Romatoid Artrit ve Osteoartrit Hastalar nda Yetiyitimi ve Depresyon. Key words: Rheumatoid arthritis, osteoarthritis, quality of life, depression

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Romatoid Artrit ve Osteoartrit Hastalar nda Yetiyitimi ve Depresyon. Key words: Rheumatoid arthritis, osteoarthritis, quality of life, depression"

Transkript

1 Araflt rmalar/researches Romatoid artrit ve osteoartrit hastalar nda yetiyitimi ve depresyon Romatoid Artrit ve Osteoartrit Hastalar nda Yetiyitimi ve Depresyon Özlem Alt nda 1, Abdurrahman Alt nda 2, Neslihan Soran 1, Hasan Tabur 3 ÖZET: Romatoid artrit ve osteoartrit hastalar nda yetiyitimi ve depresyon Amaç: Romatoid artrit, kronik, inflamatuvar eklem tutulumu ile karakterize bir hastal kt r, önemli ölçüde yetiyitimi ile sonuçlanabilmektedir. Osteoartrit, s kl yaflla artan, özellikle yük tafl yan eklemlerde hasar yapan kronik seyirli bir hastal kt r. Bu çal flman n amac romatoid artrit (RA) ve osteoartrit (OA) hastalar nda depresif belirtiler ve yetiyitiminin belirlenmesidir. Yöntem: Çal flmaya 32 si RA, 43 ü diz OA i olmak üzere toplam 75 hasta al nd. Sa l De erlendirme Ölçe i (SDÖ) ile günlük yaflam aktiviteleri ve yetiyitimi, Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçe i (HDÖ) ile depresyon düzeyi, K sa Form-36 (SF-36) ile yaflam kalitesi, Görsel Analog Skala (GAS) ile a r fliddeti de erlendirildi. Bulgular: HDÖ puanlar RA grubunda OA grubuna göre daha yüksekti. RA hastalar n n fiziksel rol k s tl l d fl ndaki tüm KF-36 alt ölçek puanlar OA hastalar ndan düflüktü. SDÖ de tüm alt ölçek puanlar RA grubunda OA grubundan daha yüksekti. GAS ortalamas RA grubunda 7.1±0.8, OA grubunda 6.2±1.0 olarak hesapland. Ayr ca HDÖ puanlar yla SDÖ giyinme, yemek yeme ve yürüme alt puanlar aras nda pozitif korelasyon mevcuttu. Sonuç: Bu sonuçlara göre, RA te depresif belirtiler OA ten daha yüksektir, ayr ca RA hastalar nda depresyon düzeyi yetiyitimi ile iliflkilidir. RA hastalar n n psikiyatrik aç dan de erlendirilmesi ve bozukluklar n erken dönemde saptanmas tedaviye uyumu ve prognozu olumlu yönde etkileyecektir. Anahtar sözcükler: Romatoid artrit, osteoartrit, yaflam kalitesi, depresyon Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2007;17:24-29 ABSTRACT: Depression and disability in patients with rheumatoid arthritis and osteoarthritis Objective: Rheumatoid arthritis (RA) is a chronic inflammatory joint disease that results in a major disability. Osteoarthritis is a chronic condition characterized by degeneration especially in weight loading joints. The purpose of the study was to determine the depressive symptoms and the level of disability in patients with rheumatoid arthritis (RA) and osteoarthritis (OA). Method: Participants were 75 patients with RA (n=32) and OA (n=43). The Health Assessment Questionnaire (HAQ) was used to evaluate the activities of daily living and disability level, and Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D) was used to evaluate depression levels of the patients. The quality of life was evaluated with Short Form-36 (SF-36). The severity of pain was evaluated by Visual Analogue Scale (VAS). Results: HAM-D scores of the patients with RA were significantly higher than those with OA. All subscale scores of SF-36 except physical role limitations were significantly lower in RA group than OA group. Mean VAS score was higher in RA patients than in OA patients. All subscale scores of HAQ were significantly higher in patients with RA than patients with OA. Dressing, eating and walking subscales of HAQ were positively correlated with HAM-D scores in patients with RA. Conclusion: In conclusion, depressive symptoms were more common in patients with RA than those with OA. Further, depression levels were related with disability levels in patients with RA. Psychological evaluation of the patients with RA may provide better compliance to treatment and better prognosis in patients with RA. Key words: Rheumatoid arthritis, osteoarthritis, quality of life, depression Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2007;17: Fiziksel T p ve Rehabilitasyon AD, 2 Psikiyatri AD, 3 Ortopedi ve Travmatoloji AD, Harran Üniversitesi T p Fakültesi, fianl urfa-türkiye Yaz flma Adresi / Address reprint requests to: Dr. Özlem Alt nda, Harran Üniversitesi T p Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon AD Araflt rma Hastanesi fianl urfa-türkiye Telefon / Phone: /2319 Faks / Fax: Elektronik posta adresi / address: Kabul tarihi / Date of acceptance: 30 Ocak 2007 / January 30, 2007 G R fi Son y llarda yap lan birçok çal flmada kronik romatolojik hastal olanlarda psikiyatrik bozukluklar n genel nüfustan daha fazla görüldü ü bildirilmifltir (1). lk olarak Rowe (2) depresyonun romatoid artritin (RA) kaç n lmaz bir bulgusu oldu unu belirtmifltir. Hawley ve arkadafllar (3) 10 y l süren ve 6153 hasta ile yapt klar çal flmada RA te depresif belirtilerin görülebildi ini ancak bu oran n di er kronik romatizmal hastal klardan daha yüksek olmad n bildirmifllerdir. Kronik romatizmal hastal klar fliddetli a r ve temel fiziksel ifllevlerde k s tlanmalarla yetiyitimine neden olabilirler (1). Yetiyitimi, bir etkinli i kifli için normal kabul edilen s n rlarda veya biçimde yapabilme yetisinde k s tlanma ya da kay p olarak tan mlanm flt r (4). Romatoid artrit inflamatuvar artrit ile seyreden bir hastal kt r, eklem hasar oluflturarak önemli oranda hareket kayb na yol açabilir (5). Ço u hasta eklem tutulumu nedeniyle gün- 24 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 17, Say : 1, 2007 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 17, N.: 1,

2 Ö. Alt nda, A. Alt nda, N. Soran, H. Tabur lük etkinlikleri yapmakta zorlan r ve befl y ll k bir hastal k sürecinden sonra hastalar n yaklafl k %33 ü çal flamaz duruma gelir, on y l sonra ise yar s önemli fonksiyonel engele sahip hale gelir (6). RA e çeflitli psikiyatrik bozukluklar n s kl kla efllik etti i bilinmektedir (7). RA seyrinde ortaya ç kan psikiyatrik bozukluklar n, patojenezde rol oynayan inflamatuvar sitokinlerle mi yoksa hastal n neden oldu u a r ve düflük yaflam kalitesi ile mi iliflkili oldu u henüz aç klanamam flt r (8). RA seyrinde görülen depresyonun inflamatuvar olaylar yan nda a r ve hareket k s tl l ile iliflkili oldu unu ileri süren çal flmalar da vard r (3,9). Diz osteoartriti (OA) inflamatuvar karakterde olmayan artritin en yayg n nedenidir. A r ve fonksiyon kayb na yol açarak ileri yafllarda önemli oranda yetiyitimine neden olabilmektedir (10). OA seyrinde geliflen kas zay fl, eklem hareketlerinde k s tlanma ve a r, günlük yaflam aktivitelerinde yetersizli e yol açar (11). Bu durum sosyal izolasyon ve depresyon ile sonuçlanabilir. Esenyel ve arkadafllar (12) farkl kronik romatizmal hastal klarda depresyon düzeyini araflt rd klar bir çal flmada OA hastalar nda depresyon oran n %16 olarak bildirmifllerdir. Zautra ve arkadafllar (8) ise RA ve OA hastalar nda depresyon s kl n araflt rd klar çal flmada bu iki hasta grubunda depresyon düzeyinin farkl olmad n saptam fllard r. Patojenezinde çeflitli mekanizmalar n etkili oldu u bilinmekle birlikte RA ve OA klinik olarak etkilenen eklemlerde a r, flifllik ve hareket k s tl l ile karakterizedir. Her iki hastal k y llar içerisinde ilerleyici ifllev kayb na yol açabilmektedir. Literatürde RA te depresyon düzeyini araflt ran çok say da çal flma mevcuttur. Ancak RA ve OA hastalar n n depresyon ve yetiyitimi düzeyi yönünden karfl laflt r ld çal flmalar s n rl say dad r. Bu çal flman n amac RA ve OA hastalar nda depresyon düzeyi ve yetiyitimi ile iliflkisinin araflt r lmas d r. YÖNTEM Çal flma Grubu Bu çal flmaya Eylül 2005 ile Mart 2006 tarihleri aras nda Harran Üniversitesi T p Fakültesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon poliklini ine ard fl k olarak eklem yak nmalar ile baflvuran yafl aras hastalar al nd. Ankilozan spondilit, Reiter sendromu, sistemik lupus eritematozus, inflamatuvar barsak hastal, eriflkin Still hastal gibi artrite neden olabilecek di er inflamatuvar hastal olanlar, diz eklemlerinde flifllik, s art fl, renk de iflikli i ve hareket k s tl l ile seyreden akut artrit bulgusu verenler, fizyolojik dozun (5-7.5mg/gün) üzerinde kortikosteroid kullananlar çal flma d fl b rak ld. Alt ayl k dönemde eklem yak nmalar ile baflvuran toplam 127 hastan n 9 u infeksiyöz artrit olarak de erlendirildi i, 12 si aktif artrit döneminde oldu u, 19 u RA tan s ile fizyolojik dozun üzerinde kortikosteroid içeren ilaçlar kulland ve 12 si gebelik ve laktasyon döneminde oldu u için çal flmadan ç kar ld. Hastalar n 32 si Amerikan Romatizma Cemiyeti ölçütlerine (13,14) göre romatoid artrit, 43 ü diz osteoartriti tan s ald. Çal flmaya kat lan hastalara çal flma hakk nda sözlü bilgi verildi. Çal flmaya al nan hastalara araflt rmada kullan lan ölçekler ve kiflisel bilgi formu poliklini imizde bir fiziksel t p ve rehabilitasyon uzman taraf ndan uyguland. Uygulamaya bafllamadan önce hastalara araflt rma hakk nda bilgi verildi ve araflt rman n önemi vurguland. Ayr ca hastalardan ölçeklerin üzerlerine ad ve soyadlar n n yaz lmayaca ve elde edilen bilgilerin sadece araflt rmac taraf ndan kullan laca belirtildi. Uygulama esnas nda anlafl lmayan noktalar, kifliye bir yönlendirme yap lmadan, bireysel olarak aç kland. Uygulamalar her hasta için yaklafl k dakika sürdü. Sosyodemografik Veri Formu: Bu form ile hastalar n yafl, cinsiyeti, medeni durumu, hastal k süresi, kulland ilaçlar, sistemik hastal olup olmad, psikiyatrik hastal olup olmad sorguland. Görsel Analog Skala (GAS): Price ve arkadafllar (15) taraf ndan gelifltirilmifltir. A r fliddetinin de erlendirilmesinde kullan l r. Ölçek 10 cm uzunlu unda olup, iki ucu farkl olarak isimlendirilmifl (0=a r yok, 10= en fliddetli a r ) dikey veya yatay hat üzerinde hastan n hissetti i a r fliddetine karfl l k gelen bir noktay iflaretlemesi ile uygulan r. flaret konulan nokta ile hatt n en düflük ucu aras ndaki mesafe santimetre olarak ölçülür ve bulunan say sal de er hastan n a r fliddetini gösterir. K sa Form-36 (SF-36): Yaflam kalitesini de erlendirmek amac ile kullan lan bu ölçek fiziksel fonksiyon, fiziksel rol k s tl l, a r, genel sa l k, vitalite/enerji, sosyal fonksiyon, emosyonel rol ve mental sa l k olmak üzere 8 alt bafll ktan oluflur. Altbafll klar n puan marj 0 (en kötü sa l k durumu) ile 100 (en iyi sa l k durumu) aras nda Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 17, Say : 1, 2007 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 17, N.: 1,

3 Romatoid artrit ve osteoartrit hastalar nda yetiyitimi ve depresyon de iflir. Bu ölçe in geçerlik ve güvenirli i, artritin fliddetini de erlendirmeye yönelik pek çok klinik çal flmada belirtilmifltir. Ayr ca, OA fliddetindeki de ifliklikleri yans tmak aç s ndan da de erli oldu u gösterilmifltir (16). Sa l De erlendirme ölçe i (SDÖ): Fiziksel yetiyitiminin de erlendirilmesinde kullan lan bu ölçek, giyinme, do rulma, yemek yeme, yürüme, hijyen, uzanma, kavrama ve günlük aktivitelerin de erlendirildi i 8 alt bafll ktan oluflur. Yetiyitiminin derecesi, hasta taraf ndan her bir alt bafll k için 1 ile 3 aras nda verilen puanlardan, en yüksek puan esas al narak hesaplan r. SDÖ ölçe inin ülkemizde geçerlik ve güvenirlik çal flmas yap lm fl olup, kronik romatizmal hastal klara ba l fonksiyonel kay plar n de erlendirilmesinde y llardan beri yayg n olarak kullan lmaktad r (17,18). Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçe i (HDÖ): Depresyon düzeyinin belirlenmesinde 17 maddelik HDÖ hastalara bir psikiyatri uzman taraf ndan uyguland. Majör depresyon için kesme puan 14 puan olarak al nd. Bu ölçek Hamilton (19) taraf ndan gelifltirilmifl ve daha sonra yap land r lm fl hale dönüfltürülmüfltür. Depresyon düzeyini ve fliddet de iflimini ölçmede yayg n olarak kullan lan bir ölçektir, Türkçe geçerlik ve güvenirlik çal flmas Akdemir ve arkadafllar (20) taraf ndan yap lm flt r. statistiksel De erlendirme statistiksel de erlendirme için SPSS 11.0 paket program nda, gruplar aras karfl laflt rmalarda Student s t-testi ve Mann-Whitney U testi, kategorik de iflkenlerin karfl laflt r lmas nda x 2 testi, de iflkenler aras ndaki iliflkinin incelenmesinde Pearson's korelasyon analizi kullan ld. p<0.05 de eri istatistiksel olarak anlaml kabul edildi. BULGULAR Çal flmaya, 32 si RA, 43 ü osteoartritli olmak üzere toplam 75 hasta al nd. RA hastalar n n 26 s kad n, 6 s erkek; OA hastalar n n 31 i kad n, 12 si erkekti. Yafl ortalamas RA grubunda 39.0±6.0, OA grubunda 41.3±4.2 y l olarak hesapland. Hastalar n demografik ve klinik özellikleri Tablo 1 de gösterilmifltir. Ortalama hastal k süreleri RA grubunda 20.9±10.7 ay, OA grubunda 17.9±10.6 ay olarak hesapland. Hasta gruplar aras nda yafl, cinsiyet da l m ve hastal k süresi bak m ndan anlaml fark yoktu. Sabah tutuklu u süresi ortalamalar RA grubunda 63.8±25.6 dakika, OA grubunda 24.6±14.9 dakikayd. Sabah tutuklu unun süresi bak m ndan iki grup aras nda istatistiksel olarak anlaml fark vard (p= 0.005). Tablo 1. RA ve OA hastalar nda demografik özellikler ve klinik bulgular Yafl (y l) 39.0± ±4.2 (28-62) (33-56) 0.06 Cins (kad n/erkek) 26/6 31/ BK (kg/m 2 ) 20.9± ± Hastal k süresi (ay) 29.9± ± Sabah tutuklu u (dakika) 63.8± ± RA: Romatoid artrit, OA: Osteoartrit, BK : Beden kitle indeksi (BK ) Tablo 2 de görüldü ü gibi RA ve OA grubunun HDÖ puan ortalamalar s ras yla 15.7±4.4 ve 11.4±2.8 olarak bulundu. RA hastalar nda HDÖ puan ortalamas OA grubundan anlaml olarak daha yüksekti (p<0.001). GAS ortalamas RA grubunda 7.1±0.8, OA grubunda 6.2±1.0 olarak hesapland. A r fliddetinin RA te OA ten anlaml olarak daha yüksek oldu u görüldü (p<0.001). KF-36 skoru ortalamas RA grubunda 66.4±5.8, OA grubunda 73.8±4.7 olarak bulundu ve iki grup aras nda istatistiksel olarak anlaml fark mevcuttu (p<0.001). SDÖ toplam puan ise RA hastalar nda 1.5±0.2, OA hastalar nda 1.1±0.1 olarak hesapland, RA grubunda OA grubuna göre daha yüksek oldu u görüldü (p<0.001). Tablo 2. RA ve OA hastalar nda GAS, HDÖ, SDÖ ve KF-36 sonuçlar GAS 7.1± ± HDÖ 15.7± ± SDÖ 1.5± ± SF ± ± RA: Romatoid artrit, OA: Osteoartrit, GAS: Görsel Analog Skala, HDÖ: Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçe i, SDÖ: Sa l De erlendirme Ölçe i, KF-36: K sa Form-36 HDÖ kesme puan 14 al nd nda; RA grubunun %62.5 i (n= 20), OA grubunun %20.9 u (n= 9) kesme puan n n üstündeydi. RA grubunda HDÖ kesme puan n n üstünde olan hasta oran OA grubundan anlaml olarak yüksekti (x 2 =13.36, p<0.001). Gruplar n KF-36 daki alt ölçek (fiziksel fonksiyon, fiziksel rol, a r, genel sa l k, enerji, sosyal fonksiyon, emosyonel rol ve mental sa l k) puanlar n n de erlendirilmesinde fiziksel rol k s tl l d fl ndaki tüm alt ölçek puanlar n n RA grubunda OA grubundan daha düflük oldu u görüldü (p<0.001, hepsi için). Fiziksel rol k s tl l - 26 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 17, Say : 1, 2007 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 17, N.: 1,

4 Ö. Alt nda, A. Alt nda, N. Soran, H. Tabur skoru RA hastalar nda OA hastalar ndan anlaml olarak yüksek bulundu (p<0.001) (Tablo 3). Tablo 3. RA ve OA hastalar nda KF-36 alt bafll k puanlar n n karfl laflt r lmas Fiziksel Fonksiyon 58.8± ± Fiziksel rol k s tl l 46.5± ± A r 36.6± ± Genel sa l k 37.4± ± Vitalite 38.8± ± Sosyal fonksiyon 57.5± ± Emosyonel durum 44.7± ± Mental sa l k 38.1± ± RA: Romatoid artrit, OA: Osteoartrit, KF-36: K sa form-36 HDÖ ye göre kesme puan n n üstündeki RA hastalar nda fiziksel rol k s tl l d fl ndaki tüm KF-36 alt bafll klar ndan al nan skorlar, HDÖ ye göre kesme puan n n üstündeki OA hastalar ndan istatistiksel olarak anlaml düzeyde düflük bulundu (p< 0.05, hepsi için). Fiziksel rol k s tl l skoru HDÖ kesme puan n n üstündeki RA hastalar nda HDÖ kesme puan n n üstündeki OA hastalar ndan anlaml olarak yüksek bulundu (p=0.01) (Tablo 4). Tablo 4. HDÖ kesme puan n n üstündeki RA ve OA hastalar nda KF- 36 alt bafll k puanlar n n karfl laflt r lmas HDÖ kesme HDÖ kesme p puan n n üstündeki puan n n üstündeki RA hastalar (n=20) OA hastalar (n=9) Fiziksel Fonksiyon 58.5 ± ± Fiziksel rol k s tl l 45.0 ± ± A r 37.1 ± ± Genel sa l k 36.7 ± ± Vitalite 38.9 ± ± Sosyal fonksiyon 56.6 ± ± Emosyonel durum 43.7 ± ± Mental sa l k 38.2 ± ± HDÖ:Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçe i, RA: Romatoid artrit, SDÖ: Sa l de erlendirme ölçe i HDÖ kesme puan n n üstündeki hastalarda ortalama GAS de eri 5.11±2.4 iken alt ndaki hastalarda 2.3±0.7 olarak hesapland, aradaki fark istatistiksel olarak anlaml bulundu (p<0.001). Tablo 5 te görüldü ü gibi RA grubunda SDÖ alt ölçek puanlar n n tümü, OA grubuna göre istatistiksel olarak anlaml düzeyde yüksek bulundu (p<0.001, hepsi için). HDÖ kesme puan n n üstündeki RA hastalar nda Tablo 5. RA ve OA hastalar nda SDÖ alt bafll k puanlar n n karfl laflt r lmas HDÖ skorlar ile SDÖ alt ölçeklerinden giyinme, yemek yeme ve yürüme puanlar aras nda pozitif korelasyon mevcuttu (r= 0.656, p= 0.001, r= 0.469, p= 0.001, r= 0.500, p= 0.006, s ras yla) (Tablo 6). TARTIfiMA Giyinme 1.6 ± ± Do rulma 1.4 ± ± Yemek yeme 1.7 ± ± Yürüme 1.3 ± ± Hijyen 1.3 ± ± Uzanma 1.4 ± ± Kavrama 1.6 ± ± Günlük aktiviteler 1.8 ± ± RA: Romatoid artrit, OA: Osteoartrit, SDÖ; Sa l de erlendirme ölçe i Tablo 6. HDÖ kesme puan n n üstündeki RA hastalar nda HDÖ ile SDÖ alt bafll klar aras ndaki korelasyonlar SDÖ alt bafll klar HDÖ Giyinme Yemek yeme Yürüme r HDÖ:Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçe i, RA: Romatoid artrit, SDÖ: Sa l de erlendirme ölçe i Çal flma sonuçlar m z, RA hastalar nda yetiyitimi ve depresyon düzeyinin OA hastalar ndan daha yüksek oldu unu göstermifltir. RA e çeflitli psikiyatrik bozukluklar n özellikle depresyonun s kl kla efllik etti i uzun zamand r bilinmektedir. Murphy ve arkadafllar (21) RA hastalar nda depresyon oran n %17, Karasu ve arkadafllar (22) %33.8 olarak bildirmifltir. Farkl çal flmalarda RA ile birlikte depresyon görülme s kl %14-46 olarak bildirilmifltir (1,5). Creed (23) RA hastalar nda depresyonun genel nüfusa göre yaklafl k iki kat daha fazla görüldü ünü ileri sürmüfltür. De erlendirmede farkl ölçekler kullan lmas, kullan lan ölçeklerde kesme puanlar n n farkl al nmas, hastal k sürelerinin farkl olmas sonuçlar etkilemektedir. Çeflitli çal flmalar depresyonun inflamatuvar olmayan kronik romatizmal hastal klarda da yüksek oranda görülebildi ini göstermifltir (24,25). Kronik romatizmal hastal klarda hastal n ilerlemesi ile art fl gösteren fonksiyonel yetersizlik hastan n günlük aktivitelerini p Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 17, Say : 1, 2007 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 17, N.: 1,

5 Romatoid artrit ve osteoartrit hastalar nda yetiyitimi ve depresyon yerine getirememesi ve sosyal izolasyona neden olarak depresyona yol açmaktad r. Van Korff ve arkadafllar (26) kronik artrit hastalar nda tedavi sonras yetiyitiminin azalmas yla birlikte depresyon bulgular n n da azald n bildirmifllerdir. Baflka bir çal flmada hastal n önemli bir özelli i olan yorgunlu un da depresyona neden olabilece i vurgulanm flt r (3). RA hastalar nda kas gücü kayb, atrofi ve a r ya ba l aktivitede k s tlanma yan nda, tedavide s k kullan lan kortikosteroidlere ba l miyopati ve nöropati de fonksiyonel kapasiteyi olumsuz yönde etkilemektedir. Ayr ca kortikosteroid tedavisi baz psikiyatrik bozukluklara da yol açabilmektedir. Yüksek doz glukokortikoid kullan m nda doza ba l olarak depresyon tablosunun ortaya ç kabilece i bildirilmifltir (27). Bizim çal flmam zda da RA ve OA hastalar nda depresyon düzeyinin yetiyitimi ile iliflkili oldu u görülmüfltür. SDÖ nün giyinme, yemek yeme ve yürüme alt ölçekleri ile HDÖ skorunun korelasyonu, hastalar n günlük yaflam aktivitelerinde ortaya ç kan k s tlanmalar n depresyona yatk nl k oluflturabilece ini düflündürmektedir. Kronik a r l hastada depresyonun genel nüfusa göre daha fazla s kl kta görülmesinde, kiflinin a r nedeniyle zor yaflam olaylar yla bafla ç kmada yetersiz kalmas n n da rolü vard r (5). Biliflsel modele göre a r yüzünden kiflinin günlük yaflam aktivitelerini yerine getirememesi ve yaflam kalitesinin olumsuz yönde etkilenmesi depresyon olas l n art rmaktad r (28). Bizim hastalar m zda HDÖ kesme puan n n üstündeki RA hastalar nda a r fliddeti OA hastalar ndan daha yüksekti. RA, hastal modifiye eden antiromatizmal ilaçlar n uygun doz ve sürede kullan lmas durumunda bile ortalama yaflam süresini 3-7 y l azaltt bilinen kronik bir hastal kt r. Hastal a ba l geliflen fonksiyonel kay p h zl ilerlemektedir (29). Eklem y k m, hastal n patojenezinde rolü olan proinflamatuvar sitokinlerin etkisiyle olmaktad r. Proinflamatuvar sitokinlerin ayn zamanda çeflitli nörotransmitter ve nöropeptidlerin sentezine ve sal verilmesine sebep olarak depresif semptomlara yol açt da bilinmektedir (30). Sistemik lupus eritematozis, otoimmün troidit, romatoid artrit gibi birçok otoimmün hastal a depresif belirtilerin efllik etti i ve antidepresan ilaç tedavisinin depresif belirtilerin yan s ra otoimmün yan t da azaltt öne sürülmüfltür (5). Ayr ca depresyonun, nöroimmün disregülasyona neden olarak patolojik otoimmün cevab n ilerlemesini h zland rd bilinmektedir OA en s k görülen eklem hastal olup, eriflkinlerde yetiyitimine neden olarak yaflam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir (11). Patojenezinde inflamatuvar sitokinlerin rolü oldu unu bildiren çal flmalar mevcuttur. Ancak mekanik yüklenmeye ba l k k rdak hasar patojenezde daha önemli bir mekanizma olarak kabul edilmektedir (31). OA te yetiyitiminin radyografik olarak eklem aral n n daralmas ile do rudan iliflkili oldu unu, hastal k seyrinde ortaya ç kan ruhsal bozukluklar nda a r ve yetiyitimine ba l oldu unu bildiren çal flmalar mevcuttur (31,32). O'Reilly ve arkadafllar (33) diz a r s olan hastalarda anksiyete ve depresyon düzeylerini a r s olmayanlara göre daha yüksek bulmufllard r. Odding ve arkadafllar (34) ise osteoartrite efllik eden kronik a r ve fiziksel aktivitede yetersizli in psikososyal yetiyitiminin en önemli belirleyicileri oldu- unu bildirmifllerdir. Hawley ve arkadafllar (3) RA ve OA hastalar n n da bulundu u kronik romatizmal hastal olan 6153 hastada depresyon düzeyini araflt rm fllar ve RA grubunda depresyon düzeyinin di er gruplardan daha yüksek olmad n bildirmifllerdir. Bu çal flmada, RA ve OA hastalar ndan oluflan çal flma grubunda depresyon düzeyi, yetiyitimi derecesi ve yaflam kalitesi de erlendirildi. Sonuçlar m z, RA hastalar nda OA hastalar na göre depresyon düzeyinin daha yüksek, yaflam kalitesinin daha kötü ve fiziksel yetiyitiminin daha fazla oldu unu gösterdi. Çal flmam z n kesitsel olmas k s tl l k olarak kabul edilebilir. Ayr ca hastalar n yap land r lm fl bir klinik görüflme ile de erlendirilip ruhsal bozukluk tan lar n n konmas ve psikiyatrik tedavi gereken hastalar n tedavi sonras tekrar de erlendirilmesinin daha de erli bilgiler verebilece i düflüncesindeyiz. Benzer klinik bulgularla seyreden di er kronik romatizmal hastal klarda yaflam kalitesi ve psikiyatrik bozukluklar n araflt r ld yeni çal flmalara ihtiyaç vard r. Kronik romatizmal hastal klar n tedavisinde amaç a r n n azalt lmas, yaflam kalitesinin mümkün olan en üst düzeyde tutulmas, günlük yaflam aktivitelerinin devam ettirilmesidir. Buna göre hastal a efllik eden psikolojik ve sosyal patolojilerin de erlendirilmesi ve tedavi edilmesi, tedaviye uyum ve prognozu olumlu yönde etkileyebilir. 28 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 17, Say : 1, 2007 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 17, N.: 1,

6 Ö. Alt nda, A. Alt nda, N. Soran, H. Tabur Kaynaklar: 1. Abdel-Nasser AM, Abd El-Azim S, Taal E, El-Badawy SA, Rasker JJ, Valkenburg HA. Depression and depressive symptoms in rheumatoid arthritis patients: an analysis of their occurrence and determinants. Br J Rheumatol 1998; 37: Rowe AJ. Mental problems in rheumatoid arthritis. Br Med J 1969; 4: Hawley DJ, Wolfe F. Depression is not more common in rheumatoid arthritis: a 10-year longitudinal study of 6,153 patients with rheumatic disease. J Rheumatol 1993; 20: WHO. International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps: a Manual of Classification Relating to the Consequences of Disease. 1980; Geneva 5. Altan L, Bingöl Ü, Sa rkaya Z, Sarandöl A, Yurtkuran M. Romatoid Artritli Hastalarda Anksiyete ve Depresyon. Romatizma 2004; 19: Lawrence RC, Hochberg MC, Kelsey JL, McDuffie FC, Medsger TA Jr, Felts WR, Shulman LE. Estimates of the prevalence of selected arthritic and musculoskeletal diseases in the United States. J Rheumatol 1989; 16: Özdemir F, Çal yurt O, Uzunca K, Vardar E, Demirba D, Kokino S. Ayaktan Tedavi Gören Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Hastalar nda Psikiyatrik Bozukluklar Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Dergisi 1993; 17; Zautra AJ, Smith BW. Depression and reactivity to stress in older women with rheumatoid arthritis and osteoarthritis. Psychosom Med 2001; 63: Peck JR, Smith TW, Ward JR, Milano R. Disability and depression in rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1989; 32: Kamanl A. Osteoartritli olgularda radyografik bulgular ile hastal k fliddeti ve disabilite iliflkisi. Romatizma 1998; 13: Aksoy C. Osteoartritin etyopatogenezinde yeni görüfller. Türkiye Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Dergisi 1998; 44: Esenyel M, Walden G, Ça lar N, Tetik S, Özaras N. Farkl Etyolojilere Ba l Kronik A r da A r yla liflkili Sakatl k ve Depresyon Türkiye Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Dergisi 2003; 49: American college of rheumatology subcommittee on rheumatoid arthritis guidelines. Guidelines for the management of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 2002; 46: Altman R, Asch E, Bloch D, Bole G, Borenstein D, Brandt K, Christy W, Cooke TD,Greenwald R, Hochberg M. Development of criteria for the classification and reporting of osteoarthritis. Classification of osteoarthritis of the knee. Arthritis Rheum 1986; 29: Price DD, McGrath PA, Rafii A, Buckingham B. The validation of visual analogue scales as ratio scale measures for chronic and experimental pain. Pain 1983; 17: Koçyi it H, Aydemir Ö, Fiflek G, Ölmez N, Memifl A. K sa Form 36 (KF-36) n n Türkçe versiyonunun güvenilirli i ve geçerlili i. Romatizmal hastal olan bir grup hasta ile çal flma. laç ve Tedavi Dergisi 1999; 12: Küçükdeveci AA, Sahin H, Ataman S, Griffiths B, Tennant A. Issues in cross-cultural validity: Example from the adaptation, reliability, and validity testing of a Turkish version of the Stanford Health Assessment Questionnaire. Arthritis Rheum 2004; 51: Senerdem N, Gul A, Konice M, Aral O, Inanc M, Yuzbasioglu N. The use of two different health assessment questionnaire in Turkish rheumatoid arthritis population and assessment of the association with disability. Clin Rheum 1999; 18: Hamilton M. A rating scale for depression. J Neur Neurosurg Psychiatry 1960; 23: Akdemir A, Örsel S, Da, Türkçapar MH, flcan N, Özbay H. Hamilton depresyon derecelendirme ölçe i (HDDÖ) nin geçerli i, güvenirli i ve klinikte kullan m. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi 1996; 4: Murphy H, Dickens C, Creed F, Bernstein R. Depression, illness perception and coping in rheumatoid arthritis. J Psychosom Res 1999; 46: Karasu R, Ataman fi, Kumbasar H. Romatoid artritli hastalarda depresyon. Romatoloji & T bbi Rehabilitasyon 2002; 13: Creed F.Psychological disorders in rheumatoid arthritis: a growing consensus? Ann Rheum Dis 1990; 49: Frank RG, Chaney JM, Clay DL, Shutty MS, Beck NC, Kay DR, Elliott TR, Grambling S. Dysphoria: a major symptom factor in persons with disability or chronic illness. Psychiatry Res 1992; 43: Cassileth BR, Lusk EJ, Strouse TB, Miller DS, Brown LL, Cross PA, Tenaglia AN. Psychosocial status in chronic illness. A comparative analysis of six diagnostic groups. N Engl J Med 1984; 311: Von Korff M, Ormel J, Katon W, Lin EH. Disability and depression among high utilizers of health care. A longitudinal analysis. Arch Gen Psychiatry 1992; 49: Johnson SA, Fournier NM, Kalynchuk LE. Effect of different doses of corticosterone on depression-like behavior and HPA axis responses to a novel stressor. Behav Brain Res 2006; 168: Wörz R. Pain in depression-depression in pain. Pain Clin Updates 2003; 11: Pinals RS. Survival in rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1987; 30: Doksat MK. Evrimsel perspektiften depresyon ve sitokinler. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2003;13: Lannkhorst GJ, Van de Stadt RJ, Van der Korst JK. The relationship of functional capacity, pain and isometric and isokinetic torque in osteoarthritis of the knee. Scand J Rehabil 1985; 17: Sharpe L, Sensky T, Allard S. The course of depression in recent onset rheumatoid arthritis. The predictive role of disability, illness perceptions, pain and coping. J Psychosom Res 2001; 51: O'Reilly SC, Jones A, Muir KR, Doherty M. Quadriceps weakness in knee osteoarthritis: The effect of pain and disability. Annals of the Rheumatic Diseases 1998; 57: Odding E, Valkenburg HA. Algra D, Vandenouweland FA, Grobbee DE, Hofman A. Associations of Radiological Osteoarthritis of the Hip and Knee with Locomotor Disability in the Rotterdam Study. Ann Rheum Dis 1998; 57: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 17, Say : 1, 2007 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 17, N.: 1,

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Kronik A r Hastalar nda Anksiyete ve Depresyonun Yaflam Kalitesine Etkisi

Kronik A r Hastalar nda Anksiyete ve Depresyonun Yaflam Kalitesine Etkisi Araflt rmalar/researches Kronik a r hastalar nda anksiyete ve depresyonun yaflam kalitesine etkisi Kronik A r Hastalar nda Anksiyete ve Depresyonun Yaflam Kalitesine Etkisi Kemal Yaz c 1, Aylin Yaz c 1,

Detaylı

GÖRÜfiLER. Uzm. Dr. Özlem Erman

GÖRÜfiLER. Uzm. Dr. Özlem Erman GÖRÜfiLER Uzm. Dr. Özlem Erman Son y llarda dünyadaki h zl teknolojik geliflmeye paralel olarak t p alan nda da h zl bir de iflim yaflanmakta, neredeyse her gün yeni tan, tedavi yöntemleri, yeni ilaçlar

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

Eğitim Düzeyi Mezun Olduğu Kurumun Adı İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora

Eğitim Düzeyi Mezun Olduğu Kurumun Adı İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora ÖZGEÇMİŞ Kişisel Bilgiler Adı soyadı: Saime Nilay BAYDOĞAN Doğum tarihi: 08.11.1986 Eğitim Düzeyi Mezun Olduğu Kurumun Adı Mez. Yılı İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora 2012-devam

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ PSİKİYATRİK KRİZ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

ANKARA ÜNİVERSİTESİ PSİKİYATRİK KRİZ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ PSİKİYATRİK KRİZ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Kuruluş : 27 Ekim 1989 Adres : Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Kampüsü Dikimevi - Ankara Tel : 363 03 26-363 03 27 ANKARA ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

Fibromiyalji Sendromunda Depresyon ve Sosyal Uyumun Rolü

Fibromiyalji Sendromunda Depresyon ve Sosyal Uyumun Rolü 98 Orijinal Makale / Original Article Fibromiyalji Sendromunda Depresyon ve Sosyal Uyumun Rolü The Role of Depression and Social Adjustment in Fibromyalgia Syndrome Ayhan B LG C *, Orhan AKDEN Z*, Hatice

Detaylı

Ankilozan Spondilit Hastalar nda Psikiyatrik Belirtilerin Yetiyitimi ve Yaflam Kalitesi ile liflkileri

Ankilozan Spondilit Hastalar nda Psikiyatrik Belirtilerin Yetiyitimi ve Yaflam Kalitesi ile liflkileri Orijinal Araflt rma / Original Article 1 Ankilozan Spondilit Hastalar nda Psikiyatrik Belirtilerin Yetiyitimi ve Yaflam Kalitesi ile liflkileri Interactions Between Psychiatric Symptoms and Disability

Detaylı

ÖZET. Anahtar Kelimeler: HCV-HBV koinfeksiyonu, viral interferans Nobel Med 2010; 6(3): 34-38. Bulgular: De erlendirmeye al nan olgulardan 13'ü

ÖZET. Anahtar Kelimeler: HCV-HBV koinfeksiyonu, viral interferans Nobel Med 2010; 6(3): 34-38. Bulgular: De erlendirmeye al nan olgulardan 13'ü ÖZET Amaç: HCV-HBV koinfeksiyonlu olgularda viral replikasyon durumunun kesitsel de erlendirmesi ve koinfeksiyonlu olgularla kronik HBV infeksiyonlu olgular n HBV replikasyonu aç s ndan karfl laflt r lmas.

Detaylı

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol 1 Acibadem University Medical Faculty 2 Maltepe University Medical

Detaylı

Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version

Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version Knee injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS), Turkish version LK.1.0 Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version DİZ İNCİNME VE OSTEOARTRİT SONUÇ

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Psoriazis vulgarisli hastalarda kişilik özellikleri ve yaygın psikiyatrik tablolar

Psoriazis vulgarisli hastalarda kişilik özellikleri ve yaygın psikiyatrik tablolar Psoriazis vulgarisli hastalarda kişilik özellikleri ve yaygın psikiyatrik tablolar Emine Çölgeçen 1, Ali İrfan Gül 2, Kemal Özyurt 3, Murat Borlu 4 1 Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi, Dermatoloji Ana Bilim

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

ki Uçlu Duygudurum Bozuklu u Olan Kad nlarda Premenstrüel Sendromun De erlendirilmesi

ki Uçlu Duygudurum Bozuklu u Olan Kad nlarda Premenstrüel Sendromun De erlendirilmesi Nöropsikiyatri Arflivi, 2004; 41(1-2-3-4): 5-20 ki Uçlu Duygudurum Bozuklu u Olan Kad nlarda Premenstrüel Sendromun De erlendirilmesi Asl han Polat *, Baflak Yücel ** Amaç: Bu çal flmada, iki uçlu duygudurum

Detaylı

Gebelikte fiiddet ve Benlik Sayg s

Gebelikte fiiddet ve Benlik Sayg s Araflt rmalar / Researches Gebelikte fiiddet ve Benlik Sayg s Güliz Onat Bayram stanbul Üniversitesi, Bak rköy Sa l k Yüksekokulu, Kad n Sa l ve Hastal klar Hemflireli i AD stanbul ÖZET Gebelikte fliddet

Detaylı

Huzurevinde Kalan Bireylerin Demografik Özelliklerinin Günlük Yaflam Aktiviteleri, Yaflam Kalitesi ve Depresyon Üzerine Etkisi*

Huzurevinde Kalan Bireylerin Demografik Özelliklerinin Günlük Yaflam Aktiviteleri, Yaflam Kalitesi ve Depresyon Üzerine Etkisi* KL N K ÇALIfiMA/RESEARCH ARTICLE Akad Geriatri 2012; 4: 97-103 Gelifl Tarihi/Received: 13/06/2011 - Kabul Edilifl Tarihi/Accepted: 15/10/2011 Huzurevinde Kalan Bireylerin Demografik Özelliklerinin Günlük

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

Dr. M. Fatih Önsüz 1, Doç. Dr. Ahmet Topuzo lu 2

Dr. M. Fatih Önsüz 1, Doç. Dr. Ahmet Topuzo lu 2 Dr. M. Fatih Önsüz 1, Doç. Dr. Ahmet Topuzo lu 2 1 Sakarya l Sa l k Müdürlü ü 2 Marmara Üniversitesi T p Fakültesi Halk Sa l AD. ÖZET Amaç: Diyabetin tedavi ve kontrolünde en önemli hedef glisemik kontroldür.

Detaylı

Ankilozan Spondilitin Cinsel ve Çal flma Yaflam na Etkisi

Ankilozan Spondilitin Cinsel ve Çal flma Yaflam na Etkisi 100 Orijinal Araflt rma / Original Article Ankilozan Spondilitin Cinsel ve Çal flma Yaflam na Etkisi Impact of Ankylosing Spondylitis on Sexual and Vocational Life Fatma Peker, M. Ali Taflkaynatan, Ahmet

Detaylı

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu ÖTİMİK BİPOLAR HASTALARDA ve AİLELERİNDE YAŞAM KALİTESİ: DİYABETİK HASTALAR ve NORMAL KONTROLERLE KAŞILAŞTIRMALI BİR ÇALIŞMA A. Özerdem a, B. Çakaloz a, Ş.Topkaya a, A. Koçyiğit b, M.Yılmaztürk b, B.B.

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ROMATOLOJİK HASTALIKLARDA GÖRÜLEN PSİKİYATRİK BOZUKLUKLAR

ROMATOLOJİK HASTALIKLARDA GÖRÜLEN PSİKİYATRİK BOZUKLUKLAR İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 263 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:263-268 ROMATOLOJİK HASTALIKLARDA GÖRÜLEN PSİKİYATRİK

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU T.C ATAŞEHİR ADIGÜZEL MESLEK YÜKSEKOKULU 2015-2016 EĞİTİM ve ÖĞRETİM YILI MERKEZİ YERLEŞTİRME PUANIYLA YATAY GEÇİŞ İŞLEMLERİ (EK MADDE-1 E GÖRE) ve BAŞVURULARI Yükseköğretim Kurumlarında Ön lisans ve Lisans

Detaylı

Validity, Reliability, and Sensitivity to Change of a Turkish Version of Rheumatoid and Arthritis Outcome Score in Patients with Rheumatoid Arthritis

Validity, Reliability, and Sensitivity to Change of a Turkish Version of Rheumatoid and Arthritis Outcome Score in Patients with Rheumatoid Arthritis Validity, Reliability, and Sensitivity to Change of a Turkish Version of Rheumatoid and Arthritis Outcome Score in Patients with Rheumatoid Arthritis Authors: Altınay Göksel Karatepe, Rezzan Günaydın,

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 T bbi At k Kontrolü P80-P82 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 P80 Son Dört Y ll k Kontamine Kesici Delici Alet Yaralanmalar Sürveyans Melek Meltem Göksel, Özgül Taflp nar, Fatma

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

İŞLEVSEL DÜZENLEMELERİN, ENGELLİ HASTA MEMNUNİYETİNE OLAN YANSIMASI ERCİYES TIP ÖRNEĞİ

İŞLEVSEL DÜZENLEMELERİN, ENGELLİ HASTA MEMNUNİYETİNE OLAN YANSIMASI ERCİYES TIP ÖRNEĞİ İŞLEVSEL DÜZENLEMELERİN, ENGELLİ HASTA MEMNUNİYETİNE OLAN YANSIMASI ERCİYES TIP ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Kudret DOĞRU Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT Müdür Yard. Uzm. Murat YENİSU

Detaylı

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD)

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) 1 GÜNDEM Tanım Epidemiyoloji (Hastalığın Yayılımı) Mücadele Soru-Cevap 2 Afrika Hastalığı Nedir? Sivrisinek, kene ve sokucu sineklerle

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Yatarak Tedavi Gören Hastalarda T bbî Hastal a Efllik Eden Ruhsal Bozukluklar n Görülme S kl ve Yaflam Kalitesi ile fllevsellik Üzerine Etkileri

Yatarak Tedavi Gören Hastalarda T bbî Hastal a Efllik Eden Ruhsal Bozukluklar n Görülme S kl ve Yaflam Kalitesi ile fllevsellik Üzerine Etkileri Yatarak Tedavi Gören Hastalarda T bbî Hastal a Efllik Eden Ruhsal Bozukluklar n Görülme S kl ve Yaflam Kalitesi ile fllevsellik Üzerine Etkileri Gültürk Köro lu*, Ümit Tural** * Uzm. Dr. Kocaeli Üniversitesi

Detaylı

ARAŞTIRMA. 3 Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon A.B

ARAŞTIRMA. 3 Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon A.B Geriatri 5 (2): 59-63, 2002 Turkish Journal of Geriatrics ARAŞTIRMA BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ FİZİKSEL TIP ve REHABİLİTASYON Dr. Coşkun BAKAR 1 Dr. Seçil ÖZKAN 1 Dr. Işıl MARAL 1 Dr. Gülçin Kaymak KARATAŞ

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Tablo 2.1. Denetim Türleri. 2.1.Denetçilerin Statülerine Göre Denetim Türleri

Tablo 2.1. Denetim Türleri. 2.1.Denetçilerin Statülerine Göre Denetim Türleri 2 DENET M TÜRLER 2.DENET M TÜRLER Denetim türleri de iflik ölçütler alt nda s n fland r labilmektedir. En yayg n s n fland rma, denetimi kimin yapt na ve denetim sonunda elde edilmek istenen faydaya (denetim

Detaylı

Dr. Mustafa Melih Çulha

Dr. Mustafa Melih Çulha Dr. Mustafa Melih Çulha ED li hastanın değerlendirilmesinde hem organik hem de psikojenik etkenlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Hastanın etyolojisini hızlı ve etkin bir şekilde ortaya

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

MATEMAT K. Hacmi Ölçme

MATEMAT K. Hacmi Ölçme Hacmi Ölçme MATEMAT K HACM ÖLÇME Yandaki yap n n hacmini birim küp cinsinden bulal m. Yap 5 s radan oluflmufltur. Her s ras nda 3 x 2 = 6 birim küp vard r. 5 s rada; 5 x 6 = 30 birim küp olur. Bu yap n

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

C. Gökhan Orcan, Ömer F. Nas,. Gökhan Çavuflo lu, Oktay Alan, Hakan K l ç, A. Ulca Uyguç, S. Burkay Öztürk, Emin Ulutafl, Hakan Cebeci

C. Gökhan Orcan, Ömer F. Nas,. Gökhan Çavuflo lu, Oktay Alan, Hakan K l ç, A. Ulca Uyguç, S. Burkay Öztürk, Emin Ulutafl, Hakan Cebeci Araflt rmalar / Researches Kraniyal bilgisayarl tomografide saptanan fizyolojik pineal gland, koroid pleksus ve habenular komissür kalsifikasyonlar n n görülme oranlar ve birliktelikleri C. Gökhan Orcan,

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER Editörler Prof. Dr. Ömer Aydemir - Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu in De erli Türk Hekimlerine Arma an d r. HYB Bas m Yay n 226 PS KOLOJ VE PS K YATR D Z S 36 PS K YATR

Detaylı

KOOPERAT FLERDE MAL B LD R M NDE BULUNMA YÜKÜMLÜLÜ Ü( 1 )

KOOPERAT FLERDE MAL B LD R M NDE BULUNMA YÜKÜMLÜLÜ Ü( 1 ) KOOPERAT FLERDE MAL B LD R M NDE BULUNMA YÜKÜMLÜLÜ Ü( 1 ) Kadir ÖZDEM R* 1-G R fi 3628 say l Mal Bildiriminde Bulunulmas, Rüflvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununun, Mal Bildiriminde Bulunacaklar bafll

Detaylı

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Ayfer Bayındır Çevik Doç. Dr. Şeyda Özcan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

Detaylı

Diz osteoartritli hastalarda uyku kalitesinin ağrı, radyolojik hasar, fonksiyonel durum ve depresif semptomlar ile ilişkisi

Diz osteoartritli hastalarda uyku kalitesinin ağrı, radyolojik hasar, fonksiyonel durum ve depresif semptomlar ile ilişkisi JCEI / Sarıyıldız ve ark. Diz osteoartritli hastalarda uyku kalitesi 2013; 4 (2): 189-194 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2013.02.0263 RESEARCH ARTICLE Diz osteoartritli

Detaylı

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi Bir etkinliğin sonucunda elde edilen çıktıyı nicel ve/veya nitel olarak belirleyen bir kavramdır.

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Parkinson Hastal nda Depresyon S kl ve Yaflam Kalitesini Etkileyen Faktörler

Parkinson Hastal nda Depresyon S kl ve Yaflam Kalitesini Etkileyen Faktörler Orijinal Araflt rma / Original Article 49 Parkinson Hastal nda Depresyon S kl ve Yaflam Kalitesini Etkileyen Faktörler Factors Affecting on Depression and Quality of Life Patients with Parkinson s Disease

Detaylı

PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ)

PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ) PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ) Özgün ad : Panic & Agoraphobia Scale Bandelow B, Hajak G, Holzrichter S, Kunert HJ, Rüther E: Assesing the efficacy of treatments for panic disorder and agoraphobia. I. Methodological

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI KLİNİĞİ

T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI KLİNİĞİ T.C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI KLİNİĞİ NON RADYOGRAFİK AKSİYEL SPONDİLOARTRİT İLE ANKİLOZAN SPONDİLİT HASTALARININ KLİNİK, RADYOLOJİK ÖZELLİKLERİNİN

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.11 De erlemelerin Gözden Geçirilmesi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.11 De erlemelerin Gözden Geçirilmesi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.11 De erlemelerin Gözden Geçirilmesi 1.0 Girifl 1.1 Bir de erlemenin gözden geçirilmesi, tarafs z bir hüküm ile bir De erleme Uzman n n çal flmas n

Detaylı

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ÖNLİSANS VE LİSANS PROGRAMLARI ARASINDA YATAY GEÇİŞ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ÖNLİSANS VE LİSANS PROGRAMLARI ARASINDA YATAY GEÇİŞ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ ÖNLİSANS VE LİSANS PROGRAMLARI ARASINDA YATAY GEÇİŞ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1 - (1) Bu yönerge İstanbul Kemerburgaz

Detaylı

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri TRAKYA ÜN V TIP FAK DERG 2005;22(2):88-92 KL N K ARAfiTIRMA Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri Demographic Characteristics

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi

Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi Özgün Araştırma / Original Investigation Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi Effect of Body Mass Index on the Determination of Bone Mineral Density in Postmenopausal

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı soyadı: Sevim ÖKSÜZ İletişim Bilgileri: Adres: Doğu Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Bölümü, Mağusa-KIBRIS Tel: 0 (392) 630 2473 0 (392) 630 3067 Mail: sevim.oksuz@emu.edu.tr

Detaylı

Pnömokokal hastal klar

Pnömokokal hastal klar Pnömokokal hastal klar HASTALIK Pnömokokal hastal klar n etkeni nedir? Pnömokokal hastal klara Streptococcus pneumoniae ad verilen bir bakteri neden olur. Bu bakterinin 80 den fazla tipi vard r. Bunlar

Detaylı

Ilizarov eksternal fiksatörü uygulanan hastalarda psikiyatrik belirtiler

Ilizarov eksternal fiksatörü uygulanan hastalarda psikiyatrik belirtiler ACTA ORTHOPAEDICA et TRAUMATOLOGICA TURCICA Acta Orthop Traumatol Turc 2005;39(1):59-63 Ilizarov eksternal fiksatörü uygulanan hastalarda psikiyatrik belirtiler Psychiatric symptoms in patients treated

Detaylı

Araştırmalar/Researches H. Mırsal, A. Kalyoncu, Ö. Pektaş, D. Tan, M. Beyazyürek

Araştırmalar/Researches H. Mırsal, A. Kalyoncu, Ö. Pektaş, D. Tan, M. Beyazyürek Araştırmalar/Researches H. Mırsal, A. Kalyoncu, Ö. Pektaş, D. Tan, M. Beyazyürek Tedaviye Dirençli Majör Depresyonu Olan Yaşlı Hastalarda Olanzapin Ekleme Tedavisi: bir Açık Çalışma * Hasan Mırsal 1, Ayhan

Detaylı

Diz Osteoartritli Hastalarda A r Seviyeleri le Depresyon Düzeyleri Aras ndaki liflkinin De erlendirilmesi

Diz Osteoartritli Hastalarda A r Seviyeleri le Depresyon Düzeyleri Aras ndaki liflkinin De erlendirilmesi .Ü.F.N. Hem. Derg (2007) Cilt 15 - Say 60 : 129-138 ISSN 1304-4869 Diz Osteoartritli Hastalarda A r Seviyeleri le Depresyon Düzeyleri Aras ndaki liflkinin De erlendirilmesi Assesment of Relation Between

Detaylı

ÜN TE KES RLERDEN ALANLARA. Kesirleri Tan yal m. Basit Kesirler

ÜN TE KES RLERDEN ALANLARA. Kesirleri Tan yal m. Basit Kesirler . ÜN TE KES RLERDEN ALANLARA. Kesirleri Tan yal m Basit Kesirler. Afla daki flekillerde boyal k s mlar gösteren kesirleri örnekteki gibi yaz n z. tane............. Afla daki flekillerin belirtilen kesir

Detaylı

Depresyon Yayg nl ğ ve Risk Etkenleri: Huzurevinde ve Evde Yaşayan Yaşl larda Karş laşt rmal Bir Çal şma

Depresyon Yayg nl ğ ve Risk Etkenleri: Huzurevinde ve Evde Yaşayan Yaşl larda Karş laşt rmal Bir Çal şma Türk Psikiyatri Dergisi 2001; 12(4):251-259 Depresyon Yayg nl ğ ve Risk Etkenleri: Huzurevinde ve Evde Yaşayan Yaşl larda Karş laşt rmal Bir Çal şma Dr. Iş l MARAL *, Dr. Selçuk ASLAN **, Dr. Mustafa N.

Detaylı

Romatoid artrit olgularının hastalıkları konusundaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi

Romatoid artrit olgularının hastalıkları konusundaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi JCEI / 2014; 5 (3): 429-434 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2014.03.0433 ÖZGÜN ARAŞTIRMA / ORIGINAL ARTICLE Romatoid artrit olgularının hastalıkları konusundaki

Detaylı

Orijinal makale. Minor, intermedia ve major olmak üzere 3 tipi ÖZET

Orijinal makale. Minor, intermedia ve major olmak üzere 3 tipi ÖZET 0-74 Orijinal makale Kalitesinin KF- Burak UZ, Mesude ONGUN, Eylem E, Salih AKSU, Yahya B H, Hakan GÖKER, Nilgün SAYINALP ZCEBE ÖZET Amaç: ile karakterize, transfüzyonu gerektiren kronik bir - - lenmektedir.

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

DÜNYADAN HABERLER NİSAN

DÜNYADAN HABERLER NİSAN DÜNYADAN HABERLER NİSAN 2012 Türk Eczacıları Birliği tarafından hazırlanmıştır. WillyBrandt Sok. no:9 06690 Çankaya Ankara İçindekiler: İspanya da Artık Emekliler de Katılım Payı Ödeyecek İrlanda da Jenerik

Detaylı

Romatoid Artritli Kad n Hastalarda Kemik Mineral Yo unlu u ve Etkileyen Faktörler: Kontrollü Çal flma

Romatoid Artritli Kad n Hastalarda Kemik Mineral Yo unlu u ve Etkileyen Faktörler: Kontrollü Çal flma Orijinal Araflt rma / Original Investigation 29 Romatoid Artritli Kad n Hastalarda Kemik Mineral Yo unlu u ve Etkileyen Faktörler: Kontrollü Çal flma Bone Mineral Density in Women with Rheumatoid Arthritis

Detaylı

Klinik araflt rmalarda örneklem say s n n belirlenmesi ve güç (power) analizi

Klinik araflt rmalarda örneklem say s n n belirlenmesi ve güç (power) analizi Derleme / Review RAED Dergisi 2011;3(1-2):29-33 doi:10.2399/raed.11.005 Gelifl tarihi / Received: Ocak / January 18, 2011 Kabul tarihi / Accepted: Ocak / January 31, 2011 Klinik araflt rmalarda örneklem

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

Bipolar afektif bozukluk nedir?

Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli

Detaylı

1. Fizik Tedavi Nedir?

1. Fizik Tedavi Nedir? 1. Fizik Tedavi Nedir? Kas iskelet sistemi ile ilgili ağrı, fonksiyon kaybı, sakatlık ve yetersizliğin tedavisinde elektrik akımı, sıcak-soğuk, çeşitli frekansta ses dalgaları, manyetik alan tedavisi,

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

A LE PLANLAMASI YÖNTEMLER YLE LG L TUTUMLARIN ETK N A LE PLANLAMASI DANIfiMANLIK H ZMET ÖNCES VE SONRASINDA KARfiILAfiTIRILMASI

A LE PLANLAMASI YÖNTEMLER YLE LG L TUTUMLARIN ETK N A LE PLANLAMASI DANIfiMANLIK H ZMET ÖNCES VE SONRASINDA KARfiILAfiTIRILMASI ARAfiTIRMA (Clinical Investigation) A LE PLANLAMASI YÖNTEMLER YLE LG L TUTUMLARIN ETK N A LE PLANLAMASI DANIfiMANLIK H ZMET ÖNCES VE SONRASINDA KARfiILAfiTIRILMASI Esra Esim BÜYÜKBAYRAK 1, Bülent KARS

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı