca ekstrasellüler kalsiyum ve fosfor düzeylerinin korunmasýna yardýmcý olurlar. Kalsitonin tarafýndan uyarýlýp, PTH tarafýnda inhibe edilirler. Osteoklastlar hematopoetik dokudan köken alýrlar. Pürüzlü yüzeyleri kemik rezorpsiyonu için önemli role sahiptir. "Ýntegrin" adý verilen tutunma proteini aracýlýðýyla kemik yüzeylere tutunurlar. Organik matriksi proteolitik sindirim ile yýkarlar (sistein proteinaz, katepsin K) ve hidroksiapatit kristallerinin çözünürlüðünü arttýrmak için hidrojen iyonlarý açýða çýkarýrlar. Bu fonksiyon kalsitonin tarafýndan direk olarak regüle edilir. Kemikteki rezorptif ve sentetik olaylar sitokinler ve hormanlar tarafýndan hassas bir þekilde düzenlenir. Romatoid artritte enflamasyon, enflamatuar sitokinler aracýlýðýyla osteoklastik kemik yýkýmýný arttýrýr. Enflamasyon osteoklastlarýn periferik kandan gelmelerini, maturasyon hýzlarýný ve aktivite seviyeleriný arttýrýr. Osteoklastik farklýlaþma için etkili olan faktörlerden, Reseptör-Aktivatör Nükleer faktör-b Ligand (RANKL), IL-1, ve TNF-α romatoid sinoviyumda bulunmuþtur. (37) RANKL osteoklastik farklýlaþmada önemli role sahiptir. IL-1 ve TNF-α, RANKL üretimini artýrýrlar. Romatoid sinovyumda fibroblastlar ve aktif T hücreleri, RANKL sentezlerler ve bu þekilde osteo Cilt: 5 Sayý: 3-4 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 105

6 Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi klast migrasyonunu ve aktivitesini arttýrýrlar. IL-1 osteoklastlarýn aktivasyonunu ve TNF-α erken osteoklast öncüllerinin farklýlaþmasýný uyarýr. Makrofaj koloni uyarýcý faktör (M-CSF) osteoklast çoðalmasý ve farklýlaþmasýnda önemlidir. (38) IL-1 ve TNF- α osteoklast çoðalmasý ve farklýlaþmasýnda önemlidir ve her ikisi faktör de osteoblast apopitozunu artýrarak yeni kemik yapýmýný engellerler. (39) RA'da bu inflamatuar sitokinler sinoviumda, sinoviyal sývýda ve sistemik dolaþýmda artarak rezorpsiyonun artmasý ve kemik yapýmýnýn azalmasý sonucunda lokal ve sistemik kemik kaybýna yol açarlar. (Þekil 6) Romatoid artritteki azalmýþ yeni kemik yapýmý olmasý, subkondral skleroz ve ostofit oluþumu gibi aþýrý kemik yapýmýyla giden osteoartritten ayrýmýnda önemlidir. Þekil 6: RA'da kemik kaybý mekanizmasý. Fokal ve sistemik kemik kaybý romatoid artritin morbiditesine katkýda bulunur. Fokal erozyonlar eklemlerin iki farklý kýsmýnda görülür. Bunlar eklem kenarlarý ve subkondral kemiktir. Pannus marjinal erozyonlarýn oluþumundan direk olarak sorumludur. Pannus kemik iliðine de geçebilir ve burada inflamatuar maddeler subkondral kemikte rezorpsiyona neden olacak osteoklastik aktivasyona yol açarlar. Subkondral kemik eklem kýkýrdaðýna mekanik destek saðlar. Subkondral kemikteki mekanik yetersizlik sinoviyal eklemlerde çökme ve deformiteye neden olur. Bu da kýkýrdak kaybýný hýzlandýrýr. Eklem kýkýrdaðý kenarýndaki kemik kaybý damarlanmada artýþa, pannusun direk invazyonuna ve inflamatuar moleküllerin eklem içinde veya çevresinde dolaþýmýna baðlýdýr. (40) Sistemik kemik kaybý inflamatuvar olay sonucu üretilen sitokinlere baðlýdýr ve fonksiyonel yetersizliðe baðlý olarak azalmýþ mobiliteye neden olurlar. (41,42) Metotreksat ve steroidler gibi bazý ilaçlar da yaygýn kemik kaybýna neden olurlar. c. Tendon ve Bað Patolojisi Proliferatif sinovit, tendonlarý infiltre eder, nodüller oluþturur, yapýsal özelliklerini deðiþtirir, fonksiyon bozukluðuna ve bazen de spontan rüptürlere neden olur. Romatoid artritli hastalarýn %50 kadarýnda el ve el bileði tendonlarýný çevreleyen tenosinoviyal dokularda çoðalma görülür. Tendon tutulumu olan hastalarýn yarýsýnda tenosinovyum tendona invaze olur ve bu invazyon rüptüre neden olur. (43) Romatoid artritte tendon tutulumunun üç mekanizmasý vardýr. Ýlk mekanizmada tendonun inflamatuar hücreler tarafýndan infiltrasyonu veya pretendinöz inflamatuar hücreler tarafýndan salýnan yýkýcý enzimlerin tendon matriks organizasyonun bozulmasý ve orijinal matriksin skar dokusu ile yer deðiþtirmesidir. Bu enzimatik aktivitenin baþlýca romatoid sinoviyumda üretilen kollajenolitik matriks metlloproteinazlarla (MMP-1 [kolajenaz -1] ve MMP- 13 [kolajenaz -3]) iliþkili olduðu düþünülmektedir. (44) Ýkinci mekanizmada hipervasküler ve inflame sinovyum tendon yüzeyine doðru büyür ve orijinal yoðun matriksin yerini alýr. Tendon matriksinde yýkýma ve zayýflamaya neden olur. Üçüncü mekanizmada tendon boyunca mevcut olan kemik çýkýntýlar mekanik yýkýma neden olurlar ve aþýrý eklem yýkýmý sonrasý tendon dislokasyonlarý görülebilir. (43) Klinik serilerde Hagena ve ark, diz eklem replasmaný sonrasý kesilen arka çapraz baðý (AÇB) biyomekanik olarak test etmiþlerdir. Romratoid artritli hastalarda AÇB'yi koparmak için gerekli kuvvetin normal dizlerden 6 kat daha az olduðunu göstermiþlerdir. (45) Neurath, elektronmikroskopik olarak kollajen ultrayapýsýnýn RA'lý hastalarda bozulduðunu göstermiþtir. (46) Romatoid sinovitte eklem yan baðlarý da etkilenmiþtir. Ancak diz eklem kapsülü içindeki inflamatuar olaylardan direkt etkilenmezler, çünkü eklem dýþý yapýlardýr. RA'da, proliferatif sinovit ligamentöz yapýlarý gerer ve bu da uzamaya ve sonunda kopmaya neden olabilir. (47) Bu ligamentöz gevþeme eklem stabilitesini azaltýr ve progresif eklem deformitesine neden olan erken faktörlerden biridir. (48) d. Kýkýrdak Patolojisi Romatoid artritteki fonksiyon kaybý, kronik infalamatuar olayýn neden olduðu eklem kýkýrdaðýndaki geri dönüþsüz hasarýn sonucudur. Kýkýrdak erozyonu, kýkýrdak ile sinovyum birleþme yüzünde 106 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4

7 M. H. Özsoy, L. Altýnel, K. Baþarýr, A. T. Çavuþoðlu, V. E. Dinçel bulunan "çýplak alandan" baþlar (Þekil 3). Eklem kýkýrdaðýnýn yapýsýnda eklemin tensil gücü ve yük taþýma kapasitesinde sorumlu olan ve temelde tip II kollajen ile proteoglikanlardan meydana gelen hücre dýþý matriks bulunmaktadýr. Matriks içerisinde yer alan kondrosit hücrelerinin fonksiyonu, ekstraselüler yapýyý sentezlemek ve yýkmaktýr. Normal koþullarda matriksin sentezi ve yýkýmý sitokinler ve büyüme faktörleri tarafýndan bir dengede tutulur. Romatoid artritte ise bu denge yýkým lehine bozulmuþtur ve IL-1 ile TNF-α bu yýkýmda baþrolü oynarlar. (35) (Þekil 7) Þekil 7: RA'da T lenfosit ile kýkýrdak yýkýmý arasýndaki iliþki. Romatoid artritte IL-1 ve TNF-α pannusta bulunan sinovyal fibroblastý yýkýcý enzimler üretmesi için uyarýrlar. (49) Ayrýca kondrositleri de aktive ederek yýkýcý enzimler salmalarýný saðlarlar. MMP'ler (kollajenaz, jelatinaz ve stromelisin) kýkýrdak yýkýmýnda rol alan en önemli yýkýcý enzimlerdir. (50) Kolajenaz-1 (MMP-1) tip II kollajenin üçlü heliks yapýsýný bozar. Stromelizin proteoglikanlarý yýkar ve latent kollajenazlarý aktive eder. Oysa jelatinazlar kollajenazlar tarafýndan ayrýlmýþ olan kollajen yapýsýný yýkarlar. MMP'lere ek olarak, kondorsitlerden IL-1, nitrik oksit (NO) ve prostaglandin E2 (PGE2) yapýmýný uyarýr. IL-1 ayný anda baþlýca tip II kollajen olmak üzere diðer kollajen yapýlarý ve büyük proteoglikan moleküllerinin de (accrecan) yapýmýný azaltýr. IL-6 varlýðýnýn IL-1'in proteoglikan sentezini azaltmasý için gerekli olduðu gösterilmiþtir ve bu da IL-6'nýn kýkýrdak yýkýmýnda bir ko-faktör olarak rol oynadýðýna iþaret etmektedir. (51) Artritteki kýkýrdak hasarý temel olarak yüzeyel katlarda görülür. Yüzeyel katlardaki kondrositler IL- 1'e, derin katlarda bulunanlardan daha duyarlýdýrlar. Bu hücreler ayný zamanda IL-1 reseptörlerine artmýþ afinite gösterirler. (52) Sonuç olarak RA'daki eklem hasarý sinovyal intimal tabakanýn komþu kýkýrdak ve kemiðe invazyon yapan pannus oluþturmak için çoðalmasý sonucunda meydana gelir. Pannustaki temel hücreler fibroblast benzeri sinovitler ve makrofajlardýr. Fibroblast benzeri tip B sinovisitler MMP'ler, sitokinler ve araþidonik asit metabolitleri gibi inflamatuar ve yýkýcý enzimler üretirler. (53) Bunlar kýkýrdak ve kemik yýkýmýnda etkili olan temel hücrelerdir. Makrofajlar IL-1 ve TNF-α üreterek patolojik döngüyü hýzlandýrýrlar, yeni kan damarlarý oluþumunu artýrarak çoðalan pannusun daha derine inmesini saðlarlar. (54,55) 3. Klinik Özellikler Romatoid artritli hastalarýn deðerlendirilmesinde ayrýntýlý öykü ve fizik muayene en önemli muayene bölümleridir. Hastalýðýn baþlangýcý sýklýkla sinsidir. Eklem veya sistemik þikayetler baþlangýç semptomlarý olabilir. Sistemik ve spesifik olmayan bulgular yorgunluk, yaygýn ekstremite aðrýsý, düþük dereceli ateþ ve zayýflýktýr. Öncelikle bir eklem tutulur ve sonra diðerleri onu takip eder. Sabah sertliði, uyku sýrasýnda eklem içinde ödem sývýsýnýn birikmesi sonucudur. Lenfatik ve vasküler sistem ödem sývýsýný sýklýkla bir saat içerisinde toplar, böylece ödem ve sertlik azalýr. Aðrýnýn karakteristiði romatoid artritli hastalarýn saptanmasýna önemli bir deðere sahiptir. Aðrý sýklýkla sabahlarý ve uzun istirahatten sonra fazla olup, önemli derecede eklem sertliðiyle beraberdir (genelde bir saatten fazla süren). Aksine mekanik aðrýya sertlik ya eþlik etmez ya da çok azdýr. Yine mekanik aðrý aktivite ile artar, istirahat ile azalýr. Romatoid artritteki aðrý ise aktivite ile azalýr ve uzun istirahatler sýrasýnda ayný kalýr. Aþaðýdaki altý kriterden dördünün bulunmasý halinde romatoid artrit tanýsý konulabilir. Birden dörde kadar olan kriterler en az 6 hafta kadar mevcut olmalýdýr. (Tablo 1) RA hastalarýndaki majör bulgular þiþlik ve hassasiyettir. Lokal ýsý artýþý olabilir, ancak eritem sýk bir bulgu deðildir. Eðer eritem ve ýsý artýþý bir arada bulunuyorsa romatoid artrit yerine septik artrit ve gut ayýrýcý tanýda düþünülmelidir. Eklem tutulumu sýklýkla simetriktir. Ýlk tutulan eklemler metakarpofalangeal, interfalangeal ve el bileði eklemleridir Cilt: 5 Sayý: 3-4 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 107

8 Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi Tablo 1: RA Tanýmý Ýçin ARA (Amerikan Romatizma Birliði) Kriterleri. RA Tanýmý Ýçin ARA Kriterleri (56) 1. Sabah sertliði (en az 1 saat) 2. Üç veya fazla eklemde yumuþak doku þiþliði ve sývý ile karakterize artrit 3. El eklem artriti (el bileði, MCP veya PIP eklemlerinden en az birinde tutulum) 4. Simetrik artrit (vücudun her iki tarafýnda ayný anda ve eklemlerde görülen þiþlik) 5. Romatoid subkutan nodüller 6. Pozitif romatoid faktör 7. Romatoid artrit için tipik radyolojik deðiþiklikler Daha büyük eklemler sýklýkla hastalýðýn ileri safhalarýnda tutulurlar. Dirsek, omuz, diz ve ayak bileði eklemleri en sýk tutulan büyük eklemlerdendir. Ancak kalça ve sakroiliak eklemler sýklýkla etkilenmezler ve spinal tutulum servikal bölge ile sýklýkla sýnýrlýdýr. Eklemlerde þiþlik, pasif hareket sýrasýnda hassasiyet ve aðrý saptandýðýnda aktif inflamasyon düþünülür. Kas atrofisi artrite eþlik eden önemli diðer bir bulgudur. Ýnflamasyonun þiddeti kas atrofisi ile doðru orantýlý deðildir. Atrofi eklem aðrýsýna sekonder olarak ekstremitenin kullanýlmamasý sonucu geliþmektedir. Eklem ve eklem dýþý patolojiler ile ilaçlar romatoid hastanýn fonksiyonunu etkiler. Romatoid artritli hastalarýn fonksiyonel durumu, Amerikan Romatizma Birliðinin (ARA) fonksiyonel sýnýflama kriterlerine göre belirlenir. Bu sýnýflamada kendi kendine bakým, iþ (iþ, okul, ev iþleri) ve iþ dýþý faaliyetlerin deðerlendirilmesini içerir. (57) (Tablo 2) 4. Görüntüleme Romatoid artrit apendiküler iskeletin simetrik poliartiküler hastalýðýdýr. Aksiyel iskeleti servikal omurga dýþýnda tutmaz. Romatoid artritli hastalarýn radyolojik incelemesi hastalýðýn tanýsý, takibi, tedaviye cevabý ve cerrahinin gerekliliðinin deðerlendirilmesinde önemlidir. (56, 57) Direkt grafilerdeki yumuþak doku anormallikleri, inflamasyon, þiþlik, yumuþak doku planlarýnýn kaybý ve eklem efüzyonu þeklindedir. Genel veya periartiküler osteopeni görülebilir. (41) Eklem yýkýmýnýn bulgularý; osseöz erozyonlar, eklem aralýðýnýn daralmasý, ankiloz ve dizilim bozukluðudur. Erozyon kortikal kemik kaybýna iþaret eder ve sinovyumun kemiðe yaklaþtýðý ve de kýkýrdaðýn olmadýðý çýplak alanlardan baþlar. (36) Bu marjinal erozyonlar zamanla subkondral kemiðin altýna doðru ilerler. Erozyonlarýn radyolojik bulgularý, hemen hemen 5 yýldan uzun süreli takibi olan her hastada görülür ve erozyondaki ilerleme de 20 yýla kadar sürer. (59, 60) Baþlangýçtaki yýkým deðiþiklikleri temel olarak elin küçük eklemlerinde görülür, bunu dizler, kalçalar, servikal omurga, omuzlar ve dirsekler azalan bir sýrayla takip ederler. (61) Elde en sýk ikinci ve dördüncü MP (metakarpofalanjeal) eklemler tutulur, bunu PIP (proksimal interfalanjeal) eklemler takip eder. DIP (distal interfalanjeal) eklemler romatoid artritte sýklýkla etkilenmez. Subluksasyonlar ve dislokasyonlar el ve ayaklarda MP eklemlerde romatoid artrit tutulumunda sýk görülen bulgulardýr. Dizler romatoid artritli hastalarýn %90'ýnda tutulmuþtur. (62) Dizin deðerlendirmesi ayakta basarak AP ve yatarak fleksiyonda yan grafi ile yapýlmalýdýr. Dizlerin bilateral ve simetrik tutulumu sýklýkla her üç Tablo 2: RA hastasýnýn fonksiyonel deðerlendirilmesi (ARA kriterleri) (57) Sýnýf Fonksiyonel kriterler Günlük aktivitelerin tamamýnýn yapýlabilmesi (kendi I kendine bakým, iþ ve iþ dýþý) II Kendi kendine bakým ve iþ aktivitelerinin yapýlabilmesi ancak iþ dýþý kýsýtlanma III Kendi kendine bakým yapabilme ancak iþ ve iþ dýþý faaliyetlerde kýsýtlama IV Kendi kendine bakým, iþ ve iþ dýþý faaliyetlerde kýsýtlama Þekil 8: RA'da el ve el bilek AP grafisi. El bilek ankilozu ve MP ve PIP eklemlerdeki tutulum görülmekte. 108 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4

9 M. H. Özsoy, L. Altýnel, K. Baþarýr, A. T. Çavuþoðlu, V. E. Dinçel kompartmanýn yýkýmý ile beraber görülür. Osteoartritte görülen yeni kemik oluþumlarý, deðiþimler sero pozitif RA hastalarýnda -ciddi kýkýrdak kaybýna raðmen- görülmez. Bu bulgu romatoid artritin osteoartritten ayrýlmasýna yardýmcý olur. Marjinal kemik erozyonlarý ve kemik içi kistler romatoid artritte sýklýkla görülür. (63) RA'da Steinbrocker'in radyolojik sýnýflamasý halen kullanýlmaktadýr ve bu sýnýflama hastalýðý dört safhada inceler: (64) (Tablo 3) Tablo 3: Romatoid artritte Steinbrocker'in radyolojik sýnýflamasý. (64)3 Derece Radyolojik bulgular 0 Normal eklem I II III IV Osteoporoz ve yumuþak doku deðiþiklikleri (hafif-orta sinovit-periartiküler yumuþak doku þiþlikleri), ancak eklemde erozyon yok Osteoporoz, hafif-orta eroziv deðiþiklikler, hafif-orta eklem aralýðý daralmasý (<1 mm) Osteoporoz, ciddi eklem aralýðý daralmasý (>1 mm) Subluksasyon veya ankiloz Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) etkilenen yapý üzerinde daha ayrýntýlý bilgi edinmek için kullanýlabilir. MRG kemiksel erozyonlar, inflame sinovyum, tenosinovit ve kýkýrdaktaki erken deðiþimleri saptayabilir. MRG'nin erken eroziv deðþimlerin saptanmasýnda klasik röntgenlere üstün olduðu gösterilmiþtir. (65,66) Yazýþma Adresi: Op. Dr. M. Hakan Özsoy S.B. Ankara Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi, 1. Ortopedi ve Travmatoloji Kliniði, 06340, Ulucanlar, Ankara E-posta: Kaynaklar 1. Symmons DP. Epidemiology of rheumatoid arthritis: determinants of onset, persistence and outcome. Best Pract Res Clin Rheumatol 2002,16(5): Boyer GS, Lanier AP, Templin DW. Prevalence rates of spondyloarthropathies, rheumatoid arthritis, and other rheumatic disorders in an Alaskan Inupiat Eskimo population. J Rheumatol 1988, 15(4): Hochberg MC. Adult and juvenile rheumatoid arthritis: Current epidemiologic concepts. Epidemiol Rev 1981, 3: Spector TD. Rheumatoid arthritis. Rheum Dis Clin North Am 1990, 16(3): Beasley RP, Bennett PH, Lin CC. Low prevalence of rheumatoid arthritis in Chinese. Prevalence survey in a rural community. J Rheumatol 1983, (10 Suppl): Minaur N, Sawyers S, Parker J, Darmawan J. Rheumatic disease in an Australian 7-6-Aboriginal comminuty in North Queensland, Australia. A WHO-ILAR COPCORD study. J Rheumatol 2004,31(5): MacGregor AJ, Snieder H, Rigby AS, et al. Characterizing the quantitative genetic contribution to rheumatoid arthritis using data from twins. Arthritis Rheum 2000, 43(1): Steinbrocker O, Traeger CH, Batterman RC. Therapeutic criteria in rheumatoid arthritis. JAMA 1949,140; Bergstrom G, Bjelle A, Sorensen LB, Sundh V, Svanborg A. Prevalence of rheumatoid arthritis, osteoarthritis, chondrocalcinosis and gouty arthritis at age 79. J Rheumatol 1986, 13(3): Hochberg MC. Changes in the incidence and prevalence of rheumatoid arthritis in England and Wales, Semin Arthritis Rheum 1990, 19(5): Criswell LA, Merlino LA, Cerhan JR, et al. Cigarette smoking and the risk of rheumatoid arthritis among postmenopausal women: results from the Iowa Women's Health Study. Am J Medicine 2002,112: Huizinga TW. Genetics in rheumatoid arthritis. Best Pract Res Clin Rheumatol 2003, 17(5): Stastny P. Association of the B-cell alloantigen DRw4 with rheumatoid arthritis. N Engl J Med 1978, 298(16): Siman AJ, Pearson JE. Epidemiology and genetics in rheumatoid arthritis. Arthritis Res 2002, 4(suppl 3): Weyand CM. New insights into the pathogenesis of rheumatoid arthritis. Rheumatology 2000, 39(suppl 1): Goronzy JJ, Zettl A, Weyand CM. T cell receptor repertoire in rheumatoid arthritis. Int Rev Immunol 1998, 17: Inman RD. Infectious etiology of rheumatoid arthritis. Rheum Dis Clin North Am 1991, 17(4): Van Der Heijde IM, Wilbrink B, Tchetverikov I, et al. Presence of bacterial and bacterial proteoglycans in the joints of patients with rheumatoid arthritis and other arthritides. Arthritis Rheum 1998, 41; S Hoffman RW, O'Sullivan FX, Schafermeyer KR, et al. Mycoplasma infection and rheumatoid arthritis: Analysis of their relationship using immunobloting and ultrasensitive PCR detection method. Arthritis Rheum 1997, 40: Depper JM, Zvaifer NJ. Epstein-Barr virus: Is relationship to the pathogenesis of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1981, 24(6): Balandraud N, Meynard JB, Auger I, Sovran H, et al. Epstein-Barr virus load in the peripheral polymerase chain reaction. Arthritis Rheum 2003,48(5): Cohen BJ, Buckley MM, Clewley JP, Jones VE, et al. Human parvovirus infection in early rheumatoid and inflammatory arthritis. Ann Rheum Dis 1986, 45(10): Nikkari S, Luukkainen R, Mottonen T, Meurman O, et al. Does parvovirus B19 have a role in rheumatoid arthritis? Ann Rheum Dis 1994, 53(2): Lechner F, Vogt HR, Seow HF, et al. _Expression of cytokine mrni in lentovirus-induced arthritis. Am J Pathol 1997, 151: Olsen NJ, Kovacs WJ. Hormones, pregnancy, and rheumatoid arthritis. J Gend Specif Med 2002, 5(4): Spector TD, Roman E, Silman AJ. The pill, parity, and rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1990, 33(6) : Silman A, Kay A, Brennan P. Timing of pregnancy in relation to the onset of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1992, 35(2): Persellin RH. The effect of pregnancy on rheumatoid arthritis. Bull Rheum Dis ,27(9): Cilt: 5 Sayý: 3-4 TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 109

10 Romatoid Artritte Eklem Hastalýðýnýn Patogenezi 29. Brennan P, Silman A. Breast-feeding and the onset of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1994, 37(6): Merlino LA, Cerhan JR, Criswell LA, Mikuls TR, Saag KG. Estrogen and other female reproductive risk factors are not strongly associated with the development of rheumatoid arthritis in elderly women. Semin Arthritis Rheum 2003, 33(2): Drossaers-Bakker KW, Zwinderman AH, van Zeben D, Breedveld FC, Hazes JM. Pregnancy and oral contraceptive use do not significantly influence outcome in long term rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis 2002, 61(5): Bresnihan B. Preventing joint damage as the best measure of biologic drug therapy. J Rheumatol 2002, 29 Suppl 65: Hale LP, Haynes BF. Pathology of rheumatoid arthritis and associated disorders. In Koopman WJ (ed). Arthritis and allied conditions. Lippincott Williams and Wilkins, Philadelphia, 2001, p Strand V, Kavanaugh AF. The role of interleukin-1 in bone resorption in rheumatoid arthritis. Rheumatology (Oxford). 2004, 43(Suppl-3):III10-III Dayer JM. The process of identifying and understanding cytokines: from basic studies to treating rheumatic diseases. Best Pract Res Clin Rheum 2004, 18(1): Martel W, Hayes JT, Duff IF. The pattern of bone erosion in the hand and wrist in rheumatoid arthritis. Radiology 1965, 84: Goldring SR. Bone and joint destruction in rheumatoid arthritis: what is really happening? J Rheumatol 2002, 29 Suppl 65: Oelzner P, Franke S, Muller A, Hein G, Stein G. Relationship between soluble markers of immune activation and bone turnover in post-menopausal women with rheumatoid arthritis. Rheumatology (Oxford). 1999, 38(9): Lohmander LS, Hoerrner LA, Lark MW. Metalloproteinases, tissue inhibitors and proteoglycan fragments in knee synovial fluid in human osteoarthritis. Arthritis Rheum 1993, 36: Jofe I, Epstein S. Osteoporosis associated with rheumatoid arthritis: pathogenesis and management. Semin Arthritis Rheum 1991, 20: Deodhar AA, Woolf AD. Bone mass measurement and bone metabolism in rheumatoid arthritis: A review. Br J Rheumatol 1996, 35: Woolf AD. Osteoporosis in rheumatoid arthritis-the critical view point. Br J Rheumatol 1991, 30: Brown FE, Brown ML. Long-term results after tenosynovectomy to treat the rheumatoid hand. J Hand Surg 1988, 13- A(5): Abhilash J, Fionula B, Jagdeep N. Treatment of rheumatoid tenosynovitis with cytokine inhibitors. Lancet 2002, 360: Hagena FW, Hofmann GO, Mittlmeier T, Wasmer G, Bergmann M.The cruciate ligaments in knee replacement. Int Orthop. 1989,13(1): Neurath MF.Detection of Luse bodies, spiralled collagen, dysplastic collagen, and intracellular collagen in rheumatoid connective tissues: an electron microscopic study. Ann Rheum Dis. 1993, 52(4): Wada M, Imura S, Baba H, Shimada S. Knee laxity in patients with osteoarthritis and rheumatoid arthritis. Br J Rheumatol 1996, 35: Recklies AD, Poole AR, Banerjee S, et al. Pathophysiologic aspects of inflammation in diarthrodial joints. In Buckwalter JA, Einhorn TA, Simon SR (eds). Orthopaedic Basic Science, American Academy of Orhopaedic Surgeons, Park Ridge, IL, 2000, p Abramson SB, Amin A. Blocking the effects of IL-1 in rheumatoid arthritis protects bone and cartilage. Rheumatology 2002, 41: Johnson LL, Dyer R, Hupe DJ. Matrix metalloproteinases. Curr Opin Chem Biol 1998, 37: Nietfeld JJ, Wilbrink B, Helle M, et al. Interleukin-1-induced interleukin-6 is required for the inhibition of proteoglycan synthesis by interleukin-1 in human articular cartilage. Arthritis Rheum 1990, 33(11): Hauselmann HJ, Flechtenmacher J, Michal L, et al. The superficial layer of human articular cartilage is more susceptible to interleukin-1-induced damage than the deeper layers. Arthritis Rheum 1996, 39: Firestein GS. Invasive fibroblast-like synovicytes in rheumatoid arthritis. Passive responders or transformed aggressors. Arthritis Rheum 1996, 39: Bresnihan B. Pathogenesis of joint disease in RA. J Rheumatol 1999, 26(3): Burmester GR, Stuhlmuller B, Keyszer G, Kinne RW. Mononuclear phagocytes and rheumatoid arthritis. Mastermind or workhorse in arthritis? Arhritis Rheum 1997, 40: Arnett FC, Edworth SM, Bloch DA, et al. The ARA 1987 revised criteria for classification of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1988, 31: Hochberg MC, Chane RW, Dwosh I, et al. The ACR 1991 revised criteria for the classification of the global functional status in rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1992, 25, Van der Heijde DMFM. Radiographic imaging: the "gold standard" for assesment of disease progression in theumatoid arthritis. Rheumatology 2000, 39(suppl 1): Graudal N. The natural history and prognosis of rheumatoid arthritis: association of radiographic outcome with process variables, joint motion and immune proteins. Scand J Rheumatol Suppl 2004,(118): Kaarela K, Kautiainen H. Continuous progression of radiological destruction in seropositive rheumatoid arthritis. J Rheumatol 1997, 24(7): De Carvalho A, Graudal H, Jorgensen B. Radiologic evaluation of the progression of rheumatoid arthritis. Acta Radiol Diagn 1980,21(1): Sculco TP. The knee joint in rheumatoid arthritis. Rheum Dis Clin North Am 1998, 24(1): Magyar E, Talerman A, Feher M, Wouters HW. The pathogenesis of the subchondral pseudocyst in rheumatoid arthritis. Clin Orthop. 1974,100: Steinbrocker O, Traeger CH, Batterman RC. Therapeutic criteria in rheumatoid arthritis. JAMA 1949,140: Conaghan PG, McGonagle D, Wakefield R, Emery P. New approaches in imaging of early rheumatoid arthritis. Clin Exp Rheumatol 1999, 17(6 suppl 18):S37-S Chen TS, Crues JV 3rd, Ali M, Troum OM. Magnetic resonance imaging is more sensitive than radiographs in detecting change in size of erosions in rheumatoid arthritis. J Rheumatol 2006, 33(10): TOTBÝD (Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliði Derneði) Dergisi 2006 Cilt: 5 Sayý: 3-4

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı

Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı Prof. Dr. Ahmet Gül İ. Ü. İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Romatoloji Bilim Dalı Romatoid Artrit Kronik simetrik poliartrit q Eklemde İnflammasyon

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

Aksiyal SpA da Güncellenmiş ASAS anti-tnf Tedavi Önerileri ve Hedefe Yönelik Tedavi Stratejileri

Aksiyal SpA da Güncellenmiş ASAS anti-tnf Tedavi Önerileri ve Hedefe Yönelik Tedavi Stratejileri Aksiyal SpA da Güncellenmiş ASAS anti-tnf Tedavi Önerileri ve Hedefe Yönelik Tedavi Stratejileri Prof.Dr. M.Pamir ATAGÜNDÜZ Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji Bilim Dalı 11 Nisan 2014 Ana Başlıklar

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Fibromiyalji hasta görüntüleri Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Aðrýyý görüntüleme ve patolojisini tanýmlamada baþarýlý yöntemdir. Aðrý kaynaðýnýn vücudun neresinde olduðunu gösterebilir.

Detaylı

OTOİMMUN HASTALIKLAR. Prof.Dr.Zeynep SÜMER

OTOİMMUN HASTALIKLAR. Prof.Dr.Zeynep SÜMER OTOİMMUN HASTALIKLAR Prof.Dr.Zeynep SÜMER İmmun tolerans Organizmanın kendinden olan antijeni tanıyarak bunlara karşı reaksiyon vermemesi durumuna İMMUN TOLERANS denir Otoimmunitenin oluşum mekanizmaları

Detaylı

TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Türkçe

Detaylı

Osteoartrit ve Non-Ýnflamatuar Artritler

Osteoartrit ve Non-Ýnflamatuar Artritler Osteoartrit ve Non-Ýnflamatuar Artritler Doç. Dr. Bülent Atilla Hacettepe Üniversitesi, Týp Fakültesi, Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalý Amaç. Synovial eklemlerin en sýk görülen hastalýðýnýn klinik

Detaylı

Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları

Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları Regülatör T hücreleri ve İnsan Hastalıkları Haner Direskeneli Marmara Tıp Fakültesi İmmün-tolerans Adaptif immün yanıt etkili anti-bakteryal immünite ile antiself yanıtın dengede tutulmasına bağlıdır.

Detaylı

ROMATİZMAL HASTALIKLARDA SİTOKİN HEDEFLİ TEDAVİLER

ROMATİZMAL HASTALIKLARDA SİTOKİN HEDEFLİ TEDAVİLER ROMATİZMAL HASTALIKLARDA SİTOKİN HEDEFLİ TEDAVİLER H. Direskeneli Marmara Tıp Fakültesi Romatoloji Bilim Dalı İnflamasyon Doku Yanıtı (McInnes, Nature Clin Prac Rheumatol 2005; 31) RA da Sitokin Ağı (Firestein,

Detaylı

Kas ve İskelet Metabolizması. Uzman Diyetisyen Burcu Aksoy 27.06.2015

Kas ve İskelet Metabolizması. Uzman Diyetisyen Burcu Aksoy 27.06.2015 Kas ve İskelet Metabolizması Uzman Diyetisyen Burcu Aksoy 27.06.2015 Lucy (Australopithecus) 1974 Etiyopya Yaş: 3.2 Milyon Yıl İnsan iskeleti Biyoantropoloji Kemik Bilim OSTEOPOROZ En önemli sonucu kalça

Detaylı

Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde

Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde 7 Prof. Dr. Ali KUTSAL Kan vücutta damarlar içerisinde dolaþýr.akciðerlerde temizlenen kan kalbin sol tarafýna gelir ve buradan kalbin kasýlmasý ile atardamar sistemine geçer.kapiller adý verilen ve doku

Detaylı

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONLARI TİP I TİP II TİPII TİPIII TİPIV TİPIV TİPIV İmmün yanıt IgE IgG IgG IgG Th1 Th2 CTL Antijen Solübl antijen Hücre/

Detaylı

Total Kalça Protezi. Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı

Total Kalça Protezi. Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Total Kalça Protezi Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Koksartroz Primer Önceden geçirildiği bilinen bir hastalık yok Genelde yaşlanmaya bağlı Eklemde

Detaylı

Normal Doku: Erken ve geç etkilerin patogenezi Yeniden ışınlamada doku toleransı

Normal Doku: Erken ve geç etkilerin patogenezi Yeniden ışınlamada doku toleransı Normal Doku: Erken ve geç etkilerin patogenezi Yeniden ışınlamada doku toleransı Klinik Radyobiyoloji Kursu 19-20 Şubat 2010 Ankara Dr. Mine Genç minegenc@gmail.com Radyasyona bağlı doku reaksiyonlarını

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR HAREKET SİSTEMİ Üç ana yapı taşı Kemikler Kaslar Eklemler Oynamaz eklemler (Kafa tası) Yarı oynar eklemler (Omurga) Oynar eklemler

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ

CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ Emine Yeşilyurt, Sevgi Özyeğen Aslan, Ayşe Kalkancı, Işıl Fidan, Semra Kuştimur Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji

Detaylı

DÖNEM V - C. GRUBU Ortopedi ve Travmatoloji Stajı Ders Programı 1. Hafta 09/09/2015. ÇARŞAMBA Doğuştan çarpık ayak. Kongenital Pes Ekuinovarus

DÖNEM V - C. GRUBU Ortopedi ve Travmatoloji Stajı Ders Programı 1. Hafta 09/09/2015. ÇARŞAMBA Doğuştan çarpık ayak. Kongenital Pes Ekuinovarus DÖNEM V C. GRUBU Ortopedi ve Travmatoloji Stajı Ders Programı. Hafta 08.0 09: 09:0 0: 0.0. :0. :00 :. 6.00 6. 7.00 07/09/0 Bel ve Boyun Ağrıları Neck and Back Pain BORD(Bornova A blok. Kat Osteokondrozlar

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

İNFLAMASYON ve KEMİK METABOLİZMASI

İNFLAMASYON ve KEMİK METABOLİZMASI İNFLAMASYON ve KEMİK METABOLİZMASI AR. GÖR. FUNDA TAMER HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ BESLENME ve DİYETETİK BÖLÜMÜ Beslenme İlintili Hastalıklarda Metabolik ve Biyokimyasal Değişiklikler SUNUM PLANI Kemik-immün

Detaylı

JÜVENİL SPONDİLOARTROPATİLER. Özgür KASAPÇOPUR İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

JÜVENİL SPONDİLOARTROPATİLER. Özgür KASAPÇOPUR İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı JÜVENİL SPONDİLOARTROPATİLER Özgür KASAPÇOPUR İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Jüvenil spondiloartropatiler 16 yaş altındaki çocuklarda, özellikle

Detaylı

DENEYSEL SEPTÝK ARTRÝTTE ANTÝBÝYOTÝK VE NON-STEROÝD ANTÝEN LAMATUAR ÝLAÇ KULLANIMI ÝLE EKLEM KIKIRDAÐINDA MEYDANA GELEN DEÐÝÞÝKLÝKLER

DENEYSEL SEPTÝK ARTRÝTTE ANTÝBÝYOTÝK VE NON-STEROÝD ANTÝEN LAMATUAR ÝLAÇ KULLANIMI ÝLE EKLEM KIKIRDAÐINDA MEYDANA GELEN DEÐÝÞÝKLÝKLER 60 DENEYSEL ARTROPLASTÝ ARAÞTIRMA ARTROSKOPÝK / EXPERIMENTAL CERRAHÝ RESEARCH / TURKISH JOURNAL O ARTHROPLASTY Vol. ARTHROSCOPIC 11, No. 1, (60-64), SURGERY 2000 DENEYSEL SEPTÝK ARTRÝTTE ANTÝBÝYOTÝK VE

Detaylı

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 İBH da osteoporoz Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 WHO a göre osteoporoz «Osteoporoz; azalmış kemik kitlesi, kemik dokusunun mikroçatısında bozulma, kemik frajilitesinde

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

0 KLÝNÝK ARAÞTIRMA Romatolojik Sorunu Olan Hastalarda Yaþam Kalitesi ve Bazý Semptomlarla Ýliþkisi Quality Of Life Patients With Rheumatologic Problems And Its Correlates With Some Symptoms Arþ.Gör. Seda

Detaylı

MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ

MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ Cem Sezer 1, Mustafa Yıldırım 2, Mustafa Yıldız 2, Arsenal Sezgin Alikanoğlu 1,Utku Dönem Dilli 1, Sevil Göktaş 1, Nurullah Bülbüller

Detaylı

ANKİLOZAN SPONDİLİT. Prof. Dr. Selim NALBANT

ANKİLOZAN SPONDİLİT. Prof. Dr. Selim NALBANT ANKİLOZAN SPONDİLİT Prof. Dr. Selim NALBANT SPONDİLİTLER: Ankilozan Spondilit (AS), Reaktif Artrit (Rea; Reiter Sendromu [RS]), Psöriatik Artrit (Psa), İnflammatuar Barsak Hastalığı (IBD), İdiopatik Sakroileit;

Detaylı

HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ

HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ Dr. Hayat Kumbasar Karaosmanoğlu Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Sunum Planı HIV in morfolojik ve

Detaylı

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü

Tip 1 diyabete giriş. Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü Tip 1 diyabete giriş Prof. Dr.Mücahit Özyazar Endokrinoloji,Diyabet,Metabolizma Hastalıkları ve Beslenme Bölümü ENTERNASYONAL EKSPER KOMİTE TARAFINDAN HAZIRLANAN DİABETİN YENİ SINIFLAMASI 1 - Tip 1 Diabetes

Detaylı

Dejeneratif Eklem Hastalýklarý

Dejeneratif Eklem Hastalýklarý Dejeneratif Eklem Hastalýklarý Dejeneratif Eklem Hastalýklarý Mahmut Nedim Doral*, Gürhan Dönmez,*** Ö Ahmet Atay,** Murat Bozkurt,**** Gürsel Leblebicioðlu**, Akýn Üzümcügil**, Tolga Aydoð*** Osteoartrit

Detaylı

TÜLAY AKSARAY TECİMER 4 MAYIS 2013

TÜLAY AKSARAY TECİMER 4 MAYIS 2013 TÜLAY AKSARAY TECİMER 4 MAYIS 2013 Langerhans hücreli histiyositoz(lhh) Castleman Hastalığı (CH) Kimura Hastalığı Kikuchi Fujimoto -Histiyositik nekrotizan lenfadenit Rosai-Dorfman hastalığı Tanım Langerhans

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

Birey ve Toplum Gözüyle Romatoid

Birey ve Toplum Gözüyle Romatoid Birey ve Toplum Gözüyle Romatoid Artrit ve Ankilozan Spondilit Prof Dr Salih PAY GATA Romatoloji BD Tüm Dünyada Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları En Sık Görülen Hastalıklardan Biridir Avrupa da 100 milyon

Detaylı

Erken Dönem Kalça Osteoartritinde Tanım ve Etiyoloji. Dr. Çağatay Uluçay Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Erken Dönem Kalça Osteoartritinde Tanım ve Etiyoloji. Dr. Çağatay Uluçay Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Erken Dönem Kalça Osteoartritinde Tanım ve Etiyoloji Dr. Çağatay Uluçay Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalça Osteoartriti Tanım OA hastalığı hem mekanik hem de biyolojik olayların sonucu gelişen eklem

Detaylı

Toplantý ve Kongre Takvimi

Toplantý ve Kongre Takvimi Toplantý ve Kongre Takvimi TOTBÝD - TOTEK Temel Bilimler ve Araþtýrma Kýþ Okulu 03-06 Þubat 2005, Isparta 2005 Annual Meeting of the American Academy of Orthopaedic Surgeons 23-27 Þubat 2005, Washington,

Detaylı

Prof. Dr. Merih SARIDOĞAN

Prof. Dr. Merih SARIDOĞAN ROMATOİD D ARTRİT ve REHABİLİTASYONU Prof. Dr. Merih SARIDOĞAN ROMATOİD D ARTRİT (RA); Eroziv sinovit ile karakterize periferik eklemlerde simetrik tutuluma neden olan ancak diğer organlarda da lezyonlara

Detaylı

Diyabetik Ayak Cerrahi Yaklaşım

Diyabetik Ayak Cerrahi Yaklaşım ENDO KURS 2011 Diyabetik Ayak Cerrahi Yaklaşım Dr. Ulunay Kanatlı Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji AD Diyabetik Ayak Multidisipliner yaklaşım gerektirir Endokrinoloji, Enfeksiyon

Detaylı

Doç. Dr. Sibel Zehra Aydın. Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi

Doç. Dr. Sibel Zehra Aydın. Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Sibel Zehra Aydın Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Amaç Romatoid artrit izleminde görüntülemenin nasıl kullanılması gerektiğine dair kanıta dayalı tıp çerçevesinde öneriler sunmak Metot 13 ülke,

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU Doç.Dr. Engin DEVECİ İMMÜN SİSTEM TİPLERİ I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık Fagositik hücreler (makrofajlar, mast

Detaylı

Romatoid Artrit DR.HATİCE SEVAL MASATLIOĞLU PEHLEVAN.

Romatoid Artrit DR.HATİCE SEVAL MASATLIOĞLU PEHLEVAN. Romatoid Artrit DR.HATİCE SEVAL MASATLIOĞLU PEHLEVAN. Romatoid Artriti Anlamak Hasta ve hasta yakınlarının hastalıkla daha iyi başedebilmelerini sağlamak ve yaşam kalitelerini artırmak için son derece

Detaylı

Artroskopi, ortopedik cerrahların eklem içini görerek tanı koydukları ve gerektiğinde

Artroskopi, ortopedik cerrahların eklem içini görerek tanı koydukları ve gerektiğinde Artroskopi nedir? Artroskopi, ortopedik cerrahların eklem içini görerek tanı koydukları ve gerektiğinde çeşitli tedavileri uyguladıkları bir cerrahi prosedürdür. Artroskopi sözcüğü latince arthro (eklem)

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ Sait Murat Doğan, A. Pınar Erçetin, Zekiye Altun, Duygu Dursun, Safiye Aktaş Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İzmir Slayt 1 / 14 Meme Kanseri

Detaylı

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman

Progresif Multipl Skleroz. Ayşe Kocaman Progresif Multipl Skleroz Ayşe Kocaman Lublin ve Reingold Neurology 1996 MS in klinik formları Relapsing- Remiting Sekonder- Progresif Primer- Progresif Progresif- Relapsing Lyon MS Doğal Seyir Grubu Relapsing-

Detaylı

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ

POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ POLİKİSTİK OVER SENDROMU VE GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ Prof. Dr. Fırat ORTAÇ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD. Jinekolojik Onkoloji Departmanı Polikistik Over Sendromu(PKOS)

Detaylı

ASEMPTOMATİK HİPERÜRİSEMİYİ TEDAVİ EDELİM Mİ? Dr. Elif Arı Bakır Dr. Lütfi Kırdar Kartal EAH Nefroloji Kliniği

ASEMPTOMATİK HİPERÜRİSEMİYİ TEDAVİ EDELİM Mİ? Dr. Elif Arı Bakır Dr. Lütfi Kırdar Kartal EAH Nefroloji Kliniği ASEMPTOMATİK HİPERÜRİSEMİYİ TEDAVİ EDELİM Mİ? Dr. Elif Arı Bakır Dr. Lütfi Kırdar Kartal EAH Nefroloji Kliniği Asemptomatik Hiperürisemi Tanım: Serum ürik asit düzeyinin kristal depolanma hastalığı bulguları

Detaylı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu Prof. Dr.Hidayet Sarı Tanım Özellikle omurgayı tutan ve ankiloza götüren kronik iltihabi sistemik romatizmal hastalıktır. Sakroiliak eklem iltihabı oluşturmak ana bulgusudur.

Detaylı

LÖKOSİTLER,ÖZELLİKLERİ. ve İNFLAMASYON. 2009-2010 Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun

LÖKOSİTLER,ÖZELLİKLERİ. ve İNFLAMASYON. 2009-2010 Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun LÖKOSİTLER,ÖZELLİKLERİ ve İNFLAMASYON 2009-2010 Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin Amacı: * Yabancı maddeye karşı savunma? * Lökosit çeşitleri ve miktarları * Lökopoez * Fonksiyonel özellikleri * Monosit-

Detaylı

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI Ambalaj içinde bulunanlar: Köpük korumasý Kuluçka makinesi Güç kablosu Talimat kitapçýðý Açýklama: 1. Ýlk önce makineyi test ediniz. 2. Sýcaklýk ayarýný yapýnýz. 3. Sýcaklýk alarm parametre ayarlarý (AL

Detaylı

29 Ekim 2015, Perşembe

29 Ekim 2015, Perşembe 1 TÜRKÇE KONUŞULAN ÜLKELER KONGRESİ KONUK ÜLKE; KAZAKİSTAN 08:00-09:15 AÇILIŞ 08:00-08:12 Neden Türkçe? MN Doral(Tr) 08:12-08:24 Türkçesi konuşulan ülkeler Ö. Aydıngöz(Tr) 08:24-08:36 Birlikteliğimiz V.

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

Legg-Calve-Perthes Hastalýðý

Legg-Calve-Perthes Hastalýðý Legg-Calve-Perthes Hastalýðý M. Cemalettin Aksoy*, Muharrem Yazýcý**, Mümtaz Alpaslan** Legg-Calve Perthes hastalýðý 1900'Iü yýllarýn baþýnda ABD (Legg), Fransa (Calve) ve Almanya'da (Perthes) birbirinden

Detaylı

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 KRONİK HASTALIK ANEMİSİ IX. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU GİRİŞ VE TANIM Kronik

Detaylı

Artropatiler (M00-M25) Esas olarak periferik (ekstremiteler) eklemleri tutan bozukluklar

Artropatiler (M00-M25) Esas olarak periferik (ekstremiteler) eklemleri tutan bozukluklar Artropatiler (M00-M25) Esas olarak periferik (ekstremiteler) eklemleri tutan bozukluklar Enfeksiyöz artropatiler (M00-M03) Not: Bu bölüm mikrobiyolojik ajanlara bağlı artropatileri kapsar. Ayırım etiyolojide

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD

Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD Yrd. Doç. Dr. İlyas Yolbaş Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD KOMPLEMAN SİSTEMİ Kompleman sistem, (Compleman system) veya tamamlayıcı sistem, bir canlıdan patojenlerin temizlenmesine yardım eden biyokimyasal

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

KOLOREKTAL KARSİNOMLARDA HPV NİN ROLÜ VE KARSİNOGENEZ AÇISINDAN P53 VE BCL-2 İLE İLİŞKİSİ

KOLOREKTAL KARSİNOMLARDA HPV NİN ROLÜ VE KARSİNOGENEZ AÇISINDAN P53 VE BCL-2 İLE İLİŞKİSİ KOLOREKTAL KARSİNOMLARDA HPV NİN ROLÜ VE KARSİNOGENEZ AÇISINDAN P53 VE BCL-2 İLE İLİŞKİSİ Ruksan ELAL 1, Arsenal SEZGİN ALİKANOĞLU 2, Dinç SÜREN 2, Mustafa YILDIRIM 3, Nurullah BÜLBÜLLER 4, Cem SEZER 2

Detaylı

Alt Ekstremite Deformite Analizi (I)

Alt Ekstremite Deformite Analizi (I) Alt Ekstremite Deformite Analizi (I) Alt Ekstremite Deformite Analizi (I) Mehmet Çakmak*, Korhan Özkan** Alt ekstremite deformite analizi 5 alt grupta incelenir. Bunlar: A.Frontal plan deformiteleri B.Frontal

Detaylı

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır.

* Madde bilgisi elektromanyetik sinyaller aracılığı ile hücre çekirdeğindeki DNA sarmalına taşınır ve hafızalanır. Sayın meslektaşlarım, Kişisel çalışmalarım sonucu elde ettiğim bazı bilgileri, yararlı olacağını düşünerek sizlerle paylaşmak istiyorum. Çalışmalarımı iki ana başlık halinde sunacağım. MADDE BAĞIMLILIĞI

Detaylı

İLK TRİMESTERDE PROGESTERON. Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim

İLK TRİMESTERDE PROGESTERON. Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim İLK TRİMESTERDE PROGESTERON Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Progesteron Gebeliğin oluşumu ve devamında çok önemli bir hormondur Progestinler Progesteron (Progestan

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi?

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi? GEBELİKTE HEPATİT Gebelik ve hepatit Gebelik ve hepatit iki ayrı durumu anlatır. Birincisi gebelik sırasında ortaya çıkan akut hepatit tablosu, ikincisi ise kronik hepatit hastasının gebe kalmasıdır. Her

Detaylı

MedYa KÝt / 26 Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR DergÝ Human Resources Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetim Dergisi olarak amacýmýz, kurulduðumuz günden bu yana deðiþmedi: Türkiye'de

Detaylı

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI Tıp Fakülteleri Mezuniyet Öncesi İmmünoloji Eğitim Programı Önerisi in hücre ve dokuları ilgi hücrelerini isim ve işlevleri ile bilir. Kemik iliği, lenf nodu, ve dalağın anatomisi,

Detaylı

Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarýnda Nükleer Týp Yöntemleri

Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarýnda Nükleer Týp Yöntemleri Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarýnda Nükleer Týp Yöntemleri Özgür Ömür,* Ceren Kapulu,** Ömer Uður*** Giriþ Eski yýllarla karþýlaþtýrýldýðýnda kas-iskelet sistemi hastalýklarýnýn tedavisinde klinisyenin

Detaylı

OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi)

OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi) TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ OSTEOPOROZ NEDİR? Bu hastalık, kemik miktarında-yoğunluğunda

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

Dr. A. Nimet Karadayı. Hastanesi, Patoloji Kliniği

Dr. A. Nimet Karadayı. Hastanesi, Patoloji Kliniği Dr. A. Nimet Karadayı Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Patoloji Kliniği MEME TÜMÖRLERİNDE PATOLOJİ RAPORLARINDA STANDARDİZASYON Amaç, hasta

Detaylı

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD Multipl Myeloma da PET/BT Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD İskelet sisteminin en sık görülen primer neoplazmı Radyolojik olarak iskelette çok sayıda destrüktif lezyon ve yaygın

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

28.02.2015. Sarkoidoz. MSS granülomatozları. Sarkoidoz. Sarkoidoz. Granülom / Granülomatoz reaksiyon

28.02.2015. Sarkoidoz. MSS granülomatozları. Sarkoidoz. Sarkoidoz. Granülom / Granülomatoz reaksiyon Granülom / Granülomatoz reaksiyon Non-enfektif granülomatozlar: Sinir sistemi tutulumu ve görüntüleme Küçük nodül Bağışıklık sisteminin, elimine edemediği yabancı patojenlere karşı geliştirdiği ve izole

Detaylı

Tu rkiye de İlaç Geliştirmede Mevcut Durum ve Çözu m Önerileri

Tu rkiye de İlaç Geliştirmede Mevcut Durum ve Çözu m Önerileri Tu rkiye de İlaç Geliştirmede Mevcut Durum ve Çözu m Önerileri Ahmet Gu l İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi İlaç Temel Araştırma Merkezi Özgu n İlaç Keşfi, İlaç Geliştirilmesi ve İstanbul İlaç

Detaylı

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM DENSITY PLATELET GEL ONARICI TIPTA

Detaylı

VIII. FAKTÖR XII EKSİKLİĞİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU BÖLÜM ULUSAL TANI VE TEDAVİ KILAVUZU 2013

VIII. FAKTÖR XII EKSİKLİĞİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU BÖLÜM ULUSAL TANI VE TEDAVİ KILAVUZU 2013 ULUSAL TANI VE TEDAVİ KILAVUZU 2013 FAKTÖR XII EKSİKLİĞİ VIII. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KALITSAL FAKTÖR XII EKSİKLİĞİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU FAKTÖR XII EKSİKLİĞİ Dr. M. Cem Ar ve THD Hemofili Bilimsel

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı

Kullanma Kýlavuzu Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB112-11/19/23 K Lütfen saklayýn

Kullanma Kýlavuzu Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB112-11/19/23 K Lütfen saklayýn 720 90-02/00 TR (TR) Kullanma Kýlavuzu Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB2-/9/23 K Lütfen saklayýn Kullanma Kýlavuzu Sayýn Müþterimiz, Buderus Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB2-/9/23

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Muzaffer Fincancı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi HIV infeksiyonlu hastalarda tüberküloz sıklığı İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi 212 HIV infeksiyonlu hasta - 8 Akciğer tüberkülozu - 4

Detaylı

PAPİLLER TİROİD KARSİNOMLU OLGULARIMIZDA BRAF(V600E) GEN MUTASYON ANALİZİ. Klinik ve patolojik özellikler

PAPİLLER TİROİD KARSİNOMLU OLGULARIMIZDA BRAF(V600E) GEN MUTASYON ANALİZİ. Klinik ve patolojik özellikler PAPİLLER TİROİD KARSİNOMLU OLGULARIMIZDA BRAF(V600E) GEN MUTASYON ANALİZİ Klinik ve patolojik özellikler Neslihan KURTULMUŞ,, Mete DÜREN, D Serdar GİRAY, G Ümit İNCE, Önder PEKER, Özlem AYDIN, M.Cengiz

Detaylı

ALLERJİ AŞILARI. Prof. Dr. Ömer KALAYCI Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Allerji ve astım Ünitesi

ALLERJİ AŞILARI. Prof. Dr. Ömer KALAYCI Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Allerji ve astım Ünitesi ALLERJİ AŞILARI Prof. Dr. Ömer KALAYCI Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Allerji ve astım Ünitesi Allerji aşıları Allerjen immunoterapi Allerjik bir hastaya giderek artan miktarlarda allerjen

Detaylı

MEME KANSERİ HASTALARINDA JAM-A VE LFA-1 GEN VARYASYONLARININ ETKİSİNİN İNCELENMESİ

MEME KANSERİ HASTALARINDA JAM-A VE LFA-1 GEN VARYASYONLARININ ETKİSİNİN İNCELENMESİ MEME KANSERİ HASTALARINDA JAM-A VE LFA-1 GEN VARYASYONLARININ ETKİSİNİN İNCELENMESİ Bengü TOKAT, 1,2 Deniz KANCA, Tülin ÖZTÜRK, M.Fatih SEYHAN, Zerrin CALAY, Şennur İLVAN, Özlem KURNAZ-GÖMLEKSİZ, Hülya

Detaylı

Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi / Patoloji A:B:D

Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi / Patoloji A:B:D Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi / Patoloji A:B:D Arş gör. Dr Cansu ABAYLI Çöliak hastalığı; Buğday, arpa ve yulaf gibi tahıllı gıdalarda bulunan, gluten proteinleri ile oluşan, toplumun %1 inden fazlasının

Detaylı

Artritli Hastalara Yaklaşım

Artritli Hastalara Yaklaşım Artritli Hastalara Yaklaşım Murat TURGAY 53 Kas iskelet sistemi yakınmaları ile gelen bir hastada, anemnez ve fizik muayene bulguları tanıya yaklaşımda en önemli yapı taşlarını oluşturur. Bazen laboratuvar

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

ORTEOARTRÝTDE NÝTRÝK OKSÝT VE MALONDÝALDEHÝD DÜZEYLERÝ

ORTEOARTRÝTDE NÝTRÝK OKSÝT VE MALONDÝALDEHÝD DÜZEYLERÝ KLÝNÝK ARAÞTIRMA / CLINICAL RESEARCH Vol. 15,, No. 1,, (7-11 11), 2004 ORTEOARTRÝTDE NÝTRÝK OKSÝT VE MALONDÝALDEHÝD DÜZEYLERÝ Erhan YILMAZ*, Seval YILMAZ**, Lokman KARAKURT**, Erhan SERÝN*** ÖZET Giriþ:

Detaylı

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi

Malnutrisyon ve İnflamasyonun. Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi Sürekli Ayaktan Periton Diyalizi Hastalarında Malnutrisyon ve İnflamasyonun Hasta Ötiroid Sendromu Gelişimine imine Etkisi Ebru Karcı, Erkan Dervişoğlu lu, Necmi Eren, Betül Kalender Kocaeli Üniversitesi,

Detaylı

SERT DOKUNUN SULU (KĠSTĠK) LEZYONU. Dr Arzu AVCI ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TIBBİ PATOLOJİ KLİNİĞİ 17 Kasım 2011

SERT DOKUNUN SULU (KĠSTĠK) LEZYONU. Dr Arzu AVCI ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TIBBİ PATOLOJİ KLİNİĞİ 17 Kasım 2011 SERT DOKUNUN SULU (KĠSTĠK) LEZYONU Dr Arzu AVCI ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TIBBİ PATOLOJİ KLİNİĞİ 17 Kasım 2011 OLGU 9 Y, K Sağ humerus proksimali 2 yıl önce kırık Doğal iyileşmeye bırakılmış

Detaylı

SOLİT ORGAN TRANSPLANTASYONU ve BK VİRUS ENFEKSİYONLARI Doç. Dr. Derya Mutlu Güçlü immunsupresifler Akut, Kronik rejeksiyon Graft yaşam süresi? Eskiden bilinen veya yeni tanımlanan enfeksiyon etkenleri:

Detaylı

Tüm Dönem 3 Dersleri 16.S. No:11 deki Prof. Dr. Hüsnü Göksel Dersliğinde Yapılacaktır.

Tüm Dönem 3 Dersleri 16.S. No:11 deki Prof. Dr. Hüsnü Göksel Dersliğinde Yapılacaktır. BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 205 206 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM III 9. DERS KURULU PROGRAMI KAS İSKELET SİSTEMİ 23 Mayıs 0 Haziran 206 Tüm Dönem 3 Dersleri 6.S. No: deki Prof. Dr. Hüsnü Göksel Dersliğinde

Detaylı

Alt Ekstremite Deformite Analizi (II) Oblik Plan ve Translasyon Deformiteleri

Alt Ekstremite Deformite Analizi (II) Oblik Plan ve Translasyon Deformiteleri Alt Ekstremite Deformite Analizi (II) Oblik Plan ve Translasyon Deformiteleri Mehmet Çakmak*, Korhan Özkan** Bu derginin bir önceki sayýsýnda yayýnlanan, alt ekstremite deformite analizi makalesine kaldýðýmýz

Detaylı

Diyabetik Ayak Osteomiyelitinde Nükleer Tıp Tanı Yöntemleri

Diyabetik Ayak Osteomiyelitinde Nükleer Tıp Tanı Yöntemleri Diyabetik Ayak Osteomiyelitinde Nükleer Tıp Tanı Yöntemleri Prof. Dr. Çetin Önsel İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nükleer Tıp Anabilim Dalı 1 Diyabetik ayak (DA) Dünya Sağlık Örgütü ne göre dünyada 180 milyon

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran Yağlı Karaciğer (Metabolik Sendrom) Modeli Geliştirilen Sıçanlarda Psikoz Yatkınlığındaki Artışın Gösterilmesi ve Bu Bulgunun İnflamatuar Sitokinlerle Bağlantısının Açıklanması Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar

Detaylı

Kollajen Hidrolizat EKLEM SAĞLIĞINDA YENİ NESİL DESTEK

Kollajen Hidrolizat EKLEM SAĞLIĞINDA YENİ NESİL DESTEK Kollajen Hidrolizat EKLEM SAĞLIĞINDA YENİ NESİL DESTEK EKLEM SAĞLIĞINDA YENİ NESİL DESTEK Kronik eklem rahatsızlıkları; yaş, hareket ve günlük aktivitelerde meydana gelen değişikliklerle ortaya çıkmaktadır.

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı