Şizofreniden etkilenen herkes için destek ve öneriler İLERİYE GİDEN YOLU KEŞFETMEK

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Şizofreniden etkilenen herkes için destek ve öneriler İLERİYE GİDEN YOLU KEŞFETMEK"

Transkript

1 Şizofreniden etkilenen herkes için destek ve öneriler İLERİYE GİDEN YOLU KEŞFETMEK

2 Copyright Bristol-Myers Squibb Company ve Otsuka Pharmaceuticals Europe Ltd Tamamen ya da kısmen her türlü reprodüksiyon hakkı dahil olmak üzere bütün hakları saklıdır Bütün hakları sakl d r. Telif hakkı sahiplerinin izni olmadan bu yayının hiçbir bölümünün reprodüksiyonu yap lamaz, veri işlem sisteminde belleğe geçirilemez ya da herhangi bir şekilde elektronik, mekanik olarak, fotokopi, kay t şeklinde ya da başka türlü - yayınlanamaz. Yay nevi ve redaksiyon bu el kitabında eksik veya yan lt c verilerin, fikirlerin ya da açıklamaların yer almasını engellemeye çal şm şt r, ancak yay n n içerdiği materyalin yazarlar n ve kat l mda bulunanlar n bağ ms z tecrübelerinin ve fikirlerinin bir özeti olduğunu belirtmek isteriz. Bu nedenle redaksiyon, yay nevi ve sponsor bu gibi eksik, yan lt c verilerden ve açıklamalardan dolayı sorumluluk kabul etmez. Yay n n içeriği ya da ilaçlar n veya t bbi ürünlerin kullan m şu an ilgili ülkedeki ruhsatl kullan ma uygun değilse hiçbir şekilde tavsiye edilmez. Bristol-Myers Squibb Company ve Otsuka Pharmaceuticals Europe Ltd. taraf ndan yay nlanm şt r, 2004 Adres: Sapporobogen 6 8, München Telefon: (089) Telefaks: (089) İnternet: İngilizce broşürün yay mc s : Elgie R, Amerongen APV, Byrne P, D Arienzo S, Hikey C, Lambert M, McCrac J, Sappia S. ISBN:

3 Bu el kitabının amacı şizofreni veya psikozdan etkilenen (maruz kalan) kişilere yardımcı olmaktır. Şizofreni hastaları, hasta yakınları ya da hastalığa maruz kalmış aile yakınlarına veya dostlarına bakmak durumunda olan kişiler için yararlı bilgiler içermektedir. Bu el kitabının hazırlanmasında katkısı olan tüm kişiler hastalara, aile yakınlarına ya da dostlarına bakmak durumunda olduklarından şizofreni ile ilgili sorunların üstesinden gelmek konusunda kişisel deneyimlere sahiptirler. Amacımız şizofreni ile yaşamak zorunda olanlara kolay anlaşılır ve pratik öneriler sunmaktır. Şizofreni tanısı için başvurulabilecek görüntüleme yöntemleri ya da çabuk kan testleri yoktur. Ancak, hastalığın kendisinin ve tedavisinin iyi anlaşılması verilecek kararların yerinde olmasına yardımcı olarak günlük yaşamınızda ÖNSÖZ kolaylık sağlayacaktır. Şizofreni hastalığı ile ilgili olarak hala daha olağanüstü derecede yanlış bilgiler ve inançlar mevcuttur. Hastalık hakkında sürekli olarak hurafeler ve yanlış anlamalar karşımıza çıkmaktadır. Bunun sonucunda şizofrenili insanlar sık sık ayrımcı muamelelere maruz kalmakta, bu da izolasyon, yalnızlık ve korku gibi duygularının önemli ölçüde güçlenmesine yol açabilmektedir. Bu el kitabının her bölümünde bir şizofreni hastasının yaşamından kısa alıntılar sunulmuştur. Şizofreni hastaları ve aileleri sansasyon basınından ve TV dramlarından uzakta, fazla göze batmadan günlük yaşamlarını sürdürmekte ve bunu yaparken de önlerine çıkan birçok engeli aşmaktadırlar. Bilimin yeni ufuklar açtığı, sizofreni için yeni terapilerin geliştirildiği ve hastalık hakkındaki bilgilerimizin sürekli olarak genişlediği bir çağda geleceğe olumlu bir gözle bakmamak için hiç bir neden yoktur. Şizofreniyle yaşamak elbetteki kolay değildir, ancak destek ve anlayış sayesinde "yolculuğun" daha zahmetsiz olacağı şüphesizdir. 3

4 Rodney Elgie Dr. Alain Patrice Van Amerongen Dr. Peter Byrne Sandra D Arienzo Christina Hickey Dr. Martin Lambert Janet McCrae Simona Sappia GAMIAN Europe (The Global Alliance of Mental İllness Advocasy Networks) Başkanı, İngiltere Union Nationale des Amis et Familles de Malades Psychiques (UNAFAM) Fahri Görevlisi (klinik psikiyatrist), Fransa Psikiyatri doçenti, University College London, İngiltere Şizofreni Hastaları/Ruh Hastaları Yakınları Birliği (VASK), İsviçre Toplum psikiyatrisi için klinik bak m uzman, Carlow Kilkenny, Mental Health Services, Kilkenny ve, Association of Community Mental Health Nurses of İreland, İrlanda Cumhuriyeti Psikiyatrist, Psikozu ilk tan ma ve tedavi projesi (PEB), Psikososyal T p Merkezi, Hamburg Üniversitesi Psikiyatri ve Psikoterapi Kliniği, Almanya European Federation of Associations of Families of People with Mental İllness (EUFAMI) Başkan Yardımcısı, İngiltere National Coalition of Associations of Patients Suffering from Chronic Diseases (CnAMC) Koordinatörü, Cittadinanza, İtalya Bristol-Myers Squibb Company ve Otsuka Pharmaceuticals Europe Ltd. e bu el kitabının kopyalarının sağlanmasındaki desteklerinden dolayı teşekkür ediyoruz.

5 BU EL KİTABININ HAZIRLANMASINDAKİ OLAĞANÜSTÜ KATKILARINDAN DOLAYI TEŞEKKÜR EDİYORUZ: Dr. Mark Agius Begoñe Ariño Dr. Sanja Martic-Biocina Vreni Diserens Dr. Marina Economou Elizabeth Gale Preston J Garrison Prof. Wolfgang Gaebel Terry Hammond John Henderson Nigel Henderson Prof. Köksal Alptekin Prof. Paolo Morselli Dr. Claudia Di Nicola Inger Nilsson Prof. Vladimir Rotstein Marjorie Wallace Maria Luisa Zardini Bedfordshire and Luton Community NHS Trust Özel Uzmanı, İngiltere European Federation of Association of Families of People with Mental İllness (EUFAMİ) Yönetim Kurulu Üyesi ve Eski Başkanı, İspanya Vrapce Psikiyatri Kliniği Psikiyatristi, Zagreb; Ağır Ruh Hastası Bakıcıları ve Aileleri Organizasyonu Danışmanı, Zagreb, Hırvatistan Şizofreni Hastaları/Ruh Hastaları Yakınları Birliği (VASK) Başkanı, İsviçre Panhellenic Association for Families of Mental Health Başkanı, Yunanistan Mentality Genel Müdürü, İngiltere World Federation of Mental Health Genel Sekreteri ve Genel Müdürü, ABD Şizofreni Yeterlilik Ağı Başkanı, Almanya Rethink Özel Programlar Yöneticisi, İngiltere Mental Health Europe Kıdemli Politika Danışmanı, Belçika Penumbra Genel Müdürü, İskoçya Schizofrenia Solidarity Association Başkanı, İzmir, Türkiye Psikiyatrist ve GAMİAN Europe Genel Sekreteri (The Global Alliance of Mental İllness Advocacy Networks), Fransa Associazione İtaliana Donne Medico Başkanı, İtalya European Federation of Association of Families of People with Mental İllness (EUFAMİ) Başkanı, İsveç Epidemiyoloji Bölümü Başkanı ve Kamusal Psikiyatri Girişimleri Başkanı, Rusya Tıp ve Sağlık Bilimleri Akademisi, Rus Tıp Bilimleri Akademisi, Rusya SANE Genel Müdürü, İngiltere Associazione per la Riforma dell Assistenza Psichiatrica (ARAP) Başkanı ve European Federation of Associations of Families of People with Mental İllness (EUFAMİ) Yönetim Kurulu Üyesi, İtalya Son olarak redaksiyonel desteğinden dolayı sağlık yazarı Mark Hunter a ve resimler için psikiyatri uzman bakıcısı ve çizimci Martin Davies e özel teşekkürlerimizi sunmak istiyoruz.

6 İÇİNDEKİLER EMMA NIN ÖYKÜSÜ 1. BÖLÜM 9 BÖLÜM 1 Şizofreniye genel bakış 10 Yaşamım beni nereye sürüklüyor? 10 Şizofreni nedir? 11 Şizofreninin semptomlar 12 Haberci ön belirtiler 15 Şizofreninin erken döneminde haberci belirtiler 16 Yardım ne zaman aranmalı? 17 Yardım kimden istenmeli? 17 Tanıyı beklemek 18 Ne kadar sürecek? 18 FRANÇOİS NIN ÖYKÜSÜ 19 BÖLÜM 2 Şizofreniye dair bilgiler 20 Gerçekler ve uydurmacalar 20 Neden ben? 22 Şizofreni yaşantımı nasıl etkiler? 24 Hastalık nasıl seyreder? 25 İyileşme şansım ne kadardır? 26 Yat l tedavi zorunlu mudur? 27 Tedavimi anlamanın yolları 28 Kendi kendini yönetmenin önemi 28 PATRİCK İN ÖYKÜSÜ 29 BÖLÜM 3 Tan gerçekleşti 30 Tan n n karşılanması 30 Tan n n mant kl değerlendirilmesi 31 Durumun üstesinden gelmeyi öğrenmek 32 Stresi azaltmay öğrenmek 32 Stres anlarında neler olup bitiyor? 34 Ruhsal çökkünlükle başetmeyi öğrenmek 35 Kendini gevşetmeyi öğrenmek 36 Kontrolü yeniden ele geçirmeyi öğrenmek 37 Olumsuz düşüncelerle mücadele etmeyi öğrenmek 38 Alkol ve uyuşturucu maddeler çözüm değildir 39 Aile nasıl yardımcı olabilir? 40 ANNA İLE ELSA NIN ÖYKÜSÜ 42 BÖLÜM 4 Tedaviye dair bilgiler 44 Şizofreni iyileşir mi? 44 Antipsikotik medikasyon 47 Tipik antipsikotik ilaçlar 47 Atipik antipsikotik ilaçlar 48 Kişiye özel tedavi 50 Tedavinin değiştirilmesi 51 Çeşitli medikasyonlar 51 Yan etkiler neler beklenebilir? 52 İlac n kullan m 53 Medikasyona ilişkin sorular 54 Tedavi günlüğü 55 İlaçs z tedaviler 56 Kognitif (bilişsel) davranış terapisi 56 Psikoanaliz 57 Aile terapisi 58 Konuşma terapisi 58 Terapistin seçimi 59 Terapiste yöneltilebilecek sorular 60 MAREK İN ÖYKÜSÜ 61

7 BÖLÜM 5 Yard m elinizin altında 62 Yard ma el uzatmak 62 RADOSLAV IN ÖYKÜSÜ 67 BÖLÜM 6 İyi günler, kötü günler 68 Her zaman iki adım ileri ama bazen de bir adım geri 68 Özgüvene yeniden kavuşmak 69 Beden sağl ğ n n önemi 70 İnsanlararas ilişkiler 71 Damgalanma ve ayrımcılığa karşı tutum 72 JUANİTA NIN ÖYKÜSÜ 73 BÖLÜM 7 İleriye giden yola dönüş 74 Küçük ad mlar yeterlidir 74 Günü planlamak 75 Ajanda kullanmak 77 Her gün için bir günlük 78 EDUARDO NUN ÖYKÜSÜ 79 BÖLÜM 8 Şizofreni hastalar na yard m 80 Kendiniz hasta konumuna gelmeyin 80 Bilgi takibi 84 Hastalığın nüksetmesi haberci belirtileri ve semptomları farketmek 85 Günlük tutmak 86 Krizlerle başetmek 87 Tasarruflar 88 HELEN İLE ALİCE İN ÖYKÜSÜ 89 EMMA NIN ÖYKÜSÜ 2. BÖLÜM 90 BÖLÜM 9 Yararlı bilgiler 91 Sözlük 92 Bilgi kaynaklar 96 Antipsikotik ilaçların yan etkileri 97 Online bilgi ve yardım kaynakları 99

8

9 "Şizofreninin semptomları bende ilk kez üniversitedeki psikoloji öğrenimim sırasında ortaya çıktı" Tanımadığım insanlarla birlikte kalıyordum. Çevremdeki insanlara karş git gide kuşkulu ve şüpheci olmaya başlamıştım. Benimle birlikte kalan arkadaşlar n bana karş komplo kurduklar n düşünüyordum. Başka insanlar n düşüncelerimi okuyacağından veya akl ma düşünceler sokacağ ndan öyle korkuyordum ki art k odam terk edemez olmuştum. Boğuk ve nerdeyse duyulamayacak kadar alçak sesli bağ rmalar alg lamaya başlad ğ mda ilk defa birşeylerin yolunda gitmediğini fark ettim. Sonunda sesler de duymaya başladım. Aklımın baş mda olduğu bir zamanda psikoloji kitaplar na ses duyman n ne anlama geldiğine bakt m. Kitaplarda psikoz ya da şizofreni yaz yordu ve bu beni çok korkutmuştu. Benimle birlikte kalan arkadaşlar kap m çal p, "Emma, her şey yolunda m?" diye soruyorlard. Ancak ben onlar umursam yordum. Elbetteki onlar sadece odamda oturup çevremdeki insanlara ald r ş etmememin normal olmad ğ n bilemezlerdi. Üniversitenin psikiyatristine gittim, ancak bütün semptomlarımı tarif edecek durumda değildim, çünkü bende kendisine karşı aşırı bir güvensizlik duygusu vard. K sa bir zaman önce bir ilişkiyi b rakt ğ m için moralimin bozuk olduğunu düşündü ve bunun için bana bir antidepresan yazdı. Bense birkaç gün sonra bu ilac aş r dozda ald m. Yaz tatili için eve gittiğimde anne ve babam benim ergenlik çağında, hormonel dengesi düzensiz, kaprisli, can d şar ya ç kmak ya da odas n toplamak istemeyen bir genç kız olduğumu düşünmüşlerdi. Fakat daha sonra gayet acayip davranışlarda bulunmaya başlad m. Kendi kendime gülüyor ve seslere cevap veriyordum. Bunun üzerine anne ve babam kendimi gerçekten iyi hissetmediğimi fark ettiler. Tedavi olmak için kendim bir çaba göstermedim, aksine ailem: "Emma senin bir sorunun var, senin yard ma ihtiyac n var," dedi. Sağl k sorunum olduğunu kendim farketmediğim için, onlar doktora gitmek zorunda kald lar ve beni tedavi etmesi için doktorun bir psikiyatriste dan şmas nda ısrar ettiler. Asl nda çok aç k görüşlüyümdür ama bana ilk kez şizofreni tan s konulduğunda arkadaşlar ma uyuşturucu bağ ml l ğ ndan dolay rehabilitasyonda bulunduğumu söyledim. Kendi kendime de bir beyin tümörüm olduğunu telkin ediyor ruhsal bir sağl k sorunum olduğunu bir türlü kabul etmek istemiyordum. Emma Harding, Proje Şefi ve Koordinatörü, User Employement Programme, Springfield Hospital, İngiltere EMMA NIN ÖYKÜSÜ BÖLÜM 1 9

10 YAŞAMIM BENİ NEREYE SÜRÜKLÜYOR? Bütün o planlarınıza ne oldu: O hayallerinize, ümitlerinize ve beklentilerinize? Gelecek gerçekten hiç bu kadar yüklü, zor ve umutsuz görünmüş müydü? Bu şizofreninin kat gerçeğidir. İnsanın en iyi y llar nda başına gelebilen bir hastal kt r. Siz ya da size yak n olan birisi şizofreni hastal ğ na yakalandığında hayatınız belki de artık hiç bir zaman eskisi gibi olmayacakt r. Ancak bu yaşamınızın bir daha asla mutlu olmayacağ ve olumlu yaşantılardan yoksun kalacağı anlam na gelmez. Bu deneyimden geçen birçok insan size geleceği yeniden kurabilmenin mümkün olduğunu teyit edecektir. Yaşamınızı yeniden kontrol altına alabilmeniz için atmanız gereken ilk ad m durumunuzu daha iyi anlaman zd r. Size hastalığın tanısı konmuş olabilir ya da bir nevi ara dönem yaşıyor olabilirsiniz, yani ilk BÖLÜM 1 ŞİZOFRENİ GENEL BİR BAKIŞ semptomları algılamanız ile nedenlerin aydınlatılması arasında bir yerlerde. Hastalık ve hastalığın tedavisi hakkında daha bilgili olmak her halükarda sizin, ailenizin ve dostlarınızın geleceğe daha hazırlıklı olmasını sağlayacaktır. 10

11 ŞİZOFRENİ NEDİR? Şizofreni dünya çapında yaklaşık her 100 insandan birinin yakalandığı bir ruh hastalığıdır. Bu hastalığa herkes yakalanabilir. Şizofreni genç, yaşlı, orta yaşlı ayırt etmeden her insanda ortaya çıkar. Hastal k bütün sosyal kesimlerde ve farkl etnik gruplarda görülür. Erkekler ve kad nlar ayn oranda etkilenirler. Şizofreninin baz ailelerde daha s k görüldüğüne dair bilgiler mevcuttur; şizofreninin ortaya ç kmas n olumlu şekilde etkileyen çevre faktörleri vardır. Ancak şizofreninin as l nedeni bilinmemektedir. Biz şizofreni hastal ğ n sadece hastalanan kişinin yaşamını bunaltan bir hastal k olarak görmüyoruz. Aile bireylerinin ve dostlarının yaşamlarını da büyük ölçüde etkileyen bir hastal kt r. Çok yayg n olan yanl ş bir kanıya göre şizofreni "kişilik bölünmesinin" bir sonucudur. Bu yan lg "şizofreni" teriminin Yunancadan gelen "bölmek" ve "ruh" kelimelerinden türetildiği gerçeğine dayanmaktad r. Ancak bununla, birbirleriyle etkileşim içerisinde bütünleşerek kişinin davranışlarını yönlendiren bir bütün oluşturan düşünme, hissetme ve isteme süreçlerinin bu bütünleşme özelliğini kaybettiği anlatılmak istenmiştir. Şizofreni hastal ğ olan insanlar n iyi günleri, kötü günleri vardır, bazı zamanlar kendilerini yılgın ve hatta umutsuz hissederler. Ancak uygun bir ilaç tedavisi semptomlar n stabilize edilmesine katk da bulunabilir. Anlayışa dayanan, aç k bir iletişim ile destekleyici bir tedavi şizofreni hastalarının da ilerde aktif ve mutlu bir yaşama kavuşmasını sağlayabilir. "YAŞAM BENİ NEREYE GÖTÜRÜYOR" DİYE HİÇ DÜŞÜNDÜNÜZ MÜ? 11

12 ŞİZOFRENİNİN SEMPTOMLARI Şizofreni sanki lunaparkta bir eğlence treninde gidiyormuş gibi bir duygu oluşturabilir. Şizofreninin birçok farklı objektif ve sübjektif semptomu mevcuttur. Bunlar hastaya göre değişik kombinasyonlarda ve şiddetlerde kendini gösterebilir. Semptomların ortaya çıkması yaşamın her aşamasında mümkün olsa da daha çok ergenlik döneminin sonu ile yetişkinlik çağının başında görülür. Genel olarak erkekler 20 yaşın hemen öncesinde ya da sonrasında, kadınlar ise 20 yaşın üstünde ya da 30 lu yaşların başlarında semptom geliştirirler. Ergenlik çağında olan gençlerde sık sık davranış değişiklikleri görüldüğünden hastalığın bu dönemde gelişmesi durumunda semptomların farkedilmesi özellikle güçleşebilir. Şizofreni semptomlar düşünmeyi, hissetmeyi ve davranışları etkiler, hekimler bunları üç gruba ayırmaktadır: "Pozitif" semptomlar örn., gerçekten var olmayan şeylerin görülmesi, duyulmas, koklanmas ya da tad n n al nmas ve birçok şekil alabilen sanr düşünceleri, örn., takip edilme sanr s, telepatik sanr, büyüklük sanr s, dinsel sanr ya da paranormal tasavvurlar. "Negativ" semptomlar örn., istek ve duygularda azalma, aile ve dostlardan geri çekinme, uyku düzeninin değişmesi, asosyal davranışlar "Kognitif" semptomlar örn., düzensiz ya da dağ n k düşünme ve bir cümleyi tamamlama yeteneğini yitirme (düşünce kopukluğu) Hastalarda pozitif, negatif ve kognitif semptomlar n değişik kombinasyonlar mevcut olabilir. Aşağıdaki tabloda semptomlar hekimin tarif ettiği şekilde tanımlanmakta ve sizin bu semptomları nasıl algılayabileceğiniz açıklanmaktadır. ŞİZOFRENİ SANKİ LUNAPARKTA BİR EĞLENCE TRENİNDE GİDİYORMUŞ GİBİ BİR DUYGU OLUŞTURABİLİR. 12

13 Bazı semptomlar size "deli" olduğunuz hissini verebilir. Bunlar şizofreni hastası için ne kadar gerçekse, ailesi ve yakınları için de o kadar gerçekdışıdır. Bazı semptomlar size "tembel" olduğunuz hissini verebilir; insanlara ve çevrenize karşı ilginizi kaybedersiniz. Hekimin dediği Sizin muhtemelen algıladığınız Hekimin dediği Sizin muhtemelen algıladığınız POZİTİF SEMPTOMLAR Varsanılar (halüsinasyonlar) Sanrılar Gerçekten var olmayan şeyleri görmek, hissetmek, tadını almak ya da koklamak En s k görülen varsan ses duyulmas d r Baz insanlar bu sesleri özellikle ilk günlerde korkutucu değil hoş bir şey olarak algılayabilirler Başkaları ise çok kötü ve olumsuz şeyler söyleyen ya da emirler veren sesler duyabilirler Gerçek olmayan şeylere kesinlikle inanmak. Örnekler: Televizyon üzerinden gözetlendiği inancı Televizyon ya da radyodan sinyallerin, mesajların iletildiği inancı Kendisinin meşhur bir şahsiyet olduğu inanc Garip ya da saplant l dini inançlar NEGATİF SEMPTOMLAR Dürtü eksikliği Sosyal geri çekilme Konsantrasyon eksikliği Her yönüyle yaşama olan ilgi kaybedilir Enerji yavaş yavaş kaybolur ve en kolay işlerin bile yap lmas zorluk yarat r, örn., sabahlar kalkmak ya da evi toplamak gibi. Arkadaşlara olan ilgi kaybolur ve zaman yaln z baş na geçirmek istenir; bunda s k s k izolasyona ilişkin yoğun bir duygu hissedilir. Bir kitabı okumak ya da bir televizyon yayınını başından sonuna kadar izlemek çok çaba gerektiren bir işmiş gibi görünür Ne kadar önemsiz olsa da, bir şeyi hat rlamak ya da yeni şeyler öğrenmek imkansızmış gibi görünür. Takip edilme sanrısı Aşırı derecede şüphecilik. Örnekler: Başka insanlar tarafından kendisine karş komplo kurulduğu, zarar verilmeye çalışıldığı ya da takip edildiği düşüncesi Uzaydan gelen varl klar n kendini takip ettiği düşüncesi Mars insanlar taraf ndan diğer gezegenlere kaç r lacağ düşüncesi 13

14 Bazı semptomlar sizde sanki "sersem" gibi olduğunuz ya da net düşünemediğiniz duygusu oluşturabilir. KOGNİTİF SEMPTOMLAR Hekimin dediği Düşünme bozuklukları Konuşma ve düşünme fakirliği Sizin muhtemelen algıladığınız Kar ş kl ğa ve konsantrasyon kayb na neden olan dağ n k düşünme Kişi konuşmaya başlar ve tam ortasında ne söylemek istediğini unutur Konuların enine boyuna düşünülmesi çok zahmetli olabilir ve çok zor görünebilir. 14

15 HABERCİ ÖN BELİRTİLER Şizofreninin başlangıç semptomları çoğu kez çok zor anlaşılır. Sonradan geriye doğru bakıldığında birçok insan bu garip davranışların şizofreni tanısı konmadan çok önce kendini göstermiş olduğunu fark eder. Ancak o zaman hiç kimse bir şeylerin yolunda gitmediğini fark etmemiştir. Bazen şizofreninin başlangıç semptomları yanlışlıkla ergenlik çağında olma, uyuşturucu kullanma ya da sadece tembellik, kendini beğenmişlik veya işbirliği yeteneksizliği gibi nedenlerden kaynaklanan belirtiler olarak yorumlanır. Eğer kendinizin ya da bir aile bireyinizin davranışları sizi endişelendiriyorsa belki aşağıda gösterilen haberci belirtiler listesindeki bilgiler yardım aramak için girişimde bulunmanıza destek olabilir. Yaln z şunu unutmayın ki bu davranış ve duygudurum değişikliklerine birçok genç ve genç yetişkinde rastlamak mümkündür. Baz lar sadece ergenlik çağ n n belirtileri olabilir. BELKİ DE TELEVİZYONDAN GÖZETLENDİĞİNİZİ SANIYORSUNUZ. 15

16 ŞİZOFRENİNİN ERKEN DÖNEMİNDE HABERCİ BELİRTİLER Duygudurum değişiklikleri, örn.: kaprisler, depresyon, ağlama yeteneksizliği, aş r bağırmak, nedensiz gülmek ya da gülme yeteneksizliği Duyu algılamada değişiklikler, örn.: ses duymak, sese ve ışığa karşı olağanüstü duyarlılık Etkinlik değişiklikleri: örn.: aşırı etkinlik ya da etkinsizlik geliştirmek, aş r derecede uyku uyumak ya da uykudan tamamen vazgeçmek Sosyal davranışlarda değişiklikler, örn.: sosyal temaslardan kaçınmak, etkinlikleri kesmek, dışarıya ç kmay reddetmek, ilişkilerin bozulmasını kabullenmek, gerçek d ş ya da uygunsuz ifadeler kullanmak, yeni sözcük ve kavramlar üretmek ya da anlams z ak l yürütmek Aile bireyleriyle olan ilişkilerde değişiklikler, örn.: sürekli kavga etmek, evle telefon temasını kesmek, gece gibi uygunsuz zamanlarda eve telefon etmek Okul ve işyerinde değişikler, örn.: konsantrasyon güçlükleri, zihinsel iş görmeyi reddetmek, çal şma yeteneğini kaybetmek Davranış değişiklikleri, örn.: garip vücut konumları almak, bakışlarla uzun süre bir yerlere takılıp kalmak, aşırı dini inançlar edinmek, yasadışı uyuşturucu kullanmak Dış görünüşte değişikler, örn.: garip kıyafetler giymek, vücut temizliğini ihmal etmek 16

17 YARDIM NE ZAMAN ARANMALI? Şizofrenin erken dönemindeki semptomların çoğu ruhsal bozukluğu olmayan gençlerde de sık sık görüldüğünden, dışardan yardımın ne zaman al nmas gerektiği kolayca farkedilemiyebilir. Eğer kendiniz ya da bir yak n n z için endişeleniyorsan z, en iyisi bir an önce bir uzmana başvurmanızdır. Yerinde bir davranışta bulunmak için aşağıdaki çizelgeden yararlanabilirsiniz. Önlem gerekmez Okul ya da yardımlaşma grubu ile temas kurunuz Ev hekimine ya da psikiyatriste başvurunuz Kaprisli davranışlar Geç kalkma Konsantrasyon güçlükleri Okul sorunlar Garip davranışlar Sosyal alandan kendini geri çekme Vücut temizliğini ihmal etme Ak l d ş davran şlar Ses duyma YARDIM KİMDEN İSTENMELİ? Eğer kendinizde, bir dostunuzda ya da bir aile bireyinizde şizofreninin başlang ç semptomlar olabileceğinden endişe ediyorsan z uzman bir hekimden yard m alman z gerekir. "Şizofreni" tan s n sadece bir psikiyatri uzman koyabilir. Bir dizi başka hastalığın da şizofreni semptomlar na benzer semptomlar olduğundan ev hekiminize ya da bir psikiyatri uzman na gitmeniz gerekir. 17

18 TANIYI BEKLEMEK Şizofreninin başlangıç semptomlarından etkilenen insanlar için en kötü dönem semptomların gelişmesi ile tanının konması arasındaki ara dönemdir. Ne yazık ki şizofreni hastalığının teşhis edilmesi için ne bir görüntüleme yöntemi ne de bir kan testi vardır. Psikiyatri uzmanının ilgili kişinin davranışlarını birkaç hafta süreyle izlemesi ve kişiyle ve de mümkün olduğu ölçüde ailesi ile görüşmesi gerekmektedir. "DOKTOR DOKTOR DOLAŞMAKLA" TANI ORTADAN KALKMAZ. NE KADAR SÜRECEK? Baz ülkelerde ilk konsültasyonun ardından doktorun resmi tanıyı koymas sadece alt hafta sürer. Buna karşın başka ülkelerde bu süre 18 ay veya daha fazlasına ulaşabilmektedir. Birçok kişi bu süreyi "doktor doktor dolaşarak" bir aç klama aramakla geçirir ve hatta bazı durumlarda şizofreni tan s n kabullenmek istemez. Halbuki önemli olan tan konur konmaz bunun kabul edilmesi ve kendinizin ve ilişkili diğer kişilerin bundan sonra hastal kla nas l yaşayacağının planlanmas d r. 18

19 François 16 yaşında olup annesi, babası ve kız kardeşi ile birlikte Paris in kuzeyinde bulunan St. Denis semtinde yaşamaktadır. Daha küçük yaşlardayken François severek okula giderdi. Çabuk arkadaşlık kurardı. Okuldaki başar s s n f n üst düzeyindeydi. Ancak geçen yıl François evde ve okulda git gide güçlük çekmeye başlad. Önceleri diğer birçok genç arkadaş nda da olduğu gibi kaprisli ve içine kapan k davran şlar sergiledi. Zamanının büyük bir k sm n odas nda geçiriyor, k z kardeşi ile nerdeyse hiç konuşmuyor, anne ve babası ile ise kelime kırıntıları ve böğürtüye benzer sesler aracılığıyla iletişim kuruyordu. Annesi "gençlik çağ işte", diye düşünerek bu dönemin geçmesini bekledi. François için sabahlar kalkmak git gide zorlaş yordu. Çoğu kez okula geç kalıyor bu yüzden de öğretmenlerinden azar işitiyordu. Ona göre bu hiç de adil değildi. Okula geç kalmas onun suçu değildi ki, peki o zaman neden öğretmenler onu hep azarl yorlard? "Beni zaten hiçbir zaman sevmediler, okuldan atmak için bahane arıyorlar," demişti bir arkadaşına. Durum gerçekten o hale gelmişti ki, artık kendinden kurtulmak isteyenlerin sadece öğretmenler olmadığını düşünmeye başlamıştı. François git gide baz arkadaşlar n n ondan uzak durmaya başlad ğ n farketti. Onlara yaklaşt ğ zaman arkadaşlar konuşmalar n kesiyorlar ve, bundan kesinlikle emindi, arkasından fısıldaşıyorlardı. François bu muameleyi neden hakettiğini anlam yordu. Her şey korkutucu ve karmaşıktı. Yardım isteyebileceği hiç kimse yoktu. François zamanının gittikçe artan bir bölümünü yalnız geçiriyordu. Okulu k rmaya ve bütün gününü metroyla şehirde dolaşarak geçirmeye başlamıştı. Ancak metro da çok ürkütücü olabiliyordu. Mümkün olduğunca kimseyi rahats z etmemeye çal ş yordu. Baş n öne eğiyor ve göz temas nda bulunmaktan kaçınıyordu. Buna rağmen yanlar ndan geçerken diğer yolcular n gözlerini ona dikip bakt lar n, onunla alay ettiklerini ve hakk nda konuştuklar n hissetmekteydi. François zamanla kendini iyice yalnız hissetmeye başlamıştı. Tamamen yabanc insanlar bile ona karşı komplo kuruyorlard. Bu koca dünyada yardım isteyebileceği kim vardı? Günün birinde François metroda kendisini çaresiz ve yaln z hisseden insanlara ruhsal destek sunan bir telefon servisinin afişini gördü. François nın bir yardım servisinin insanların kendisi hakkında konuşmasını ne şekilde engelliyebileceği konusunda hiçbir fikri yoktu. Ancak belki korkusunu yenmesine yard mc olabilirlerdi. Heyecan içinde telefon açtı. Hattın öbür ucundaki kad n samimiydi. Öyküsünü dinledi. Sanki ona inan yor gibiydi. İyi bir tavsiyede de bulundu: Ona güvendiği biriyle durumunu konuşmas n ve bir hekime gitmesini önerdi. François konuyu düşündü. Annesiyle konuşursa belki kendisine yardımcı olabilirdi. Ve, kendini hasta hissetmese bile, belki hekim gündüzleri o kadar yorgunluk ve halsizlik hissetmemesi için bir şeyler yapabilirdi. FRANÇOİS NIN ÖYKÜSÜ 19

20 GERÇEKLER VE UYDURMACALAR İnsanların çoğu, sansasyon basınından da olsa, şizofreni hastalığının adını duymuştur. Ancak bu kavramın gerçek anlamını bilenlerin sayısı çok azdır. Bunu anlamak mümkündür çünkü şizofreni sık görülmesine rağmen basında ve televizyonda çoğu kez yanlış tanıtılmaktadır. Bunun sonucunda da şizofreni olduğundan daha korkutucu algılanmaktadır. Şizofreninin tedavi edilebilir bir hastalık olduğu ve çok nadir hallerde etkilediği kişinin saldırgan ve tehlikeli davranmasına yol açtığı bir gerçektir. Şizofreni hakkında bilinmesi gereken on husus: 1 Şizofreni tedavi edilebilir bir hastal kt r. Her dört şizofreni hastas ndan birinde beş y l içerisinde hastal k tamamen iyileşir. Diğerlerinin bir çoğunda da semptomlar azalt labilir ve sağl k durumu farkl düzeylerde iyileştirilebilir. 2 Şizofreni hastal ğ olan insanlar büyük başarılara ulaşabilirler. Bunların aras nda size Nobel ödülü sahibi iktisat bilimcisi John Nash, caz trompetçisi Tom Harrell ve "Fleetwood Mac in" gitaristi Peter Green i hat rlatmak istiyoruz. 3 Şizofreni hastalar nda "kişilik bölünmesi" YOKTUR. Bazen garip davranışlarda bulunurlar ancak birden fazla kişiliğe bürünmezler. BÖLÜM 2 ŞİZOFRENİYE DAİR BİLGİLER 20

21 4 Hangi hastalığa yakalanmış olursa olsun her insan yazılmış ilaçlarını almayı unutabilir. Ancak şizofrenide ilaçlar alınmazsa hastal k nüksedebilir veya semptomlar yeniden ortaya ç kabilir. 5 Şizofreni hastalar n n şiddete başvurması ya da tehlikeli davran şlarda bulunması OLAĞANÜSTÜ NADİRDİR. Bu gibi durumlarda kognitif davran ş terapisi yararlı olabilir (bkz. Bölüm 4). 6 Şizofreninin nedeni "kötü anne ve baba" DEĞİLDİR. Şizofreni hastalarının da diğer insanlar gibi iyi, kötü ya da orta halli anne ve babaları vardır. 7 Şizofreni hastal ğ olan insanlar tembel DEĞİLDİRLER. Enerji eksikliği hastal ğ n bir semptomudur. Bu semptom gündüz kliniklerinde veya ayakta tedavi merkezlerinde tedavi edilebilir. Ayrıca günlük yaşamın yeniden düzenlenmesi ve hatta bazı hallerde işyerine geri dönülmesi yoluyla da tedavi gerçekleştirilebilir. 8 Şizofreni hastas na verilen bak m hizmeti insana çok şey kazand rabilir. Tabii ki zordur. Bazen yorucu, hemen hemen her zaman da bezdiricidir. Ancak, bir aile bireyi, tıbbi bakım personeli ya da bir dost olarak, hayatını yeniden kurmak isteyen bir insana yardımcı olmak kişiye büyük bir mutluluk sağlayabilir. 9 Başkalar ne kadar inan lmaz ya da gerçekd ş görse de şizofreni hastalar n n gördükleri ve duyduklar onlar için kesinlikle gerçektir. 10 Hastal ğ n nüksetmesi şizofreni hastal ğ olan insanlar n daha önceki sağl k düzeylerine erişmelerini zorlaşt rabilir. Bu demektir ki, semptomlar kontrol alt na al nm ş gibi görünse de ilaçlar n al nmas ve terapi seanslarına devam edilmesi KESİNLİKLE BELİRLEYİCİDİR. 21

22 NEDEN BEN? Bu soruyu şizofreni hastalarının çoğu günün birinde kendilerine sorarlar: "Ne yaptım da bunu hakkettim?" diye. Bu sorunun cevabı "hiç birşey" dir. Şizofrenide kimsenin suçu yoktur. Sizin de, başkasının da yoktur. Şizofreni vücudun en karmaş k organ olan beynin bir hastal ğ d r. Gerçi beynin işlevinin neden bu şekilde bozulduğu henüz tamamen aç kl ğa kavuşmamıştır ancak şizofreni hastal ğ olan insanlarda beynin baz bölgelerinde Dopamin adı verilen bir haberci maddenin aşırı miktarda üretildiği, buna karşın beynin başka bölgelerinde Dopamin eksikliği bulunduğu bilinmektedir. 22 ŞİZOFRENİNİN SANIĞI: "DOPAMİN"

23 Dopamin sevinç duygusu hissetmemizde ve çeşitli duygular yaşamamızda önemli bir rol oynar. Dopamin fazlal l ğ bu duyguların ve algılamaların dengesini bozarak hastalarda sanr yaşant lar na, sanr tasavvurlarına ve ses duyulmas na neden olabilir. Bunlara "pozitif semptomlar" denir. Dopamin eksikliği ise "negatif semptomlar" ad verilen düşünme dağınıklığı, apati, yalnızlık ve halsizlik gibi olgulara yol açabilir. Dopamin seviyesindeki dengenin neden bozulduğu henüz tamamen açıklığa kavuşmam şt r. Şizofreni hastalığı muhtemelen birden fazla faktörün etkileşiminden kaynaklanmaktadır. Aşağıdaki hususlar bu faktörler arasında sayılabilir: Aile anamnezi eğer yak n bir akraba bu hastal ğa yakalanm ş ise şizofreni hastal ğ na yakalanma olas l ğ ortalamanın biraz üzerinde olur. Anne ve babanın ikisi birden şizofreni hastalığına yakalanmış olsa dahi çocuklarının bu hastalığa maruz kalmama olasılığı yüzde 60 oranındadır. Sosyal bak mdan dezavantajl çevre Uyuşturucu bağ ml l ğ, örn., esrar ve Amfetamin Üzücü olaylar ve yaşant lar Belirli enfeksiyon hastal klar 23

24 ŞİZOFRENİ YAŞANTIMI NASIL ETKİLER? Bu sizin ne kadar çabuk yardım aldığınıza bağlıdır. Şizofreni hastalığı olan birçok insan mutlu ve aktif bir yaşam sürdürmektedir. Düzenli ilaç tedavisi ve ailenin, dostların ve tıbbi bakım personelinin desteği sayesinde pek çok insan semptomları altedebilecek ve yaşamını yeterli derece sağlamlaştıracak duruma gelmektedir. Şizofreni tedavi edilmezse git gide daha zararlı olabilir. Semptomlar n şiddetli olmas durumunda günlük temel işlerin yap lmas sorun oluşturabilir. Kendi bak m n sağlamak, doğru şekilde beslenmek, dişleri f rçalamak ve düzenli olarak y kanmak zor gelebilir. Bazen alkol ve sigara tüketimi artar, uyuşturucu madde kullanılır. Bu da beden sağlığının kötüleşmesine yol açabilir. Ses duyma veya gerçekten var olmayan şeyler görme gibi semptomlar büyük ölçüde düşünme dağınıklığına neden olarak mesleki çalışmalar ve öğrenim gibi önemli konulara konsantre olmayı çok etkileyebilir. Bunun gibi, yeni görevlerin öğrenilmesi ya da bir şeyin hat rlanmas da git gide zorlaş r. Şizofreni elbette başka insanlarla olan ilişkilerinizi de etkiler. Size yak n olan insanlar n sizi sevmedikleri ya da size karş komplo kurdukları hissi oluşabilir. En yak n aile bireylerine dahi güvenmek zor olabilir. Yabanc insanlar ürkütücü ve tehlikeli görünebilirler. Enerji ve istek azalmas ndan dolay yataktan kalmak belki anlams z gelebilir. Evinizin kapısını çekip dünyadaki diğer insanları dışarda bırakmaktan başka birşey istemiyor olabilirsiniz. Dışarıya daha az çıktıkça yalnızlığınız da o ölçüde artar ve bu kısır döngüden kurtulmanız o derece zorlaşır. Bütün bu semptomlar şiddetli bir çöküntüye ve depresyona yol açabilir. Bazı hallerde insan kendini çıkış yolu olmayan bir umutsuzluk girdabına kapılmış hissedebilir. Bu olağanüstü bir şey değildir, ancak bu moral bozukluğundan kurtulmak için elden gelen herşey yapılmalı ve güven duyulan bir kişiyle duygular hakkında konuşulmal d r. Bölüm 3 negatif duygularla nas l mücadele edilebileceği konusunda başkaca tavsiyeler içermektedir. 24

25 HASTALIK NASIL SEYREDER? Şizofreni hastalığının seyri her hastaya göre farklı şekilde gelişebilir. Genel olarak üç farklı dönem görülür. Prodromal dönem: Hastalık ciddi boyutlara ulaşmadan önce duygudurumda ve davranışta yavaş yavaş değişikler fark edilir. Giderek sosyal geri çekilme, garip davranışlar, halsizlik, ilgisizlik, dış görünüşün ve vücut temizliğinin ihmal edilmesi gibi belirtiler ortaya çıkar. Çevrenizdeki dünya değişiyor gibidir. Kendinizi ne mutlu ne de kederli, sadece duygu yönünden fakirleşmiş hissedersiniz. Şizofreni hastalığı olan birçok insan bu başlangıç semptomlarını hastalığın aktif döneme nüksetmesine ilişkin haberci belirtiler olarak tanımayı öğrenmişlerdir. Tedavinin bu başlangıç döneminde yeniden gözden geçirilmesi zararlı hastalık nükslerini engelleyebilir. Akut ya da aktif dönem: Bu dönemde artık hastalığı görmemezlikten gelmek mümkün değildir. Sanrı tassavurları, varsanılar ve düşünme dağınıklığı gibi semptomlar açıkça kendini gösterir ve kriz durumları oluşabilir. Hastalığın bir özelliği de muhtemelen hasta olduğunuzun farkına varmamanızdır. Kriz esnasında muhtemelen en güvenceli yer hastanedir. Burada gereken muayeneler yapılarak etkin bir tedavi yürürlüğe konur. Rezidual dönem: Tedavi etkisini gösterir göstermez hasta durumunun stabil hale geldiğini algılar ve akut semptomlar yavaş yavaş kaybolur. Bazı semptomların ortadan kalkması (enerji eksikliği, sosyal geri çekilme gibi) farklı süreler alabilir - bazı hallerde hızla kaybolabilirler diğer hallerde ise belki hiç bir zaman kaybolmazlar. Bu dönem uzun yıllar sürebilir ve arada sırada akut döneme nüksler gösterebilir. Ancak düzenli bir ilaç tedavisi ve destek yardımıyla birçok hasta bu nüksleri asgari bir düzeye indirebilir. 25

26 İYİLEŞME ŞANSIM NE KADARDIR? Geleceğinizi merak etmeniz kaçınılmazdır. Şizofreni hastalığı olan insanlar için genel prognoz şöyledir: Her dört şizofreni hastasından birinde hastalık beş yıl içerisinde tamamen iyileşmekte ve daha fazla tedaviye gerek kalmamaktadır. Diğer hastalarda ise çoğu hallerde semptomlar azaltılabilmekte ve sağlık durumları farklı düzeylerde iyileştirilebilmektedir. Hastaların yarısına yakını semptomsuz uzun remisyon dönemlerine geçmekte ve bu dönemlerde zaman zaman semptomların başgösterdiği nüks olayları yaşanmaktadır. Bu nükslerin şiddet ve sıklıkları çok farklı olup kişinin yaşamını çevreleyen birçok koşula bağlıdır. İlk psikotik epizodun ardından ilaçlarını bırakan hastaların dörtte üçünde hastalık bir yıl içerisinde nükseder. İlaçlar kararlılıkla alınmaya devam edilirse, nüksetme riski yarıdan aza iner. Tedavi imkanlarının son yıllarda oldukça gelişmesine rağmen ne yazık ki yine de hastaların yüzde 10 una yakın bir oranında kalıcı sorunlar bulunmaktadır. Her ne kadar tedavi sayesinde bazı semptomların hafifletilmesi ve yaşamın kolaylaştırılması mümkün olsa da hastalık büyük olasılıkla yaşam boyu var olacaktır. Sizin hangi gruba dahil olduğunuzu önceden söylemek mümkün değildir. Bu çeşitli faktörlere bağlıdır, örn. hastalığın şiddeti, kişisel yaşam koşullarınız ve hekimin ilaç tedavisiyle ilgili talimatlarına ne ölçüde uyduğunuz gibi. 26

27 YATILI TEDAVİ ZORUNLU MUDUR? Şizofreni hastalığı olan insanların çoğu günümüzde artık alışkın oldukları kendi yaşam ortamlarında hekimler, bakım personeli, sosyal personel, uğraşı eğitmenleri, psikologlar ve diğer kamusal servislerden oluşan ekipler tarafından tedavi edilmektedir. Ancak bazı dönemlerde yatılı tedavi gerekli olmaktadır. İlk tanı muhtemelen muayenehane sahibi bir psikiyatri uzmanı ya da klinikte görevli bir psikiyatrist tarafından konur; günümüzde artık bazı şehirlerde erken teşhis merkezleri bulunmaktadır. Genel olarak tedavinin etkili olmasını sağlamak ve kabul edilemez yan etkileri önlemek amacıyla düzenli kontrol muayeneleri yapılır. Bazen hastalığı ağır olanlar için en güvenceli yer kliniktir çünkü gerekli bakımın yeterli ölçüde sağlanması ancak burada mümkündür. Klinikte yatma süreleri artık önemli ölçüde kısalmıştır. Yatılı tedavi süresi birkaç gün ila birkaç hafta arasında değişmekte, nadir durumlarda birkaç aya kadar çıkabilmektedir. Kliniğe gitme kararını hiç çekinmeden kendiniz vermelisiniz çünkü çoğu kez size en iyi yardımcı olunabilecek yer orasıdır. 27

28 TEDAVİMİ ANLAMANIN YOLLARI? Tedaviyi yürüten hekiminiz semptomlarınızı basit ve anlaşılır bir şekilde açıklamaya çalışacaktır. Yine de belki bilmediğiniz birçok tıbbi terim duyacaksınız. Bölüm 9 daki sözlük bu terimleri anlamanıza yardımcı olacaktır. Soru sormaktan ya da not almaktan çekinmeyin. Eğer çok karmaşık ise, doktorunuza daha basitçe açıklamasını rica edin. Alabileceğiniz yazılı bilgi olup olmadığını sorun. KENDİ KENDİNİ YÖNETMENİN ÖNEMİ Şizofreni hastalığı olan birçok insan, durumlarının ne zaman kötüye gittiğini veya bir krizin belirdiğini anlamasını öğrenirler. Aynı şekilde yakın aile bireyleri de çoğu kez nükslerden yaklaşık bir hafta önce kendini gösteren ilgi kaybı, kaygı verici rüyalar ya da konsantrasyon bozuklukları gibi haberci semptomların algılanmasına katkıda bulunabilirler. Duygudurum ve davran ş değişikliklerinin bilinçli bir şekilde alg lanmas hastal ğa hakim olmanıza ve yaklaşan krizi yenmenize yard mc olabilir. Duruma göre psikiyatri bak m ekibinden ilave yardım almanız ve psikiyatri uzmanının ilaç tedavinizi gözden geçirmesi gerekecektir. Ne yapılması gerektiğinin hastalık nüksetmeden önce planlanması sizde çabuk ve etkin bir yardım alacağınıza dair huzur verici bir güven duygusu oluşturabilir. Aile bireylerinin haberci belirtilere karşı doğru tepkisi ise size karşı daha uyumlu ve anlayışlı davranmak, bu kadar duyarlı olduğunuz bir dönemde eleştiri ve düşmanca tutumlardan kaçınmak ve gerekirse daha fazla yardıma hazır olmak şeklinde olmalıdır (bkz. Bölüm 8). 28

29 Patrick bir dönem ses duymaktan gerçekten mutluydu Önceleri doğal olarak seslerden huzursuz oluyordu. Nereden geldiklerini ve neden onunla konuştuklarını anlam yordu. Birçok kez radyoyu aç k b rak p b rakmad ğ n kontrol etmek zorunda kalm şt. Ancak zamanla sesler ona aşina gelmeye, o da onlara al şmaya başlad. Sonuçta tahsilini tamamlamak için Dublin e geldiğinden beri kendini çok yalnız hissediyordu. Sesler gerçi biraz akıl kar ş t r c yd ama en az ndan ona eşlik ediyorlard. Yeni okul arkadaşlar yla arkadaşlık kurmak Patrick e nedense zor gelmişti. Çocukluğunu geçirdiği aile evinde başkalarıyla temas kurmakta hiçbir sorunu yoktu. Ama şimdi insanlarla konuşmak ona gittikçe zor geliyordu. Bir süre sonra bunu artık usandırıcı bulmaya başlamıştı. Hatta artık öğle yemeklerinde bile arkadaşlarıyla kafeteryaya gitmez olmuştu. Sanki art k karnı hiç acıkmıyordu. Genelde derslerden sonra odas na geri çekilir ve kitaplar n n arkas na gömülürdü. Sesler geldiğinde arkas na yaslan p ne dediklerini dinlerdi. Ancak son zamanlarda sesler gittikçe kötü huylu olmuşlard. Önceleri genellikle güzel şeyler söylerlerdi. Meşhur olacağını, tanrının insanlar kurtarmas için kendisini seçtiğini, öğrenci yurdunun içine sızan terörist hücresini sadece kendisinin ortaya çıkarabileceğini söylemişlerdi. Şimdi ise seslerin söyledikleri karanl k ve korkutucu idi. Teröristler onun peşindeydiler. Gizli polis ile işbirliği yapmışlardı. Ve kendisini güvenlik kameralar ile sokakta gözlüyorlardı. Sonra gecenin birinde sesler onu uyand r p uyard lar. Teröristler geliyorlardı. Oraya ulaşmaları an meselesiydi. Kaçmas gerekiyordu. Patrick yardım istemek için gecenin karanlığına bağırdı. Komşularının da bağırdığını duyuyordu, sokakta siren sesleri vardı. Sonra kapısı yumruklanmaya başlandı. Birkaç saat sonra Patrick in annesi ve babas geldiler. Polis eşliğinde Patrick in evine gelen doktor telefon edip olay hakk nda bilgi vermişti. Doktor Patrick te "akut psikotik epizod" olduğunu ve derhal yat l tedavi görmesi gerektiğini açıkladı. PATRİCK İN ÖYKÜSÜ 29

30 TANININ KARŞILANMASI Sizde ya da yakınınız olan bir kişide kısa süre önce şizofreni tanısı konmuş olması durumunda bu tanıyı aşırı kuşkulu ve reddedici bir tutumla karşılamanız normaldir. Muhtemelen şizofreni hastalığına yakalanmanın gerçekten ne anlama geldiğini bilmiyorsunuz. Belki de gerek siz gerek aileniz bu tanının doğru olduğunu kabul etmeyerek ikinci ve hatta üçüncü bir uzmanın fikrine başvuracaksınız. Bütün bunlar olağan ve anlaşılır tepkilerdir. Ancak ilk tepkiyi atlattıktan sonra artık yeni durumu nasıl karşılayacağınızı gözden geçirmeniz gerekmektedir. Her ne kadar şizofreni tanısı büyük bir şoka neden olmuşsa da bir avantajını gözardı etmemek gerekir: Artık sorunun ne olduğu anlaşılmış ve böylece durumun üstesinden gelmek için önemli bir önkoşul gerçekleşmiştir. BÖLÜM 3 TANI GERÇEKLEŞTİ 30

31 TANININ MANTIKLI DEĞERLENDİRİLMESİ Böyle sıkıntılı bir zamanda hastalık ve tedavisi hakkında edindiğiniz bu kadar bilgiyi aklınızda tutmanız elbette ki kolay olmayacaktır. Eğer her şeyin çok çabuk gerçekleştiğini düşünüyorsanız, mantıklı bir yaklaşım için yapmayı deneyebileceğiniz birçok şey vardır. Birşeyi anlamad ğ n z zaman soru sormaya çekinmeyin. Önemli hususları unutmamak için bütün sorular n z bir yere yazın. Önemli bilgileri not etmek için yan n zda not defteri ve kalem bulundurun. Bir arkadaşınızdan veya yakınınızdan size refakat etmesini isteyin. Belki o, sizin gözünüzden kaçan ya da unuttuğunuz bir ayrıntıyı hatırlayabilir. Bilgi broşürü isteyin. Size destek verebilecek gruplar olup olmad ğ n sorun. Ailelere destek sağlayan gruplar olup olmad ğ n sorun. 31

32 DURUMUN ÜSTESİNDEN GELMEYİ ÖĞRENMEK Eğer sizde şizofreni teşhis edilmiş ise bazı "hastalığın üstesinden gelme yöntemlerini" öğrenmeniz yararlı olur. Aşağıdaki yöntemler şizofreni semptomlarının bazı tetikleyicilerinin önlenmesine ve kriz durumlarına hazırlıklı olmanıza yardımcı olabilir. STRESİ AZALTMAYI ÖĞRENMEK Şizofreni semptomlarının en sık tetikleyicilerinden birisi strestir. Kişi için şizofreni hastalığına yakalanmış olmak zaten son derece sıkıntılı bir durumdur. Bu durumda bir de stresten kaçınmak sanki imkansızmış gibi görünür. Ancak yine de stresin sadece şizofreni hastalığı olan insanlarda bulunmadığını unutmamalıdır. Hemen hemen herkes günün birinde stres altında kalabilir. Bazı insanlar diğerlerine göre bunun üstesinden gelmeyi daha kolay başarırlar. Aşağıda gösterilen yöntemler aracılığıyla yaşamınızda stresi azaltabilir ve stresle daha iyi başa çıkabilirsiniz. Bu bölümdeki tablodan yararlanarak sıkıntılı durumlarda neler olup bittiğini anlamaya çal ş n. Bu sayede uyarı işaretlerini algılamanız daha kolay olacaktır. Sizde stres yaratan bütün durumlar not edin. Böyle durumlardan kaçınmak için neler yapabileceğinizi, eğer kaçınma olanağınız yoksa en azından stresi azaltmak için ne gibi çarelere başvurabileceğinizi düşünün. Sizde sıkıntı yaratan bir duruma girdiğinizi fark ettiğinizde (örn. kalabalık sokaklar, mağazalar) kendinizi ağır ağır geri çekin. Aniden kaçmaya kalkmak daha fazla stres yaratabilir. 32

33 Alkolden, yasad ş uyuşturucu maddelerden ve kafeinden (çay, kahve ve kola) uzak durun. Bu size o an için biraz gevşeme imkanı sağlasa da, daha sonra aş r psikotik davranış ("Rebound", korku tepkisi) yaratabilir. Kendinizi gevşetmeyi öğrenin. Aşağ daki yöntemleri gözden geçirin ya da hekiminize, bak m personeline veya bir uğraş eğitmenine gevşeme egzersizi olanaklarını sorun. Örnekler: Müzik dinlemek Yürüyüş yapmak İnternette sörf yapmak Spor yapmak Meditasyon Banyo yapmak Kitap okumak Bir arkadaşla sinemaya gitmek ya da birlikte televizyon seyretmek Yüzmek Yoga yapmak Konuşabileceğiniz birisini bulmaya çalışın. Siz yaln z değilsiniz. Bir sorununuz olduğunda güvendiğiniz birisi ile konuşun. Hayat n z kolaylaşt r n birçok işi ayn anda yapmaya kalkmay n, ayn anda sadece bir tek işi yapmaya çal ş n. GÜVENDİĞİNİZ BİR KİŞİYLE KONUŞMANIZ SİZE YARDIMCI OLABİLİR Her gün için ayrı bir plan yapın ve bu plana uyun. Eğer bir kişiyle aranızda olan anlaşmazlık sizde stres yarat yorsa icab nda objektif bir bak ş aç s yla konunun aç kl ğa kavuşmas n sağlamak için konuyla ilgisi olmayan bir kişiyle görüşün. 33

34 STRES ANLARINDA NELER OLUP BİTİYOR? Kafamızda Sürekli olarak sorunlar m z düşünüp dururuz. Kendi korkularımız bizde korku yaratır. (düşüncelerimiz kısır döngüye saplanır) Kafam z karışıktır Tehlike olmamas na rağmen korku hissederiz Çevremizdeki dünyay kontrol edilemez gibi algılarız Sanki her an çok feci bir şey olacakm ş gibi bir duyguya kapılırız Vücudumuzda Eller titrer ve terli hissedilir Ağz m z ve boğaz m z kurur Kalbimiz h zl çarpar Göğüste daralma hissi oluşur Baş ağr s ve ense kaslar nda kasılma oluşur Kaslar katılaşır Parmaklarda "karıncalanma" olur Nefes darlığı oluşur Hızlanan solunum çoğu kez başdönmesine yol açar 34

35 RUHSAL ÇÖKKÜNLÜKLE BAŞETMEYİ ÖĞRENMEK Şizofreni hastalığı olan insanların üçte birine yakını aynı zamanda ruhsal çökkünlük ve depresyondan şikayetçidir. Karşı karşıya bulundukları sorunlar dikkate alındığında bunu anlamak belki mümkün olabilir. Ancak bu, bu durumu aynen kabullenmek gerektiği anlamına gelmez. Duygudurumun düzelmesi ve depresif duyguların altedilmesi için yapılabilecek birçok şey vardır. Dinlenin depresyonun baz semptomlar yorgunluktan kaynaklanır. İyi uyuyarak geçirdiğiniz bir gecenin ardından kendinizi muhtemelen daha iyi hissedeceksiniz. Bir arkadaş n z ya da akraban z ziyaret edin İnsanlarla temas etmek moralinizi düzeltmek için iyi bir imkand r. Evden d şar ç k n izolasyon ve can s k nt s durumunuzu daha da kötüleştirir. Sadece bir gazete almak için dahi olsa evden d şar çıkmanız bu olumsuz duygular azaltabilir. Bedensel aktif olun bu gerilimleri ve stresi azalt r ve duygudurumu düzeltir. Severek yapt ğ n z şeyleri yapın insan depresyonda olunca, sevdiği bazı şeyler olduğunu kolayca unutur. Bir kitap okuyun, bir film izleyin, parkta dolaşın ya da arkadaşlarınızı ziyaret edin. Düşüncelerinizi sorunlarınızdan çelen herşey yararlı olabilir. Hekiminizden yard m isteyin antidepresanlar genelde kullanımı kolay ve depresif semptomlara karş etkili ilaçlardır. Kendinizi gevşetmeyi öğrenin (bir sonraki bölümdeki yöntemlere bak n z) hekiminize, bak m personeline veya uğraş eğitmenine gevşeme egzersizi olanaklarını sorun. Stresin üstesinden gelmeyi öğrenin (bir önceki bölümdeki yöntemlere bak n z). Bir yardım ya da dan şmanl k servisine telefon açın eğer konuşabilecek kimseniz yoksa böyle bir servis pratik öneriler ve destek sağlamak açısından iyi bir imkan oluşturabilir. 35

36 KENDİNİ GEVŞETMEYİ ÖĞRENMEK Solunumunuzu düzenleyin Sadece yavaş soluk alıp vermek yoluyla korkuların yenilmesine ve stres duygusunun azalmasına katkıda bulunmak mümkündür. Çok korktuğunuz ya da sıkıntılı bir durumda bulunduğunuzu hissettiğiniz anlarda burnunuzdan derin bir soluk alarak yediye kadar sayın ve ardından yavaşça soluğu boşaltıp tekrar 11 e kadar say n. Şimdi alt saniyelik döngüler halinde soluk alıp vermeye başlayın, yani üç saniye soluk alıp üç saniye soluk verin. Her dakikan n bitiminde soluğunuzu yine on saniye kadar tutun. Kendinize rahatlatıcı bir alan sağlayın Kendinizi rahat ve güvende hissettiğiniz sakin ve s cak bir oda seçin. Yere bir yatak veya yumuşak bir halı serin. Iş ğ biraz k s n. Kokulu bir mum yak n ve sevdiğiniz müziği ya da piyasadan temin edebileceğiniz özel bir gevşeme müziğini dinleyin. Sakin ve yavaş bir müzik seçmelisiniz. Aklınızı çelebilecek sözlü müzikten kaç n n. Yere uzan n ve gevşeme uygulamalar na başlay n. Birkaç gevşeme egzersizi öğrenin Yere uzan n ve yavaşça bütün kaslar n z gevşetmek üzere konsantre olun. Parmaklar n z ve ayak parmaklar n z ile başlay n ve gerilimi yavaşça gevşetin. Ardından kollarınız ve bacaklarınız, sonra da vücudunuz ile devam edin ve egzersizi enseniz ve başınızla tamamlayın. Bir uzmana danışın Terapistler vücut gevşetme teknikleri konusunda profesyonelce bilgi verebilirler. Diğer bir seçenek hekiminize danışarak gevşeme egzersizleri hakkında bilgi edinmektir. 36

37 KONTROLÜ YENİDEN KAZANMAYI ÖĞRENİN Yaşamınızın kontrolünü yeniden ele geçirmenizi sağlayacak bir dizi önlem vardır. İşte birkaç örnek: En önemli hususlardan biri uyuşturucu maddelerden uzak durmaktır. Esrar ve diğer uyuşturucu maddeler şizofreninin semptomlar n kötüleştirebilir, psikotik epizodları tetikleyebilir ve depresyonlara yol açabilir. Alkolü ölçülü kullan n. Alkol belki size o anda rahatlık duygusu sağlayabilir, ancak bunu izleyen saatlerde ve günlerde "aşırı psikotik davranışa" (diğer deyimiyle Rebound a) neden olabilir. Aş r alkol kullan m depresyona yol açabilir ve sorunlar kötüleştirebilir. Hekiminizden daha sağl kl bir yaşam tarz için tavsiyelerde bulunmas n rica edin. Sigarayı azaltmak, daha sağlıklı beslenmek ve bedensel etkinliği arttırmak beden sağlığınızı olumlu şekilde etkileyecek ve ruh esenliğinizin gelişmesine katkıda bulunacaktır. Depresyonlar yenmeye çalışın. Kendinizi çökkün hissettiğiniz anlarda yardım arayın. Hekiminizle ya da diğer t bbi uzman personel ile konuşun. Uzmanlara danışın. KONTROLÜ YENİDEN ELE GEÇİRMEK İÇİN KRİZ DURUMLARINDA DOĞRU YOLA SAPMAK ÖNEM TAŞIR. 37

38 OLUMSUZ DÜŞÜNCELERLE MÜCADELE ETMEYİ ÖĞRENMEK Bazen herşeyin altında ezildiğiniz ve hayatınızla baş edemedeğiniz duygusuna kapılabilirsiniz. Şizofreni hastalığı olan insanların çoğunda sık sık intihar düşünceleri oluşur. Bu hislerin fazla güçlenmemesine kesinlikle dikkat etmeniz gerekir. Bu düşünceleri bastırmanız için deneyebileceğiniz bir dizi şey vardır. Güvendiğiniz bir kişiyle konuşmaya çal ş n. Duyguların ifade edilmesi, bunlar n aş r derecede hakimiyet kazanmasını engeller ve duygudurumunuzu değiştirebilir. Eğer intihar düşünceniz olduysa, birisiyle bu hususu konuşmaktan çekinmeyin. İntihardan bahsetmek gerçekten intihar etme olasılığını artt rmaz. Bulunduğunuz ortam değiştirmeye çal ş n. Eğer odanızda bulunuyorsanız bir yürüyüşe çıkın, bir arkadaş n z ya da akrabalar n z ziyaret edin ya da sadece başka bir odaya geçin. Kendiniz, arkadaşlar n z ve sizin için önemli olan insanlar hakk nda olumlu şeyler içeren bir liste hazırlayın. Bu listeyi intihar düşüncelerinizi yenmek için kullan n. Aile bireyleriniz ile intihar düşünceleriniz olduğu anlarda kendilerine telefon etmek üzere anlaşmaya var n. İntihar düşüncelerinin ezici boyutlara ulaştığı durumlarda hekime veya kliniğe telefon açın. 38

39 ALKOL VE UYUŞTURUCU MADDELER ÇÖZÜM DEĞİLDİR Şizofreni hastası olan pek çok insan septomları hafifletmek ve/veya korku, izolasyon ve depresyon gibi olguları yenmek için alkol veya yasadışı uyuşturucu maddelere başvurur. Esrar, amfetamin ve kokain gibi diğer uyuşturucuların kullanımı özellikle şizofreni hastalığı olan gençler arasında oldukça yaygındır. Baz insanlar yasad ş uyuşturucu maddelerin kendilerine geçici bir rahatlama sağlad ğ n, davranışlarını yeniden normale döndürdüğünü veya semptomlar azaltt ğ n ileri sürse de bunlar aslında uzun vadede şizofreni semptomlarının kötüleşmesine yol açabilir. Bu maddelerin hastalığın varsanı ve sanrı gibi psikotik semptomlar n artt rd ğ na dair pek çok ipucu mevcuttur. Bunlar şizofreninin psikotik epizodunu "tetikleyebilir" yani başlatabilir. Hatta bu durum daha önce hiç böyle bir episod geçirmemiş olan ancak örneğin şizofreni hastası kişilerle akrabalığı nedeniyle yüksek risk taşıyan insanlarda dahi gerçekleşebilir. Eğer şizofreni semptomlar n z esrar gibi maddeler ile "tedavi" etmeye kalkarsanız, antipsikotik etkili uygun ilaçların yazılmasını da geciktirmiş olursunuz. İlaç tedavisi ve diğer terapiler ne kadar gecikirse şizofreni epizodu da o kadar uzun sürer. Bu da sizin yaşam kalitenizi düzeltme ve hastal ğ n z üzerinde kontrol sahibi olma şans n z azalt r. 39

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla Kekemelik Nedir? Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla ortaya çıkan konuşmanın akıcılığının bozulduğu durum

Detaylı

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır.

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır. Alzheimer hastalığı nedir, neden olur? Alzheimer hastalığı, yaşlılıkla beraber ortaya çıkan ve başta unutkanlık olmak üzere çeşitli zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan ilerleyici bir beyin hastalığıdır.

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri 1 Aşağıda zaman zaman herkeste olabilecek yakınmaların ve sorunların bir listesi vardır. Lütfen her birini dikkatle okuyunuz. Sonra bu durumun bu gün de dâhil olmak üzere son üç ay içerisinde sizi ne ölçüde

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ?

PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? PANİK BOZUKLUĞU SİZ OLSAYDINIZ NE YAPARDINIZ? Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Olgu 1 32 yaşında, kadın Sınıf öğretmeni Evli Bir kızı var Yakınması Toplu taşıma

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Metastazlarla yayılmış meme kanseri hastalara ve yakınlarına tavsiyeler

Metastazlarla yayılmış meme kanseri hastalara ve yakınlarına tavsiyeler Metastazlarla yayılmış meme kanseri hastalara ve yakınlarına tavsiyeler Yayılmış meme kanseri memedeki primer tümörde bulunan kanser hücrelerinin vücudun diğer bölümlerine yayılması ve kanser hücrelerinin

Detaylı

Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu

Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu Bu broşür, Bayındır Hastanesi Söğütözü (BHS) Genel Yoğun Bakım (Reanimasyon) süreci hakkında sizi aydınlatmak amacıyla hazırlanmıştır.

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin

Detaylı

Hasta Bilgilendirme. Sağl k sigortan z AOK`n n yeni Diyabet Tip 2 program. AOK-Curaplan Daha fazla yaşam kalitesi!

Hasta Bilgilendirme. Sağl k sigortan z AOK`n n yeni Diyabet Tip 2 program. AOK-Curaplan Daha fazla yaşam kalitesi! Hasta Bilgilendirme Sağl k sigortan z AOK`n n yeni Diyabet Tip 2 program AOK-Curaplan Daha fazla yaşam kalitesi! Başlang çtan itibaren yan n zday z AOK Curaplan nedir? AOK Curaplan, Tip 2 Diyabet hastal

Detaylı

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder?

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? Sağlık Dairesi Bilgilendiriyor. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? ÿ Demans nasıl tedavi edilebilir? ÿ Ne gibi önlem

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ. Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015

ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ. Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015 ALZHEİMER HASTALIĞINA BAKIŞ Uzm. Dr. Gülşah BÖLÜK NÖROLOJİ BİLECİK DH 2015 Bunama yaşlılığın doğal bir sonucu değildir. Yaşla gelen unutkanlık, Alzheimer Hastalığının habercisi olabilir! Her yaşta insanın

Detaylı

Duygusal Zindeliğiniz

Duygusal Zindeliğiniz Duygusal Zindeliğiniz hamilelik sırasında ve sonrasında özet kılavuz TURKISH Duygusal Zindeliğiniz hamilelik sırasında ve sonrasında Hamilelik ve doğum, yaşantınızı değiştiren önemli deneyimler olup, sizde

Detaylı

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir.

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir. Psikiyatrinin en önemli hastalıklarından biridir. Bu hastalıkta gerçeği değerlendirme yetisinde bozulma, acayip tuhaf davranışlar, hezeyanlar ( mantıksız, saçma, olması mümkün olmayan veya olması mümkün

Detaylı

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri MADDE BAĞIMLILIĞI BAĞIMLILIK Bağımlılık, bireyin kendi ruhsal ve bedensel sağlığına

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir.

SOSYAL FOBİ. Sosyal fobide karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir. SOSYAL FOBİ Sosyal ortamlarda başkaları tarafından inceleme altında tutulduğu korkusu performans gösterilmesi gereken durumlarda eleştirilme yada küçük düşme korkusunun yaşanmasıdır. Ve kişi bu korkunun

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ İsim: Tarih: HASTALIĞINIZ HAKKINDA SİZİN GÖRÜŞLERİNİZ Aşağıda hastalığınızın başlangıcından bu yana yaşadığınız belirtilerin bir listesi verilmiştir. Lütfen sizde var olanlarda evet

Detaylı

TEOG ÖNCESİ ÖĞRENCİLERİMİZE VE VELİLERİMİZE KÜÇÜK TAVSİYELER

TEOG ÖNCESİ ÖĞRENCİLERİMİZE VE VELİLERİMİZE KÜÇÜK TAVSİYELER TEOG ÖNCESİ ÖĞRENCİLERİMİZE VE VELİLERİMİZE KÜÇÜK TAVSİYELER Sınava sayılı günlerin kaldığı bu süreçte öğrencilerimizde ve velilerimizde kaygıyla heyecanın iç içe olduğunu biliyoruz.bu nedenle TEOG öncesinde

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır.

Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Nedir? Bağımlılık Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Ne Zararı Var? Teknolojinin insan hayatına sağladığı

Detaylı

Verimli Çalışma. Edinilmiş çalışma alışkanlıkları

Verimli Çalışma. Edinilmiş çalışma alışkanlıkları Verimli Çalışma Edinilmiş çalışma alışkanlıkları Bir üniversite öğrencisi olarak sizden beklenilen, bağımsız bir öğrenci olmanızdır. Kimse nasıl çalışmanız gerektiğini sizden daha iyi bilemez, ancak size

Detaylı

Depresif rahatsızlık nedir?

Depresif rahatsızlık nedir? Turkish Depresif rahatsızlık nedir? (What is a depressive disorder?) Depresif rahatsızlık nedir? Depresyon sözcüğü genel olarak hepimizin yaşamımızın bazı dönemlerinde hissettiğimiz üzüntüyü tanımlamak

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir?

İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir? Turkish İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir? (What is bipolar mood disorder?) İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı nedir? İki kutuplu ruh hali rahatsızlığı, eskiden manik-depresif hastalık adı verilen

Detaylı

Hasta Bilgilendirme. Sağl k sigortan z AOK`n n yeni Diyabet Tip 2 program. AOK-Curaplan Daha fazla yaşam kalitesi!

Hasta Bilgilendirme. Sağl k sigortan z AOK`n n yeni Diyabet Tip 2 program. AOK-Curaplan Daha fazla yaşam kalitesi! Hasta Bilgilendirme Sağl k sigortan z AOK`n n yeni Diyabet Tip 2 program AOK-Curaplan Daha fazla yaşam kalitesi! 2 AOK-Curaplan Diyabet Tip 2 AOK Curaplan nedir? AOK Curaplan, Tip 2 Diyabet hastal ğ olan

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık yaşlılığın doğal bir sonucu değildir.. Demansın en sık nedeni ALZHEİMER HASTALIĞI DIR. Yaşla gelen unutkanlık ALZHEİMER HASTALIĞI nın habercisi olabilir!!! ALZHEİMER

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir?

Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları. Psikolojiye Giriş. Günümüz Kriterleri. Anormallik nedir? Psikolojiye Giriş İşler Kötüye Gittiğinde Olanlar: Zihinsel Bozukluklar 1. Kısım Ders 18 Klinik Psikoloji: Ruh Hali Rahatsızlıkları Susan Noeln-Hoeksema Psikoloj Profesörü Yale Üniversitesi 2 Anormallik

Detaylı

Ruh sağlığı ve Islington da nereden destek alabileceğiniz konusunda bilgiler

Ruh sağlığı ve Islington da nereden destek alabileceğiniz konusunda bilgiler TURKISH MUTLU MUSUNUZ? YOKSA MUTSUZ MU? Ruh sağlığı ve Islington da nereden destek alabileceğiniz konusunda bilgiler Direct Action Project (Doğrudan Eylem Projesi) The Peel Centre 020 7837 6082 admin@peelinstitute.org.uk

Detaylı

Lütfen her maddeyi dikkatlice okuyun. Soruları boş bırakmayın, kendinizi en yakın hissettiğiniz tek bir şıkkı işaretleyin. Ortaokulu bitirmiş

Lütfen her maddeyi dikkatlice okuyun. Soruları boş bırakmayın, kendinizi en yakın hissettiğiniz tek bir şıkkı işaretleyin. Ortaokulu bitirmiş Lütfen her maddeyi dikkatlice okuyun. Soruları boş bırakmayın, kendinizi en yakın hissettiğiniz tek bir şıkkı işaretleyin. I Adınız soyadınız [..] II Doğum tarihiniz [ ] III Cinsiyetiniz? Kadın Erkek IV

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Kanserli Hastalar Tarafından Sık Sorulan Sorular Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Hastaların Soruları Tıbbi tedavi Otonomi

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

Hamileliğin: Bebeğinin hareket etmesini hissetmek

Hamileliğin: Bebeğinin hareket etmesini hissetmek Hamileliğin: Bebeğinin hareket etmesini hissetmek Bebeğini hissetmek güvenilir bir his verir ve önemlidir. Bebeğin hareket ettiğini genelde hamileliğin 16-20 nci haftasından itibaren hissedebilirsin. Bebeğin

Detaylı

CEBİNİZ BIRAKIN DİYOR SMS TÜRKİYE PHASE ONE COMMUNITY-BASED QUESTIONNAIRE: SURVEY TURKISH VERSION

CEBİNİZ BIRAKIN DİYOR SMS TÜRKİYE PHASE ONE COMMUNITY-BASED QUESTIONNAIRE: SURVEY TURKISH VERSION CEBİNİZ BIRAKIN DİYOR SMS TÜRKİYE PHASE ONE COMMUNITY-BASED QUESTIONNAIRE: SURVEY TURKISH VERSION Ankara da Yetişkinlerde Sigara İçme Davranışının İncelenmesi Lütfen her soruda sizin için doğru olan yanıtı

Detaylı

Depresyon Belirtileri

Depresyon Belirtileri Depresyon, kişinin sosyal işlevlerini ve günlük yaşama dair etkinliklerini rahatsız edecek, bozacak dereceye ulaşmış üzüntü, melankoli veya keder durumudur. Depresyon toplumda çok sık görülmekle beraber,

Detaylı

SAĞLIK KONTROLÜ. Düzenli aralıklarda tedbir muayeneleri yaptırınız

SAĞLIK KONTROLÜ. Düzenli aralıklarda tedbir muayeneleri yaptırınız SAĞLIK KONTROLÜ Düzenli aralıklarda tedbir muayeneleri yaptırınız AOK Hessen ve Türk-Alman Sağlık Vakfı'nın (Türkisch-Deutsche Gesundheitsstiftung e.v. (TDG)) Hessen Sosyal İşler Bakanı'nın himayesi altında

Detaylı

Bipolar afektif bozukluk nedir?

Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli

Detaylı

Akıl hastalığı nedir?

Akıl hastalığı nedir? Turkish Akıl hastalığı nedir? (What is mental illness?) Akıl hastalığı nedir? Yaklaşık her beş Avustralyalının biri akıl hastalığı geçirecektir ve çoğumuz yaşamlarımızın bir döneminde bir akıl sağlığı

Detaylı

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRıZINDE ILK MÜDAHALE Kalp krizi tıbbi bir acil durumdur. Erken tanı ve hızlı tedavi oldukça hayati

Detaylı

> > ADAM - Yalnız... Şeyi anlamadım : ADAMIN ismi Ahmet değil ama biz şimdilik

> > ADAM - Yalnız... Şeyi anlamadım : ADAMIN ismi Ahmet değil ama biz şimdilik KISKANÇLIK KRİZİ > > ADAM - Kiminle konuşuyordun? > > KADIN - Tanımazsın. > > ADAM - Tanısam sormam zaten. > > KADIN - Tanımadığın birini neden soruyorsun? > > ADAM - Tanımak için. > > KADIN - Peki...

Detaylı

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI GÜRÜLTÜ = HOŞA GİTMEYEN SES GÜRÜLTÜNÜN SÜRESİ ŞİDDETİ ZAMANI TÜRÜ GÜRÜLTÜ FİZYOLOJİK TEPKİLER RUHSAL TEPKİLER FİZYOLOJİK TEPKİLER ANĠ GÜRÜLTÜDE KAS GERĠLMELERĠ BAġ DÖNMESĠ YORGUNLUK ĠġĠTME KAYIPLARI METOBALĠZMA

Detaylı

UÇUŞ KORKUSUNUN SEBEPLERİ. Kontrolü kaybetme korkusu. Kaçıp kurtulmanın mümkün olmadığı yerde panik atak geçirme korkusu.

UÇUŞ KORKUSUNUN SEBEPLERİ. Kontrolü kaybetme korkusu. Kaçıp kurtulmanın mümkün olmadığı yerde panik atak geçirme korkusu. Bir hafta sonra bayram; kimileri bayramı evinde kutlarken bazıları da bu süreyi tatil yapmak ya da uzak şehirlerdeki akraba ziyaretleri için kullanacak. Hem sürenin kısalığı hem de böyle günlerde yolların

Detaylı

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi)

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Bağımlılıkta rehabilitasyon süreci dediğimizde bağımlı bireylerin psikolojik ve sosyal destek ile hayata yeniden kazandırılması kast edilmektedir.

Detaylı

Erken Bo alma. (Prematür ejakülasyon) ile ilgili Bilgilendirme Bro ürü. www.späterkommen.de

Erken Bo alma. (Prematür ejakülasyon) ile ilgili Bilgilendirme Bro ürü. www.späterkommen.de Erken Bo alma (Prematür ejakülasyon) ile ilgili Bilgilendirme Bro ürü www.späterkommen.de Erken bo alma sorununuz var ml test edin Erken boşalma riskinizi, aşağıdaki uzman kişilerce hazırlanmış sorulara

Detaylı

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA 1. TIRNAK YEME Tırnak yeme, her yaşta ve her iki cinste de görülebilen, zaman içinde

Detaylı

Ci C n i s n e s l e l iş i l ş e l v e v bo b z o u z k u l k u l k u l k a l r a r y l y a l a il i g l i g l i i l P i a P r a i r s i s t e t

Ci C n i s n e s l e l iş i l ş e l v e v bo b z o u z k u l k u l k u l k a l r a r y l y a l a il i g l i g l i i l P i a P r a i r s i s t e t Kadınlarda cinsel işlev bozukluğu Parlak buluş! Cinsel işlev bozukluklar yla ilgili Paris te düzenlenen büyük bir toplant ilaç satanlar için milyar dolarl k pazarlar yaratabilecek yeni bir hastal ğ tan

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

1. Bir süre için hayatınızdaki iyi şeylerin artık olmadığını varsayın.

1. Bir süre için hayatınızdaki iyi şeylerin artık olmadığını varsayın. MUTLULUĞU ARTTIRMAK İÇIN BILIMIN KANITLADIĞI ON BASIT FAALIYET Bilimsel çalışmaların sonuçlarına kulak verdiğimizde mutluluğunuzu arttırmak için yol gösterebilirler. Aşağıdaki faaliyetleri 10 gün düzenli

Detaylı

1) İngilizce Öğrenmeyi Ders Çalışmak Olarak Görmek

1) İngilizce Öğrenmeyi Ders Çalışmak Olarak Görmek 1) İngilizce Öğrenmeyi Ders Çalışmak Olarak Görmek İngilizce öğrenilememesinin ilk ve en büyük sebeplerinden birisi, İngilizce öğrenmeyi ders çalışmak olarak görmek. Çoğu zaman İngilizce iş hayatında başarılı

Detaylı

Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri

Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri Hande and Ian Przybylinski Đngilizce yi Daha Hızlı Öğrenmenize Yardımcı Olacak Rahatlama Teknikleri Stres hayatın bir parçası. Herkes,

Detaylı

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır?

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır? 1. Depresyon nedir? Depresyon ruh halinizi, hislerinizi, davranışlarınızı, ve ruh sağlığınızı etkileyen bir hastalıktır. Depresyonun bir halsizlik kendi kendinize çözebileceğiniz bir sorun olmayıp, biyolojik

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

Tarih : 01.03.2015 Sayı : 006 BASIN BÜLTENİ. Türk Dermatoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. NİLGÜN ȘENTÜRK

Tarih : 01.03.2015 Sayı : 006 BASIN BÜLTENİ. Türk Dermatoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. NİLGÜN ȘENTÜRK Tarih : 01.03.2015 Sayı : 006 BASIN BÜLTENİ Türk Dermatoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. NİLGÜN ȘENTÜRK Benleriniz Kabusunuz Olmasın Vücudunuzdaki benleriniz büyüyor, kașınıyor veya kanıyorsa

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi. Nesibe YEŞİLÇAM

Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi. Nesibe YEŞİLÇAM Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi Nesibe YEŞİLÇAM Sunu İçeriği Yaşam Sonu Bakım Yaşam sonu bakımda, bakım verici Kültürel Etkinlik Kültürel Yeterlilik Modelleri Vaka

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler SINAV KAYGISI Kaygı, stresli bir durum karşısında hepimizin yaşadığı uyarılmışlık halidir. Ancak kaygının belli bir miktarda yaşanmasının olumlu işlevleri de vardır. Bir miktar kaygı günlük hayatta bizi

Detaylı

ÇINLAMA KONUSUNDA EN SIK RASTLANAN SORULAR

ÇINLAMA KONUSUNDA EN SIK RASTLANAN SORULAR KULAK ÇINLAMASININ NEDENİ? Bazı zamanlar kulağımda zil sesi duyuyorum bu normal midir? Tamamiyle değil. Kafa içinde ki bu seslere genel olarak tinnitus denilir ve çok yaygındır. Tinnitus zaman zaman ortaya

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 08 Ekim 2009 05:19 - Son Güncelleme Perşembe, 08 Ekim 2009 05:22

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 08 Ekim 2009 05:19 - Son Güncelleme Perşembe, 08 Ekim 2009 05:22 Çocuğumun Sık Sık Başı Ağrıyor Ne Yapabilirim? Başağrısı toplumun büyük kesiminde görülebilen ve insanların büyük çoğunluğunun hayatlarının değişik dönemlerinde karşılaştığı ve çare aradığı bir problemdir.

Detaylı

8-9 YAŞ ÇCUKLARININ YAŞ DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ VE OKUL-ÖDEV ÇALIŞMALARI ÖZEL ANTALYA ENVAR İLKOKULU 8-9 YAŞ ÇOCUKLARININ GELİŞİM DÖNEMLERİ ÖZELLİKLERİ

8-9 YAŞ ÇCUKLARININ YAŞ DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ VE OKUL-ÖDEV ÇALIŞMALARI ÖZEL ANTALYA ENVAR İLKOKULU 8-9 YAŞ ÇOCUKLARININ GELİŞİM DÖNEMLERİ ÖZELLİKLERİ 8-9 YAŞ ÇCUKLARININ YAŞ DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ VE OKUL-ÖDEV ÇALIŞMALARI ÖZEL ANTALYA ENVAR İLKOKULU 8-9 YAŞ ÇOCUKLARININ GELİŞİM DÖNEMLERİ ÖZELLİKLERİ ÇOCUKLARIMIZIN GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLİKLERİNİ BİLMEK NE

Detaylı

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

DSM-IV E DAYALI ERİŞKİN DEB/DEHB TANI VE DEĞERLENDİRME ENVANTERİ (Turgay, Kas m 1995)

DSM-IV E DAYALI ERİŞKİN DEB/DEHB TANI VE DEĞERLENDİRME ENVANTERİ (Turgay, Kas m 1995) DSM-IV E DAYALI ERİŞKİN DEB/DEHB TANI VE DEĞERLENDİRME ENVANTERİ (Turgay, Kas m 1995) Adınız, Soyadınız: Tarih: Yaşınız: Cinsiyetiniz: Halen kullandığınız ilaçlar: Daha önce aldığınız tanılar: Yukarıdaki

Detaylı

Verem (TB) ile teması olan kişiler için bilgiler

Verem (TB) ile teması olan kişiler için bilgiler Verem (TB) ile teması olan kişiler için bilgiler Information for contacts of Tuberculosis (TB) - Turkish January 2013 Page 1 Verem (Tüberküloz) için sizinle niçin ilişkiye geçtik? Veremli bir kişiyle temasınız

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ HİPOGLİSEMİ (KAN ŞEKERİNİN DÜŞMESİ) Tedavi planınız kan şekerinizi hedef değerler arasında tutmada daha etkili hale geldikçe, arada sırada hipoglisemi (düşük

Detaylı

T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM

T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM BENİ KOŞULSUZ SEVİN! OTİZM NEDİR? O Bireyin sosyal iletişimini, dil

Detaylı

TABURCUYUZ, YA SONRASI?

TABURCUYUZ, YA SONRASI? TABURCUYUZ, YA SONRASI? Uzm. Hemş. Emel DİLEK Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları ABD Annem, 67 yaşında, Emekli öğretmen, HT hastası, 2002 yılında geçirmiş olduğu beyin ameliyatı sonrası

Detaylı

www.rehberlikservisi.org

www.rehberlikservisi.org www.rehberlikservisi.org 1 BAŞLARKEN Çocuklarımız bizim için ne kadar önemli? TEOG öncesinde onlar için neler yapıyoruz? Gelecekleri için planlarınız var mı? Çocuklarınızı yeterince anlıyor musunuz? Neden

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

Andropozun temel nedeni testosteron hormonunun azalmasıdır.

Andropozun temel nedeni testosteron hormonunun azalmasıdır. Andropozun temel nedeni testosteron hormonunun azalmasıdır. Testosteron noksanlığının erkekleri en çok ilgilendiren yanı, libido ve potens azalmasıdır. Cinsel arzunun azalması, orgazm hissinin zayıflaması,

Detaylı

Bu yaklaşımlar anne babaların kafasını oldukça meşgul eden şu soruyu akla getiriyor:

Bu yaklaşımlar anne babaların kafasını oldukça meşgul eden şu soruyu akla getiriyor: Uzm. Psikolog Nuray ÖZBEN AVŞAR Anne - baba - çocuk ilişkisinin son yıllarda hızlı bir değişim içerisine girmiş olduğu gözleniyor. Hızla gelişen dünya ile hayata bakış açıları her geçen gün gelişiyor ve

Detaylı

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sayın hast, Hastalıkların teşhisi ve tedavisinde son on yılda çok büyük gelişmeler kaydedildi.

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUĞU ANLAMAK

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUĞU ANLAMAK DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUĞU ANLAMAK Prof. Dr. Sirel Karakaş Neurometrika Medikal Tıp Teknololojileri Ltd. Şti Nöropsikoloji ve Psikofizyoloji Derneği Başkanı Uslarası Kıbrıs Üniversitesi

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri

Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri 1 Kızla İlk Buluşmada Nasıl Sohbet Edilir? Hızlı Bağ Kurma Teknikleri Bugün kızla tanışma anında değil de, flört süreci içinde olduğumuz bir kızla nasıl konuşmamız gerektiğini dilim döndüğünce anlatmaya

Detaylı

DONUK OMUZ. Ağrıyı Hafifletme ve Esnekliği Sağlama Yöntemleri

DONUK OMUZ. Ağrıyı Hafifletme ve Esnekliği Sağlama Yöntemleri Ağrıyı Hafifletme ve Esnekliği Sağlama Yöntemleri DONUK OMUZ Omzunuzda geçmeyen bir ağrı ve sertlik hissediyormusunuz? Eğer bu tarz bir şikayetiniz varsa, donuk omuz sorunuyla karşı karşıya olabilirsiniz

Detaylı