Plastik gıda ambalajları ve sağlık

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Plastik gıda ambalajları ve sağlık"

Transkript

1 Derleme/Rewiev Article TAF Prev Med Bull 2011; 10(1): Plastik gıda ambalajları ve sağlık [Plastic food packaging and health] ÖZET Plastikler, günlük yaşantımızda yaygın kullanım alanlarına sahiptir. Bu alanlardan biri, gıda ambalajları ve kaplarıdır. Bu derlemenin amacı, gıda ambalajı ve kabı üretiminde kullanılan farklı plastik türlerinden gıdaya geçebilen ve insanların maruz kaldıkları çeşitli kimyasal maddeleri tanıtmak ve oluşturdukları sağlık risklerine değinmektir. Derlemede plastik türleri, ülkemizde gıda ambalajlarıyla ilgili mevzuat olan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği nde yapılan 13 başlıklı sınıflandırmaya göre ele alınmış, bu plastik türlerinin bir kısmını kolayca tanımaya yarayan plastik geri dönüşüm sembolleri de yanı sıra sunulmuştur. Plastiğin üretim aşamasında yapısına katılan ve sağlık riski oluşturabilen kimyasallar da ilgili plastik türü başlığının altında incelenmiştir. Plastik gıda ambalajlarında/kaplarında yer alabilen ve sağlık için risk oluşturabilen başlıca maddeler; stiren, 1,3-butadien, melamin, formaldehit, akrilamid, di-2-etilhekzil ftalat, di-2-etilhekzil adipat, vinil klorür, nonilfenol ve bisfenol A dır. Bu kimyasalların endokrin bozucu, kanserojen ve/veya gelişim bozukluklarına yol açıcı etkileri olabilmektedir. Bu zararlı maddelerin gıdaya geçişi, plastiğin ve gıdanın kimyasal özelliğine, paketleme, işleme ve depolama sıcaklığına, UV ışınıyla temasa ve saklama süresine göre değişebilmektedir. Yağlı ve asitli gıdalarla temas, gıdanın plastik kapta ısıtılması ya da plastik bardağa sıcak içecek konması, eski, çizilmiş plastiklerin kullanımı ve bazı deterjanlar, geçiş riskini arttırmaktadır. Gıda saklama ya da tüketme amacıyla plastik kapların ve ambalajların kullanımından olabildiğince kaçınılmalı, zorunlu hallerde de sağlığa daha az zararı olanlar tercih edilmelidir. SUMMARY Plastics have are widely used in daily life. One of their uses is for food packaging and food containers. The aim of this review is to introduce different types of chemicals that can leach from food packaging plastics into foods and cause human exposure and to describe their effects on health. The types of plastics were reviewed under the 13 headings in Turkish Codex Alimentarius and plastics recycling symbols were provided to enable the recognition of the type of plastic when applicable. Chemicals used during the production and that can cause health risks are investigated under the heading of the relevant type of plastic. The most important chemicals from plastic food packaging that can cause toxicity are styrene, 1,3-butadiene, melamine, formaldehyde, acrylamide, di-2-ethylhexyl phthalate, di-2-ethylhexyl adipate, vinyl chloride and bisphenol A. These chemicals have endocrine disrupting, carcinogenic and/or development disrupting effects. These chemicals may leach into foods depending on the chemical properties of the plastic or food, temperature during packaging, processing and storage, exposure to UV and duration of storage. Contact with fatty/oily or acidic foods, heating of the food inside the container, or drinking hot drinks from plastic cups, use of old and scratched plastics and some detergents increase the risk of leaching. The use of plastic containers and packaging for food and beverages should be avoided whenever possible and when necessary, less harmful types of plastic should be preferred. Raika Durusoy Ali Osman Karababa Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD, İzmir. Anahtar Kelimeler: Plastik, Gıda Ambalajlama, Risk, Stiren, 1,3-Butadien, Bisfenol A, Ftalat, Melamin, Formaldehit, Vinil Klorür Key Words: Plastics, Food Packaging, Risk, Styrene, 1,3- Butadiene, Bisphenol A, Phthalate, Melamine, Formaldehyde, Vinyl Chloride Sorumlu yazar/ Corresponding author: Raika Durusoy Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD, İzmir, Türkiye. GİRİŞ Plastikler, giderek artan kullanım alanlarıyla günlük yaşantımızda büyük bir yer kaplamaktadır yılında dünyada toplam plastik üretiminin 300 milyon tonu aşacağı öngörülmektedir (1). Plastik sözcüğünün kökeni, Yunanca da döküm yapmaya uygun anlamına gelen plastikos ve dökülmüş anlamına gelen plastos tur. Üretim esnasında şekil verilebilme özelliği nedeniyle bu isim verilmiştir (2). Plastikler karbonun; hidrojen, oksijen, azot, klorür, kükürt ve diğer organik ya da inorganik elementler ile oluşturduğu monomer adı verilen, basit yapıdaki moleküllü gruplardaki bağın koparılarak, polimer adı verilen uzun ve zincirli bir yapıya dönüştürülmesi ile elde edilen malzemelerdir. Örneğin etilen bir monomerdir. Bu monomerden oluşturulan polimer de polietilendir. Monomerler doğal bileşikler olabildiği gibi yapay da olabilirler. Plastikler farklı şekillerde sınıflandırılabilmektedir (3). 1 Kimyasal yapısına göre: Plastiğin omurgasını oluşturan moleküler birimlere ve yan zincirlere dayalıdır. Örneğin akrilikler, polyesterler, silikonlar, poliüretanlar ve halojenlenmiş plastikler gibi. 2 Sentezde kullanılan kimyasal işleme göre: Yoğunlaşma polimerizasyonu, katılma polimerizasyonu, çapraz bağlama olarak ayrılmaktadırlar. 3 Üretim ya da ürün tasarımıyla ilgili niteliklerine göre: Termoplastik ve ısılsertleşen, elastomer, yapısal, biyolojik olarak parçalanabilen gibi gruplara sınıflandırılmaktadırlar. Örneğin termoplastikler, yeterli sıcaklık uygulandığında 87

2 yumuşayıp eriyenlerdir: polietilen, polistiren, PVC, politetrafluoroetilen gibi. Isılsertleşen (thermosetting) polimerler ise sadece bir kez eriyip şekil alabilirler, bir kez katılaştıktan sonra katı kalırlar. 4 Fiziksel özelliklerine göre: İletken/yalıtkan, üstün optik özellikleri olanlar, gibi sınıflandırmalar bulunmaktadır (4). Polimerler ayrıca doğal olup olmamalarına, zincirlerinin şekline, kimyasal ve mekanik bazı özelliklerine göre de sınıflandırılmaktadır (5). Bu derlemede, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan ve üzerinde farklı tarihlerde değişiklikler yapılan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ndeki sınıflandırma kullanılmıştır (6). Plastik gıda ambalajları ve kapları pratik, hafif, kırılmaz ve görece ucuz olmaları nedeniyle gıda ve içecek saklama amacıyla çok yaygın kullanıma sahiptir. Saf plastikler suda çözünmedikleri ve kimyasal olarak görece inert oldukları için düşük toksisiteye sahiptir ve mekanik hasar veya obstrüksiyon hariç herhangi bir zarar vermeden/hastalanmaya yol açmadan sindirim sisteminden geçip gideceklerdir. Ancak plastikler genelde, kullanım alanlarına yönelik özellikler kazanabilmeleri için üretim sürecinde eklenen kimyasallar nedeniyle çok çeşitli toksik katkı maddeleri içerirler. Veya tamamlanmış plastik son ürününün kendisi toksik olmayabileceği halde, üretiminde kullanılan monomerler toksik olabilir ve ürünün içinde bir miktar monomer kalmış olabilir. Plastiklerin gıda saklamada kullanımı esnasında monomerleri ve toksik katkı maddeler gıdalara ve içeceklere geçerek sağlık riskleri oluşturabilmektedir. Bu çalışmanın amacı, gıda ambalajında ve saklamada kullanılan plastikleri, oluşturabilecekleri sağlık risklerini tanıtmak ve korunmada dikkat edilecek noktalara, kaçınılması gereken plastik türlerine dikkat çekmektir. YÖNTEM Bu derlemede plastiklerin tarihçesine kısaca değinildikten sonra ülkemizde plastik gıda amabalajlarıyla ilgili geçerli mevzuat olan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği nin önemli maddeleri üzerinde durulacak, plastik türleri kodeksteski sınıflandırmaya göre incelenecek ve yapılarında bulunabilen zararlı kimyasal maddeler belirtilip bunlarla ilgili yapılmış araştırmaların sonuçları özetlenecektir. Son olarak da bu zararlı kimyasalların gıdaya geçişini arttıran durumlara değinilmesinin ardından korunmada dikkat edilecek noktalar vurgulanacaktır. Ambalajda kullanılmış olan plastik türlerinin ayırt edilebilmesi için başlıkta ilgili türün kısaltması ve eğer varsa geri dönüşüm kodu da belirtilmiştir. Plastiklerin sağlığa etkileriyle ilgili literatür taranmıştır. Bulunan makalelerin sonuçlarına, yapısında literatürde bahsi geçen maddeyi bulunduran plastik grubunda değinilmiştir. Plastiğin yapısında bulunup olası toksik etkileri incelenen kimyasal maddelerin isimleri kalın yazılmıştır. Dünya Sağlık Örgütü nün Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (International Agency for Research on Cancer-IARC) tarafından kanser yapıcı etkileri açısından değerlendirmesi yapılmış olan kimyasalların değerlendirme sonuçları, Tablo 1 de gösterilen gruplandırmaya göre ifade edilmiştir. Tarihçe Polimerik malzemeler, doğaları tam olarak bilinmeden çok eski zamanlardan beri kullanılmaktadır lerde Kristof Kolomb, Haiti yerlilerinin bir ağaçtan elde ettikleri malzemeden yaptıkları toplarla oynadıklarını görmüştü. Bu malzeme doğal kauçuktur ve Charles Goodyear ın buna kükürt eklenmesinin özelliklerini çok geliştirdiğini keşfetmesiyle önemli bir ürün haline gelmiştir (4). Doğal kauçuk üretiminde çalışan Alexander Parkes, selüloz nitrat üzerinde çalışarak Parkesine adını verdiği ve plastiklerin öncülü/atası olarak anılan maddenin 1861 de patentini almıştır (8). Bilardo toplarında kullanılan fildişi artık pek bulunamayan bir malzeme olduğu için yerine konacak yapay fildişi arayışıyla açılan bir yarışmaya katılan John Wesley Hyatt, Parkes gibi selüloz nitrat üzerinde çalışarak selüloid i bulmuş ve 1870 te patentini almıştır. Aynı yıl kurulan bir takma diş fabrikası bu malzemeyi ilk olarak üretmeye başlamıştır. Gerçek anlamda ilk sentetik polimer 1900 lerin başında fenol ve formaldehitle reçine oluşturarak hazırlanan Baekeland ın bakalitidir. Bakalit, nerdeyse yarım yüzyıl boyunca plastik alanının hakimi olmuştur ve plastik çağını açmıştır lerde Staudinger polimerlerin moleküler yapısını açıklığa kavuşturulabilmiştir de Carother, lineer polyester ve bugün naylon olarak bilinen poliamidleri geliştirmiştir lerde Ziegler ve Natta polipropilen, yüksek dansiteli lineer polietilen ve diğer bazı polimerleri geliştirmişlerdir (4). 88

3 Tablo 1: DSÖ IARC ın insanlarda kanser yapıcı etkisini değerlendirdiği maddeleri sınıflandırmada kullandığı kategoriler (7) Değerlendirme sonucu Grup 1 Grup 2A Grup 2B Grup 3 Grup 4 Açıklama Madde insanlarda kanserojendir Madde muhtemelen insanlarda kanserojendir (insanlarda sınırlı kanıt, deney hayvanlarında yeterli kanıt) Madde bir ihtimal insanlarda kanserojendir (insanlarda sınırlı kanıt, deney hayvanlarında tam yeterli olmayan kanıt) Madde insanlarda kanserojenlik açısından sınıflandırılamamaktadır Madde muhtemelen insanlarda kanserojen değildir İlgili mevzuat: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği nin dokuzuncu bölümü, Ambalajlama ve Etiketleme-İşaretleme ile ilgilidir. Madde 19 a göre gıda ambalaj materyali olarak üretilmemiş veya yeniden işlenmiş plastikler, gıda ambalaj materyali olarak kullanılamazlar. Gıda maddelerinin ambalajında kullanılan plastik materyallerin teknik özellikleri yönetmeliğin sayılı eklerinde verilmiştir. Madde 20 ye göre ambalaj materyali üzerinde plastik materyalin kimyasal adlarının baş harfleri belirtilmelidir (6). Yönetmelikle yapılan ambalaj materyali düzenlemeleri incelendiğinde, kâğıt esaslı ambalaj materyalleriyle ilgili maddenin sadece 81 sözcük, metal materyallerle ilgili maddenin 158, cam materyallerle ilgili maddenin 193 sözcükten oluştuğu, son kategori olan plastik materyallerle ilgili maddenin ise 385 sözcük ve toplam 47 sayfa uzunluğunda 14 ekten oluştuğu dikkati çekmektedir. Yönetmeliğin plastik malzemelerle ilgili olan 24. maddesine göre çevresel maruz kalımla ilişkili olabilecek bazı konular şu şekilde belirtilmiştir: Yapılarda kalabilecek monomer miktarlarının eklerde belirtilen teknik özelliklere uygun olması gerekmektedir. Gıda maddeleriyle temasta bulunacak plastiklere üretim sırasında katılan; plastifiyanyumuşatıcı, antioksidan- oksidasyondan koruyucu, stabilizan-dayanıklılık sağlayıcı, emülgatörhomojenleştirici, librifiyan-parlatıcı, boya katalizörhızlandırıcı gibi katkı maddelerin miktarı, gıda maddesinin kalitesini değiştirmeyecek ve toksik bir etki yapmasına neden olmayacak düzeyde olmalıdır. Yiyecek ve içeceklerin ambalajı olarak kullanılan plastikler bir kez kullanılabilirler. Gıda maddeleri ile temas edecek plastiklerde kullanılacak boyar maddeler, gıda maddelerinde hiç bir geçirgenlik vermemeli ve toksik madde içermemelidir. Yönetmeliğin ilk yayınlandığı 1997 yılında sınır değeri belirtilmiş olan ve özellikle plastiklerde kullanılan boyar maddelere bağlı yedi ağır metalin üçünün sınır değerleri, 2009 yılında yapılan değişiklikle yükseltilmiştir: Arsenik % g dan 0.01 g a Krom % g dan 0.1 g a Antimon % g dan 0.05 g a Sınır değerlerin gerçekten bilimsel verilere dayanarak mı yükseltildiği, yoksa endüstrinin kaygılarına hitaben mi yapıldığı bilinmemektedir. Bu ağır metallerin zararının sanıldığı kadar çok olmadığına, maruziyet düzeyinin arttırılabileceğine dair bir yayına rastlanmamıştır. Plastiklerin yapısına giren kimyasal maddeler, gıda benzeri çözücülerle 60 ppm, veya gıda ve benzeri çözücülerin temas ettiği yüzeylerde 10 mg/dm 2 den daha fazla çözünürlük vermemelidir. Geçme ve ekstraksiyon çalışmaları kendi kategorilerindeki gıdalarla 10 gün süreyle ve normal koşullardaki en yüksek sıcaklığın üzerindeki bir sıcaklıkta yapılmalıdır. Farklı plastik türleri, yapılarında bulunabilen zararlı maddeler ve sağlığa olası etkileri Gıda ambalajı mevzuatı ile uyumlu olması amacıyla plastik türlerinin sınıflandırmasında, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği nin farklı plastik türleriyle ilgili teknik özellikleri sunduğu Ek daki sınıflandırma kullanılmıştır. Yönetmeliğin eklerinde her grup plastik için ilkel madde olarak kullanılabilecek olan monomerler, yardımcı maddeler ve sınırları (stabilizanlar, emülsifiyanlar, fabrikasyon yardımcı maddeleri ve dolgular, inhibitörler, katalizör kalıntıları, ), ekstrakte edilebilme koşulları (örneğin distile su ile 6 saat reflux ısısında ekstre edildiği zaman ağırlıkça %0.15'den fazla toplam ekstraktif vermemelidir ) belirtilmektedir. Yönetmelikte ayrıca her plastik türünün ambalaj maddesi olarak kullanılabileceği gıdalar belirtilmiştir ve bunlar Tablo 2 de özetlenmektedir. 89

4 Su ve meyve suları Kuru ve katı gıdalar Süt ürünleri Et, balık Sebze, meyve Süt Şeker ve şekerli gıda maddeleri Yağ ve yağlı gıda maddeleri Sirke ve sirkeli gıda maddeleri Alkollü maddeler Doğal ve yapay sodalar, alkolsüz aromalı içecekler Tuzlu, baharatlı gıda maddeleri Asitli gıda maddeleri TAF Preventive Medicine Bulletin, 2011: 10(1) Tablo 2: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği nin eklerinde yer alan plastik esaslı gıda ambalajı türleri ve temasta bulunabilecekleri gıda maddeleri. Plastik türü ve kodeks ek no. 23. Alçak ve yüksek dansite polietilen * Polistiren ve stirenbutadien kauçukları ** 25. Polipropilen * 26. Akrilonitril-butadien-stiren polimerleri Melamin formaldehit-üre formaldehit dökümler Doymamış polyester reçineleri *** 29. Asetal reçineler Poliviniliden klorür reçineleri *** 31. Reçinesel ve polimerik kaplamalar Polietilen ftalat polimerleri **** Polikarbonatlar Poliamitler ***** *Üzerinde karton, teneke, vb. gibi hava, gaz ve ışık geçirgenliğini önleyen bir koruyucu bulunmak koşuluyla **Kalıntı stiren monomer sınırı yağsız gıdalarda ağırlıkça %0,1 iken yağlı gıdalarda %0,5 tir. ***Stiren monomer kullanılmamak koşuluyla ****% 50'den az alkol içeren içkiler *****ph 3.5'un altındaki asitli gıdalar için aside dayanıklı diğer malzemelerle kaplanarak veya koeksrude edilerek kullanılmalıdır Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndan izin almadan Ek 33 te yer alan polivinil klorürlerin gıda ambalajında kullanılması yasaktır bu nedenle tabloda yer verilmemiştir. Ek 23. Alçak ve yüksek dansite polietilen (LDPE, HDPE) LDPE ve HDPE en yaygın kullanılan gıda ambalaj malzemeleri arasında yer almaktadır. Hem film tabakası, hem de kap şeklinde kullanılmaktadırlar. Örneğin günlük ya da uzun ömürlü süt kutularının iç yüzeyi bunlarla kaplanmaktadır. Gıda ambalajı olarak kullanıldığında termal degradasyonu, film tabakanın yapışmasını önlemek ve sürtünmeyi azaltmak için yapısına çeşitli kimyasal maddeler eklenmektedir. Food and Drug Administration (FDA), karboksil modifiye, 90

5 klorlanmış ve florlanmış polietilenleri güvenli gıda temas yüzeyi olarak sınıflandırmaktadır (9). Türk Gıda Kodeksi'nde Ek 23 içinde belirtilen polietilen katkı maddesi olarak kullanılabilecek kimyasallar listesinde yer almadığı halde literatürde nonilfenolün HDPE'nin yapısında bulunduğu belirtilmektedir. Nonilfenol, trinonilfenil fosfitin (TNPP) parçalanması ile ortaya çıkmakta olup HDPE şişelerden süte geçtiği anlaşılmaktadır. Nonilfenol östrojenik özellikler göstermektedir (10-13). Ek 24. Stirenin polimerizasyonu ile elde edilen polistiren ve stirenbutadien kauçukları (PS) Yönetmeliğe göre kalıntı stiren monomer miktarı yağsız gıdalarda ağırlıkça %0,1 i, yağlı gıdalarda ise %0,5 i aşmamalıdır ve stiren polimerleri alkollü gıdalarla temasta kullanılamazlar. Polistiren ısıtıldığında da gıdaya stiren geçirebilir. Stiren, olası endokrin bozucu ve kanserojendir. Farelerde hepatotoksik ve pnömotoksik etkileri saptanmış ve akciğer kanserine yol açtığı belirlenmiştir. Genotoksik olduğuna dair bulgular vardır: DNA ya ve hemoglobine eklentiler yaptığı, kromozom aberasyonu sıklığında artışa yol açtığı belirlenmiştir (14-15). IARC stireni grup 2B, metaboliti stiren oksiti ise 2A kanserojen olarak sınıflandırmıştır (16-17). Polistirenin yapısında bulunan ve toksik etkileri bilinen başka bir kimyasal madde 1,3 butadien dir. İnsanlar için kanserojen olduğu saptanmıştır: işçilerde lösemiye (KLL, KML), genel olarak da lenfomaya (NHL) yol açabilmektedir. 1,3 butadienin en yaygın kullanımı oto lastiği ve lastik ürünleri için stirenbutadien kauçuk üretimidir. En yüksek düzeyde maruz kalım, mesleki yolla olmaktadır. Çok yaygın bir çevre kirleticidir. Genelde egzos gazı ve sigara dumanı kökenli olarak ortam havasında bulunmaktadır (18). Ek 25. Polipropilen (PP) Sıkıştırılabilen şişelerde (ketçap, mayonez gibi), geri dönüştürülebilen gıda ambalajlarında, yoğurt ve margarin kutularında kullanılır. Genel olarak güvenli bir plastik türüdür ve genelde geri dönüştürülür (19). Ek 26. Akrilonitril-butadien-stiren polimerleri (ABS) ABS polimerleri alkollü içkilerle temasta kullanılamazlar. Yapısında bulunabilen polivinil alkol (PVA), Ek-24, 28, 30, 31 te belirtilen plastik türlerinde de bulunabilmektedir. Oral toksisitesi üzerine yapılmış bir derlemeye göre akut toksisitesi çok düşüktür ve LD g/kg dır. Ağız yoluyla alınan PVA nın gastrointestinal kanaldan emilimi kötüdür ve vücutta birikmez. Mutajen veya klastojen değildir. Sıçanlarda oral PVA nın gözlemlenmeyenyan-etki seviyeleri (NOAEL), denenen en yüksek doz olan 5000 mg/kg dır. Farmasötik ve diyet destek ürünlerinin ambalajında kaplama olarak kullanımının güvenli olduğu sonucuna varılmıştır (20). Ek 27. Melamin formaldehit-üre formaldehit dökümler Melamin, IARC a göre grup 3 kanserojendir. Hayvan çalışmalarında kanserojen olduğuna dair yeterli kanıt vardır, mesane kanserine yol açtığı gösterilmiştir, ancak insanda kanıtlar yetersizdir (21). Melamin ayrıca nefrotoksiktir. Çin de çocuklarda böbrek taşı ve akut böbrek hasarı salgınına yol açmıştır. DSÖ raporuna göre bu salgından çocuk etkilenmiş ve 6 ölüm gerçekleşmiştir (22-23). Formaldehit Ek 27 nin yanı sıra Ek 24, 29 ve 31 de belirtilen plastik türlerinin yapısında da bulunabilmektedir. IARC a göre Grup 1 kanserojendir: işçilerde nazofarinks kanserlerine, ayrıca özellikle myeloid olmak üzere lösemiye yol açtığına dair kanıtlar bulunmaktadır (24). Formaldehitle ilgili olarak Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği nde dikkat çeken bir değişiklik, 1997 yılında Madde 21b ye göre gıda maddeleri ile doğrudan temas edecek kağıt ve kartonların formaldehit içermemesi gerekirken 2008 de yapılan değişiklikle Madde 19b de aynı malzemelerde formaldehit düzeyinin 15 mg/kg ı geçmemesi gerektiği belirtilmektedir den 2008 e kadar gelinen süreçte formaldehit in toksikolojik etkileriyle ilgili literatür bilgilerinde artış olmasına karşın ilgili standartta gerileme dikkat çekicidir. Ek 28. Doymamış polyester reçineleri Yapısında bulunabilen polivinil alkolün toksisitesi düşük bulunmuştur (bkz. Ek 26 başlığı). Akrilik asit, kanserojenlik açısından IARC tarafından değerlendirmeye alınmış ancak yeterli veri olmadığı için sınıflandırılamamıştır (25). Yine yapısında bulunan bisfenollerin olumsuz sağlık etkileri 91

6 bulunmakta olup Ek 34 başlığı altında ayrıntılı incelenmiştir. Ek 29. Yiyecek maddeleriyle temasta kullanılan asetal reçineler Kullanım alanı en dar olan plastik türüdür (Tablo 1). Deneysel çalışmalarda, diş hekimliği alanında da kullanılan asetal reçinelerin sitotoksik etkilerinin bulunduğu saptanmıştır (26). Ek 30. Gıda maddeleriyle temasta kullanılan poliviniliden klorür reçineleri Yapısında metakrilamid bulunabilmektedir. Akrilamid, reaktif bir moleküldür. Epidemiyolojik araştırmalarda nörotoksik özelliklerinin olduğu saptanmıştır. Hayvan çalışmalarında üreme sistemine toksik, genotoksik/klastojen ve kanserojen olduğu gösterilmiştir. Bu nedenle IARC tarafından Grup 2A kanserojen olarak sınıflandırılmıştır (27). Ağız yoluyla alınan akrilamidin endometriyum ve over kanserleri açısından risk artışına yol açtığı (28), böbrek, mesane ve kalın barsak kanserleri açısından ise risk artışına yol açmadığı belirlenmiştir (29). Ek 31. Reçinesel ve polimerik kaplamalar Yapısında Ek 30 başlığı altında değinilen akrilamid ve Ek 32 kapsamında incelenen di-2- etilhekzil ftalat bulunabilmektedir. Ek 32. Polietilen ftalat polimerleri (PET, PETE) Günümüzde çok yaygın olarak kullanılan pet şişelerin adı, bu plastik türünün kısaltmasından gelmektedir. Günlük kullanım koşullarında polietilen tereftalat (PET) şişelerden, ftalat ve antimon gibi endokrin bozucu maddeleri içinde bulunan sıvılara geçebildiği yakın zamanda bildirilmiştir (30). Geçiş riski, ortam sıcaklığının artışı ve saklama süresinin uzamasıyla artmaktadır. Ftalat, endokrin bozucular arasında yer almaktadır. Adipoziteye ve insülin direncinde artışa, in utero ve laktasyonel maruziyet sonucu erkek bebeklerde anogenital mesafede azalmaya, seks hormonu düzeylerinde düşüklüğe yol açtığı ve hayvan çalışmalarında erkek üreme sistemine etkilerinin olduğu belirlenmiştir. Prenatal maruziyet sonucu erkek nörolojik gelişimde bozulma meydana gelebilmektedir (30-31). PVC kaynaklı ftalatların 92 astım ve allerji gelişiminde rol oynadığına dair bulgular vardır (32). Plastik endüstrisi ise ftalatları PET şişelerle ilişkilendirmemeye çalışmaktadır. Di-2-etilhekzil ftalat (DEHP), esnek vinil ürünlerde plastifiyan olarak en yaygın kullanılan maddedir ve dünyadaki tüm ftalat üretiminin %65 ini oluşturmaktadır. Plastikler ağırlıkça %40'a varan oranlarda DEHP içerebilirler (33-34). Kanserojen etkiler açısından Grup 3 olarak sınıflandırılmıştır. Endokrin bozucu olarak erkek bebeklerde cinsel gelişime zarar verebilmektedir. Avrupa Birliği ve ABD, DEHP nin kullanımını yasaklamıştır (31, 35). Bununla beraber bu kuralların geçerli olmadığı ülkelerden yapılan ithalat ve ülkemizdeki üretim sonucu toplumsal maruziyet söz konusudur. O nedenle belirtilen sağlık riskleri ülkemiz için geçerlidir. Ek 33. Polivinil klorürler (V, PVC) Polivinil klorürlerin gıda ambalajında kullanılması, bunların yapılarının Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca kabulüne bağlıdır. Polivinil klorür imalatçıları diğer imalatçıların Bakanlığa vermeye zorunlu oldukları belgeleri Bakanlığa vermek ve bu hususta Bakanlıkça istenen bilgileri temin etmek zorundadır. Bakanlıktan izin almadan polivinil klorürlerin gıda ambalajında kullanılması yasaktır (6). Dolayısıyla mevzuata göre ambalajlı satılan gıda ürünlerinde PVC nin bulunmaması beklenir. Streç film sadece ambalaj malzemesi olarak satıldığı için kodeks kapsamına girmemektedir. Ancak gündelik yaşamda oldukça sık kullanılan streç filmin yapısında PVC bulunmaktadır. Streç filmin bilinçsiz kullanımı, PVC'nin içerdiği zararlı kimyasalların gıda maddelerine geçişinin olası olduğunu ve yaygın toplumsal maruziyetin beklenebileceğini göstermektedir. PVC polimeri gibi kolay kırılabilen plastiklere, onların gıda ambalajlarında, oyuncaklarda, diş kaşıyıcılarında, borularda, duş perdelerinde kullanılabilmesi için polimerin esnekliğini ve dayanıklılığını arttırmak amacıyla yüksek miktarlarda plastifiyanlar (yumuşatıcılar) eklenmektedir. Bazı PVC ürünlerinde kullanılan plastifiyan katkı maddelerinin oranı %30 değerine kadar çıkabilmektedir. Başlıca akışkanlaştırıcılardan biri olan ftalat bazlı katkı maddeleri, düşük molekül ağırlığı ve yüksek uçuculuğu sebebiyle, zaman içinde plastik malzemenin yüzeyine doğru ilerlemekte ve malzemenin yüzeyinden çevreye salınımı da

7 başlamaktadır. Moleküllerin bu hareketlerinin sonucu olarak, plastik ürünün içeriğindeki ftalat ve benzeri katkı maddelerinin oranı azalmakta ve PVC polimeri esnekliğini ve dayanıklılığını kaybetmektedir. Aynı zamanda, katkı maddelerinin yüzeye taşındığı plastiklerle etkileşimde olan gıdalara geçen kimyasallar gıdanın insan tarafından tüketilmesiyle olası sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. İnsanlar için sağlık tehlikesi yaratan ftalat akışkanlaştırıcılarının özellikle oyuncak ve çocuk ürünlerinde kullanılması bazı ülkelerde yasaklanmıştır (36). Ftalatların etkilerine Ek 32 başlığında değinilmiştir. Streç filmin yapısında bulunan Di-2-etilhekzil adipat (DEHA) (kodekste değinilmemiştir), bir plastifiyan olarak kullanılmakta ve gıda, su, hava ve diğer tüketici ürünlerinden her gün maruziyete yol açmaktadır. Endokrin bozucu bir kimyasal olan DEHA, temas ettiği yağlı gıdalara geçebilir ya da ısıtıldığında gıdaya geçebilir. Karaciğer, böbrek, dalak, kemik oluşumu ve vücut ağırlığı üzerine olumsuz etkileri olduğu bildirilmiş ve Environmental Protection Agency (EPA) tarafından karaciğeri etkileyen olası bir kanserojen olduğu açıklanmıştır (19, 37). IARC, PVC üretiminde kullanılan vinil klorürün insanlar için bilinen bir kanserojen olduğunu belirtmiştir. Vinil klorür, insanlar için kanserojendir. İşçilerde karaciğer anjiyosarkomuna yol açtığı, siroz ve hepatoselüler kanser riskinde artışla ilişkili olduğu gösterilmiştir. Bağ dokusu ve yumuşak doku malin tümörlerine yol açtığına dair kuşkular bulunmaktadır (38). Vinil klorür en çok PVC üretiminde kullanılır. PVC, zehirli plastik olarak bilinmektedir. En az geri dönüştürülebilen plastik türüdür. epoksi reçinelerinin bileşeni, gıda ve içecek kaplarının iç kaplaması, biberonlar, oyuncaklar hatta kozmetik ve gıdalarda dahi antioksidan olarak kullanılmıştır ya da kullanılmaktadır (31, 39-40). BPA, günümüzde dünyada kullanım hacmi en yüksek olan kimyasallardandır. CDC nin yaptığı bir taramada 2500 kişiden %93 ünün idrarında BPA saptanmıştır (41). En yüksek düzey 6-12 yaş grubundadır. Gebelerin kanında, amniyon sıvısında, umblikal kord kanı, plasenta, yenidoğan kanı ve anne sütünde de BPA saptanmıştır. Hepsinde deney hayvanlarında zarara yol açtığı düzeylerde belirlenmiştir (39). BPA nın sağlığa etkileri üzerine yapılan çalışmalarda BPA nın prostat kanser hücrelerini uyardığı, fare ve insanlardaki erken aşamadaki meme kanserine benzeyen meme dokusu değişiklikleri oluşturduğunu, farelerde beyin, erkek ve kadın üreme sistemi gelişimine etkilerinin olduğu, perinatal maruziyetin ardından vücut ağırlığında artışa yol açtığı, adiposit diferansiyasyonu, lipid birikimi, glukoz transportu ve adiponektin salınımına yol açtığı, laboratuvar hayvanlarında diabetes mellitus, erken puberte, nörolojik sorunlarla ilişkili olduğu saptanmıştır. BPA konusunda yapılan 163 kamu finansmanlı araştırmanın %92 si düşük düzeyde BPA ya maruz kalındığında bile önemli gelişimsel, reprodüktif ya da immün etkiler saptadığı halde endüstri finansmanlı 13 araştırmanın hiçbirinde olumsuz bir etki etki saptanmamıştır. Hayvan araştırmalarında EPA nın güvenli olarak bildirdiği düzeyin yüzlerce kat altındaki dozlarda olumsuz etkiler saptanmıştır (19, 31, 39, 41-42). FDA, BPA nın olası kanserojen etkilerini araştırmak için 30 milyon dolarlık bir bütçe ayırmıştır (43). Ek 35. Poliamitler Ek 34. Polikarbonatlar (PC) Geri dönüşüm kodu 7 (diğer) olan plastiklerin çoğunluğu, polikarbonat plastiklerdir. Ülkemizde ambalajlanmış su satışının artması ve geleneksel cam damacanalardan taşıma kolaylığı nedeniyle polikarbonat damacanaların kullanımına geçilmesi nedeniyle Bisfenol A gündeme gelmiştir. Bisfenol A (BPA), kodekse göre ayrıca Ek-28 ve Ek-35 de gruplanan plastiklerin yapısında da bulunabilmektedir. Bisfenol A, ilk olarak 1891 de sentezlenmiş ve 1930 larda yapay östrojen bileşiği olarak kullanılmıştır lerde BPA plastik sanayisinde kullanılmaya başlamıştır. Polikarbonat plastiğin yapıtaşıdır. Ayrıca bazı diş materyallerinin Naylon olarak da bilinen poliamit, gıda maddelerinin vakumlu ortamda saklanmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Yapısında BPA bulunabilmektedir ve BPA'nın etkilerine Ek 34 başlığı altında değinilmiştir. Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Ek-36 A ve B de plastiklerde kullanılacak boyar maddelerle ilgili teknik özellikler belirtilmiştir. Bu boya maddelerinin, plastiklerin gıda ambalajı olarak kullanılması nedeniyle gıdaya geçme riski bulunmaktadır ancak farklı bir konu başlığı olduğu için bu yazı içinde ele alınmamıştır. 93

8 Tablo 3: Derlemede incelenen plastik türleri (tanımada kolaylık sağlamak amacıyla kısaltmaları ve geri dönüşüm kodları), içlerindeki toksik maddeler ve olası sağlık etkileri Plastik türü (kısaltması ve varsa geri dönüşüm üçgen simgesi içindeki numarası) Polietilen tereftalat (PET) (1) Yüksek dansiteli polietilen (HDPE) (2) Polivinil klorür (PVC) (3) Düşük dansiteli polietilen (LDPE) (4) Polipropilen (PP) (5) Polistiren (PS) (6) Polikarbonat (PC) (7) Melamin ve üre formaldehit dökümler Reçinesel/polimerik kaplamalar Poliamitler (PA) (Naylon) Gıdaya geçişi arttıran durumlar Plastik gıda ambalajlarından gıdaya geçebilecek olan kimyasallar, başlangıçtaki polimerizasyon basamağında kullanılan, monomer ya da katalizör gibi başlangıç maddeleri olabileceği gibi, üretim esnasında malzemeye bazı özellikler kazandırabilmek için eklenen katkı maddeleri de olabilir (malzemeyi yumuşatmak için eklenen plastifiyanlar gibi). Başlangıç maddeleri, malzemenin oluşumu sırasında polimerleşmenin tam gerçekleşmemesi sonucu veya zamanla malzemenin bozulması nedeniyle gıdaya geçebilir. Ayrıca başlangıç ya da katkı maddeleri, saf olmayabilirler ve istemdışı eklenen maddeler ( nonintentionally added substances - NIAS) ve kompleks polimerleşme tepkimesinin bazı yan ürünlerini içerebilirler. Bu yan ürünlere örnek olarak oligomerler (örneğin polistiren içerisinde stiren trimeri) veya katkı maddesi olan trinonilfenil fosfitin (TNPP) yıkım ürünü olan nonilfenol verilebilir. NIAS ların bir kısmı idantifiye edilemeyebilir (44). Ambalaj veya gıda kabından kimyasalların gıdaya geçişi; plastiğin ve gıdanın kimyasal özelliklerine, ürünün paketlenmesi, ısıl muamelesi ve depolanması esnasındaki sıcaklığa, UV ışınına maruz kalışına ve saklama süresine göre değişebilmektedir (44). Yağlı ve asitli gıdalarla temas, gıdanın plastik kapta ısıtılması ya da plastik bardağa sıcak içecek konması, eski, çizilmiş plastiklerin kullanımı ve bazı deterjanlar, geçiş riskini arttırmaktadır (19). İçindeki toksik madde(ler) ve olası sağlık etkileri - Ftalatlar (endokrin bozucu) - Nonilfenol (endokrin bozucu) - Nonilfenol (endokrin bozucu) - Vinil klorür (kesin kanserojen) - DEHA (endokrin bozucu, olası kanserojen) - Ftalatlar (endokrin bozucu) - Nonilfenol (endokrin bozucu) - Nonilfenol (endokrin bozucu) - Stiren (kanserojen ve olası endokrin bozucu) - 1,3 butadien (kanserojen) - Nonilfenol (endokrin bozucu) - Bisfenol A (BPA) (endokrin bozucu) - Formaldehit (kanserojen) - Melamin (nefrotoksik) - DEHP (hormon bozucu) - Akrilamid (nörotoksik, genotoksik, olası kanserojen) - Bisfenol A (BPA) (hormon bozucu) Sonuç ve öneriler Yapılan araştırmalar, birçok plastik türünde insan sağlığını olumsuz etkileyebilecek özellikler bulunduğunu göstermektedir. Bu etkiler, özellikle gelişim bozuklukları, endokrin sistem bozukluları, kanserler başlıkları altında toplanmaktadır. Ekosistemdeki doğal döngüler içinde yeri olmayan bu kimyasalların yaşamımızda olabildiğince az kullanımı için gerekli koşulların yaratılması, çevre ve insan sağlığı açısından bir zorunluluk olarak görülmektedir. Ayrıca araştırmalar sonucunda sayıları az olmakla beraber olumsuz etkileri hakkında henüz yeterli kanıt elde edilmemiş plastikler bulunmaktadır. Bu saptama, söz konusu plastiklerin güvenli olduğunu net olarak göstermemektedir. Yukarıdaki veriler ışığında söz konusu plastiklerin de sonraki araştırmalarda zararlı etkilerinin bulunabileceği varsayılarak ve ihtiyat ilkesini göz önünde tutarak onları da gündelik yaşamda daha az kullanmaya çalışmak gereklidir. Bu sonuçlar göz önüne alındığında aşağıdaki önerilerde bulunulabilir: Sağlıklı bir çevrede yaşayabilmek için plastiklerin günlük kullanımının olabildiğince azaltılması Politikacıların plastiklerin kullanımını azaltma yönünde mevzuat oluşturmaya zorlanması Gıda üreticilerinin gıdaların plastik ambalajda piyasaya sunumunu ve sonuçta plastiklerin olumsuz sağlık etkilerine maruz kalma riskini azaltabilmek için tüketicinin satın alma tercihini kullanması 94

9 Evlerde gıda saklama amacıyla olabildiğince cam kap kullanılması Gıda maddelerinin tüketiminde plastik tabak, çatal, bıçak gibi malzemelerin kullanılmaması Evde ve satış noktalarında, streç filmin gıdayla temas edecek şekilde kullanımının önlenmesi Mikrodalga kullanımı sırasında plastik kapların kullanımından kesinlikle kaçınılması Plastik yerine cam biberonun tercih edilmesi, sıvı içecekler için cam veya paslanmaz çelik bardakların kullanılması Plastik bardaklarda sıcak içecek tüketilmemesi Zorunluluklar dışında ambalajlı su yerine şebeke suyunun tercih edilmesi, zorunlu kalındığında da suyu özellikle polikarbonat içeren damacanalarda uzun süre tutmaktan kaçınılması Eskimiş, çizik plastik kapların kullanılmaması PET ve HDPE şişelerin bir defadan fazla kullanılmaması (Geri dönüşüm kodu 1 ve 2) Plastik kap kullanmaktan kaçınılamadığında türüne dikkat edilmesi, gıdaya geçişi arttıran durumların göz önünde bulundurulması ve daha az zararı olabilecek türlerin tercih edilmesi. Okuyucuya kolaylık sağlamak amacıyla bu derlemede incelenen plastik türleri, içlerindeki toksik maddeler ve olası sağlık etkileri, Tablo 3 te özetlenmektedir. KAYNAKLAR 1 Thompson RC, Moore CJ, vom Saal FS, Swan SH. Plastics, the environment and human health: current consensus and future trends. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2009; 364(1526): Online Etymology Dictionary Plastic. [Erişim tarihi: ]. 3 Harper CA, Petrie EM. Plastics Materials and Processes: A Concise Encyclopedia. New Jersey: John Wiley & Sons, Inc Harper CA Modern Plastics Handbook. United States of America: McGraw-Hill; Milli Eğitim Bakanlığı Polimer kavramları ve_özellikleri_http://megep.meb.gov.tr/mte_progr am_modul/modul_pdf/524ki0168.pdf [Erişim tarihi: ]. 6 Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. Resmi Gazete ; Dünya_Kanser_Raporu_2008_http://whqlibdoc.w ho.int/publications/2009/ _tur_p pdf 8 Cannon Plastics Museum. History of Plastic. RAMEmuseo2.htm [Erişim tarihi: ] 9 Cosmetic Ingredient Review Expert Panel. Final Report on the Safety Assessment of Polyethylene. International Journal of Toxicology. 2007; 26(1): Shelby MD, Newbold RR, Tully DB, Chae K, Davis VL. Assessing environmental chemicals for estrogenicity using a combination of in vitro and in vivo assays. Environ Health Perspect. 1996; 104(12): Loyo-Rosales JE, Rosales-Rivera GC, Lynch AM, Rice CP, Torrents, A. Migration of nonylphenol from plastic containers to water and a milk surrogate. J. Agric. Food Chem. 2004; 52(7): Calafat A, Kuklenyik Z, Reidy JA, Caudill SP, Ekong J, Needham LL. Urinary concentrations of bisphenol a and 4-nonylphenol in a human reference population. Environ Health Perspect. 2005; 113(4): Ogawa Y, Kawamura Y, Wakui C, Mutsuga M, Nishimura T, Tanamoto K. Estrogenic activities of chemicals related to food contact plastics and rubbers tested by the yeast two-hybrid assay. Food Addit Contam. 2006; 23: Carlson GP. Critical appraisal of the expression of cytochrome P450 enzymes in human lung and evaluation of the possibility that such expression provides evidence of potential styrene tumorigenicity in humans. Toxicology. 2008; 254(1-2): Rueff J, Teixeira JP, Santos LS, Gaspar JF. Genetic effects and biotoxicity monitoring of occupational styrene exposure. Clin Chim Acta. 2009; 399(1-2): WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans - Volume 82 Some Traditional Herbal Medicines, Some Mycotoxins, Naphthalene and Styrene. Lyon: IARCpress; National Toxicology Program. Report on Carcinogens, Eleventh Edition. Substance profiles: Styrene-7,8-Oxide. CAS No styr.pdf [Erişim tarihi: ]. 18 WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans - Volume 97 1,3-Butadiene, Ethylene Oxide and Vinyl Halides (Vinyl Fluoride, Vinyl Chloride and Vinyl Bromide). Lyon: IARC;

10 19 Institute for Agriculture and Trade Policy. Smart Plastics Guide: Healthier Food Uses of Plastics. IATP Food and Health Program; DeMerlis CC, Schoneker DR. Review of the oral toxicity of polyvinyl alcohol (PVA). Food Chemical Toxicol. 2003; 41(3): WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans - Volume 73 Some Chemicals that Cause Tumours of the Kidney or Urinary Bladder in Rodents and Some Other Substances. Lyon: IARC; Bhalla V, Grimm PC, Chertow GM, Pao AC. Melamine nephrotoxicity: an emerging epidemic in an era of globalization. Kidney Int. 2009; 75(8): Hau AK, Kwan TH, Li PK. Melamine Toxicity and the Kidney. J Am Soc Nephrol. 2009; 20(2): WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans-Volume 88 Formaldehyde, 2-Butoxyethanol and 1-tert- Butoxypropan-2-ol. Lyon: IARC; WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans - Volume 71 Re-evaluation of Some Organic Chemicals, Hydrazine and Hydrogen Peroxide. Lyon: IARC; Ata SO, Yavuzyilmaz H. In vitro comparison of the cytotoxicity of acetal resin, heat-polymerized resin, and auto-polymerized resin as denture base materials. J Biomed Mater Res B Appl Biomater. 2009; 91(2): WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans-Volume 60 Some Industrial Chemicals. Lyon: IARC; Hogervorst JG, Schouten LJ, Konings EJ, Goldbohm RA, Van den Brandt PA. A prospective study of dietary acrylamide intake and the risk of endometrial, ovarian and breast cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers and Prevention. 2007; 16(11): Mucci LA, Dickman PW, Steineck G, Adami HO, Augustssone K. Dietary acrylamide and cancer of the large bowel, kidney and bladder: Absence of an association in a population-based study in Sweden. Br J Cancer. 2003; 88(1): Sax L. Polyethylene terephthalate may yield endocrine disruptors. Environ Health Perspect. 2010; 118(4): CDC. Fourth National Report on Human Exposure to Environmental Chemicals. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention; Jaakkola JJ, Knight TL. The role of exposure to phthalates from polyvinyl chloride products in the development of asthma and allergies: a systematic review and meta-analysis. Environ Health Perspect. 2008; 116(7): WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans - Volume 77 Some Industrial Chemicals. Lyon: IARC; Frederiksen H, Skakkebaek NE, Andersson AM. Metabolism of phthalates in humans. Mol Nutr Food Res. 2007; 51(7): ATSDR. Toxicological Profile for Di(2- ethylhexyl)phthalate. U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, Agency for Toxic Substances and Disease Registry; Navarro R, Perrino MP, Tardajos MG, Reinecke H. Phthalate plasticizers covalently bound to PVC: Plasticization with suppressed migration. Macromolecules. 2010; 43(5): Jarfelt K, Dalgaard M, Hass U, Borch J, Jacobsen H, Ladefoged O. Antiandrogenic effects in male rats perinatally exposed to a mixture of di(2- ethylhexyl) phthalate and di(2-ethylhexyl) adipate. Reprod Toxicol. 2005; 19(4): WHO IARC. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans - Volume 97 1,3-Butadiene, Ethylene Oxide and Vinyl Halides (Vinyl Fluoride, Vinyl Chloride and Vinyl Bromide). Lyon: IARC; Rubin BS, Soto AM. Bisphenol A: Perinatal exposure and body weight. Mol Cell Endocrinol. 2009; 304(1-2): Tsai WT. Human health risk on environmental exposure to Bisphenol-A: a review. J Environ Sci Health C Environ Carcinog Ecotoxicol Rev. 2006; 24(2): Calafat AM, Ye X, Wong LY, Reidy JA, Needham LL. Exposure of the U.S. population to bisphenol A and 4-tertiary-octylphenol: Environ Health Perspect. 2008; 116(1): Richter CA, Birnbaum LS, Farabollini F, et all. In vivo effects of bisphenol A in laboratory rodent studies. Reprod Toxicol. 2007; 24(2): LA Times. FDA issues BPA guidelines. [Erişim Tarihi: ]. 44 Muncke J. Exposure to endocrine disrupting compounds via the food chain: Is packaging a relevant source? Sci Total Environ. 2009; 407(16):

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Metalurji Mühendisliğine Giriş Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Esasını makromoleküllü organik maddelerin oluşturduğu yapay veya doğal maddelerin kimyasal yoldan dönüştürülmesiyle elde edilirler. Organik

Detaylı

Gıda Ambalajındaki Çevresel Hormonlar: Gıdaya ve Çevreye Geçişi

Gıda Ambalajındaki Çevresel Hormonlar: Gıdaya ve Çevreye Geçişi Gıda Ambalajındaki Çevresel Hormonlar: Gıdaya ve Çevreye Geçişi Endokrin bölücüler veya çevresel hormonlar doğal hormonlarla etkileşime girerek sağlımızı olumsuz yönde etkileyen bileşenlerdir. En bilinen

Detaylı

BİSFENOL-A İÇERİKLİ GIDA AMBALAJLARINA GÜNCEL YAKLAŞIM. Gökşen GÜLGÖR Duygu BEKTAŞ Mihriban KORUKLUOĞLU Ayşegül KUMRAL

BİSFENOL-A İÇERİKLİ GIDA AMBALAJLARINA GÜNCEL YAKLAŞIM. Gökşen GÜLGÖR Duygu BEKTAŞ Mihriban KORUKLUOĞLU Ayşegül KUMRAL BİSFENOL-A İÇERİKLİ GIDA AMBALAJLARINA GÜNCEL YAKLAŞIM Gökşen GÜLGÖR Duygu BEKTAŞ Mihriban KORUKLUOĞLU Ayşegül KUMRAL BİSFENOL-A NEDİR? BPA (2,2-(4,4-dihidroksidifenol)propan), polikarbonatlıplastiklerin

Detaylı

BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU. SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ

BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU. SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ ( 2006 2011 YILLARI BİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARINI İÇERMEKTEDİR ) Çeviren ve Derleyen: Kim. Müh.

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

PLASTİKLER (POLİMERLER)

PLASTİKLER (POLİMERLER) PLASTİKLER (POLİMERLER) PLASTİK NEDİR? Karbon ile hidrojen bileşiği plastiği oluşturur. Petrolden elde edilir. Monomer adı verilen binlerce küçük molekülün ısı ve basınç altında birleşerek kocaman bir

Detaylı

ŞİŞEDEKİ SUYUN BİLİNMEYENLERİ. Dr. Halit Yerebakan New York Presbiteryan Hastanesi Kalp ve Göğüs Cerrahisi drhalid@gmail.com

ŞİŞEDEKİ SUYUN BİLİNMEYENLERİ. Dr. Halit Yerebakan New York Presbiteryan Hastanesi Kalp ve Göğüs Cerrahisi drhalid@gmail.com ŞİŞEDEKİ SUYUN BİLİNMEYENLERİ Dr. Halit Yerebakan New York Presbiteryan Hastanesi Kalp ve Göğüs Cerrahisi drhalid@gmail.com Şişelenmiş sular artık her yerde. Hatta bazılarımız, bunu sağlıklı yaşamın zorunlu

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 9 Polimerik Malzemeler. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 9 Polimerik Malzemeler. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 9 Polimerik Malzemeler Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı Polimerik malzemelerin kullanımı her yıl ortalama % 7 büyümektedir. Yıllık tüketimleri yaklaşık 120

Detaylı

Bölüm 14 & Bölüm 15: Polimerlerin Yapısı ve Özellikleri

Bölüm 14 & Bölüm 15: Polimerlerin Yapısı ve Özellikleri Bölüm 14 & Bölüm 15: Polimerlerin Yapısı ve Özellikleri Polimer molekülünün genel yapısı ve kimyasal karakteri nelerdir? Polimerin kristal yapısı metal ve seramiklerden nasıl farklıdır? Polimerlerin çekme

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I 14. Polimerler 14.1.Polimerizasyon 14.2.Plastiklerin mühendislikte kullanımı ve özellikleri 14.3.Plastik katkı maddeleri 14.4.Lif donatılı

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ. PLASTİKLERİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ (Recycling)

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ. PLASTİKLERİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ (Recycling) PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİKLERİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ (Recycling) PLASTİKLERİN GERİ KAZANIMI * Plastikler atık olarak doğaya atıldıklarında, bozunma sıcaklıklarının yüksek olması, ultroviyole

Detaylı

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-D SELİN YAĞMUR ÇAKMAK DOĞA DAĞ DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. PROJENİN AMACI.3 2. PET ŞİŞELER

Detaylı

Günümüzde iletişim teknolojisinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak son derece kolaylaşmıştır.

Günümüzde iletişim teknolojisinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak son derece kolaylaşmıştır. Günümüzde iletişim teknolojisinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak son derece kolaylaşmıştır. Elbette bu durumu, bilgi edinebilmemize olumlu katkılarda bulunmaktaysa da birçok bilgi kirliliğini de yanında

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER 16 Ağustos 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29090 YÖNETMELİK Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA

Detaylı

TERMOPLASTİKLER. Polimerler Amorf Yarı-kristalin. Amorf ve Yarı-Kristalin Ticari Termoplastikler

TERMOPLASTİKLER. Polimerler Amorf Yarı-kristalin. Amorf ve Yarı-Kristalin Ticari Termoplastikler TERMOPLASTİKLER Polimerler Amorf Yarı-kristalin Amorf ve Yarı-Kristalin Ticari Termoplastikler 1 Amorf Ticari Termoplastikler Karakteristikler Düşük maliyet Düşük sıcaklık direnci Düşük dayanım İyi ölçüsel

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU. Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU. Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru Üretici Firma: Beşler Tekstil San.Tic. A.Ş O.S.B 20 Cad. No: 54 38070 KAYSERİ

Detaylı

AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER

AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER Ek-1 AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER Bir ürün, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesindeki tanımını sağlıyor, ancak ürünün ayrılmaz bir parçası değilse, o ürünü ömrü boyunca içinde bulundurmak, desteklemek

Detaylı

SORUMLU : Prof.Dr. HAZIRLAYAN : S.Erman SEVDĐĐ

SORUMLU : Prof.Dr. HAZIRLAYAN : S.Erman SEVDĐĐ KĐĐMYA EĞĐ ĞĐTĐĐMĐĐ ve KĐĐMYA EĞĐ ĞĐTĐĐM M SEMĐĐNER NERĐĐ II SORUMLU : Prof.Dr.. ĐĐnci MORGĐĐL HAZIRLAYAN : S.Erman SEVDĐĐ TEFLON NEDEN YAPIŞMAZ Günlük yaşam olayı : Teflon tava yada tencerelerin yapışmaması.

Detaylı

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü,

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, TOZ İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, Termal Konfor gibi unsurlardan biriside Tozdur. Organik

Detaylı

Üç farklı malzeme türünden imal edilen ve günlük haya6a sıkça karşılaş9ğımız ürünlerden biri, gazlı içecek kaplarıdır. Gazlı içecekler alüminyum

Üç farklı malzeme türünden imal edilen ve günlük haya6a sıkça karşılaş9ğımız ürünlerden biri, gazlı içecek kaplarıdır. Gazlı içecekler alüminyum Üç farklı malzeme türünden imal edilen ve günlük haya6a sıkça karşılaş9ğımız ürünlerden biri, gazlı içecek kaplarıdır. Gazlı içecekler alüminyum (metal) kutularda (üs6e), cam (seramik)(ortada) ve plasek

Detaylı

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü fatih.sen@ege.edu.tr Modifiye

Detaylı

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine GERİ DÖNÜŞÜM Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Geri dönüşebilen maddeler;

Detaylı

POLİMER. Bakalit (Bakalite) Sentezi (Fenol-Formaldehit Reçineleri)

POLİMER. Bakalit (Bakalite) Sentezi (Fenol-Formaldehit Reçineleri) POLİMER Birçok küçük molekülün uygun koşullar altında bir araya gelip birleşerek yüksek molekül ağırlıklı bileşikleri oluşturması işlemi polimerizasyon olarak tanımlanır. Polimerizasyon sonucu, küçük moleküllü

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ PROJENİN ADI: POLİMER KATKILI ASFALT ÜRETİMİNİN ARAŞTIRILMASI Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ ( Kimya Bilim Danışmanlığı Çalıştayı Çalışması 29 Ağustos-9 Eylül 2007) Danışman: Doç.Dr. İsmet KAYA 1 PROJENİN

Detaylı

TEKSTİL MATERYALLERİNİN YANMA MEKANİZMASI VE LİMİT OKSİJEN İNDEKS DEĞERLERİ

TEKSTİL MATERYALLERİNİN YANMA MEKANİZMASI VE LİMİT OKSİJEN İNDEKS DEĞERLERİ T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEKSTİL EĞİTİMİ ANABİLİM DALI TEKSTİL MATERYALLERİNİN YANMA MEKANİZMASI VE LİMİT OKSİJEN İNDEKS DEĞERLERİ HAZIRLAYAN DERSİN ADI :SELCAN KAYAN : ENSTRÜMANTAL

Detaylı

TERMOPLASTİKLER, TERMOSETLER, ELESTOMERLER, FİBERLER

TERMOPLASTİKLER, TERMOSETLER, ELESTOMERLER, FİBERLER 1 TİCARİ POLİMERLER TERMOPLASTİKLER, TERMOSETLER, ELESTOMERLER, FİBERLER Polimerler yaşamın her kesitinde bulunan doğal ve sentetik çok çeşitli maddelerdir. Örneğin, selüloz, nişasta ve pamuk organik,

Detaylı

OKULDA KİMYA KAĞIT. Kağıdın ana maddesi doğal bir polimer olan selülozdur.

OKULDA KİMYA KAĞIT. Kağıdın ana maddesi doğal bir polimer olan selülozdur. OKULDA KİMYA KAĞIT Kağıdın ana maddesi doğal bir polimer olan selülozdur. Selüloz bitkilerin gövde ve yapraklarında bol bulunur, bu nedenle kağıt çoğunlukla ağaç gövdelerinden üretilir. Kağıt üretimi:

Detaylı

Hitit Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, 19030,ÇORUM sstilmisbasan@hitit.edu.tr

Hitit Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, 19030,ÇORUM sstilmisbasan@hitit.edu.tr ÜÇLÜ POLİ(VİNİL KLORÜR) KARIŞIMLARININ TERMOMEKANİK ÖZELLİKLERİNE MALEİK ANHİDRİT İÇEREN TERPOLİMERLERİN ETKİSİ SATILMIŞ BASAN, ÖZLEM AYDIN, FATMA ŞAHİN Hitit Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya

Detaylı

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ Onursal Yakaboylu Aslı İşler Filiz Karaosmanoğlu 1 Onursal Yakaboylu - Atık Sempozyumu / Antalya 19/04/2011 İÇERİK Lastik Atık lastik Atık

Detaylı

TERMOPLASTİKLER GENEL TİCARİ PLASTİKLER (COMMODITY PLASTICS)

TERMOPLASTİKLER GENEL TİCARİ PLASTİKLER (COMMODITY PLASTICS) TERMOPLASTİKLER GENEL TİARİ PLASTİKLER (OMMODITY PLASTIS) Genel ticari plastikler talep fazla olduğundan çok miktarlarda üretilen ve günlük yaşamımızda çok karşılaştığımız plastikler grubudur; ancak mekanik

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR-3-KLORÜR SOLÜSYON GBF NO : 200-011 TARİH : EYLÜL 98 CAS NO: 7705-08-0 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI

GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR-3-KLORÜR SOLÜSYON GBF NO : 200-011 TARİH : EYLÜL 98 CAS NO: 7705-08-0 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI Ürün adı : Demir-3-Klorür Solüsyon Formulü : FeCl 3 2-) KİMYASAL BİLEŞİMİ Maddenin kimyasal adı : Demir-3-klorür (FeCl 3 ) Sinonimleri : Demir (III) Klorür

Detaylı

POLİETİLEN AMBALAJLARIN GIDALARIN ORGANOLEPTİK ÖZELLİĞİNE ETKİSİ

POLİETİLEN AMBALAJLARIN GIDALARIN ORGANOLEPTİK ÖZELLİĞİNE ETKİSİ POLİETİLEN AMBALAJLARIN GIDALARIN ORGANOLEPTİK ÖZELLİĞİNE ETKİSİ Özlem Şansal Cavit Öztürkcan Dr Rahim İşler Dr İ.H Metecan osansal@petkim.com.tr Petkim Petrokimya Holding A.Ş. Aliağa /İzmir Türkiye ÖZET:

Detaylı

LOGO SPESİFİK MİGRASYON. Dr. Burcu ŞENGÜL Kimya Mühendisi. Ekim 2014 ANKARA

LOGO SPESİFİK MİGRASYON. Dr. Burcu ŞENGÜL Kimya Mühendisi. Ekim 2014 ANKARA LOGO SPESİFİK MİGRASYON Dr. Burcu ŞENGÜL Kimya Mühendisi Ekim 2014 ANKARA İçerik 1. Eğitimle ilgili genel bilgi 2. Fitalatların analizi 3. Spesifik Migrasyonun Tarama Metodu ile Yarıkantitatif Hesaplanması

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 KOMPOZİT ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajlara, kompozit ambalaj adı

Detaylı

GIDA AMBALAJ MATERYALLERİNİN GÜVENİLİRLİĞİ

GIDA AMBALAJ MATERYALLERİNİN GÜVENİLİRLİĞİ GIDA AMBALAJ MATERYALLERİNİN GÜVENİLİRLİĞİ 2015-2016 DOÇ.DR. GÜL ÖZHAN Pazardan alınan meyve ve sebzelerin paketlendiği kese kâğıtları, Yumurtaların konulduğu karton kaplar, Peynir ve et ürünlerinin sarıldığı

Detaylı

TERMOPLASTİKLER GENEL TİCARİ PLASTİKLER (COMMODITY PLASTICS)

TERMOPLASTİKLER GENEL TİCARİ PLASTİKLER (COMMODITY PLASTICS) TERMOPLASTİKLER GENEL TİARİ PLASTİKLER (OMMODITY PLASTIS) POLİPROPİLEN (PP), POLİSTİREN (PS), POLİVİNİLKLORÜR (PV) Polipropilen, polistiren ve polivinil klorür, R = genel formülüyle tanımlan monomerlerden

Detaylı

Migrasyon Testleri ve Đlgili Yönetmelikler. Dr. Canan DOĞAN Uzman Araştırmacı 3 Mayıs 2010 Đstanbul

Migrasyon Testleri ve Đlgili Yönetmelikler. Dr. Canan DOĞAN Uzman Araştırmacı 3 Mayıs 2010 Đstanbul Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler, Migrasyon Testleri ve Đlgili Yönetmelikler Dr. Canan DOĞAN Uzman Araştırmacı 3 Mayıs 2010 Đstanbul Gıda ambalajında gereksinimler Ambalaj Güvenliği??? Ambalajın

Detaylı

PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU

PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU MMP Ön Raporu EK 2E PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU MEVCUT DURUM: Dünyada olduğu gibi Türkiye de de plastiğin, geleneksel malzemeler olan demir, cam, kağıt, tahta gibi malzemeye alternatif olarak ortaya

Detaylı

ESKA FİLTRASYON Yiğitler mh. E2 sk. Otosansit 19. Blok No:25 Yıldırım BURSA / Türkiye Fax + Tel: +90 224 452 55 73 www.eskametall.

ESKA FİLTRASYON Yiğitler mh. E2 sk. Otosansit 19. Blok No:25 Yıldırım BURSA / Türkiye Fax + Tel: +90 224 452 55 73 www.eskametall. ESKA FİLTRASYON Yiğitler mh. E2 sk. Otosansit 19. Blok No:25 Yıldırım BURSA / Türkiye Fax + Tel: +90 224 452 55 73 www.eskametall.com ESKA FİLTRASYON Hakkımızda 30 Yıllık tecrübe geçmişi olan Lenzing Teknik

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ

KATI YALITIM MALZEMELERİ KATI YALITIM MALZEMELERİ ELASTOMERİK KAUÇUK KÖPÜĞÜ Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi ELASTOMERİK KAUÇUK KÖPÜĞÜ Kauçuk

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ DEVAM FORMÜLLERİ TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/32) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; devam

Detaylı

PVC UYGULAMALARINDA PLASTİKLEŞTİRİCİLERİN GÖÇ DAVRANIŞI

PVC UYGULAMALARINDA PLASTİKLEŞTİRİCİLERİN GÖÇ DAVRANIŞI PVC UYGULAMALARINDA PLASTİKLEŞTİRİCİLERİN GÖÇ DAVRANIŞI Pınar TÜZÜM DEMİR, Sevgi ULUTAN Ege Üniversitesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, 35100, Bornova-İzmir pinar.demir@ege.edu.tr, sevgi.ulutan@ege.edu.tr

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ HADDELEME (Calendering) İLE İŞLEME TEKNİĞİ HADDELEMEYE(Calendering) GİRİŞ Bu yöntem genellikle termoplastiklere ve de özellikle ısıya karşı dayanıklılığı düşük olan

Detaylı

PLASTİK MALZEMELER SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI

PLASTİK MALZEMELER SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI PLASTİK MALZEMELER MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Plastik Malzemelerin Özellikleri 2 Hafiflik: Özgül ağırlıkları 0,8 2,2 g/cm 3 aralığındadır. Mekanik Özellikler:

Detaylı

AkzoNobel ve AkzoNobel Kemipol 2011 Genel Tanıtım Sunuşu Bobin Boyaları Teknolojisine Genel Bakış

AkzoNobel ve AkzoNobel Kemipol 2011 Genel Tanıtım Sunuşu Bobin Boyaları Teknolojisine Genel Bakış AkzoNobel ve AkzoNobel Kemipol 2011 Genel Tanıtım Sunuşu Bobin Boyaları Teknolojisine Genel Bakış Sunum İçeriği Genel Boya Bilgileri Tanım ve Sınıflandırma Boya Hammaddeleri Bobin Boyaları Teknolojileri

Detaylı

KAUÇUK SEKTÖRÜNDE KARŞILAŞILAN KİMYASAL TEHLİKELER ve ÇALIŞANLARIN BU TEHLİKELERDEN KORUNMASI

KAUÇUK SEKTÖRÜNDE KARŞILAŞILAN KİMYASAL TEHLİKELER ve ÇALIŞANLARIN BU TEHLİKELERDEN KORUNMASI KAUÇUK SEKTÖRÜNDE KARŞILAŞILAN KİMYASAL TEHLİKELER ve ÇALIŞANLARIN BU TEHLİKELERDEN KORUNMASI Özgen TİMUÇİN KILIÇ Kimya Mühendisi İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Müdürlüğü İÇERİK İSGÜM Kauçuk Endüstrisi

Detaylı

DRYLAM TM KILIF SİSTEMİ

DRYLAM TM KILIF SİSTEMİ Prysmian Group Türkiye DRYLAM TM KILIF SİSTEMİ Yazarlar Zekeriya Şirin, Barış Sönmez, Serdar Büyük, Gerard Pera Document: PR0001TR Özet DRYLAM TM kılıf sistemi; petrol ve gaz sektörü gibi zorlu endüstriyel

Detaylı

Elyaf Karışımlarının Boyanması

Elyaf Karışımlarının Boyanması Elyaf Karışımlarının Boyanması 1 Karışım Liflerin Gerekliliği Karışım terimi, iplik üreticileri tarafından, iki ya da daha fazla iplik çeşidinden komponent liflerin karışımıyla oluşmuş iplikleri, tek bir

Detaylı

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ Dr. Fatma IŞIK COŞKUNSES İSG Uzmanı / İSGÜM Kimyasal maddeler sanayimizin ve günlük yaşantımızın içinde bir çok alanda

Detaylı

GIDA AMBALAJLAMA. Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com

GIDA AMBALAJLAMA. Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com GIDA AMBALAJLAMA Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com Aseptik ambalajlama tekniği; Ambalaj malzemesinin sterilizasyonu, Steril atmosferde ambalajın oluşturulması veya daha önceden hazırlanmış steril

Detaylı

Gerdirilmiş Poli Propilen (tek veya çift yönlü) (OPP ve BOPP)

Gerdirilmiş Poli Propilen (tek veya çift yönlü) (OPP ve BOPP) YÜZEY GERİLİMİNİN ÖNEMİ Ambalaj sanayinde, ambalaj malzemesi olarak kullanılan malzemelerin üzerine basılan mürekkebin malzemeye yapışması, ambalajın kullanım alanına ve kullanım şartlarına uygunluğunun

Detaylı

ARMAFLEX LEVHA AL / KY / AL-KY

ARMAFLEX LEVHA AL / KY / AL-KY ARMAFLEX LEVHA AL / KY / AL-KY Isı Yalıtımı Yoğuşma Kontrolü İklimlendirme, ısıtma ve soğutma sistemlerinde kullanılmak üzere üretilen, elastomerik kauçuk esaslı, kapalı gözenekli düzgün hücre yapısına

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT

ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ. Gökhan IŞIK O.Okan YEŞİLYURT ALLİL KLORÜR ÜRETİMİ Allil klorür üretiminin ana maddesi propilen ve klor dur. Allil klorürün verimli ve ekonomik sentezi 1930 larda yüksek sıcaklıklarda (300-500 C) klorlaşma reaksiyonu ile Shell Geliştirme

Detaylı

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009 1. ÜRÜN ve ŞİRKET TANITIMI Ürün Adı : Kullanım Amacı : İnsektisit Kimyasal Grubu : phenylpyrazole Üretici ve Ruhsat Sahibi: Koru -San Çevre Koruma Kimyasalları San.ve Tic.Ltd.Şti Adres: : 104.Cadde No:138

Detaylı

sağlık ve kalite garantisi AMBALAJ

sağlık ve kalite garantisi AMBALAJ ultra bariyerli ı s ı l dirençli Filmler l Esnek filmlerde teknolojinin son geldiği nokta; ultra bariyerli ALOx fimler ile fırın ve mikro-dalga kullanımına da uygun, ısıl direnci yüksek (-40 C/+200 C)

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

İki ve üç kovalent bağa sahip moleküller doymamış olarak isimlendirilirler.

İki ve üç kovalent bağa sahip moleküller doymamış olarak isimlendirilirler. İki ve üç kovalent bağa sahip moleküller doymamış olarak isimlendirilirler. Her biri tek kovalent bağa sahip hidrokarbona, doymuş hidrokarbon denir ve mevcut bağlarından biri kopmadan yeni bir atom bağlanamaz.

Detaylı

Güvenlik Veri Belgesi

Güvenlik Veri Belgesi Güvenlik Veri Belgesi BÖLÜM 1:Maddenin/karışımınveşirketin/girişimintanımlanması Maddeveyakarışım tanımlama Ürünadı UltraPure Acrylamide Şirket/girişim bilgileri Life Technologies 5791 Van Allen Way PO

Detaylı

Organik Kimya - Polimerler. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ

Organik Kimya - Polimerler. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ Organik Kimya - Polimerler Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ Giriş Çok sayıda atomun (monomer) birbirine bağlanarak oluşturdukları çok büyük moleküllere polimer denir. Örnek: Etilen bir monomer polietilen ise bir

Detaylı

Doğal ve Doğal Olmayanı Ayırma Teknikleri. Prof. Dr. Hulusi Barlas

Doğal ve Doğal Olmayanı Ayırma Teknikleri. Prof. Dr. Hulusi Barlas Doğal ve Doğal Olmayanı Ayırma Teknikleri Prof. Dr. Hulusi Barlas INCI Sistemi International Nomenclatura Cosmetic Ingredients (Kozmetik Ürün Bileşenleri Uluslar arası İsim Listesi) INCI sistemi, kimyasal

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC ve Güvenlik Bilgi Formu Hazırlama Usul ve Esaslarına (11 / 03 / 2002 24692) göre hazırlanmıştır. 1. Madde / Müstahzar ve Şirket/ İş Sahibinin Tanımı: Ürünün Ticari İsmi : VP AC Ürün Kodu

Detaylı

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM

Detaylı

Güvenlik Bilgi Formu 1907/2006/AT, Madde 31'e uygundur

Güvenlik Bilgi Formu 1907/2006/AT, Madde 31'e uygundur Sayfa: 1/9 Ticari adı: 1. Madde/Müstahzar ve Firma Tanıtımı Ürün hakkında bilgiler: Kalem numarası: 42,0411,8042 Maddenin / Müstahzarın Kullanımı Kaynak için ayırıcı madde Üretici / Tedarikçi: Fronius

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Düzenlenme tarihi: 07.04.2010 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: FLOOR PREPP Sert Polimer Cila Ürünün uygulama alanı:genel Temizlik/Bakım/Hijyen Ürünü Tedarikçi Firma

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Düzenlenme tarihi: 01.04.2010 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: CAPTA ASSISTANT TEAD Katkıl, Aktif Oksijen Bazlı Toz Ağartma Ürünü Ürünün uygulama alanı: Çamaşır Hijyen

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU 1. ÜRÜN VE TEDARİKÇİ TANIMLAMA Ürün Adı Üretici : Fırın ve her türlü cihazın termal ve akustik izolasyonu için İzocam Camyünü İğneli Ürün : Izocam Ticaret ve Sanayi A.Ş. 41455

Detaylı

TEHLİKELİ MADDE YÖNETİM PROSEDÜRÜ. KOD:STK.PR.02 Y. Tarihi: 31.05.2013 Sayfa No: 5/5 Rev. T.:15.07.2013 Rev. No: 01

TEHLİKELİ MADDE YÖNETİM PROSEDÜRÜ. KOD:STK.PR.02 Y. Tarihi: 31.05.2013 Sayfa No: 5/5 Rev. T.:15.07.2013 Rev. No: 01 1. AMAÇ: Tehlikeli Maddelerin Güvenli Taşınması, Depolanması, Kullanılması, Dökülmesi ile Tehlikeli Maddelere Maruz Kalınması Durumunda yapılması Gerekenler ve Eğitimi İçin Standart Bir Yöntem Belirlemektir.

Detaylı

DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Mustafa Cüneyt Gezen MEng, DGSA, CIH, ATEX 137 mustafacuneyt.gezen@uskudar.edu.tr 1 Bütün maddeler zehirdir. Zehirsiz hiçbir şey yoktur. Şifa ile

Detaylı

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü LOGO Doç. Dr. Esin SUZER Prof. Dr. Aynur KONTAŞ Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü Deniz Kirliliği İnsan kaynaklı ya da doğal etkiler sonucu ortaya çıkan,

Detaylı

EVDE BİYOTEKNOLOJİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS

EVDE BİYOTEKNOLOJİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS EVDE BİYOTEKNOLOJİ Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS STERİLİZASYON; BİTKİ DOKU KÜLTÜRLERİNDE KULLANILAN STERİLİZASYON YÖNTEMLERİ VE BU STERİLİZASYON

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU (1907/2006 EC usul ve esaslarına göre hazırlanmıştır.) Revizyon Tarihi: 08.05.2013

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU (1907/2006 EC usul ve esaslarına göre hazırlanmıştır.) Revizyon Tarihi: 08.05.2013 1. MALZEME VE FİRMANIN TANIMLANMASI Ürünün İsmi: Üretici: POLIBARR ( Y - serisi) POLİNAS PLASTİK San. ve Tic. A.Ş. Organize Sanayi Bölgesi Cumhuriyet Cad. No: 2-26 45030 MANİSA/TÜRKİYE Tel: +90 236 226

Detaylı

KİMYASAL MADDE DEPOLAMA TALİMATI

KİMYASAL MADDE DEPOLAMA TALİMATI REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Tesis Yönetimi ve Güvenliği Kurulu Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/6 1. AMAÇ

Detaylı

DiYABET VE BESLENME N M.-

DiYABET VE BESLENME N M.- DiYABET VE BESLENME Diyabet tedavisinin amacı;kan şekeri kontrolünü sağlayarak diyabetin seyrinde gelişebilecek bozuklukları (komplikasyonları) önlemek veya geciktirmek; böylece yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 90 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi:

Detaylı

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programları kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45 TEKKİM KİMYA Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :Asetik Asit çözeltisi %80 Formülü : CH 3 COOH Firma : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224)

Detaylı

Plastiklerin Başlıca Kullanım Alanları. 05.03.2009 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER

Plastiklerin Başlıca Kullanım Alanları. 05.03.2009 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER Plastiklerin Başlıca Kullanım Alanları PLASTİKLER ve KULLANIM ALANLARI Polietilen (PE ) : Kap, mutfak eşyası, plastik kutu, plastik tüp, boru, oyunca, kaplama, kabloların yalıtkan katmanları, ambalaj filmi

Detaylı

UÇ KAĞIDI VE UÇ KAĞIDI MÜREKKEBİ (Yanmamış) Bağlayıcı Olarak Kullanılan Girdiler

UÇ KAĞIDI VE UÇ KAĞIDI MÜREKKEBİ (Yanmamış) Bağlayıcı Olarak Kullanılan Girdiler UÇ KAĞIDI VE UÇ KAĞIDI MÜREKKEBİ (Yanmamış) Bağlayıcı Olarak Kullanılan Girdiler 1 2-izononil siklohekzan 1,2 Bağlayıcı dikarboksilat (DINCH) 166412-78-8 431-890-2 2 Akrilik reçine Bağlayıcı 3 Butil akrilat-stiren

Detaylı

Eskişehir Karayolu 5. km Bozüyük 11300 BİLECİK Telefon: 0228 314 63 00 Fax: 0228 314 63 05

Eskişehir Karayolu 5. km Bozüyük 11300 BİLECİK Telefon: 0228 314 63 00 Fax: 0228 314 63 05 1 Ürün ve şirket tanımlaması Ürün bilgisi: Epoksi Bazlı Derz Dolgusu Ürün ticari ismi: Şirket ünvanı: VitraFix Epoxy Koramic Yapı Kimyasalları Eskişehir Karayolu 5. km Bozüyük 11300 BİLECİK Telefon: 0228

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Dr. Serhat IŞIK 13.10.2011 TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD

Detaylı

Aydın İlindeki Bazı Süt Sağım Tesislerinin Teknik Özellikleri. Technical Properties of Some Milking Parlours in Aydın Province

Aydın İlindeki Bazı Süt Sağım Tesislerinin Teknik Özellikleri. Technical Properties of Some Milking Parlours in Aydın Province Aydın İlindeki Bazı Süt Sağım Tesislerinin Teknik Özellikleri Türker SARAÇOĞLU, Nurettin TOPUZ, Cengiz ÖZARSLAN Adnan Menderes Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Makinaları Bölümü, Aydın turksar@hotmail.com

Detaylı

Gıdalarda Taklit Tağşişlerin Tespiti ve Gelişen Analiz Yöntemleri. Dr. Berrin Şenöz Ulusal Gıda Referans Laboratuvarı

Gıdalarda Taklit Tağşişlerin Tespiti ve Gelişen Analiz Yöntemleri. Dr. Berrin Şenöz Ulusal Gıda Referans Laboratuvarı Gıdalarda Taklit Tağşişlerin Tespiti ve Gelişen Analiz Yöntemleri Dr. Berrin Şenöz Ulusal Gıda Referans Laboratuvarı TAKLİT; bir maddeyi şekil, bileşim ve nitelikleri itibarıyla yapısında bulunmayan özelliklere

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER

AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER Ek-1 AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER Bir ürün, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesindeki ambalaj tanımını sağlıyor, ancak ürünün ayrılmaz bir parçası değilse, o ürünü ömrü boyunca içinde bulundurmak,

Detaylı

PLASTİKLERİN KEŞFİNDE SIĞLA YAĞININ ROLÜ

PLASTİKLERİN KEŞFİNDE SIĞLA YAĞININ ROLÜ PLASTİKLERİN KEŞFİNDE SIĞLA YAĞININ ROLÜ İlk sentetik plastik doğal kauçuktan 1839 da üretilen lastiktir. Diğeri ise Anadolu da günlük ağacından üretilen sığla yağı sayesinde keşfedilen polistirendir.

Detaylı

Gıda Ambalajı Olarak Kullanılan PVC Plastik Malzemelerde Ftalatların Gaz Sıvı Kromatografisi-ECD Yöntemi ile Tayini

Gıda Ambalajı Olarak Kullanılan PVC Plastik Malzemelerde Ftalatların Gaz Sıvı Kromatografisi-ECD Yöntemi ile Tayini Ankara Ecz. Fak. Der. 17, 24 (1987) J. Fac. Pharm. Ankara 17, 24 (1987) Gıda Ambalajı Olarak Kullanılan PVC Plastik Malzemelerde Ftalatların Gaz Sıvı Kromatografisi-ECD Yöntemi ile Tayini Determination

Detaylı

Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri

Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri Environment International Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri Hoş Geldiniz 23 Temmuz 2010 Wim van Doorn TEMĠZ HAVA NEDĠR? Temiz hava bileşimi Azot Oksijen Su buharı Diğer kirleticiler Karbon dioksit Organik

Detaylı

PLASTĐKLER VE MERLEŞME

PLASTĐKLER VE MERLEŞME PLASTĐKLER VE POLĐMERLE MERLEŞME DERS SORUMLUSU DERS SORUMLUSU PROF.DR. ĐNCĐ MORGĐL 11. SINIF DERS SÜRESĐ 4 DERS SAATĐ HEDEF 1 Polimerleşmeyi kavrayabilme. DAVRANIŞLAR: 1. Polimer kavramını açıklar. 2.

Detaylı

Diyet Önerileri ve Etkisi

Diyet Önerileri ve Etkisi Akılcı Hipertansiyon Tedavisi Diyet Önerileri ve Etkisi Dr. Soner Duman Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi İç ç Hastalıkları Anabilim Dalı 15. Ulusal Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Kongresi, 24-26 Nisan

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1/7 ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Düzenlenme tarihi:01.04.2010 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: CAPTA - Az Köpüren Ağartıcısız Toz Deterjan Ürünün uygulama alanı: Çamaşırhane Hijyen Sistemleri Tedarikçi

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI İZMİR ŞUBESİ PATLAYICI ORTAMLAR MURAT YAPICI. Elektrik Mühendisi EMO İzmir Şube murat.yapici@emo.org.

TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI İZMİR ŞUBESİ PATLAYICI ORTAMLAR MURAT YAPICI. Elektrik Mühendisi EMO İzmir Şube murat.yapici@emo.org. TMMOB PATLAYICI ORTAMLAR YÖNETMELİKLER ÜLKEMİZDEKİ UYGULAMALAR MURAT YAPICI Elektrik Mühendisi EMO İzmir Şube murat.yapici@emo.org.tr Rafineriler, Petrokimya, Boya Kozmetik Kozmetik fabrikasında yangın,

Detaylı

AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER

AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER AMBALAJ TANIMINA İLİŞKİN AÇIKLAYICI ÖRNEKLER Ek-1 Bir ürün, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesindeki tanımını sağlıyor, ancak ürünün ayrılmaz bir parçası değilse, o ürünü ömrü boyunca içinde bulundurmak, desteklemek

Detaylı

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ Günümüzde 70.000 demir esaslı malzeme (özellikle çelik) olmak üzere 100.000 den fazla kullanılan geniş bir

Detaylı

GÜVENLİKBİLGİFORMU. 1.Kimyasalmaddenin/preparatınveşirketin/üstleneninkimlikleri

GÜVENLİKBİLGİFORMU. 1.Kimyasalmaddenin/preparatınveşirketin/üstleneninkimlikleri GÜVENLİKBİLGİFORMU Madde/preparat kimligi 1.Kimyasalmaddenin/preparatınveşirketin/üstleneninkimlikleri Ürün kodu Ürün ismi 11960051 Dulbecco''s Modified Eagle Medium (D-MEM) (1X), liquid Şirket/üstlenenbilgileri

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı