NT HAR R SK N N DE ERLEND R LMES *

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "NT HAR R SK N N DE ERLEND R LMES *"

Transkript

1 Kriz Dergisi 14 (3): NT HAR R SK N N DE ERLEND R LMES * Çeviren: D. Gündo ar** Bir hastan n intiharla ölme riskini de erlendirmek, psikiyatristlerin sahip olmas gereken klinik beceriler aras nda belki de en önemlisi ve en zorlu olan d r. Bu de erlendirme, tedavi seçimi, hastaneye yat fl n gerekip gerekmedi i gibi klinik kararlar verme sürecinde rol oynayan en önemli faktörlerden biridir. Bu derlemede ilk olarak intihar riskini de erlendirmede karfl lafl lan güçlükler incelenecektir. Daha sonra, intihar riski hakk nda karar verme sürecinde psikiyatriste yard mc olacak çal flmalardan elde edilen veriler do rultusunda temel psikiyatrik bozukluklarda ve intihar girifliminde bulunan veya yatan hastalar da dahil baz klinik hasta gruplar nda intihar riski ele al nacakt r. ntihar Riskini De erlendirmede Karfl lafl lan Sorunlar ntihar riskini de erlendiren psikiyatristin karfl laflaca pek çok teorik ve pratik güçlük olacakt r. * Hawton K (1987) Assessment of suicide risk. British Journal of Psychiatry, 150: ** Yrd. Doç. Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi, T p Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dal. Zeminde Yatan S kl k Problemi En temel güçlük, görece seyrek ortaya ç kan ve mevcut kriterler göz önüne al nd nda yeterince netleflmemifl bir durumu inceliyor olmaktan kaynaklanmaktad r. Örne in intihar giriflimini izleyen y l içinde intihar oran n n % 1 olaca varsay larak, intihar girifliminde bulunan 1000 kifli aras nda 10 kiflinin 1 y l içinde intihar sonucu ölece i söylenebilir. Kimlerin intihar sonucu ölece ini öngörmede % 80 do ruluk pay m z n oldu u düflünülürse, 10 intihardan 8 ini do ru biçimde tahmin edebiliriz. Ne var ki bunu yaparken 192 kifli de yanl fll kla olas intihar olgusu olarak tan mlanacakt r. Terapötik giriflimleri sadece en yüksek risk tafl yan bireyler üzerinde yo unlaflt rmay hedefledi imiz durumlarda, bu düzeyde bir yanl fl pozitif oran fazla yüksek olacakt r. Genel Risk Faktörlerini Bireylere Uygulamada Karfl lafl lan Güçlükler ntiharla ilgili risk faktörleri yüksek risk tafl yan birey gruplar n tan mlamada faydal ise de, tek tek bireylerdeki riski öngörmede çok daha az faydal d r. Örne in bir grup aç s ndan intihar riskini belirlerken yafl ve cinsiyet özellikleri bilgi vericidir, ancak bireysel aç dan bu özel MAKALE BASILA

2 likler yaln zca çok s n rl bir katk sa lar. Yafl ve cinsiyetten çok daha yüksek düzeyde yorday c olan de iflkenler için de ayn durum geçerlidir. Risk Faktörlerini Tan mlamada Yöntemler ntiharda risk faktörleri ile ilgili bilgilerimiz, uygulanan tedavi yöntemi dikkate al nmaks z n, belli bir zaman diliminde, bir grup içinden intihar etmifl bireylerin ay rt edici özelliklerini inceleyen çal flmalardan elde edilmifltir. Uygun ve etkin tedaviyle bu intiharlardan baz lar n n ek olarak önlenebilmesi mümkündür. Bu durumda bu çal flmalar n tedaviye ra men mevcut olan intihar riskini öngören faktörleri tan mlad söylenebilir, bu nedenle klinik pratikte psikiyatriste ne kadar yard mc olaca da kuflkuludur. K sa Dönemli Uzun Dönemli Risk Klinikte temel ilgi konusu gelecek bir kaç saat, gün veya hafta içinde hastan n intihar edip etmeyece inin de erlendirilmesidir. Di er taraftan risk faktörleri ile bilgimizin ço u uzun dönemdeki risk ile iliflkili olup, uzun dönemdeki risk faktörleri k sa dönemdeki riski yordayan faktörlerle ayn de ildir. Bu nedenle uzun dönemli izlem çal flmalar nda elde edilen bulgular n k sa dönemdeki riski de erlendirmede klinisyene yard mc olaca söylenemez. Risk Faktörlerinin De iflebilirli i Uzun dönemli risk faktörlerini belirlemede bir di er sorun da kiflinin gelecekte risk durumunu de ifltirecek olaylar yaflayabilecek olmas d r. Örne in mutlu bir evlili i ve iyi bir ifli olan bir erkek bir kaç y l içinde boflanm fl, iflsiz kalm fl ve çok fazla içmeye bafllam fl olabilir. Sonuç olarak bu kifli düflük riske sahip olan bir gruptan, çok daha yüksek risk tafl yan bir baflka gruba geçmifl olacakt r. Bu nedenle Kreitman n (1982) da belirtti i gibi mevcut durumdaki özelliklerle uzun dönemdeki intihar riskini belirlemeye çal flmak bir anlamda mant k d fl bir uygulama olabilir. Risk Faktörleri Evrensel De ildir ntiharla ilgili risk faktörleri ele al nan grubun özelliklerine göre de iflir. Örne in psikiyatrik hastanelerde yatan hastalarla, intihar girifliminde bulunmufl olanlardaki risk faktörleri aras nda önemli farklar vard r. Tek tek psikiyatrik bozukluklardaki intihar riskine geçmeden önce baz önemli özellikler üzerinde durmak gereklidir. lkin, intihar erkeklerde kad nlara göre daha s kt r. kinci olarak orta yafllar n sonu ve yafll l k bafllang c na kadar risk yaflla art fl gösterir (McClure 1984). Üçüncü olarak, kendisini öldüren kiflilerin ço u son dönemde bu durumdan yak nlar na aç k aç k ya da daha dolayl biçimde bahsetmifllerdir (Robins ve ark. 1959a). Psikiyatrik Bozukluklar ve ntihar Riski Tablo I de tamamlanan intiharlarda psikiyatrik bozukluklar n yayg nl n araflt ran üç temel çal flman n sonuçlar gösterilmektedir. Bu çal flmalarla ilgili olarak dikkate al nmas gereken önemli bir nokta resmi kay tlara intihar olarak geçmifl olgular içermeleri ve resmi olarak kayda girmeyen olas intiharlar kapsam d fl b rakm fl olmalar d r. Geçmiflte bilinen bir psikiyatrik öykünün varl nda ölüm nedeninin intihar olarak kayda geçmesi daha yüksek bir olas l kt r, bu nedenle intiharlar aras ndaki psikiyatrik bozukluklar n yayg nl oldu undan fazla saptan yor olabilir. Tablo da gösterilen bozukluklar birincil tan lar olup pek çok olguda birden fazla tan söz konusudur. Bu çal flmalardan ç kar lacak ortak sonuçlar flöyle s ralanabilir: 1. ntihar edenlerin hemen hepsinde bir psikiyatrik bozukluk vard r. 2. Bu olgular n yar s nda duygudurum bozuklu u, 1/4 ünde alkol ba ml l ve yaklafl k % 5 inde flizofreni saptanm flt r. Duygudurum Bozukluklar Duygudurum bozukluklar ile ilgili izlem çal flmalar bu hastalar n % 15 inin intihar sonucu öldü ünü göstermifl olup, bu oran genel popülasyonun 30 kat d r (Guze ve Robins 28

3 Tablo I. Tamamlanm fl ntiharlarda Psikiyatrik Bozukluklar (%) Duygudurum Alkol fiizofreni Di er Tüm bozuklu u ba ml l psikiyatrik psikiyatrik bozukluklar bozukluklar Robins ve ark (1959a) (n=134) Dorpat ve Ripley (1960) (n=108) Barraclough ve ark (1974) (n=100) n=342) ). ntihar riski hastal n ilk y llar nda daha yüksektir ve beklenece i gibi intiharlar genellikle depresif nöbetler s ras nda görülmektedir. Barraclough ve Pallis ( 1975) depresyon tan s alm fl 64 intihar olgusu ile 128 yaflayan depresif hastay karfl laflt rd çal flmada intihar olgular ndaki özellikleri flu flekilde belirlemifltir: erkek cinsiyet, ileri yafl (kad nlarda), bekar olma, yaln z yaflama (kontrollere göre alt kat fazla), öyküde intihar giriflimlerinin varl (yedi kat fazla). ntiharlar ay rt eden belirtiler uykusuzluk, bellek bozuklu u ve kendine bak m n azalmas d r. Sanr lar olan hastalar da daha yüksek intihar riski tafl rlar (Roose ve ark 1983). Roy ve ark. n n (1983) yapt, intihar eden 21 depresif hasta ile yafl ve cinsiyet aç s ndan efllefltirilmifl 21 depresif kontrolün karfl - laflt r ld çal flmada, intihar olgular n n bekar oldu u, yaln z yaflad ve geçmiflte intihar giriflimlerine sahip oldu u saptanm flt r. Depresif hastalarda umutsuzluk ve gelecekle ilgili olumsuz beklentilerin intihara yol açan en önemli etkenlerden oldu u bilinmektedir. Beck umutsuzlu un intihara yol açan en temel belirti oldu unu ve depresyonun kendisinden bile önemli oldu unu öne sürmüfltür (Beck ve ark. 1975b). Beck ve ark. psikiyatri hastanesine yat r lan, ancak son dönemde intihar giriflimi olmayan 207 hastada, umutsuzluk, depresyon ve intihar düflüncesinin intihar riski aç s ndan yorday c etkisini incelemifltir (Beck ve ark. 1979). Bu çal flmada ilk 72 saat içinde hastalara Beck Depresyon Ölçe i ( Beck ve ark. 1961), Beck Umutsuzluk Ölçe i (Beck ve ark. 1974b) ve ntihar Düflüncesi Ölçe i (Beck ve ark. 1979) uygulanm fl ve 5-10 y ll k izlem süresinde intihar ederek ölen 14 hasta ile karfl laflt r lm flt r. ntihar olgular nda depresyon düzeyleri ve intihar düflünceleri aç s ndan fark saptanmam fl ancak umutsuzluk puanlar n n daha yüksek oldu u gözlenmifltir.bu bulguyu destekleyen bir di er veri de depresyon ölçe i içindeki karamsarl k maddesinin intihar riski ile iliflkili olmas d r. Bu çal flman n sonuçlar genifl bir psikiyatri poliklinik grubunda tekrarlanm fl ve benzer sonuçlar elde edilmifltir (Herald ve ark., haz rl k aflamas nda) Beck in yorumuna göre depresyonda umutsuzluk duygusu altta yatan baz biliflsel 29

4 flemalar n (özellikle erken dönemdeki yaflant lar sonucunda ortaya ç km fl olan) aktif hale gelmesi sonucunda oluflur. Buna ek olarak benzer düzeyde depresif belirtiler gösteren bireylerde dahi gelece e yönelik karamsar tutumlar gelifltirme e ilimi farkl l klar gösterir. Buradan yola ç karak, bir depresyon döneminde ortaya ç kan fliddetli umutsuzluk duygusunun hem o andaki, hem de takip eden depresif dönemlerdeki intihar riskini art rd söylenebilir. Alkol Ba ml l ve Di er Ba ml l klar Yap lan izlem çal flmalar nda alkol ba ml l nda % 15 oran nda intihar gözlendi i bildirilmektedir (Miles 1977). Alkol ba ml - l nda, duygudurum bozuklu unda olan n aksine, intihar davran fl hastal n daha geç dönemlerinde ortaya ç kar (Robins ve ark. 1959b). ntihar eden alkol ba ml s bireylerin ço u ayn zamanda depresiftir (Pitts ve Winokur 1966, Barraclough ve ark. 1974). ntihar eden alkol hastalar nda di er ay rt edici özellikler flunlard r: fiziksel sa l n kötü olmas, son 4 y l içinde etkin biçimde çal flamama ve öyküde intihar davran fl n n ( özellikle de ciddi intihar niyeti içeren) varl ( Motto 1980). Benzer olarak son dönemde ölüm ya da ayr l k sonucunda yak n bir iliflkinin kayb da alkol ba ml l nda intihar riskini, depresif intiharlara göre daha fazla art r r (Murphy ve Robins 1967, Murphy ve ark. 1979). Madde ba ml l nda da intihar riski artar. Eroin ba ml s erkek hastalarda intihar riski normal popülasyonun 20 kat artm flt r (James 1967). fiizofreni Miles (1977) izlem çal flmalar n gözden geçirmifl ve flizofreni hastalar n n % 10 unun intihar sonucu öldü ünü ve riskin hastal n ilk y llar nda daha yüksek oldu unu saptam flt r. Roy (1982a) intihar sonucunda ölen 30 kronik flizofreni hastas yla, yaflayan 30 kronik flizofreni hastas n karfl laflt rm fl ve erkek cinsiyet, genç yafl, alevlenmeler ve düzelmelerle giden kronik seyir, son görüflmede depresyonun varl, intihar düflüncelerinin dile getirilmesi, iflsizlik, hastaneden yeni taburcu olmufl olmay intihar aç s ndan risk faktörleri olarak belirlemifltir. Bu özelliklerin pek çok flizofreni hastas için geçerli oldu u aç kt r. Güncel bir çal flmada ise flizofrenik intiharlar n hastal n görece psikotik olmayan dönemlerinde gerçekleflti i gösterilmifltir (Drake ve ark. 1984). Buna ek olarak intihar olgular n n ço unda hastal k öncesinde yüksek e itim düzeyi saptanm fl, yaln z yaflad klar ve intihar niyetinden söz etmifl olduklar belirlenmifltir. Ço unda yüksek beklenti düzeyi mevcut olup, hastal n etkileri ve gelecekteki ifllevselliklerini ne yönde etkileyece inin fark ndad rlar. Depresyon dönemlerinde, biyolojik özelliklerden çok, yetersizlik duygular, umutsuzluk ve intihar düflüncelerine sahip olma e ilimi gösterirler. Beck in gelecekle ilgili olumsuz düflünceler ve intihar aras ndaki kuvvetli iliflkiyi gösteren varsay m na koflut olarak intihar öngörmede üç de iflkenin özellikle önemli oldu u söylenebilir: ruhsal da lma (dezentegrasyon) korkular, intihar tehditleri ve umutsuzluk. Akatizi (Drake ve Ehrlich 1985) ve ilac n ani b rak lmas ( Cohen ve ark. 1964) da intihar riskini art rabilir. Bu bulgular flizofreni hastalar nda uzun dönemli destek tedavisine ve alevlenme dönemlerinde oldu u kadar iyilik dönemlerinde de yak n takibe ihtiyaç oldu unu göstermektedir. Nevrozlar Sims ve Prior (1978) çeflitli nevrotik bozukluklar gösteren hastalarda intihar riskinin artm fl oldu unu göstermifltir. Ancak bu çal flmada yatan hastalar incelenmifl oldu u için, görece daha a r hastal a sahip olduklar düflünülebilir. Risk özellikle taburculuktan sonraki y l içinde artm flt r. Bu hastalar n pek ço una depresif nevroz tan s konmufltur. Günümüzde bu hastalar n ne kadar n n major depresyon tan s alaca aç k de ildir. Ancak depresif nevroz hastalar d flland nda da intihar oran yüksektir (Sims 1984). Coryell panik bozukluklu hastalarda riskin yüksek oldu unu (Coryell 1982) ancak obsesif kompulsif bozuklukta yük- 30

5 sek olmad n göstermifltir (Coryell 1981). Ne yaz k ki nevrozlu hastalarda hangi özelliklerin riski art rd konusunda veri yoktur. Kiflilik Bozukluklar Normal d fl kiflilik özelli i gösteren bireyler aras nda intihar riski konusunda, intiharlar aras nda kiflilik bozukluklar na s k rastland (Barraclough ve ark. 1974), %10 unda sosyopatik bozukluklar bulundu u (Ovenstone ve Kreitman 1974) haricinde fazla veri yoktur. ntihar De erlendirmesiyle liflkili Di er Faktörler Fiziksel Hastal klar ntiharlar aras nda özellikle kronik hastal klar olmak üzere fiziksel hastal klara s k rastlan r. Dorpat ve Ripley in çal flmas nda (1960) intihar olgular n n en az yar s nda ciddi fiziksel hastal klar oldu u ve pek çok olguda hastal n intihar sürecine katk da bulundu u saptanm flt r. Fiziksel hastal k özellikle ileri yafltaki erkek intiharlar nda s kt r. En s k görülen fiziksel hastal klar peptik ülser, kardiyovasküler hastal k ve kanserdir (Sainsbury 1955, Dorpat ve Ripley 1960). Epilepsi de bir di er risk faktörüdür. Barraclough (1981)izlem çal flmalar n gözden geçirdi i yaz s nda, bu grupta riskin 5 kat fazla oldu unu, temporal lob epilepsisinde daha da artt n bildirmifltir. Yas Çocuklukta ana-baba ölümü, büyük olas l kla depresyona yatk nl art rarak (Brown ve Haris 1978), yetiflkinlikte intihar riskini art r r (Dorpat ve ark. 1965). Yak n zamanda yas, özellikle efl ya da ana-baba kayb da risk faktörüdür (Mc Mahon ve Pugh 1965). Bunch (1972) yas takip eden ilk iki y lda en fazla olmak üzere, en az 4 ya da 5 y l boyunca riskin artm fl oldu unu bildirmifltir. Yas öncesinde psikiyatrik bozukluk ve/veya intihar davran fl öyküsü olanlar ve kay ptan sonra aile deste i alamayanlar en yüksek riski tafl r. Ailede ntihar Öyküsü Ailede intihar öyküsünün varl psikiyatrik bozukluk gösteren di er aile üyelerinde intihar riskini art r r (Roy 1982 a,b). Ancak bu durumun duygudurum bozuklu u ve di er hastal klara yatk nl k, ailesel intihar davran fl modeline sahip olma ya da her ikisinin ortak etkisiyle iliflkili olup olmad aç k de ildir. flsizlik flsiz erkekler ve daha düflük düzeyde olsa da iflsiz kad nlarda intihar riskinin artt bildirilmektedir (Platt 1984), ancak bu durumun iflsizli in kendi bafl na intihar riskini art rmas na m, yoksa iflsizli in ruhsal sa l k üzerindeki etkileri ya da ruhsal sa l bozuk bireylerin daha fazla iflsiz kal yor olmas na m ba l oldu u net de ildir (Smith 1985). Shepherd ve Barraclough (1980) bir dizi intihar olgusunda iflsiz erkek oran n n yüksek oldu unu saptam flt r ancak bu durumun büyük olas l kla bir üçüncü faktöre, psikiyatrik bozuklu a ba l oldu unu öne sürmüfllerdir, çünkü ço u olguda hem iflsizlik hem de intihardan psikiyatrik bozukluk sorumlu görünmektedir. Di er yandan iflsizlik baz bireylerde önceden var olan bir psikiyatrik bozuklu u tetikleyebilir ve intihar riskini art rabilir.yine de, bu iliflki hangi yönde etki ederse etsin, psikiyatrik bozuklu u olan bireylerde iflsizlik intihar aç s ndan risk faktörüdür (Roy 1982 a,b). Biyolojik Faktörler Baz yeni çal flmalarda intiharda serebral serotonin düzeylerinin düflük oldu u (5-HT) öne sürülmektedir (Asberg ve ark. 1976, Traskman ve ark. 1981, Stanley ve Mann 1983, Van Prag 1983). Bu durumun dolays z olarak intihar davran fl, sald rganl k ya da depresyon fliddeti ile iliflkili olup olmad aç k de ildir (Stanley ve ark. 1982). Ancak gelecekte serebral serotonin aktivitesi kan testi ile kolayca de erlendirilebilecek hale gelirse, intihar riski aç s ndan biyolojik bir belirleyici olarak kullan labilir. Psikiyatrik Yatan Hastalar Tüm tedavi çabalar na ra men psikiyatri hastanelerinde intiharlara çok s k rastlan r 31

6 (Hawton 1978). Akut tedavi birimlerinde risk genel popülasyonun 50 kat ndan fazlad r (Fernando ve Storm 1984). En yüksek risk tafl yan hastalar, özellikle öyküde intihar davran fl göstermifl, duygudurum bozuklu u veya flizofrenisi olan genç veya orta yafll erkekler ve duygudurum bozuklu u ya da kiflilik bozuklu u olan genç kad nlard r (Pokorny 1964, Copas ve Robin 1982). Risk hastal n iyileflmeye bafllad ve dolay s yla personelin dikkatinde azalman n görülebilece i dönemde artar (Sletten ve ark. 1972, Gale ve ark. 1980). Morgan ve Priest (1984) intihar davran fl öncesinde ekipten ve servisteki kiflilerden uzaklaflma gözlendi ini öne sürmüfllerdir. Yüksek binalar (Salmons 1984) ya da yak nda tren yolunun varl (Langley ve Bayati 1984) gibi baz hastane özellikleri intihar kolaylaflt rabilir.hastaneye yat fl n ilk haftas (Copas ve Robin 1982) ve taburculuktan sonraki bir ay (Pokorny 1964, Roy 1982b) en yüksek risk içeren dönemlerdir. ntihar Girifliminde Bulunanlar ntihar giriflimini izleyen bir y l içinde intihar riski yaklafl k % 1 olup ( Kessell ve McCulloch 1966, Buglass ve Horton 1974, Hawton ve Fagg, haz rl k aflamas nda), bu risk genel popülasyonun 100 kat d r. lerleyen sürede risk giderek azalmakla birlikte giriflimden sonra en az 8 y l daha görece yüksek olarak seyreder (Hawton ve Fagg, haz rl k aflamas nda). Bu grup içinde özellikle yüksek risk tafl yanlar belirlemeye yönelik çal flmalar yap lm flt r. Tuckman ve Youngman n çal flmas nda (1963, 1968) sadece hastaneye gelen hastalar de il, polis taraf ndan tan mlanan olgular da ele al nm flt r. Bu çal flmada bireyin demografik ve klinik özellikleri tamamlanm fl intiharlar n tipik profiline yaklaflt kça intihar olas l n n artt gösterilmifltir. ki temel izlem çal flmas na göre bir grup risk faktörü belirlenmifltir: (i) 45 ya da üzeri yafl (ii) erkek cinsiyet (iii) iflsizlik ya da emeklilik (iv) ayr lm fl, boflanm fl ya da dul olmak, (v) yaln z yaflamak (vi) kötü fiziksel sa l k (vii) son 6 ay içinde t bbi tedavi (viii) alkol ba ml l da dahil olmak üzere psikiyatrik bozukluklar (ix) intihar girifliminde as, ateflli silah, yüksekten atlama vb sald rgan yöntemlerin kullan lm fl olmas (x) intihar notu b rakm fl olmak (xi) geçmiflte intihar giriflimleri. Birey için bu listeden ne kadar çok faktör pozitifse, intihar riski o kadar artacakt r. Örne in 2-5 faktöre sahip bireylerin intihar oranlar 1000 de 6,8 iken, 10 veya üstü faktöre sahip olan bireylerde bu oran 1000 de 60 d r. Daha sonra yap lan çal flmalar bu faktörlerin önemini do rulam fl ve baz yeni risk faktörleri eklenmifltir. Örne in iki çal flmada intihar girifliminde bulunup daha sonra intihar tamamlayan bireylerde giriflimden önceki bir y l içinde bir iliflkiyi bitirmifl olma yaflant s n n daha seyrek oldu u gösterilmifltir (Pallis ve ark. 1982, Hawton ve Fagg, haz rl k aflamas nda). Bu durum iliflki krizlerinin genellikle düzeldi ini, ancak kronik seyreden sorunlar n (örne in fiziksel sa l n kötü olmas ) olumsuz gidifle yol açt n gösteriyor olabilir. Giriflimlerdeki Tehlike Düzeyi ntihar girifliminin yol açt t bbi tehlike ile gelecekteki intihar riskinin tahmin edilip edilemeyece i konusunda önemli tart flmalar mevcuttur. Örne in Fox ve Weissmann (1975), intihar giriflimlerinde yüksek doz ilac n t bbi etkileri, kendini yaralaman n etkilerinden daha fazla olsa da, ilaç alanlarda intihar niyetinin (ölme iste i) daha az oldu unu saptam fllard r. Bu bulguya benzer olarak Rosen n çal flmas nda (1970) intihar girifliminin t bbi tehlikesi ile psikiyatrik tehlikesi aras nda korelasyon olmad saptanm flt r. Pallis ve Barraclough (1977) bu bulgunun aksine intihar girifliminde kullan lan yöntemin intihar aç s ndan zay f da olsa bir yorday c olabilece ini göstermifltir. Sonuç olarak bu tart flmalar giriflimdeki tehlikenin tek bafl na intihar riskini yordamak için yeterli olmad anlam na gelir.yine de intihar girifliminde bulunan hastan n giriflimdeki tehlikenin fark nda olup 32

7 olmad n dikkate almak yararl olabilir (Beck ve ark a). ntihar Niyeti Bu tan m giriflimde mevcut olan ölme niyetinin derecesine iflaret eder. ntihar niyetini de erlendiren bir çok ölçek gelifltirilmifl olup, ntihar Niyeti Ölçe i en çok bilinen (Beck ve ark. 1974a) ve hem araflt rma hem de uygulama alan nda en faydal olan d r. Bu ölçek iki bölümden oluflur: lk bölümde davran fl n hangi koflullarda olufltu u ile ilgili sorular varken, ikinci bölümde davran fl s ras nda kiflinin ne tür bir ruh hali içinde oldu u sorgulanmaktad r. Bu ölçekte elde edilen puanlar n (i) Tuckman ve Youngman intihar riski ölçe i (Pallis ve Sainsbury 1976) (ii) tehlikenin fark nda olan hastalar için giriflimin t bbi aç dan ciddiyeti (Beck ve ark. 1975a)(iii) umutsuzluk gibi baz depresyon özellikleri (Minkoff ve ark. 1973, Wetzel 1976, Dyer ve Kreitman 1984) (iv) intihar riski (Pierce 1981) ile korelasyon gösterdi i saptanm flt r (Pierce 1981). Buna ek olarak, giderek artan intihar niyeti ile tekrarlayan intihar giriflimlerinde bulunan hastalar özellikle risk alt ndad r (Pierce 1984). Sonuç olarak bir intihar giriflimini takiben intihar riskinin de erlendirilmesinde Tuckman ve Youngman n alt n çizmifl oldu u gibi sosyal, demografik ve klinik faktörleri, nesnel olarak ölçülen intihar niyetini ve yaln zca olas tehlikeler hakk nda bilgi sahibi olan hastalar aç s ndan giriflimdeki t bbi tehlikeyi göz önüne almak do ru olacakt r. Pallis ve ark. intihar riskinin de erlendirilmesinde intihar niyetinin yan s ra sosyodemografik ve klinik faktörleri de de erlendiren bileflik ölçekler gelifltirmifltir (Pallis ve ark. 1984). Bu ölçeklerde maddelerin a rl ölçülmekte ve çeflitli risk dereceleri için kesme puanlar belirlenmektedir. Ancak bu a rl k de erlendirme süreci, bu ölçütlerin pratikteki kullan m n s n rlamaktad r. Günlük klinik uygulamada psikiyatristlerin intihar riskini art ran özellikleri dikkate almalar sal k verilmektedir, bunu yaparken ölçek uygulanmas flart de ildir, yine de ntihar Niyeti Ölçe i kullan lmaya de erdir. Buna ek olarak hastalar n gelecekteki tutumlar ve böyle bir davran fl yineleyip yinelemeyecekleri konusundaki düflünceleri sorgulanmal d r. Baz hastalar gerçek niyetlerini ifade etmekten kaç nacaklard r, bu gibi durumlarda psikiyatrist di er risk etkenlerini dikkate alarak tetikte olmal d r (örne in mevcut giriflimin tehlikesi, kiflinin belirgin umutsuzluk içinde olmas ). Dikkate al nmas gereken di er etkenler hastan n hastaneden ç kt ktan sonra destek al p alamayaca, izlem görüflmelerine gelme durumu ve bu izlemin faydal olup olmayaca d r. ntihar giriflimlerinde intihar riskinin de erlendirilmesi konunun sadece bir yönüdür. Tam bir de erlendirme için bu gruptaki hastalar n s kl kla karfl laflt iliflki ve aile sorunlar, alkol ba ml l ve di er psikiyatrik bozukluklar da ele al nmal d r. Bu derlemede, intihar riskini de erlendirmede klinisyene yard mc olacak etkenlerle ilgili kapsaml bilgilerden en önemlileri özetlenmifltir. Hasta gruplar n inceleyen çal flmalarda elde edilen istatistiksel bulgular n bireyleri de erlendirmede klinisyene yaln zca s n rl ölçüde yard mc olaca aç kt r. Buna ek olarak her hastan n kendisine ait özellikleri, içinde bulundu u koflullar ve intihar yöntemlerine ulaflabilirli i her zaman dikkat edilmesi gereken di er özelliklerdir. Klinisyenin araflt rmalardan elde edilen bilgileri ak lda tutmas ve her olguda hastan n, intihar edenlere ait özellikleri ne ölçüde tafl d n kendisine sormas yararl olacakt r. ntihar n en yüksek risk gruplar nda dahi seyrek görülüyor olmas, yorday c özelliklerin ay rt etme gücünü düflürmektedir, ancak yine de risk faktörleri ile ilgili bilgimizi art rmam z gereklidir. ntihar riski ile ilgili dikkate de er di er sorular intihar fikirlerinin hastal k seyri boyunca gösterdi i dalgalanmalar, hangi tedavi yöntemlerinin intihar düflüncesi üzerinde h zl etki etti i ve biliflsel tedavilerin umutsuzluk duygusuna yatk nl de ifltirerek intihar davran fl n azalt p azaltmad d r. 33

8 KAYNAKLAR Asberg M, Traskman L, Thoren P (1976) 5-HIAA in the Cerebrospinal Fluid: A Biological Suicide Predictor? Archives of General Psychiatry, 33: Barraclough B (1981) Suicide and Epilepsy. In Epilepsy and Psychiatry (eds EH Reynolds ve MR Trimble) Edinburgh: Churchill Livingstone. Barraclough B, Pallis DJ (1975) Depression Followed by Suicide: A Comparison of Depressed Suicides With Living Depressives. Psychological Medicine, 5: Barraclough B, Bunch J, Nelson B, Sainsbury P (1974) A Hundred Cases of Suicide: Clinical Aspects. British Journal of Psychiatry, 125: Beck AT, Ward CH, Mendelson M (1961) An Inventory for Measuring Depression. Archives of General Psychiatry, 4: Beck AT, Schuyler D, Herman J (1974a) Development of Suicidal Intent Scales. In the Prediction of Suicide (AT Beck, HLP Resruk, DJ Lettieri) Maryland: Charles Press. Beck AT, Weissman A, Lester D, Trexler L (1974b) The Measurement of Pessimism: The Hopelessness Scale. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42: Beck AT, Beck R, Kovacs M (1975a) Classification of Suicidal Behaviors: I. Quantifying Intent and Medical Lethality. American Journal of Psychiatry, 132: Beck AT, Kovacs M, Weissman A (1975b) Hopelessness and Suicidal Behavior: An Overview. Journal of the American Medical Association, 234: Beck AT, Kovacs M, Weissman A (1979) Assessment of Suicidal Intention: The Scale for Suicide Ideation. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 47: Beck AT, Steer RA, Kovacs M, Garrison B (1985) Hopelessness and Eventual Suicide: A 10 Year Prospective Study of Patients Hospitalised with Suicidal Ideation. American Journal of Psychiatry, 145: Brown GW, Haris T (1978) Social Origins of Depression. London: Tavistock. Buglass D, Horton J (1974) A Scale for Predicting Subsequent Suicidal Behavior. British Journal of Psychiatry, 124: Bunch J (1972) Recent Bereavement in Relation to Suicide. Journal of Psychosomatic Research, 16: Cohen S, Leonard C, Farberow N, Schneidman ES (1964) Tranquilizers and Suicide in the Schizophrenic Patient. Archives of General Psychiatry, 11, Copas JB, Robin A (1982) Suicide in Psychiatric In-Patients. British Journal of Psychiatry, 141: Coryell W (1981) Obsessive-Compulsive Disorder and Primary Unipolar Depression: Comparisons of Background, Family History, Course and Mortality. Journal of Nervous and Mental Disease, 169: Coryell W, Noyes R, Clancy J (1982) Excess Mortality in Panic Disorder: A Comparison with Primary Unipolar Depression. Archives of General Psychiatry, 39: Dorpat TL ve Ripley HS (1960) A Study of Suicide in the Seattle Area. Comprehensive Psychiatry, 1: Dorpat TL, Jackson JK, Ripley HS (1965) Broken Homes and Attempted and Completed Suicide. Archives of General Psychiatry, 12: Drake RE, Ehrlich J (1985) Suicide Attempts Associated with Akathisia. American Journal of Psychiatry, 142: Drake RE, Gates C, Cotton PG, Whitaker A (1984) Suicide Among Scizophrenics: Who Is At Risk? Journal of Nervous and Mental Disease, 172: Dyer JAT, Kreitman N (1984) Hopelessness, Depression and Suicidal Intent in Parasuicide. British Journal of Psychiatry, 144: Fernando S, Storm V (1984) Suicide Among Psychiatric Patientsof A District General Hospital. Psychological Medicine, 14: Fox K, Weissmann M (1975) Suicide Attempts and Drugs: Contradiction Between Method and Intent. Social Psychiatry, 10:

9 Gale S, Mesnikoff A, Fine J, Talbott JA (1980) A Study of Suicide In State Mental Hospitals in New York City. Psychiatric Quarterly, 52: Guze SB, Robins E (1970) Suicide Among Primary Affective Disorders. British Journal of Psychiatry, 117: Hawton K (1978) Deliberate Self-Poisoning and Self-Injury in the Psychiatric Hospital. British Journal of Medical Psychology, 51, Hawton K, Fagg J Suicide An Other Causes of Death Following Attempted Suicide (in preparation) Herold RC, Beck AT, Berchick RJ, Brown G, Ster RA Hopelessness As A Predictor of Long Term Suicide In Psychiatric Outpatients (in preparation) James IP (1967) Suicide and Mortality Amongst Heroin Addicts in Britain. British Journal of Addiction, 62: Kessel N, McCulloch W (1966) Repeated Actsof Self-Poisoning and Self-Injury. Proceedings of the Royal Society of Medicine, 59: Kreitman N (1982) How Useful is the Prediction of Suicide Following Parasuicide? In New Trends in Suicide Prevention (editörler J. Wilmotte ve J Mendlewicz). Basel: Karger. Langley GE, Bayatti NN (1984) Suicides in Exe Vale Hospital, British Journal of Psychiatry, 145: McClure GMG (1984) Trends in Suicide Rate for England and Wales British Journal of Psychiatry, 144: McMahon B, Pugh TF (1965) Suicide in the Widowed. American Journal of Epidemiology, 81: Mile CP (1977) Conditions Predisposing to Suicide: A Review. Journal of Nervous and Mental Disease, 164: Minkoff K, Bergmann E, Beck AT, Beck R (1973) Hopelessness, Depression, and Attempted Suicide. American Journal of Psychiatry, 130: Morgan HG, Priest P (1984) Assessment of Suicide Risk In Psychiatric In-Patients. British Journal of Psychiatry, 145: Motto JA (1980) Suicide Risk Factors In Alcohol Abuse. Suicide and Life Threatening Behavior, 10: Murphy GE, Robins E (1967) Social Factors In Suicide. Journal of the American Medical Association, 199: Murphy GE, Armstrong JW, Hermele SL, Fischer JR, Clenendin WW (1979) Suicide and Alcoholism: Interpersonal Loss Confirmed As A Predictor. Archives of General Psychiatry, 36: Ovenstone IMK, Kreitman N (1974) Two Syndromes of Suicide. British Journal of Psychiatry, 124, Pallis DJ, Sainsbury P (1976) The Value of Assessing Intent In Attempted Suicides. Psychological Medicine, 6: Pallis DJ, Barraclough BM (1977) Seriousness of Suicide Attempt and Future Risk of Suicide: A Comment on Card s Paper. Omega, 8: Pallis DJ, Barraclough BM, Levey AB, Jenkins JS, Sainsbury P (1982) Estimating Suicide Risk Among Attempted Suicides: I. The Development of New Clinical Scales. British Journal of Psychiatry, 141, Pallis DJ, Gibbons JS, Pierce DW (1984) Estimating Suicide Risk Among Attempted Suicides: II. Efficiency of Predictive Scales After the Attempt. British Journal of Psychiatry, 144: Pierce DW (1981) The Predictive Validation of A Suicidal Intent Scale: A Five Year Follow-Up. British Journal of Psychiatry, 139: Pierce DW (1984) Suicidal Intent and Repeated Self- Harm. Psychological Medicine, 14: Pitts FN, Winokur G (1966) Affective Disorder VII: Alcoholism and Affective Disorder. Journal of Psychiatric Research, 4: Platt S (1984) Unemployment and Suicidal Behaviour: A Review of the Literature. Social Science and Medicine, 19: Pokorny AD (1964) Suicide Rates In Various Psychiatric Disorders. Journal of Nervous and Mental Disease, 139: Robins E, Gassner S, Kayes J, Wilkinson RH, Murphy GE (1959a) The Communication of Suicidal Intent: A Study of 134 Consecutive Cases of Successful (Completed Suicide). American Journal of Psychiatry, 115:

10 Robins E, Murphy GE, Wilkinson RH, Gassner S, Kayes J (1959b) Some Clinical Considerations In the Prevention of Suicide Based on A Study of 134 Successful Suicides. American Journal of Public Health, 49: Roose SP, Glassman AH, Walsh BT, Woodring S, Vital-Herne J (1983) Depression, Delusions and Suicide. American Journal of Psychiatry,140: Rosen DH (1970) The Series Suicidal Attempt: Epidemiological and Follow-Up Study of 886 Patients. American Journal of Psychiatry,127: Roy A (1982a) Suicide In Chronic Schizophrenia. British Journal of Psychiatry, 141, Roy A (1982b) Risk Factors for Suicide In Psychiatric Patients. Archives of General Psychiatry, 39, Roy A (1983) Suicide In Depressives. Comprehensive Psychiatry, 24: Sainsbury P (1955) Suicide In London. Maudsley Monograph No.1. London: Chapman & Hall. Salmons PH (1984) Suicide In High Buildings. British Journal of Psychiatry, 145, Shepherd DM, Barraclough BM (1980) Work and Suicide: An Empirical Investigation. British Journal of Psychiatry, 136: Sims A (1984) Neurosis and Mortality: Investigating an Association. Journal of Psychosomatic Research, 28: Sims A (1984) Prior P (1978) The Pattern of Mortality In Severe Neuroses. British Journal of Psychiatry, 133: Sletten IW, Brown ML, Evenson RC, Altman H (1972) Suicide In Mental Hospital Patients. Diseases of the Nervous System, 33: Smith R (1985) Occupationless Health. I Couldn t Stand it Any More : Suicide and Unemployment. British Medical Journal, 291: Stanley M, Mann JJ (1983) Increased Serotonin-2 Binding Sites In Frontal Cortex of Suicide Victims. Lancet, ii: Stanley M, Virgilio J, Gershon S (1982) Science, 216: Traskman L, Asberg M, Bertilsson L, Siostrand L (1981) Monoamine Metabolites in CSF and Suicidal Behavior. Archives of General Psychiatry, 38, Tuckman J, Youngman WF (1963) Identifying Suicide Risk Groups Among Attempted Suicides. Public Health Reports, 78: Tuckman J, Youngman WF (1968) A Scale for Assessing Suicide Risk of Attempted Suicides. Journal of Clinical Psychology, 24: Van Pragg HM (1983) CSF 5-HIAA and Suicide In Non-Depressed Schizophrenics. Lancet, ii: Wetzel RD (1976) Hopelessness, Depression and Suicide Intent. Archives of General Psychiatry, 33: Yaz flma Adresi: Yrd. Doç. Dr. Duru GÜNDO AR Süleyman Demirel Üniversitesi T p Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dal PK: Çünür-ISPARTA e-posta: 36

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

NT HAR G R fi M NDE BULUNANLARDA SOSYODEMOGRAF K ÖZELL KLER, STRES ETMENLER VE RUHSAL BOZUKLUKLAR*

NT HAR G R fi M NDE BULUNANLARDA SOSYODEMOGRAF K ÖZELL KLER, STRES ETMENLER VE RUHSAL BOZUKLUKLAR* Kriz Dergisi 13 (1): 1-9 NT HAR G R fi M NDE BULUNANLARDA SOSYODEMOGRAF K ÖZELL KLER, STRES ETMENLER VE RUHSAL BOZUKLUKLAR* A. Deveci**, Ö. Aydemir***, S. M zrak**** ÖZET Amaç: ntihar giriflimi önemli

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır?

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır? 1. Depresyon nedir? Depresyon ruh halinizi, hislerinizi, davranışlarınızı, ve ruh sağlığınızı etkileyen bir hastalıktır. Depresyonun bir halsizlik kendi kendinize çözebileceğiniz bir sorun olmayıp, biyolojik

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

DEPRESYONUN TANIMI VE EP DEM YOLOJ S

DEPRESYONUN TANIMI VE EP DEM YOLOJ S Eğitimi Etkinlikleri.Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Depresyon, Somatizasyon ve Psikiyatrik Aciller Sempozyumu 2-3 Aral k 1999, stanbul, s. 11-17 Sürekli Tıp İ.Ü. Cerrahpaşa

Detaylı

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C AĞRI İBRAHİM ÇEÇEN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ DÖNEM İÇİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1)Yönergenin Amacı, Ağrı İbrahim Çeçen

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ)

PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ) PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ) Özgün ad : Panic & Agoraphobia Scale Bandelow B, Hajak G, Holzrichter S, Kunert HJ, Rüther E: Assesing the efficacy of treatments for panic disorder and agoraphobia. I. Methodological

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI Programın Amacı: Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Konsültasyon ve Staj Programı nın amacı, asli olarak bilimsel bilgi ve mesleki etik kuralları gözeterek ruh

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi)

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Bağımlılıkta rehabilitasyon süreci dediğimizde bağımlı bireylerin psikolojik ve sosyal destek ile hayata yeniden kazandırılması kast edilmektedir.

Detaylı

ELLE SÜT SAĞIM FAALİYETİNİN KADINLARIN HAYATINDAKİ YERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI ANALİZ RAPORU

ELLE SÜT SAĞIM FAALİYETİNİN KADINLARIN HAYATINDAKİ YERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI ANALİZ RAPORU ELLE SÜT SAĞIM FAALİYETİNİN KADINLARIN HAYATINDAKİ YERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI ANALİZ RAPORU Hazırlayan Sosyolog Kenan TURAN Veteriner Hekimi Volkan İSKENDER Ağustos-Eylül 2015 İÇİNDEKİLER Araştırma Konusu

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları

Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Deprem Yönetmeliklerindeki Burulma Düzensizliği Koşulları Prof. Dr. Günay Özmen İTÜ İnşaat Fakültesi (Emekli), İstanbul gunayozmen@hotmail.com 1. Giriş Çağdaş deprem yönetmeliklerinde, en çok göz önüne

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU

SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU SOSYAL S GORTALAR VE GENEL SA LIK S GORTASI KANUNLARI VE GERÇEKLER SEMPOZYUMU 26-27.01.2007 stanbul Üniversitesi Merkez Bina Doktora Salonu stanbul Barosu stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi STANBUL BAROSU

Detaylı

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR

ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR ANKARA EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ULUSLARARASI BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU ÜÇÜNCÜ 3 AYLIK RAPOR Bu rapor Ankara Emeklilik A.Ş Gelir Amaçlı Uluslararası Borçlanma Araçları Emeklilik Yatırım

Detaylı

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK?

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? Cevdet CEYLAN* I-G R fi tibari hizmet süresi; a r, riskli ve sa l a zararl ifllerde fiilen çal flan ve bu ifllerin risklerine maruz kalan sigortal

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG

RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG RİSKLİ YAPILAR ve GÜÇG ÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Doç.. Dr. Ercan ÖZGAN Düzce Üniversitesi YAPILARDA OLU AN R SKLER N NEDENLER GENEL OLARAK 1. Tasar m ve Analiz Hatalar 2. Malzeme Hatalar 3. çilik Hatalar

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur.

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur. Mevcut Kaynaklar Kullan lmas na Ra men 2020 li Y llarda Türkiye de Elektrik Enerjisi Aç Olabilir mi? H. Atilla ÖZGENER* I. Türkiye nin Elektrik Enerjisi Durumunun Saptanmas Türkiye nin elektrik enerjisi

Detaylı

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, madde bağımlılığının tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı

Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünya Çavdar ve Yulaf Pazarı Dünyada çavdar ve yulafın üretimi, buğday, pirinç, mısır ve arpa gibi diğer tahıl ürünlerine kıyasla son derece sınırlıdır. Yılda ortalama 14-15 milyon ton dolayında olan dünya

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU

EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU EK 2 ORTA DOĞU TEKNĐK ÜNĐVERSĐTESĐ SENATOSU 2011 YILI ÖSYS KONTENJANLARI DEĞERLENDĐRME RAPORU Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 1995 yılından bu yana, hazırladığı ve titizlikle uygulamaya çalıştığı Stratejik

Detaylı

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64 Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Genelgesi 2004 / 64 Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ANKARA 03/05/2004 Sayı : B100ACS0140000-9216/1853

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 26 Ocak 2016 19 Ocak 2016 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; Kısa dönemde 144 günlük ortalama $1110.82 trend değişimi için referans takip seviyesi olabilir.

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Konular Geçmi ten önemli trendler Esneklik ve esnek güvence Bireyselcilik ve azalan dayan ma Silikle en toplum 2 Toplumsal: Daha az evlilik Daha fazla

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 27 Şubat 2016 ÜNSPED GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ VE LOJİSTİK HİZMETLER A.Ş. Kurumsal Yönetim Notu: 7.30 Priv. YÖNETİCİ ÖZETİ ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve

Detaylı

Brexit ten Kim Korkar?

Brexit ten Kim Korkar? EDAM Türkiye ve Avrupa Birliği Bilgi Notu Brexit ten Kim Korkar? Haziran 2016 Sinan Ülgen EDAM Başkanı 2 23 Haziranda İngiliz halkı, İngiltere nin AB de kalıp kalmayacağına dair bir halkoyuna katılacak.

Detaylı

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Girifl Kapsam Tan mlar Muhasebe Standartlar yla lgisi Uygulama Tart flma Aç klama Yükümlülü ü Standartlardan Ayr lma Hükümleri Yürürlük

Detaylı

Bipolar afektif bozukluk nedir?

Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER Editörler Prof. Dr. Ömer Aydemir - Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu in De erli Türk Hekimlerine Arma an d r. HYB Bas m Yay n 226 PS KOLOJ VE PS K YATR D Z S 36 PS K YATR

Detaylı

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com

Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ. eskemre@gmail.com Kaynaştırma Uygulamaları Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ eskemre@gmail.com Kaynaştırma Özel Gereksinimli Bireylerin Eğitim Ortamları Tam zamanlı genel eğitim sınıfı Öğretmene danışmanlık sağlandığı tam zamanlı

Detaylı

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ Dr Nur Kır İstanbul Tıp Fakültesi 1. RETİNA GÜNLERİ İSTANBUL 2013 AREDS I Çalışması (2001) Amaç: Farklı evrelerdeki YBMD hastalarında yüksek doz antioksidan ve minerallerin

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD)

AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) AFRİKA HASTALIĞI -SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ -LUMPY SKIN DISEASE (LSD) 1 GÜNDEM Tanım Epidemiyoloji (Hastalığın Yayılımı) Mücadele Soru-Cevap 2 Afrika Hastalığı Nedir? Sivrisinek, kene ve sokucu sineklerle

Detaylı

Ayşe YÜCE Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD.

Ayşe YÜCE Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. TÜRKİYE DE TÜBERKÜLOZUN DURUMU Ayşe YÜCE Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. DSÖ Küresel Tüberküloz Kontrolü 2010 Raporu Dünya için 3 büyük tehlikeden

Detaylı

SOSYAL filevsell K ÖLÇE (S Ö)

SOSYAL filevsell K ÖLÇE (S Ö) Özgün ad : The Social Functioning Scale Birchwood M, Smith J, Cochrane R, Wetton S, Copestake S, The Secial Functioning Scale. The development and validation of a new scale of social adjustment for use

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ URLA DENİZCİLİK MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ Amaç Madde 1: Bu yönergenin amacı; Ege Üniversitesi Urla Denizcilik Meslek Yüksekokulu nda öğrenim gören öğrencilerin eğitim-öğretim

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 10 Kasım 2015

ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 10 Kasım 2015 ALPHA ALTIN RAPORU ÖZET 10 Kasım 2015 3 Kasım 2015 tarihli Alpha Altın raporumuzda paylaştığımız görüşümüz; RSI indikatörü genel olarak dip/tepe fiyatlamalarında başarılı sonuçlar vermektedir. Günlük bazda

Detaylı

Prof. Dr. EM N ÖNDER (Kocaeli Üniversitesi T p Fakültesi Ö retim Üyesi)-

Prof. Dr. EM N ÖNDER (Kocaeli Üniversitesi T p Fakültesi Ö retim Üyesi)- Prof. Dr. EM N ÖNDER (Kocaeli Üniversitesi T p Fakültesi Ö retim Üyesi)- Günün son konuflmalar ndan bir tanesini gerçeklefltirece iz. Gerçekten sabahtan ve dünden bugüne kadar toplant lara kat ld n z ve

Detaylı

TÜRK ECZACILARI TEMEL ULUSAL YETKİNLİK ÇERÇEVESİ*

TÜRK ECZACILARI TEMEL ULUSAL YETKİNLİK ÇERÇEVESİ* TÜRK ECZACILARI TEMEL ULUSAL YETKİNLİK ÇERÇEVESİ* *Bu çerçevede, FIP Eğitim girişimleri Çalışma Grubu nun koordinatörlüğünde hazırlanan Küresel Yetkinlik Çerçevesi nden yararlanılarak Türk Eczacıları için,

Detaylı

Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98

Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98 SAĞLAMA ADRESĐ: Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98 Đskitler-ANKARA Tel: 0312 341 89 96 0532 203 96 57 alter@alteryayincilik.com YAZIŞMA YÖNETĐMĐ

Detaylı

Afyon Kocatepe Üniversitesi Yabancı Dil Hazırlık Sınıfı Eğitim-Öğretim

Afyon Kocatepe Üniversitesi Yabancı Dil Hazırlık Sınıfı Eğitim-Öğretim Afyon Kocatepe Üniversitesi Yabancı Dil Hazırlık Sınıfı Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı, Afyon Kocatepe Üniversitesi zorunlu yabancı dil hazırlık sınıfının eğitim-öğretim

Detaylı

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi

DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012. Hazırlayanlar. Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi DÜNYA EKONOMİK FORUMU KÜRESEL CİNSİYET AYRIMI RAPORU, 2012 Hazırlayanlar Ricardo Hausmann, Harvard Üniversitesi Laura D. Tyson, Kaliforniya Berkeley Üniversitesi Saadia Zahidi, Dünya Ekonomik Forumu Raporun

Detaylı

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 T bbi At k Kontrolü P80-P82 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 P80 Son Dört Y ll k Kontamine Kesici Delici Alet Yaralanmalar Sürveyans Melek Meltem Göksel, Özgül Taflp nar, Fatma

Detaylı

HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ İNTÖRN PROGRAMI UYGULAMA ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ İNTÖRN PROGRAMI UYGULAMA ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ İNTÖRN PROGRAMI UYGULAMA ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu uygulama esaslarının amacı Şifa Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı