İKİZ AÇIKLAR VE DOĞRU MAKROEKONOMİ POLİTİKASI SEÇİMİ MESLEKİ YETERLİLİK TEZİ. Hazırlayan Yeliz DANIŞMAN Maliye Uzman Yardımcısı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İKİZ AÇIKLAR VE DOĞRU MAKROEKONOMİ POLİTİKASI SEÇİMİ MESLEKİ YETERLİLİK TEZİ. Hazırlayan Yeliz DANIŞMAN Maliye Uzman Yardımcısı"

Transkript

1 İKİZ AÇIKLAR VE DOĞRU MAKROEKONOMİ POLİTİKASI SEÇİMİ MESLEKİ YETERLİLİK TEZİ Hazırlayan Yeliz DANIŞMAN Maliye Uzman Yardımcısı Danışman Nural KARACA Daire Başkanı Ankara-2009

2 ÖNSÖZ İkiz Açıklar ve Doğru Makroekonomi Politikası Seçimi başlıklı bu çalışma, T.C. Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı nda mesleki yeterlilik tezi olarak hazırlanmıştır lerin başından bu yana dünya ekonomilerinde dikkat çekici bir durum olarak ortaya çıkan bütçe açıkları ile cari işlemler açıkları arası aynı yönlü ilişki dolayısıyla, İkiz Açıklar Hipotezi adlı hipotez geliştirilmiş ve çok sayıda ekonomi için ikiz açıkların varlığını sınayan çok sayıda çalışma yayımlanmıştır. Türkiye de ise, ikiz açıklar, özellikle 1990 ların başından bu yana belirgin bir hal almış ve konu ile ilgili ilk çalışmalar o tarihlerde başlayıp günümüze dek devam etmiştir. Bu çalışma ile amaçlanan ise, Türkiye dahil olmak üzere tüm dünya ekonomileri için yapılmış ilgili çalışmaları mümkün olduğunca gözden geçirip bulgularını aktarmak ve duruma ilişkin politika önerilerinde bulunmaktır. Bu amaçla yürütülen bu çalışma sırasında ampirik testlerin sayı ve çeşitliliği ile ilgili herhangibir zorluk yaşanmamış ancak konu ile ilgili teorik bilgilere ilişkin kaynak azlığı olduğu görülmüştür. Başta yakın ilgi, destek ve emeği dolayısıyla tez danışmanım Daire Başkanı Nural KARACA olmak üzere, katkılarından ötürü Araş.Gör. Aksu AKÇAOĞLU, Oğuz POLATTAŞ, Nergis BAYAR ve Ahmet Emre ÖZ e de teşekkürü bir borç bilirim. Yeliz DANIŞMAN Ankara-2009 i

3 ÖZET İKİZ AÇIKLAR VE DOĞRU MAKROEKONOMİ POLİTİKASI SEÇİMİ DANIŞMAN, Yeliz Maliye Uzman Yardımcısı Mesleki Yeterlilik Tezi Mart 2009, 65 sayfa Bu çalışmada İkiz Açıklar Hipotezi nin varlığını test eden çok sayıda çalışma incelenip bunların bulguları ve önerileri aktarılmıştır. Bulgulara bakıldığında farklı ekonomilerin farklı dönemlerine ait olmak üzere çeşitli sonuçlar tespit edildiği görülmektedir. Bulgular, bütçe açıkları ve cari işlemler açıkları arasında olması beklenen ve teoride var olan dört olasılığa da zaman zaman işaret etmektedir. Bununla birlikte bu olasılıklardan en çok rastlananı bütçe açıklarından cari açıklara doğru bir ilişkinin olduğudur. Bu ilişkinin meydana geliş mekanizmaları içerisinde en çok rastlananları ise Mundell-Fleming Modeli ve Feldstein-Horioka Bilmecesi mekanizmalarıdır. İkiz Sapma olarak adlandırılan ve bütçe açıkları ile cari işlemler açıkları arasında zıt yönlü bir ilişkinin var olduğunu söyleyen durum ise belli dönemlerde gözlenmekle birlikte son yıllarda yapılmış çalışmaların son yıllara ait verileri için oldukça yaygın bir sonuçtur. Bu durumun temel nedeni olarak ise bütçe büyüklüklerinde meydana gelen ve kalıcı olmayan, dönemsel değişiklikler, yüksek reel faiz oranları ve döviz kurları gösterilmektedir. Türkiye ekonomisi verilerinin 2001 sonrası seyri de bu durumun bir örneğini oluşturmaktadır. Politika önerileri de, doğal olarak, farklı bulgulara paralel olarak farklılık göstermekte; geleneksel görüşü destekleyen bulgular söz konusu ise sıkı maliye politikalarına öncelik verilmekte, çift yönlü nedensellik için ise ihracatı arttırıcı dış ticaret politikalarının eşlik ettiği sıkı maliye politikaları önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: ikiz açıklar hipotezi, bütçe açıkları, cari işlemler açıkları, geleneksel görüş, REH. ii

4 ABSTRACT TWIN DEFICITS AND CHOOSING THE RIGHT MACROECONOMIC POLICY DANIŞMAN, Yeliz Assistant Finance Expert Proficiency Thesis March 2009, 65 pages In this study, most of papers testing the existence of Twin Deficits Hypothesis are reviewed and their findings are conveyed. Looking at these findings, it is seen that various results belonging different economies s different periods were detected. Findings also refer to the four possibilities which are expected for the relations between budget and current account deficits and exist in the theory. All the same, the most common relation type is the one going from budget deficits to current account deficits. The most common forming mechanisms for this relation type are Mundell-Fleming Model and Feldstein-Horioka Puzzle mechanisms. The situation named Twin Divergence and saying that these two deficits move to reverse directions is a common result for the studies done in recent years as well as to be seen in different periods. It is said that the main reasons of the divergence are temporary, cyclical changes in the budget items, high real interest rates and exchange rates. And the movement of Turkey s datas which belong to after 2001 set a pattern for this. Looking at policy suggestions, they naturally diverse in parallel with different findings. If there are findings supporting conventional approach, tight fiscal policies are given preference. In the other hand, for bilateral causality, it is suggested to be conducted export rising foreign trade poicies with tight fiscal policies. Key words: twin deficits hypothesis, budget deficits, current account deficits, conventional approach, REH. iii

5 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i ÖZET... ii ABSTRACT... iii İÇİNDEKİLER... iv KISALTMALAR... vi SİMGELER... vii ŞEKİLLER DİZİNİ... viii GRAFİKLER DİZİNİ... ix TABLOLAR DİZİNİ... x GİRİŞ... 1 BÖLÜM 1 : BÜTÇE VE CARİ İŞLEMLER AÇIKLARI BÜTÇE AÇIKLARI Bütçe Açıklarının Makroekonomik Etkileri Bütçe Açıkları ve Enflasyon Bütçe Açıkları ve Cari İşlemler Dengesi Bütçe Açıkları Hakkında İki Temel Yaklaşım Geleneksel Görüş (Kötümser Görüş) Ricardocu Denklik/Eşitlik (İyimser Görüş) Türkiye de Bütçe Açıkları CARİ İŞLEMLER AÇIKLARI Ödemeler Dengesi Tanımı ve Cari İşlemler Hesabı Cari İşlemler Dengesi Yaklaşımları Klasik Yaklaşım Esneklikler Yaklaşımı Massetme (Toplam Harcama) Yaklaşımı Mundell-Fleming Modeli Parasalcı Yaklaşım Cari Açıkların Makroekonomik Etkileri Türkiye de Dış Ticaret ve Cari İşlemler Verileri BÖLÜM 2 : İKİZ AÇIKLAR HİPOTEZİ NEDİR VE İKİZ AÇIKLAR18 NASIL OLUŞUYOR? İKİZ AÇIKLAR HİPOTEZİ NEDİR? iv

6 2.1.1 Tanım İkiz Açıklar Hipotezinin Teorik Çerçevesi Keynesyen Görüş Ricardocu Eşdeğerlik Hipotezi Cari Açıklardan Bütçe Açıklarına Çift Yönlü Nedensellik İKİZ AÇIKLAR NASIL OLUŞUYOR? Bütçe Açıklarından Cari Açıklara Doğru Mundell-Fleming Modeli Feldstein-Horioka Bilmecesi Cari Açıklardan Bütçe Açıklarına Doğru Aralarında Çift Yönlü Nedensellik Olması BÖLÜM 3: İKİZ AÇIKLAR ÜZERİNE AMPİRİK TESTLER VE BULGULARI GELİŞMİŞ ÜLKELER VE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER GELİŞMİŞ ÜLKELER İÇİN BULGULAR GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN BULGULAR TÜRKİYE BULGULARI TÜRKİYE BULGULARININ DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE DE BÜTÇE VE CARİ İŞLEMLER AÇIKLARI BÖLÜM 4: İKİZ AÇIKLARA KARŞI POLİTİKA ÖNERİLERİ SONUÇ KAYNAKÇA EKLER v

7 KISALTMALAR BB BP CAB GSMH NCM REH TCMB v.d. Bütçe Dengesi (Budget Balance) Ödemeler Dengesi (Balance of Payments) Cari İşlemler Dengesi (Current Account Balance) Gayri Safi Milli Hasıla Net Sermaye İthalatı (Net Capital Import) Ricardocu Eşdeğerlik Hipotezi Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ve diğerleri vi

8 SİMGELER e(x) e(m) G T S(t) S(g) S(f) S(p) NFA(cb) M V P Y İhracatın talep esnekliği İthalatın talep esnekliği Hükümet alımları Vergi gelirleri Toplam tasarruf Hükümet tasarrufu Dış alem tasarrufu Özel kesim tasarrufu Merkez Bankası net yabancı varlıklarındaki değişim Para arzı miktarı Paranın dolaşım hızı Fiyatlar genel düzeyi Yurtiçi hasıla vii

9 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1. Keynesyen Mekanizmalar Şekil 2. Feldstein-Horioka Bilmecesi Şekil 3. Dış Borçlanma Mekanizması Şekil 4. Summers ın Mekanizması viii

10 GRAFİKLER DİZİNİ Grafik 1. Türkiye de Bütçe Dengesi/GSMH Oranının Gelişimi... 8 Grafik 2. Türkiye de Dış Ticaret Dengesinin Gelişimi Grafik 3. Türkiye de Cari Denge/GSMH Oranının Gelişimi Grafik 4. Türkiye de Bütçe ve Cari İşlemler Açıkları (GSMH nin %si) ix

11 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1. Bütçe Açıkları ve Cari Açıklar Arası İlişki Olasılıkları Tablo 2. Gelişmekte Olan Ülkeler Ampirik Bulguları Tablo 3. Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Bulgular Tablo 4. Türkiye İçin Bulgular x

12 GİRİŞ 1980 li yıllarda ABD ekonomisinde, bütçe açıkları ve dış ticaret açıklarının aynı yönlü bir seyir izliyor olmaları, söz konusu iki açığın bazı iktisatçılarca İkiz Açıklar adıyla anılmasına yol açmıştır. Bu nedenle de o tarihten bu yana, bütçe açıkları-dış ticaret açıkları veya bütçe açıkları - cari işlemler açıkları arası bir ilişki olup olmadığını ve eğer varsa nasıl bir ilişki olduğunu tespit etmeye yönelik çok sayıda çalışma yapılmıştır ve hala da yapılmaktadır. Türkiye de ise 24 Ocak 1980 kararları sonrası uygulamaya konulan ekonomi politikaları ile beraber bütçe ve dış ticaret açıklarının önemli birer sorun olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Bir yandan özel sektör yatırımlarını teşvik eden arz yönlü iktisat yaklaşımı bütçe açıklarını tırmandırırken, diğer yandan dışa açık ekonomi politikaları ile önce ihracat, ardından da ithalattaki artışlar dış ticaret açıklarını giderek arttırmıştır. Bu gelişmeler neticesinde bu iki açık arasındaki aynı yönlü ilişki 1990 ların sonlarında dikkat çekici bir hal almış ve Türkiye ekonomisi için ikiz açıkları test eden ilk çalışmalar bu dönemde ortaya çıkmıştır. İktisat literatüründe, çok sayıda araştırmacı, farklı model ve yöntemler kullanarak bütçe açıkları ile cari işlem açıkları arasındaki ilişkiyi analiz etmiştir. Buna rağmen, ilişkinin varlığı ve nedensellik yönü üzerine hala bir görüş birliği oluşmamıştır. İkiz açıklar hipotezi, kısaca - özel sektör tasarruf-yatırım açığının olmadığı varsayımı altında - bütçe açıkları ile cari açıklar arası aynı yönlü ilişki olarak tanımlanabilmektedir. Yapılan analizlerin kimileri bu hipotezi doğrulurken kimileri tam tersini ifade eden sonuçlara ulaşmış, kimileri ise çift yönlü nedensellik ya da ilişkinin olmadığı yönünde sonuçlar vermiştir. Ayrıca bu ilişkilerin oluşma mekanizmalarına ilişkin de farklı tanımlamalar mevcuttur. Bir ülke için bu görüşlerden hangisinin geçerli olduğunun bilinmesi politika seçimi için büyük önem taşımaktadır. Ekonomi yönetimleri ülke ekonomisi için hangi hipotezin geçerli olduğunu ne kadar net olarak bilirlerse; bütçe açığı verirken, borçlanmaya giderken veya vergi oranları ile oynarken o kadar sağlıklı kararlar 1

13 vereceklerdir. Bir karara varılırken, söz konusu hipotezlerden hangisinin geçerli olduğunu test eden çalışmaların ulaştığı sonuçlar bu nedenle önem kazanmaktadır. Bütçe açıkları ve cari işlemler açıklarının önemli boyutlara vardığı Türkiye gibi bir ülkede, ikiz açıklar hipotezinin geçerli olup olmadığının ve geçerliyse nasıl ve hangi şiddetle gerçekleştiğinin bilinmesi bu nedenlerle önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı ikiz açıklar hipotezi ni tanımlamak ve hipotezin geçmişi boyunca yapılmış araştırma ve testlerin bir kısmını tarayıp bir ampirik bulgular arşivi sunmak ve neticesinde de bu olguya karşı politika önerilerinde bulunmaktır. Bu amaçla: İlk olarak Bölüm 1 de, önce bütçe açıklarının ardından da cari işlemler açıklarının tanımı yapılmakta, nedenleri ve ekonomik sonuçlarına değinilmekte ve ilgili açıkların Türkiye verileri üzerinden yorumlama yapılmaktadır. Bu arada bütçe açıklarının ekonomik etkilerini açıklayan iki temel teori olan Keynesyen (Geleneksel) Görüş ve Ricardocu Eşitlik Hipotezi ile cari işlemler dengesini açıklayan yaklaşımlar bu bölümde tanıtılıp ikiz açıkları açıklayan kısımları ikinci bölüme bırakılmaktadır. İkinci bölümde ilk olarak İkiz Açıklar Hipotezi nin ortaya çıkış öyküsü aktarılıp hem sözlü hem de denklemsel tanımı yapılmakta; ardından ise ikiz açıklar hipotezi teorik çerçevesi aktarılmakta ve ikiz açıkların teorideki oluşma mekanizmaları tanıtılmaktadır. Üçüncü bölüm ise, ikiz açıkları sınayan ampirik çalışmalara ayrılmıştır. Bu bölümde öncelikle gelişmiş ardından da gelişmekte olan ülkelerin bulguları aktarılıp özetlenmektedir. Daha sonra Türkiye ye ait çalışmalara ayrı bir alt bölümde yer verilmekte; bunun hemen takibinde ise biri Türkiye bulgularını değerlendiren diğeri ise Türkiye verilerinden hareketle ikiz açık saptaması yapan iki ayrı alt bölüm yer almaktadır. Son olarak Bölüm 4 te ampirik bulgulardan hareketle politika önerilerinde bulunulmaktadır. 2

14 BÖLÜM 1 : BÜTÇE VE CARİ İŞLEMLER AÇIKLARI İkiz Açıklar ve İkiz Açıklar Hipotezi nden bahsedebilmek için öncelikle Bütçe Açıkları ve Cari İşlemler Açıkları nı tanımlamak ve incelemek gerekmektedir. 1.1 BÜTÇE AÇIKLARI Bütçe açıklarından bahsedebilmek için öncelikle Bütçe Dengesi nin ne olduğunu tanımlamak gerekir. Bütçe, kamu gelir ve giderlerinden oluşan bir büyüklük/olgu olduğuna göre, Bütçe Dengesi de kamu gelirlerinden kamu giderlerinin düşülmesi ile elde edilen tutarın alacağı isimdir. Bütçe Açığı da kamu gelirleri kamu giderlerinden küçük ise aradaki bu farkı nitelemek için kullanılan kavramdır. Çeşitli bütçe dengesi tanımları mevcuttur; ancak buradaki açıklamalar bakımından bütçe dengesi olarak adlandırılan ve kamunun istisnasız tüm gider ve gelirlerini içeren denge tanımını kullanmak yeterli olacaktır. Bütçe Dengesi: Devletin bütçesinde yer alan tüm gelirlerden tüm giderlerin çıkarılması ile oluşan dengedir. Dolayısıyla bütçenin açık verdiği söylendiğinde kastedilen şey bütçe dengesinin negatif bir değer aldığı bir başka deyişle giderlerin gelirleri aştığıdır. Bütçe Dengesi nin denklemle ifadesi ise aşağıdaki gibidir: BB = G T G: tüm kamu giderleri T: tüm kamu gelirleri BB: bütçe dengesi 3

15 Bütçe Açıklarının Makroekonomik Etkileri Bütçe açıklarının neden olumsuz bir durum olduğunun da üzerinde durmak gerekmektedir. Yukarıda yapılan açıklamalar göz önünde tutulduğunda görülmektedir ki bütçe açığı var ise kamunun gelirleri, giderlerini karşılamaya yetmiyor demektir. Şu haliyle dahi olumsuz bir durum olduğu ortadadır. Devlet, giderlerini karşılayamamaktadır; o halde bu açığı finanse etmenin yollarını arayacaktır. Hem açığın kendisinin hem de farklı finansman tekniklerinin ekonomik istikrar üzerinde birtakım olumsuz etkileri oluşmaktadır. Bunlar ise genel olarak aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1. Bütçe açığı ekonominin ajanlarında tek başına enflasyon beklentisi yaratabilecek bir olgudur; çünkü devletin enflasyon yaratabilecek bir yol seçtiğinin düşünülmesine sebep olur, enflasyonist beklentiler oluşması da bilindiği üzere enflasyonu besleyen bir etkendir. Kısacası bütçe açıkları enflasyona yol açabilme kapasitesindedir. 2. Devlet bu açıkları kapatabilmek için eğer borçlanma yoluna gidecekse: - İç borç kullanabilir, bu durumda yurtiçi özel tasarruflar yatırımlarda kullanılabilecekken bütçe açıklarını kapatmaya transfer edilecektir; o zaman da yatırımlar için kullanılacak fon miktarı daraldığından faiz oranlarında gözlenecek artış nedeniyle yatırımlar azalır; bu ise iç borçlanmanın büyümeyi olumsuz etkileyeceği, bir başka ifade ile daralmaya yol açabileceği anlamına gelir. - Diğer ihtimal olan dış borcu kullanacaksa, Ödemeler Dengesi nin Cari İşlemler ve Sermaye Hesapları nda bir yük yaratacaktır. Yabancı kaynaklar da giderek artan anapara ve faiz ödemeleri ile ekonomiyi borç batağına sürükleyebilecektir. 3. Bütçe açıklarının finansmanında emisyon, bir başka ifade ile parasallaştırma yani para basımı yoluna gidilecekse; bu da, para tabanını ve dolayısıyla para arzını arttırmak suretiyle toplam talebi tetikleyip enflasyona yol açacaktır. 4

16 4. Bütçe açıklarının bir diğer ve son sakıncası ise gelecek nesillere miras bıraktığı borç yüküdür. Şunu da burada belirtmek gerekir ki; literatürde, parasallaşmanın yanısıra borçlanma yolunun da enflasyona yol açtığını ve hatta uzun dönemde parasallaşmanın yol açtığından daha şiddetli sonuçlanacağını ileri süren bir görüş de vardır (Sargent ve Wallace, 1981). Sargent ve Wallace ın bu görüşü, Monetaristlerin Enflasyon her yerde ve her zaman parasal bir olgudur tezine ters düşmesi sebebiyle Hoş Olmayan Monetarist Aritmetik olarak adlandırılır. Görüşe göre bir gün borçlanma imkanı kalmadığında para basımına ihtiyaç duyulacağından yine enflasyon oluşacaktır; üstelik artık borç miktarı büyüdüğünden başlangıca göre daha fazla para basmak gerekecektir; bu da daha yüksek oranda enflasyon demektir Bütçe Açıkları ve Enflasyon Bütçe açıklarının ekonomi üzerindeki çeşitli mekanizmalarla ortaya çıkan etkilerinden bahsetmişken bütçe açıklarının enflasyona ve enflasyonun da bütçe açıklarına etkilerini belirtmek ilerleyenler bölümlerdeki açıklamalar açısından faydalı olacaktır: Bütçe açıklarının enflasyona etkisini, bütçe açıklarının ekonomide yarattığı olumsuzluklarda görebiliyoruz. Tekrar kısaca sıralayacak olursak; bütçe açıkları, enflasyon beklentisi yaratır, emisyon yolu ile finanse edilirse enflasyon yaratır (hatta borçla finansmanı da daha sonra), faiz oranlarında artışa sebep olarak dışlama etkisi yaratır, büyüme yavaşlar ve enflasyon yaratır, iç borç senetleri bir servet unsuru olarak düşünülürse toplam talebi arttırır ve enflasyon yaratır v.b. Enflasyon da iki ayrı mekanizma ile dönüp tekrar bütçe açıklarına yola açar. Bu mekanizmalardan ilki vergi gelirleri üzerinden işler. Vergi gelirlerinin hesaplanması ile toplanması arasında geçen süre sebebiyle enflasyonist ortamda reel vergi gelirlerinde düşüş yaşanır. İkinci mekanizma ise faiz oranları ile ilgilidir; enflasyonla beraber artan nominal faiz oranları sebebiyle borç stoku biraz daha artar. Bunların yanısıra enflasyonun bütçe açıkları üzerinde enflasyon vergisi ve senyoraj geliri isimli iki ayrı olumlu etkisi de vardır; ancak olumsuz etkilerin 5

17 şiddetinin olumlu etkilerin önünde olduğu bilinmektedir; zira yüksek enflasyonlu ülkelerde yüksek bütçe açıkları gözlemlenmektedir Bütçe Açıkları ve Cari İşlemler Dengesi Bütçe açıklarının ekonomi üzerine olumsuz etkilerinden bahsederken sayılan mekanizmalardan biri de dış borçlanmanın etkileri idi. Bütçe açıklarının ödemeler dengesi üzerindeki etkisi, kendini en çok bütçe açığının finansmanında iç borçlanma yerine dış borçlanma kullanıldığında göstermektedir. Dış borçlanma gerçekleşirken yabancı yatırımcılar devlet tahvili alabilmek için yerli paraya ihtiyaç duyacaklardır; o nedenle yerli paraya olan talep artacak ve dolayısıyla ülke parası değerlenip ve döviz kuru düşecektir. Döviz kurundaki bu düşüş ise ihracatı düşürüp ithalatı arttıracak, bu nedenle de cari işlemler dengesi bozulacaktır. Açıkların dış borçlanma ile finansmanı durumunda, kısa dönemde ülkeye net sermaye girişi olurken, uzun dönemde dışarıya doğru net bir kaynak transferi söz konusu olur. Bu nedenle de, bir önceki paragrafta anlatılan da biraz farklı olarak kısmen cari işlemler hesabında kısmen de sermaye hesabında bozulma meydana gelecektir; dış borçlanmanın faiz ödemeleri nedeniyle cari işlemler, anapara geri ödemeleri nedeniyle de sermaye hesabı kötüleşecektir Bütçe Açıkları Hakkında İki Temel Yaklaşım Bu iki görüş de bütçe açıklarının ekonominin bütünü üzerine, bir başka deyişle toplam tasarruflar ve dolayısıyla büyüme üzerine etkilerini açıklamaktadır. Bu nedenle de bütçe açıklarını incelerken sıklıkla başvurulan yaklaşımlardır. Ayrıca, bir anlamda da, ikinci bölümde ele alınacak olan İkiz Açıklar ın teorik çerçevesini oluştururlar. 1 Seyidoğlu, H. (2003), Uluslararası İktisat Teori, Politika ve Uygulama, Geliştirilmiş 15. Baskı, Güzem Yayınları, İstanbul. 6

18 Geleneksel Görüş (Kötümser Görüş) Bu görüşe göre, bütçe açıkları kamu kesimi tasaruflarını düşürerek toplam tasarrufta da düşüşe yol açtıklarından Solow Büyüme Modeli çerçevesinde düşünüldüğünde, toplam yatırımların da azalmasına yol açarak büyümeyi yavaşlatırlar. Yalnız Solow Büyüme Modeli çerçevesinde düşünüldüğünde görülür ki, iddia edilen sonucun oluşabilmesi için, bütçe açıklarının tasarruflarda yarattığı azalmanın, kişilerin gelirlerinden tasarrufa ayırdıkları kısımdan fazla olması gerekmektedir. Ek olarak, bu görüşün İkiz Açıkları destekleyen bir yanı olduğunu söyleyebiliriz. Bu yönü ile ikinci bölümde daha detaylı olarak ele alınmaktadır Ricardocu Denklik/Eşitlik (İyimser Görüş) Veri bir kamu harcamasının, vergi yerine borçlanma ile finansmanının bireylerin tüketim kararları ve ekonominin sermaye birikimi üzerinde bir etkisinin olmayacağını, iki finansman biçiminin de etkisinin birbirine denk olduğunu ileri süren önermedir. Yani özünde söylediği şey şudur: Bütçe açıklarının vergi yerine borçlanma ile finanse edildiğini düşündüğümüzde, bu aslında rasyonel bireylerin gözünde ertelenmiş bir vergilemeden farksızdır. O nedenle bu görüşe göre, bütçe açıklarının tasarruflar ve dolayısıyla büyüme üzerinde olumsuz bir etkisi bulunmamaktadır. Bu görüşün ise İkiz Açıklar ı desteklemeyen bir yanı vardır, bunun da açıklanması ikinci bölüme bırakılmaktadır. 7

19 1.1.3 Türkiye de Bütçe Açıkları Grafik 1. Türkiye de Bütçe Dengesi/GSMH Oranının Gelişimi Bütçe Dengesi/GSMH(%) Türkiye için bütçe dengesi verilerine bakıldığında ise yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi 1980 den bu yana bütçe dengesinde sürekli olarak kötüleşme, bir diğer deyişle bütçe açıklarında sürekli bir artış gözlemleniyor. Buna yol açan faktörler ise 1980 den bu yana izlenen özel sektörü teşvik etmeye yönelik maliye politikaları, zaman içerisinde giderek artan borç yükü ve büyüyen ekonominin getirdiği yeni ihtiyaç ve taleplerdir. Büyümeye yönelik maliye politikaları ile artan bütçe açıklarına diğer bir katkı da artan refah seviyesinden gelmektedir; çünkü bu, kamusal hizmetlere olan talebi arttırmaktadır; kısacası bu bir döngü olarak devam etmektedir. Bütçe açıklarındaki bu artış doğal olarak yüksek miktarda iç ve dış borçlanmaları da beraberinde getirir; borçlanmaların anapara ve faiz geri ödemeleri ile de açıklar giderek şişmektedir. 8

20 Zaman zaman görülen iyileşme eğilimleri ise -tekrar yükselişler yaşanmasından anlaşıldığı üzere- yapısal değişikliklerden değil, dönemsel gelir artışlarından kaynaklanmaktadır teki kötüleşmeye bakıldığında yüksek reel faizler dolayısıyla kamu borçlarının, özellikle iç borcun katlanarak arttığı ve bu nedenle de Türkiye nin bir krize girdiği görülmektedir. Ülkede bulunan sıcak paranın kısa sürede çıkması ile gecelik borçlanma oranları %1000 in üzerine çıkmıştır. Türk Lirası nın 27 Ocak 1994 tarihinde %13,6 oranında devalüe edilmesinden sonra bile TCMB kaynakları 4 milyar dolar azalmıştır. Ticari bankalar mevduat faiz oranlarını %15 civarında yükseltirken üç aylık hazine bonolarında faizler %90 seviyelerine çıkmıştır. Türk Lirasının aşırı değer kaybı TÜFE enflasyonunu 1994 yılı sonunda %110,7 seviyesine çıkarmıştır. 2 Tüm bu gelişmeler sonucunda iç borç stokunun tırmanmasına sebep olmuştur ve bu da yukarıda yer alan grafikte görülebilmektedir ve devamında görülen ani ve keskin kötüleşme de yine dönemsel bir özellik ile ilgilidir; zira belirtilen dönem 2001 mali krizi ve sonrasına denk düşmektedir, kısacası mali kriz sebebiyle anormal seviyelere yükselen faizler bu kötüleşmeye yol açmıştır. Mali krizleri inceleyen çok sayıda çalışmanın üzerinde görüşbirliğine vardığı bir nokta vardır ki; buna göre, bütçe açıklarının bu denli yükselip mali krizlere yol açmasının arkasında sürdürülemeyen cari işlemler açıkları vardır. Cari işlemler açıkları nedeniyle artan döviz kurları da yabancı para cinsinden hükümet dış borç anapara ve faiz ödemelerini bir başka deyişle borç stokunu tırmandırmaktadır. Sonuç olarak bütçe açıkları çok yüksek seviyelere çıkmaktadır. 2 Özatay, F. (1997) Sustainability Of Fiscal Deficits, Monetary Policy And Inflation Stabilization: The Case Of Turkey, Journal Of Policy Modeling, 19(6),

21 1.2 CARİ İŞLEMLER AÇIKLARI Ödemeler Dengesi Tanımı ve Cari İşlemler Hesabı Cari işlemler açıklarından bahsedebilmek için öncelikle Cari İşlemler Hesabı nın, ondan önce de Ödemeler Dengesi nin tanımlanması gerekmektedir. Bilindiği gibi her ekonominin uluslararası her türlü ekonomik işlemlerinin (malhizmet alışverişi, sermaye akımları, resmi rezerv akımları) kaydının yapıldığı bilançolara Ödemeler Dengesi/Hesabı/Bilançosu ismi verilmektedir ve Ödemeler Dengesi dört ana hesaptan oluşmaktadır: Cari İşlemler Hesabı, Sermaye Hesabı, Resmi Rezervler Hesabı ve Net Hata ve Noksan Hesabı. Cari İşlemler Hesabı; Dış Ticaret Dengesi, Görünmeyenler Dengesi ve Karşılıksız Transferler olmak üzere üç alt hesap içerir. Dış Ticaret Dengesi; mal ihracat ve ithalatını, Görünmeyenler Dengesi; hizmet ihracat ve ithalatı ile faiz ve kar ödeme ve gelirlerini (yani hükümetin borç para faiz ödemeleri de burada yer alır) ve son olarak Karşılıksız Transferler de hükümet hibelerini ve yurtdışındaki işçilerin döviz transferlerini içermektedir. İkinci bileşen olan Sermaye Hesabı ise uluslararası sermaye giriş ve çıkışlarının kaydedildiği hesaptır. Bu sermaye türleri ise kısa vadeli sermaye hareketleri, doğrudan yabancı sermaye yatırımları ve uzun vadeli portföy hareketleri olmak üzere üç çeşittir. Dolayısıyla devletin dışarıdan borç alımı ve anapara geri ödemeleri de bu hesapta yer almaktadır. Resmi rezervler hesabı, hükümetin merkez bankası ve IMF nezninde sahip olduğu döviz rezervlerinde meydana gelen değişmeleri yansıtır. Döviz rezervlerinin artması ve azalması, resmi rezervler hesabı fazlası ve resmi rezervler açığı olarak 10

22 tanımlanır; merkez bankası nezdindeki dövizler, TCMB analitik bilançosunun aktifinde yer alan TCMB dövizleri hesabına kaydedilir. O halde RRH bir başka deyişle, TCMB nin yabancı rezervlerindeki değişimlerinin kaydedildiği hesaptır. Net Hata ve Noksan Hesabı ise, yanlış ya da eksik kayıtlar nedeniyle ödemeler dengesi kalemleri arasındaki tutarsızlığın kaydedildiği hesaptır. Net hata ve noksan kalemi artı olduğunda cari işlemler ya da sermaye hareketleri dengelerinde kapsanmayan bir faaliyetten dolayı ülkeye döviz girişi olmuş demektir ya da döviz girişine (çıkışına) neden olan ve cari işlemler veya sermaye hareketleri dengesinde kapsanan bir işlem eksik (fazla) olarak hesaba katılmıştır. Ödemeler dengesi ise ilk iki hesabın verdiği dengedir, yani resmi rezervler hesabı aslında ödemeler dengesinin verdiği sonuçtur. (net hata ve noksanın olmadığı varsayımı altında). Bir başka deyişle, ödemeler dengesi cari işlemler ve sermaye hesaplarının birbirleri ile dengelenmelerinin verdiği sonucu yansıtır. Yani ödemeler dengesi fazla veriyor ise bu dengelenmenin sonucu bir fazlaya, açık veriyorsa da bu dengelenmenin sonucu bir açığa işaret ediyor demektir. Bu ise denklemle şöyle ifade edilir: BP = CAB + NCM = NFA(cb) CAB: cari işlemler dengesi NCM: net sermaye hareketleri (sermaye hesabı dengesi) NFA(cb): Merkez Bankası net yabancı varlıklarındaki değişim (resmi rezervler hesabı dengesi) BP: ödemeler dengesi Şimdi İkiz Açıklar Hipotezi ne konu olan hesap olması bakımından Cari İşlemler Hesabı na bakıldığında görülüyor ki, Cari İşlemler Hesabı nın açık vermesi, bir başka deyişle ekonominin uluslararası işlemlerde elinden çıkanın, kazancının üzerinde olması, dışarıya borçlu olması demektir. Denklemle; CAB = X M (karşılıksız transferlerin olmadığı varsayımıyla) şeklinde gösterilebilir. 11

23 CAB: cari işlemler dengesi X: mal ve hizmet ihracatı M: mal ve hizmet ithalatı Cari İşlemler Dengesi Yaklaşımları 3 Cari işlemler dengesini açıklamaya yönelik olarak geliştirilen beş tane yaklaşım sayılması mümkündür. Bunlar; Klasik Yaklaşım (fiyat ve döviz kuru mekanizması), Esneklikler Yaklaşımı, Massetme Yaklaşımı, Mundell-Fleming Modeli ve Parasalcı Yaklaşım olarak sayılabilir Klasik Yaklaşım Klasikler ödemeler dengesinin fiyat mekanizmasıyla sağlanacağını savunmuşlardır. Klasik denge teorisinde geçerli para sistemi altın standardıdır. Dengesizlikler, altın ve döviz hareketlerinin, ithal ve ihraç mal ve hizmetlerinin fiyatlarını etkileyerek dengeye gelir. Örneğin ödemeler dengesi açık veriyorsa, ülke bu açığı kapatabilmek için altın ihraç edecektir; o halde miktar teorisi (M.V=P.T) çerçevesinde ekonomideki para arzı (M) azalacak ve dolayısıyla fiyatlar genel seviyesi (P) düşecektir. Azalan para arzı ise ödünç verilebilir fonlar piyasasında faiz oranının yükselmesine yol açacaktır. Faiz oranlarındaki yükselme ile gelen altın girişi ile de döviz kuru düşecek ve bu nedenle ihracat azalıp ithalat artacaktır.böylece dış denge otomatik olarak sağlanmış olacaktır. 3 Bu alt bölümde Seyidoğlu, H. (2003), Uluslararası İktisat Teori, Politika ve Uygulama, Geliştirilmiş 15. Baskı, Güzem Yayınları, İstanbul. kitabı ve Karatay, Pelin (2008), İkiz Açıklar Hipotezi ve Türkiye Uygulaması, Gaziantep Üniversitesi Lisansüstü Tezi. (http://www.yok.gov.tr) çalışmasında yapılan sınıflandırma ve açıklamalar referans alınmıştır. 4 Karatay, Pelin (2008), İkiz Açıklar Hipotezi ve Türkiye Uygulaması, Gaziantep Üniversitesi Lisansüstü Tezi. (http://www.yok.gov.tr). 12

24 Esneklikler Yaklaşımı Dış dengenin sağlanması, döviz kuru kadar ihraç mallarına yönelik dış talep ile ithal mallarına olan ülke talebinin esnekliklerine de bağlıdır. Bu yaklaşıma göre, klasik yaklaşımın söylediğinin aksine fiyat ve döviz kuru mekanizması ödemeler dengesini otomatik olarak gerçekleştiremeyebilir. Yaklaşıma göre, herhangibir dengesizlik oluştuğunda tekrar denge haline dönülebilmesi için bir koşulun gerçekleşmesi gerekmektedir. Marshall-Lerner Koşulu olarak adlandırılan bu denkleme göre, e(x) + (e)m 1 olmalıdır. Bu denklemin anlamı, ihracat ve ithalat talep esnekliklerinin toplamı en az 1 e eşit olması gerektiğidir. Bir başka ifade ile, döviz kurlarındaki bir değişikliğin dış denge üzerinde olumlu bir etkisinin olabilmesi için sözkonusu talep esneklikleri toplamının birden büyük olması gerekmektedir Massetme (Toplam Harcama) Yaklaşımı Esneklikler yaklaşımı bir ülke milli parasının olası bir devalüasyon politikası sonucu değerindeki göreli azalmanın ihracat ve ithalat üzerindeki etkisini incelerken, toplam harcama yaklaşımı aynı politikanın gelir etkisini içermektedir. Genel olarak, devalüasyonun harcama değiştirici ve harcama kısıcı yönde iki farklı etkisi beklenmektedir. Her iki etkinin de dış ticaret dengesi üzerinde düzeltici yönü vardır. Bu yaklaşıma göre döviz kuru değişmelerini ve bunların ithalat ve ihracat üzerindeki etkilerini, gelir ve fiyat üzerinde meydana getirdikleri etkilerden ayrı ele almamak gerekir. Bir başka deyişle kısmi esneklikler yerine toplam esneklikler benimsenmiştir. Sadece fiyat düzeyindeki değişmelerin ihraç ve ithal malları talebinde meydan getireceği değişmeler değil, devalüasyon ile oluşan diğer ekonomik değişmelerin ithalat ve ihracat üzerine etkisi de önemlidir. Toplam harcama yaklaşımı, dış dengesizliğin mal ve hizmet harcamalarının kompozisyonunda oluşacak değişiklik suretiyle giderileceği görüşünü savunur. Dış ticaret açığının iyileşebilmesi için ülkenin ya üretim düzeyini arttırması ya da yurtiçindeki toplam harcama düzeyini azaltması gerekir. Bu ise para ya da maliye politikası yoluyla yurtiçi harcamanın baskı altına alınmasını gerektirir. En uygun seçim ise döviz kuru politikasıdır. Talebin baskı altına alınmasının mümkün olmadığı durumda, devalüasyonla kazanılan fiyat avantajı, yurtiçi fiyatlar seviyesinin ülkeyi önceki rekabetçi konumuna geri götürecek şekilde yükselmesiyle kaybolacaktır. 13

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

Dengesi Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dengesi Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Ödemeler 1 Dengesi Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Plan 2 Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom ve Denkleştirici

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Ayrım I. Genel Çerçeve 1

Ayrım I. Genel Çerçeve 1 İçindekiler Önsöz İçindekiler Ayrım I. Genel Çerçeve 1 Bölüm 1. Makro Ekonomiye Giriş 3 1.1. Ekonominin Tanımlanması ve Bir Bilim Olarak Ekonomi 4 1.2. Ekonomi Teorisi ve Politikası 5 1.3. Makro Ekonomi

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

Cari açık ve finansmanı

Cari açık ve finansmanı Cari açık ve finansmanı I.GİRİŞ Cari açık ve finansmanı konusunun, 2011 yılında Türkiye Ekonomisindeki önemli gündem maddelerinden biri olacağı anlaşılıyor. 2010 yılında cari açık, 2009 a göre % 247,1

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ

KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ KAMU FİNANSMANI VE BORÇ GÖSTERGELERİ HAZIRLAYAN 21.05.2014 RAPOR Doç. Dr. Binhan Elif YILMAZ Araş.Gör. Sinan ATAER 1. KAMU FİNANSMANI Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi, 2013 yılı sonunda 18.849 milyon TL açık

Detaylı

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 20.Para Teorisi ve Politikası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 20.1.Para Teorisi Para miktarındaki

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

Faizlerin hızla indirilmesi cari açığa çözüm olur mu?

Faizlerin hızla indirilmesi cari açığa çözüm olur mu? Türk Ekonomi Bankası Makro Yorum Emin Öztürk (212) 251 21 21 (1671) 8 Mart 2006 emin.ozturk@teb.com.tr Faizlerin hızla indirilmesi cari açığa çözüm olur mu? Geçtiğimiz iki yılda cari işlemler açığının

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI

9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI 9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI 1. Maliye Politikası ve Dışlama Etkisi...2 A. Uyumlu Maliye ve Para Politikaları...4 2. Para Arzı ve Açık Piyasa İşlemleri...5 3. Klasik Para ve Faiz

Detaylı

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler

Detaylı

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır.

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008

Detaylı

Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi

Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi Türk Ekonomi Bankası Makro Yorum Emin Öztürk (212) 251 21 21 (1671) 24 Şubat 2006 emin.ozturk@teb.com.tr Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi Cari işlemler dengesi neyi gösterir? Bir ülkenin

Detaylı

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GENEL DEĞERLENDİRME Küresel kriz sonrası özellikle gelişmiş ülkelerde iktisadi faaliyeti iyileştirmeye yönelik alınan tedbirler sonucunda küresel iktisadi koşulların bir önceki Rapor dönemine kıyasla olumlu

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

FAİZ HAREKETLİLİĞİ. Mehmet ÖZÇELİK. Bilgi Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü. KONYA Nisan, 2016 www.kto.org.tr

FAİZ HAREKETLİLİĞİ. Mehmet ÖZÇELİK. Bilgi Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü. KONYA Nisan, 2016 www.kto.org.tr Mehmet ÖZÇELİK Bilgi Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü KONYA Nisan, 2016 www.kto.org.tr İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. POLİTİKA FAİZİ... 2 3. GECELİK FAİZ... 4 4. FAİZ ve YATIRIM-TASARRUF İLİŞKİSİ...

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

SORU SETİ 2 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI

SORU SETİ 2 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI SORU SETİ 2 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI Problem 1 (KMS-2001) Bir ekonomiyle ilgili olarak aşağıdaki bilgiler verilmiştir: Y net milli geliri, Ca tüketimi, In net yatırımı, Xn net ihracatı, G hükümet

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden 1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli

Detaylı

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU DÖNEM İÇERİSİNDE BANKANIN YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER Dönem içerisinde Bankamız ortaklık yapısında değişiklik

Detaylı

YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM

YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM Neler Öğreneceğiz? Makroekonominin tanımı Makroekonomi ve Mikroekonomi Ayrımı Makroekonominin Gelişim Süreci ve Tarihi Düşünce Okullarının Makroekonomik

Detaylı

Balayı bitti, yeni bir dönem başladı

Balayı bitti, yeni bir dönem başladı Balayı bitti, yeni bir dönem başladı Mayıs ayında başlayan türbülansın nedenleri ve muhtemel sonuçları 1 Haziran 2006 Emin Öztürk 2002-2005 döneminin kısa özeti Büyüme performansı çok iyi (ortalama %7.8)

Detaylı

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ

1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ 11 1.1. Makro Ekonomi Biliminde Yöntem 12 1.2. Kavramsal Çerçeve 13 1.3. Makro Ekonomi Bilimi Literatürü 16 1.3. 1. Klasik Makro Ekonomi Bilimi

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK

REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK Doç. Dr. Cevdet Akçay 15 Haziran 2004 İstanbul Hilton Oteli Nominal Döviz Kuru Reel Döviz Kuru E = E TL/$ q = q TL/$ R Nominal Faiz

Detaylı

AVRO BÖLGESİ NDE YENİ KORKU: DEFLASYON Mehmet ÖZÇELİK

AVRO BÖLGESİ NDE YENİ KORKU: DEFLASYON Mehmet ÖZÇELİK Mehmet ÖZÇELİK Bilgi Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü KONYA Şubat, 2016 www.kto.org.tr 0 GİRİŞ 2008 küresel ekonomik krizinin ardından piyasalarda bir türlü istenilen hareketliliği yakalayamayan

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Para Piyasası Likit Emeklilik Yatırım Fonu(KAMU) Emeklilik Yatırım Fonu nun

Detaylı

STEMLERĐ VE DR. DĐLEK SEYMEN ASLI SEDA BĐLMAN

STEMLERĐ VE DR. DĐLEK SEYMEN ASLI SEDA BĐLMAN DÖVĐZ Z PĐYASASINDA P DENGE, DÖVĐZ Z KURU SĐSTEMLERS STEMLERĐ VE DÖVĐZ Z KURUNU BELĐRLEMEYE YÖNELĐK K YAKLAŞIMLAR DR. DĐLEK SEYMEN ASLI SEDA BĐLMAN Döviz Piyasasında Denge Esnek kur sisteminde döviz piyasasında

Detaylı

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... VII BİRİNCİ BÖLÜM Makro İktisat 1. MAKRO İKTİSATIN ANLAMI... 1 2. MAKRO İKTİSATTA KARAR BİRİMLERİ (SEKTÖRLER)... 2 3. MAKRO İKTİSATTA PİYASA

Detaylı

ULUSLARARASI EKONOMİK İLİŞKİLER: IS-LM-BP MODELİ

ULUSLARARASI EKONOMİK İLİŞKİLER: IS-LM-BP MODELİ ULUSLARARASI EKONOMİK İLİŞKİLER: IS-LM-BP MODELİ Bu ünite tamamlandığında; Farklı döviz kuru sistemlerini açıklayabileceğiz Net ihracat eğrisinin eğiminin ve konumunun değişmesine neden olan faktörleri

Detaylı

Chapter 15. Para, Faiz Oranları ve Döviz Kurları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Chapter 15. Para, Faiz Oranları ve Döviz Kurları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Chapter 15 Para, Faiz Oranları ve Döviz Kurları Slides prepared by Thomas Bishop Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Para Nedir? Para arzının kontrolü Parasal varlık tutma

Detaylı

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ

Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ Araştırma Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:12 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN GSYİH BÜYÜMESİNE KATKISI Kasım 2002 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 2002 YILININ İLK YARISINDA STOK BİRİKİMİNİN

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR

SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

-MAKROEKONOMİ KPSS SORULARI- 1) Nominal faiz oranı artarsa, reel para talebi nasıl değişir?( KPSS 2006)

-MAKROEKONOMİ KPSS SORULARI- 1) Nominal faiz oranı artarsa, reel para talebi nasıl değişir?( KPSS 2006) -MAKROEKONOMİ KPSS SORULARI- 1) Nominal faiz oranı artarsa, reel para talebi nasıl değişir?( KPSS 2006) A) Artar, çünkü bireyler gelirlerinin daha büyük bir kısmını ödünç vermek ister. B) Artar, çünkü

Detaylı

Böylelikle, yılın ilk dokuz aylık döneminde GSYH büyümesi %3.0 olmuştur, bu 2002 yılından bu

Böylelikle, yılın ilk dokuz aylık döneminde GSYH büyümesi %3.0 olmuştur, bu 2002 yılından bu AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor Aegon Emeklilik ve Hayat A.Ş Dengeli Emeklilik Yatırım Fonu nun 02.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin gelişmelerin, Fon

Detaylı

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 Sayı: 2015-34 BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Nisan 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,19 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE Sevinç Karakoç Raziye Akyıldırım Yasemin Ağdaş Duygu Çırak NELER ANLATILACAK? FİYAT İSTİKRARI NEDİR? FİYAT İSTİKRARININ YARARLARI NELERDİR? TÜRKİYE DE FİYAT İSTİKRARI Bir toplumu

Detaylı

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikalarıaraştırmaenstitüsü Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme Yönetişim Etütleri Programı uğur mumcu caddesi 80/3 g.o.p ankara türkiye tel: +90 312

Detaylı

Ödemeler Dengesi Tanım ve Kapsam:

Ödemeler Dengesi Tanım ve Kapsam: Ödemeler Dengesi Ödemeler bilançosu, bir ülkede yerleşik gerçek ve tüzel kişilerin yabancı ülkelerle yaptıkları iktisadi işlemlerin sistematik kayıtlar olarak tutulmasıdır. Mal ve hizmetlerin yanı sıra

Detaylı

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTERNATİF STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1- Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak

Detaylı

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI Soru KPSS 2001 Otonom tüketim harcamalarının artması aşağıdakilerin hangisine neden olur? a) Denge üretim düzeyinin artmasına, LM eğrisinin sağa doğru kaymasına b) Denge üretim

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI-6 DIŞA AÇIK MAKROEKONOMİK MODEL: IS-LM-BP

ÇALIŞMA SORULARI-6 DIŞA AÇIK MAKROEKONOMİK MODEL: IS-LM-BP ÇALIŞMA SORULARI-6 DIŞA AÇIK MAKROEKONOMİK MODEL: IS-LM-BP 1. Bir ülkenin ihracatı; a) GSMH eksi tüketim eksi yatırım eksi hükümet harcamalarına eşittir b) GSMH eksi yurtiçi mal ve hizmetlerin tüketimi

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2004 YILI FAALİYET RAPORU

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2004 YILI FAALİYET RAPORU GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2004 YILI FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu 2004 yılı 4. çeyrekte piyasalara yön veren olay

Detaylı

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 i Bu sayıda; Kısa vadeli Dış Borç Stoku, Merkez Bankası Net Döviz Pozisyonu rakamları Uluslararası Yatırım Pozisyonu, Ve İmalat Sanayi

Detaylı

CARİ AÇIK Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

CARİ AÇIK Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Cari açık, ülkenin elde ettiği döviz gelirlerinin, döviz giderlerinden düşük olmasıdır. Cari açık, yurtdışı borçlanarak veya önceden kalan rezervlerin kullanılması ile finanse edilir. Sermaye hesabı, açığı

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Çıkış Stratejisi Genel Çerçevesi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Çıkış Stratejisi Genel Çerçevesi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Çıkış Stratejisi Genel Çerçevesi 14 Nisan 2010 İstanbul Durmuş YILMAZ Genel Olarak Çıkış Stratejileri 2 Genel Değerlendirme Çıkış stratejileri, kriz sırasında

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... iii TABLO LİSTESİ... v GRAFİK LİSTESİ... vii KUTU LİSTESİ... xiv KISALTMA LİSTESİ.... xvi GENEL DEĞERLENDİRME... xvii I. Finansal İstikrarın Makroekonomik Unsurları...

Detaylı

MALİ YE POLİ KASI Maliye politikası nda klasik görüş ten sapmalar özellikle 1930 yı ndan sonra önem kazanmaya baş lamı

MALİ YE POLİ KASI Maliye politikası nda klasik görüş ten sapmalar özellikle 1930 yı ndan sonra önem kazanmaya baş lamı MALİYE POLİTİKASI Maliye politikasında klasik görüşten sapmalar özellikle 1930 yılından sonra önem kazanmaya başlamıştır. Para arzı, IS-LM eğrileri analizinde LM eğrisini hareket ettiren bir değişkendir.

Detaylı

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri www.pwc.com.tr. 12. Çözüm Ortaklığı Platformu Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri İçerik 1. 2013 Nasıl Geçti? 2. 2014 e İlişkin Beklentiler 3. Makroekonomiyle Vergi

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2004-31.12.2004

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu

DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Kodu DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 4 Haftalık Uygulama Saati

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER

MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER Bu ünite tamamlandığında; o Ekonomik karar birimlerini ve faaliyetlerini ortaya koyabileceğiz o Ekonomik faaliyetlerin bileşenlerini sıralayabileceğiz

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT İÇİNDEKİLER İKİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ... VII BİRİNCİ BÖLÜM MAKRO İKTISAT 1. MAKRO İKTİSATIN ANLAMI... 1 2. MAKRO İKTİSATTA KARAR BİRİMLERİ (SEKTÖRLER)... 2 3. MAKRO

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

Haftalık Ekonomi ve Dış Ticaret Görünümü

Haftalık Ekonomi ve Dış Ticaret Görünümü EYLÜL TÜRKİYE Geçtiğimiz haftada yurtiçinde Gayri Safi Yurtiçi Hasıla II. Çeyrek verileri ile Temmuz ayı sanayi üretimi ve cari işlemler açığı verileri takip edildi. Tüik verilerine göre gayrisafi yurtiçi

Detaylı

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi, marjinal maliyet düzeyini etkilemeden, oluşturulan yeni fiyat düzeyi ile monopolün sosyal maliyetini gidermeye yönelik bir politikadır? A)

Detaylı

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 3 yılının ikinci çeyreğinde iktisadi faaliyet yılın ilk çeyreğine kıyasla daha olumlu bir görünüm sergilemiştir. İç tüketimdeki canlanma ve altın ticaretindeki baz etkisi

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı 13 Ekim 2011 Malatya KÜRESEL KRİZ ORTAMINA NASIL GELİNDİ? Net Bugünkü Değer Yöntemi Varlık fiyatlarının indirgenmiş nakit akımları (Net

Detaylı