YATIRIMLAR, BELİRSİZLİK VE PİYASA YAPISI: KAVRAMSAL BİR İNCELEME 1 INVESTMENT, UNCERTAINTY AND MARKET STRUCTURE: A CONCEPTUAL REVIEW

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YATIRIMLAR, BELİRSİZLİK VE PİYASA YAPISI: KAVRAMSAL BİR İNCELEME 1 INVESTMENT, UNCERTAINTY AND MARKET STRUCTURE: A CONCEPTUAL REVIEW"

Transkript

1 YATIRIMLAR, BELİRSİZLİK VE PİYASA YAPISI: KAVRAMSAL BİR İNCELEME 1 Yrd. Doç. Dr. Ayekin Güven * ÖZET Karar birimlerinin bugün ükemek yerine, belirsiz bir gelecek kazancı için üreken kaynaklara yapıkları harcamalar olarak anımlanan yaırımlar, bir yandan ekonominin uzun dönem üreken kapasiesinin belirlenmesinde kriik rol oynarken, diğer arafan büyüme ve isihdam yaraılması sürecine de kakı yaparlar. Belirsizlik olgusuna yaklaģımları göz önünde bulundurularak, yaırım eorilerini geleneksel ve modern yaırım eorileri olmak üzere iki grupa oplamak mümkündür. Geleneksel yaırım eorilerinin çoğunun gerisinde ne bugünkü değer krieri yer almakadır ve bu eorilerde çoğunlukla belirsizlik olgusu göz önünde bulundurulmamıģır. Modern yaırım eorilerinde ise uzunca bir zaman gözden kaçan bu belirsizlik olgusu yaırım eorisine dahil edilmiģir. Ġlerleyen dönemlerde ise piyasa yapısının belirsizlikyaırım iliģkisindeki rolü ön plana çıkmıģ, ürün piyasalarındaki eksik rekabein belirsizliğin yaırımlar üzerindeki dıģlayıcı ekisini kuvvelendirdiği ezi arıģılmaya baģlanmıģır. Bu çalıģmanın amacı söz konusu yaırım eorilerinin geçirdiği evreleri incelemek, piyasa yapısının belirsizlik-yaırım iliģkisindeki önemini vurgulamakır. Anahar Kelimeler: Yaırım Teorileri, Belirsizlik, Piyasa Yapısı Jel Kodları:D1, D40, D81, D9 INVESTMENT, UNCERTAINTY AND MARKET STRUCTURE: A CONCEPTUAL REVIEW ABSTRACT Invesmen, described as a kind of expendiure ha decision makers spend on producive sources for unknown fuure gain insead of oday s consumpion, plays a criical role in he long run producive capasiy, economic growh and employmen. When heir approach o uncerainy is aken ino accoun, i is possible o classify invesmen heories as radiional and modern invesmen heories. 1 Bu çalıģma yazarın Belirsizlik alında yaırım kararları: Türk imala sanayi örneği, baģlıklı dokora ezinin bir bölümüne dayanmakadır. Yazar ez danıģmanı Doç. Dr. Arzu AKOYUNLU WIGLEY e, ez jürisi üyeleri, Prof. Dr. Ahme ġahġnöz, Prof. Dr. Ramazan SARI, Doç. Dr. Burak GÜNALP ve Doç Dr. Zafer ÇALIġKAN a, Afyon Kocaepe Üniversiesi ĠĠBF Dergisi hakemlerine ve bu çalıģmayı finansal olarak desekleyen Haceepe Üniversiesi Bilimsel AraĢırmalar Birimine değerli kakıları nedeni ile eģekkür eder. * Aban Ġzze Baysal Üniversiesi, Ġ.Ġ.B.F, Ġkisa Bölümü, Gölköy Kampüsü 1480 Bolu, Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 1

2 Invesmens base on ne presen value anaysis in mos of he radiional invesmen heories and uncerainy has no been borne in mind in hese radiional invesmen heories. On he oher hand, in he modern invesmen heories uncerainy ha has no been noiced for a long ime is considered. Recenly, he significance of marke srucure on invesmen-uncerainy relaionship has come ino prominence and he idea ha imperfec compeiion in he produc marke may srenghen he negaive effec of uncerainy on invesmen has sared o be discussed. The aim of his sudy is o invesigae he phases of hese invesmen heories and o lay emphasis on he role of marke srucure on he invesmen-uncerainy relaionship. Keywords: Invesmen Theories, Uncerainy, Marke Srucure. Jel Classificaion: D1, D40, D81, D9 GİRİŞ Karar birimlerinin bugün ükemek yerine, belirsiz bir gelecek kazancı için üreken kaynaklara yapıkları harcamalara yaırım adı verilebilir. Yaırımlar bir yandan ekonominin uzun dönem üreken kapasiesinin belirlenmesinde kriik rol oynarken, diğer arafan büyüme ve isihdam yaraılması sürecine de olumlu kakı yaparlar. Ekonomi bilimi içinde önemli yer uan yaırım kararlarının belirleyicilerini açıklamak üzere bir çok eori geliģirilmiģir. Bu eorileri belirsizlik olgusuna yaklaģımları göz önünde bulundurularak, geleneksel ve modern yaırım eorileri olmak üzere iki grupa oplamak mümkündür. Fisher in yaırım modeli, basi ve esnek hızlandıran modelleri, uyum maliyeleri yaklaģımı, Jorgenson un neoklasik yaırım modeli ve Tobin in q eorisi geleneksel yaırım eorilerine örnek göserilebilir. Belirsizlik olgusuna değinmesine karģın Keynes i de geleneksel yaırım eorileri içinde değerlendirmek mümkündür Bu eorilerin geleneksel olarak adlandırılmasında, am bilgi ve am belirlilik gibi kısılı varsayımlar alında geliģirilmiģ olmaları yaar. Geleneksel yaırım eorilerinin göz ardı eiği belirsizlik olgusunun yaırım eorisine dahil edilmesi ise, Harman (197) ve Abel (1983) in belirsizliğin yaırımları arıracağını göseren çalıģmaları ile mümkün olmuģur. Diğer arafan Pindyck (1988) ve Dixi ile Pindyck (1994) in öncülük eiği reel opsiyonlar eorisi ise, belirsizliğin yaırımları azalacağını ileri sürmekedir. Bu eori emel olarak yaırımların geri çevrilemezlik (baık maliye) özelliğine dayanmakadır. Gerek Harman ve Abel in, gerekse reel opsiyonlar eorisinin vardığı sonuçlar, risk yansız firma (risken kaçınma ya da risk alma hususunda arafsız) ve rekabeçi piyasa varsayımları üzerine kurulmuģur. Caballero (1991) ise belirsizlik yaırım iliģkisinde piyasa yapısını ön plana çıkarmıģ, geri çevrilemezlik söz konusu olsa bile rekabeçi piyasa koģullarında Harman-Abel in ulaģığı sonuçların geçerli olacağını, Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

3 belirsizlik yaırım iliģkisinin negaife dönüģebilmesi için mulaka eksik rekabe durumunun var olması gerekiğini ileri sürmüģür. Bu çalıģmanın amacı, söz konusu yaırım eorilerinin geçirdiği evreleri incelemek, piyasa yapısının belirsizlik-yaırım iliģkisindeki önemini vurgulamakır. Bu amaç doğrulusunda ikinci kısımda geleneksel yaırım eorilerinden kısaca bahsedilecek, üçüncü kısımda belirsizliği göz önüne alarak yeni yaırım eorinin geliģmesine olanak sağlayan modern yaırım eorilerine yer verilecekir. Modern yaırım eorileri kısmında Harman (197) ın yaklaģımı ve reel opsiyonlar eorisi incelencekir. Dördüncü kısımda piyasa yapısının belirsizlik-yaırım iliģkisindeki rolü Caballero (1991) nun çalıģması göz önünde bulundurularak incelenecek ayrıca bu kısımda söz konusu çalıģmanın geçerliliğini es eden uygulamalı çalıģmalara değinilecekir. ÇalıĢma sonuç kısmı ile amamlanacakır. 1. GELENEKSEL YATIRIM TEORİLERİ Geleneksel yaırım eorilerinin çoğunun gerisinde ne bugünkü değer (NBD) krieri yer almakadır. Bu kriere göre, firmanın gerçekleģirmeyi planladığı bir yaırım projesinin geleceke sağlaması beklenen ne geirilerin iskono edilmiģ bugünkü değeri göz önüne alınır. Hesaplanan değer poziif ise söz konusu yaırım projesi kabul edilir. Faiz oranının arması (düģmesi) NBD in azalmasına (armasına) neden olacağı için, bu kriere göre faiz oranı ile yaırımlar arasında negaif bir iliģki olduğu söylenebilir. Ne bugünkü değer krierinden elde edilen faiz oranı ile yaırımlar arasındaki negaif yönlü iliģki, Fisher (1930) in yaırım eorisine de emel eģkil emiģir. Fisher e göre yaırım kararı dönemler arası bir ercihir ve bu ercihi faiz oranı belirler. Yaırım kararı verilirken yaırımın ikinci dönemdeki geirisinin bugünkü değeri bulunur ve söz konusu yaırımın ilk dönem geirisi ile karģılaģırılır. Fisher in eorisinde yaırım kararı, büün maliyelerin ve büün geirilerin bugünkü değerini hesaplamak için kullanılan ve bunları birbirine eģileyecek oran olarak anımlanan maliye üsü geiri oranı ile faiz oranı karģılaģırılarak verilir. Basi hızlandıran ve esnek hızlandıran olmak üzere iki farklı versiyonu bulunan hızlandıran modelinde yaırım kararları faiz oranından ziyade alepeki değiģmelerin bir fonksiyonu olarak görülmekedir. Basi hızlandıran modelinde alep arıģları üreim kapasiesinde arıģa yol açacağından yaırımlar üreim arıģlarının bir fonksiyonu olarak kabul edilmiģir. Ancak, bu modelde firmaların arzuladıkları yaırımları ek dönemde gerçekleģirecekleri varsayılmıģır. Yeni yaırımların bizza yaırımın kendi maliyei yanında ek maliyeleri de söz konusudur. Yeni bir makineye uyum sağlayabilmesi için iģgücünün eğiiminden kaynaklanan maliyeler ya da yeni makinenin kurulumunda esis üreiminin durması gibi maliyeler Eisner-Sroz (1963) Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 3

4 ve Lucas (1967) arafından uyum maliyeleri olarak adlandırılmıģır. Bu maliyeler de yaırım kararları açısından önem aģımakadır. Yaırımların yalnızca cari dönem çıkısına değil, aynı zamanda ar arda gelen geçmiģ dönem çıkılarına da bağlı olduğunu varsayan Koyck (1954) basi hızlandıran modeline yönelilen eleģirileri oradan kaldırarak esnek hızlandıran modelini geliģirmiģir. Esnek hızlandıran modelinde yaırımlar üreim düzeyi ve yaırımların buna uyumunu belirleyen faiz oranına bağlıdır. Ayrıca esnek hızlandıran modelinin dinamik bir yanı vardır. Bu modelde cari dönem dıģındaki diğer dönemlerdeki ekonomik değiģkenlerin değerine bağlı hareke söz konusudur. Bir diğer geleneksel yaırım modeli Neoklasik yaırım eorisidir. Bu eoride (Jorgenson, 1963 ve Hall ve Jorgenson, 1967) ilave bir birim sermaye malının firmaya sağladığı geiri ile söz konusu sermayenin firmaya yüklediği ilave maliye (sermayenin kullanıcı maliyei ya da kira maliyei) karģılaģırılarak analiz yapılır. Neoklasik yaırım eorisinde yaırımları ekileyen baģlıca fakörler ise faiz oranı, vergiler, sermayenin geirisindeki beklenen arıģlar ve sermaye mallarının fiyalarıdır. Diğer geleneksel yaırım eorilerinden farklı olarak Tobin in q eorisi ise, yaırım kararlarında sermaye piyasasındaki değiģimleri ön plana çıkarmakadır. Firmaların sahip oldukları hisse senelerinin piyasa değeri ile firmanın sahip olduğu sermaye sokunun yenileme maliyei arasındaki orana q, ya da daha yaygın abiriyle Tobin q su adı verilir. Sermayenin yenileme maliyei değiģmiyorsa, sermaye piyasalarındaki canlanma çoğu firma için Tobin q sunun armasına neden olacak ve bu geliģmeyi akiben firmaların yaırım oranı da aracakır. Geleneksel eoriler içinde yer alan bir baģka yaırım eorisi ise Keynes in yaırım eorisidir. Keynes, yaırım kararı sürecinde belirsizlik fakörünün rolünü ön plana çıkarmasına rağmen, Fisher in maliye üsü geiri oranı ile aynı anlama gelmek üzere kullandığı sermayenin marjinal ekinliği kavramı ile geleneksel yaırım eorilerden uzaklaģamamıģır. Keynes de yaırım kararları, sermayenin marjinal ekinliğine ve dolayısıyla faiz oranına, belirsiz beklenilere ve yaırımcının iyimser ya da köümser hisler beslemesine bağlı olarak değiģmekedir. Geleneksel yaırım eorileri içerisinde sadece Keynes belirsiz bekleniler yaklaģımı ile belirsizlik olgusuna değinmiģ, diğer geleneksel yaırım eorileri genel olarak am ve kesin bilgi varsayımları alında geliģirilmiģir. Oysa belirsizlik ikisadi karar birimlerinin zihinsel dengelerinin al üs olmasına neden olarak, rasyonel karar alma sürecini zorlaģırmaka ya da imkânsız hale geirmekedir. Ġkisa biliminde uzunca bir dönem belirsizlik kavramı analiz dıģında uulsa da, Canillon, Condillac, Smih, Knigh, Keynes ve Huchinson gibi ikisaçılar belirsizlik unsuruna çalıģmalarında zaman zaman yer vermiģlerdir. Ancak 18. yy da ikisa bilimine David Ricardo ile aģınan ikisadi karar birimlerinin geleceğe dönük 4 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

5 beklenilerinde am bilgiye sahip oldukları varsayımı, rasyonel bekleniler hipoezini geliģiren Rober Lucas ın öncülüğünde günümüze kadar aģınmıģ ve belirsizlik fakörü çoğu zaman analizlerde göz ardı edilmiģir (Alada, 000 ve Froyen, 005).. BELİRSİZLİĞİN YATIRIM KARARLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: MODERN YATIRIM TEORİLERİ Modern yaırım eorileri ile uzunca bir zaman gözden kaçan bu belirsizlik olgusu yaırım eorisine dâhil edilmiģir. Belirsizliğin firma yaırım kararları üzerindeki sisemaik ekilerini inceleyen ilk modern yaırım eorileri Harman (197) ve Abel (1983) e aiir. Harman (197) ve Abel (1983) risk-yansız rekabeçi bir firma, ölçeğe göre sabi geiri ve sermayenin marjinal değerinin fiyaa göre dıģbükey olduğu varsayımlarından yola çıkarak aran belirsizliğin ilave bir birim sermayenin marjinal değerinde arıģa yol açarak yaırımları arıracağını gösermiģlerdir. Modern yaırım eorilerinin diğer kolu yaırımların geri çevrilemezlik özelliğini (yaırımların baık maliye içermesi özelliğini) ön plana çıkarmakadır. Bu yeni durumu dikkae alan yaklaģıma reel opsiyonlar eorisi adı verilmekedir. Bu eoriye göre, firmalar geri çevrilemez nielikeki yaırımlarını belirsizliğin çok yüksek olduğu durumlarda yüksek maliyeleri nedeni ile ereleyebilirler (Bernanke, 1983; McDonald ve Siegel 1986; Dixi ve Pindyck, 1994). Yaırımların geri çevrilemezlik nieliği belirsizliğin yüksek olduğu ekonomik koģullarda, yaırımların azalmasına neden olacakır..1. Harman-Abel Yaklaşımı Harman (197) ürün fiyaları, ücre oranları ve yaırım maliyeleri üzerinde oluģacak belirsizliğin, simerik uyum maliyelerine sahip, rekabeçi piyasada faaliye göseren ve risk yansız 3 bir firmanın yaırım kararları üzerindeki ekilerini incelemiģ ve belirsizliğin yaırımları poziif ekilediği sonucuna ulaģmıģır. Harman ın analizi, firmanın iskono edilmiģ naki giriģleri oplamının bugünkü değerini maksimize emeye çalıģığı bir kesikli zaman modeli üzerine Ģekillenmekedir. Bu modelde firma bir döneme iliģkin sermaye girdisini, o dönemin ürün fiyaları ve ücre oranını bilmeden seçmek durumundadır. Yani sermaye alebi kararı, ürün fiyaı ve ücre oranı belirsizken alınmakadır. Uyum maliyelerinin simerik olması sermaye malını kurma ve kaldırma maliyelerinin eģi ve aynı olması anlamına gelir. 3 Harman ın sonuçlarının aksine, firmaların risken kaçınan uum sergilediği ve eksik rekabe koģullarının var olduğu durumda Craine (1989) ve Zeira (1989), belirsizlik-yaırım iliģkisinin negaif olacağını gösermiģlerdir. Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 5

6 Firma emek mikarı kararına ise, sermaye girdisi verildiğinde, ürün fiyaları ve ücre oranını gözlemlediken sonra karar verir. ĠĢgücü girdisi kararı sermaye kararının aksine belirlilik alında alınmakadır. Bu varsayımlara ilaveen, her dönemde yaırımların aran marjinal maliyee sahip olduğu ve bu maliyelerin dönemden döneme rassal olarak değiģiği varsayılmakadır. Bu çalıģmada model için opimalie koģullar üreilmiģir. Daha fazla belirsizliği emsil eden rassal değiģkenler anımlanmıģ ve opimal koģulları sağlayan cari yaırımlar üzerinde belirsizliğin ekileri incelenmiģir. Firma her bir döneminde, K sermaye girdisi ve L emek girdisi ile Q kadar üreim yapmakadır. Bu değiģkenlerle bağlanılı olarak üreim fonksiyonu, Q F K, L (1) Ģeklinde yazılabilir. Bu üreim fonksiyonu, birinci dereceden homojen, içbükey ve her bir girdi için azalmayan özelliklere sahipir. Emek girdisi değiģken nielikedir. +1 dönemine iliģkin sermaye soku ise aģağıdaki gibi yazılabilir, K 1 1 K I () () nolu eģilike I, dönemine iliģkin brü yaırımları ve amorisman oranını göserir. Firmanın yaırım maliye fonksiyonu ise CI, q Ģeklinde göserilebilir. Burada q, dönemindeki yaırım mallarının fiyaını emsil eder. CI, q yaırım maliye fonksiyonu, I da aran ve kesin dıģbükey bir fonksiyondur ( c0, q 0 ). p ve wsırasıyla dönemindeki ürün fiyaını ve ücre oranını emsil eden raslanı değiģkenleridir. Firmanın p, w ve q değerlerini döneminin baģlangıcına kadar bilmediğini ve gelecekeki ürün fiyalarının, ücre oranlarının ve yaırım mallarının fiyalarının sübjekif olasılık dağılımı ile rassal olarak belirlendiği varsayılmakadır. Bu varsayımlar alında firmanın amacı iskono edilmiģ naki giriģleri oplamının beklenen değerini maksimum yapmakır;, (3) E R pq wl C I q 0 (3) nolu denklemdeki R (0<R<1) iskono fakörünü ifade eder. Bu denklemin üm uygulanabilir sraejiler için sonlu olduğunu varsayılmakadır. Buradan harekele firmanın karģı karģıya kaldığı opimizasyon problemi anımlanabilir. Firma opimizasyon için her bir kısa dönem karını maksimum yapan emek girdisini seçecekir. Böylece, ilgili dönemin fiyaları 6 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

7 ve sermeye sokunun fonksiyonu olarak her bir dönem için (opimal) kısa dönem karı aģağıdaki Ģekilde yazılabilir; h( K, p, w) = max pf K, L wl 0,1,,... (4) L h fonksiyonu, kar fonksiyonun emel bir özelliği gereği p ve w de dıģbükeydir ve üreim fonksiyonun birinci dereceden homojen olduğu varsayılır, hk (, p, w) = Kg p, w 0,1,,... (5) (5) nolu eģilike, g p w sermayenin marjinal ürününün fiyaa göre dıģbükey olduğunu ifade eder. Kısa dönem karını maksimize emek için opimal emek sraejisi kullanılarak, verili baģlangıç sermaye soku kısıı ile firmanın karını maksimum kılan yaırım sraejisi aģağıdaki Ģekilde yeniden formüle edilebilir 4 ;,, ( 6) E R Kg p w C I q 0 Harman opimal yaırım koģulunu yaırımın marjinal biriminden beklenen geirilerin, yaırımın marjinal maliyeine C 1 ( I, q ) eģi olması Ģeklinde anımlar ve bu koģul aģağıdaki eģilik yardımıyla formüle edilebilir; s s1 C1 I, q E R 1 g p, w, 0,1,..., (7) s s s1 (7) nolu eģiliğin sol arafı yaırımın marjinal maliyeini, sağ arafı ise yaırımın marjinal biriminden beklenen geiriyi ifade eder. Bu eģilikeki s ve E erimleri değiģkenlerin den sonraki dönem değerlerini emsil emek için kullanılır. Harman bu nokadan sonra analizine oralamasını koruyan dağılım (mean preserving spread, MPS) kavramını kullanarak devam eder. ĠĢlevsel olarak, bir oralamasını koruyan dağılım, orijinal rassal değiģkene koģullu oralaması sıfır ve varyansı olan bir rassal değiģken eklenerek elde edilebilir. Böyle bir durumda yeni rassal değiģkenin oralaması değiģmez ancak varyansı arar 5. Varyansaki arıģlar ise belirsizlikeki arıģ anlamına gelmekedir. 4 (6) nolu eģilik esas iibariyle (3) nolu eģiliken farklı değildir. E( U ) 0 olsun Yeni rassaldegisken X X U 5 E( X ) E( X V ( U ) 0 V ( X ) V ( X ) E( U ) V ( U ) E( X ) V ( X ) ) Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 7

8 TEORİ: Oralamasını koruyan bir dağılım söz konusu ise, gerçel değerli dıģbükey bir fonksiyonun beklenen değeri ya arar ya da değiģmez. HİPOTEZ: H( ) yukarıda bahsedilen gerçel değerli dıģbükey fonksiyon olsun. Jensen eģisizliğinden 6 yararlanılarak aģağıdaki eģisizlik elde edilebilir; E H ( X U ) EH ( X ) (8) Bekleni operaörü, (7) deki oplama iģareinin içine alınabilir. Teoremin bu koģullarından sonra aģağıdaki eģilik sağlandığında cari yaırımlar opimum olacakır; 1 C1 I0, q0 R 1 Eg p, w. (9) 1 Cari yaırımların (9) nolu eģiliği sağladığı varsayımı alında gelecekeki fiyalar ya da ücre oranlarının amamı ve ya bir kısmı için MPS varsa, daha fazla belirsiz dağılım alındaki yaırımlar, orijinal dağılım alındaki yaırımlardan ya daha yüksek ya da ona eģi olacakır. Ayrıca yaırım q deki MPS lere göre değiģmez (Harman, 197, 63). HİPOTEZ: Gelecekeki ürün fiyaları ve ücre oranlarının bazıları veya ümünde MPS olsun (Yani oralaması sabi kalacak Ģekilde belirsizliği arsın). Bu durumda g(p, w ) p ve w de dıģbükey bir fonksiyon olduğundan, (8) nolu eģilikeki beklenen değer hiçbir zaman azalmaz, bu erimlerin ümü veya bazıları arar. C 1 (I 0, q 0 ) monoon aran bir fonksiyon olduğundan, (9) nolu eģiliğin sağ arafındaki her arıģ, eģiliği ekrar sağlamak için I 0 da bir arıģ gerekirecekir. Ayrıca, eģiliğin sağ arafında q yer almadığından, bu rassal değiģkenlerdeki MPS cari yaırımları ekilemeyecekir. Sonuç olarak, ürün fiyaları ve ücre oranları üzerindeki belirsizlik, cari dönem yaırımlarını azalmayacak, maliye fonksiyonundaki rassal değiģmeler üzerinde oluģacak belirsizlikeki arıģlar cari yaırımları değiģirmeyecek ya da arıracakır... Reel Opsiyonlar Teorisi (ROT) Reel opsiyonlar eorisi, bugün için karlı görülmeyen bir yaırımın geleceke karlı bir yaırıma dönüģme olasılığını dikkae alır. ROT, finansal opsiyonlar eorisinin yaırım kararlarına uyarlanması ile elde edilmiģ bir eoridir. Finansal opsiyonlar genelde önceden belirlenmiģ bir zaman dilimi içerisinde, önceden belirlenmiģ bir fiyaan araflardan birinin finansal bir varlığı saın alma ya da sama hakkına (zorunluluğuna değil) sahip olduğu 6 Jensen esisizliği dıģbükey veya içbükey fonksiyonlarda, fonksiyonun bekleni değerinin, bekleni değerinin fonksiyonuna genelde eģi olmadığını göserir. E[f(X)] f(e[x]). 8 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

9 anlaģmalardır. Alım opsiyonu (call opion) alıcısına geleceke belli mikarda bir varlığı, belli bir fiyaan alma hakkı veren, saıģ opsiyonu (pu opion) ise alıcısına geleceke belli mikarda bir varlığı, belli bir fiyaan sama hakkı veren sözleģmelerdir. Alım opsiyonlarında opsiyon sahibi, bir bedel ödeyerek saın aldığı opsiyonu, vadesinde (Avrupa ipi opsiyon) veya vadesi gelmeden önce (Amerikan ipi opsiyon) bu opsiyona dayanarak belirli bir mal veya menkul değeri önceden belirlenen fiyaan saın alma hakkına sahipir (Pindyck, 1991; Kenç, 003). Reel opsiyonlar finansal opsiyonlardan farklı olarak finansal varlıklar yerine, gerçek ve somu varlıklara yaırım yapmaya dayanır. Firmalar yaırım kararları söz konusu olduğunda, yaırımın gerçekleģirilip gerçekleģirilmemesi konusunda opsiyona sahipirler. Ancak geleneksel NBD yaklaģımında yaırımları ereleme opsiyonu söz konusu değildir. Tek seçenek ya Ģimdi yaırım yapmak ya da hiçbir zaman yaırım yapmamakır. Oysa ki ROT, firmaların koģullara göre yaırımlarını ereleyebileceklerini, Ģarlar iyiye giderse yaırım yapabileceklerini, köüye giderse yaırımdan vazgeçme opsiyonlarının olacağını ileri sürmekedir. Bundan dolayı beklemenin ekonomik bir değeri vardır. Geleneksel NBD yaklaģımı bu değeri göz ardı emekedir. Bu yaklaģıma göre bir yaırım projesinin gerçek değeri, geleneksel NBD ile opsiyon değerinin oplamına eģiir (Uslu ve Önal, 007). Bu nedenle yaırım kararlarının değerlendirilmesinde opsiyon yaklaģımı, belirsizliğin olduğu durumlarda, NBD yaklaģımına göre daha gerçekçi ve doğru sonuçlar vermekedir 7. Yukarıda belirildiği gibi, belirsizlikeki bir arıģ yaırımın opsiyon değerini arırır ve firmalar ek bir bilgi edinene kadar yaırımlarını ereleyebilirler 8 (Ninh, Hermes ve Lanjouw, 004). Bu gibi durumlarda yeni ve daha fazla bilgi için beklemek yaırımcı için ek bir maliye nieliği aģıyabilir. Bu nedenle belirsizlik yaırım kararlarını olumsuz ekiler (Bernanke, 1983; McDonald ve Siegel, 1986; Berola ve Caballero, 1994; Dixi ve Pindyck, 1994). Bu durum belirsizlik alında yaırım çalıģmalarına reel opsiyonlar eorisi adıyla girmiģir (Pindyck, 1991; Dixi ve Pindyck, 1994). Özele ROT, yaırımların geri çevrilemez nielike olduğu, belirsizliğin yüksek ve bilginin eksik olduğu, rakip firmaların poansiyel risk oluģurduğu durumlarda, yaırım kararlarının modellenmesinde oldukça 7 Ġlk olarak Myers (1977) AR-GE projelerinin ekonomik değerinin gelecekeki fırsalardan dolayı bir opsiyon değeri barındırdıklarını ve bu nedenle reel opsiyonlar eorisinin kullanılması gerekiğini ileri sürmüģür. AR-GE yaırımları geirileri çok ileri dönemlerde beklenen ve yüksek belirsizlik içeren yaırımlardır. Bu projelerin yüksek belirsizlik içermesi ekonomik değerlendirmesini de zorlaģırmakadır. 8 Ancak firmalar yaırımlarını, erelenmesi çok maliyeli de olsa, diğer rakip firmaların piyasaya girme riski gibi sraejik nedenlerden dolayı erelemeyebilirler. Bu gibi durumlarda yeni bir bilgi edinmek için beklemenin kazancı ile yeni firmanın piyasaya girmesinden doğacak kayıp karģılaģırılarak ereleme kararı alınabilir (Pindyck, 1991, 1111). Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 9

10 büyük önem aģıyan bir eori olarak değerlendirilmekedir (Uslu ve Önal, 007). Ancak geri çevrilemezlik belirsizlik-yaırım iliģkisinin negaife dönüģmesi için ek baģına yeerli olmayabilir. Söz konusu iliģkinin belirlenmesinde bir biri ile zı sonuçlar doğuran çok fazla fakör olduğu için bu iliģkinin yönünün belirlenmesi kolay değildir. Firma büyüklüğü, firmaların riske karģı uumları ve rekabe düzeyi söz konusu iliģkinin belirlenmesinde son derece önemlidir. Örneğin Joaquin ve Khanna (001) büyük firmaların yüksek maliyeli yaırımlarından vazgeçmelerinin küçük firmalara göre yüksek maliyeli olduğunu ve bu nedenle belirsizliğin yaırımlar üzerindeki negaif ekisinin büyük firmalarda küçük firmalara göre daha fazla hissedileceğini ileri sürmüģlerdir. Nickell (1978) ve Zaira (1990) ise riske karģı uumun, belirsizlik alında yaırım kararlarını hem poziif hem de negaif ekiyebileceğini gösermiģir. Risk sever bir giriģimci, daha yüksek belirsizliğe poziif epki göserebilir. Buna karģın risken kaçınan giriģimci daha yüksek bir belirsizlik durumunda yaırımlarını azalacakır (Bo ve Zhang, 00: 337). Caballero (1991) ise, rekabe düzeyinin belirsizlik-yaırım iliģkisinin yönünü ve derecesini değiģirme açısından son derece önemli olduğunu gösermiģir. Belirsizlik yaırım iliģkisinin negaif hale gelmesinde eksik rekabe merkezi bir rol oynamakadır. Ona göre eksik rekabe durumunda belirsizliğin yaırımlar üzerindeki olumsuz ekisi rekabeçi piyasalara göre daha kuvveli hissedilir. Rekabeçi koģullarda faaliye göseren bir firmanın, rakiplerinin yaırım fırsalarını ele geçirme ehdileri karģısında yaırım kararı için uzun süre bekleme Ģansı yokur. Bu nedenle rekabeçi firmalar belirsizlik söz konusu olsa da rakiplerinden önce yaırım yapmak zorunda kalabilirler. Öe yandan monopolcü bir firma piyasadaki ekel durumundan yararlanarak belirsizlik durumunda yaırımlarını kolaylıkla ereleyebilir. Bu durum eksik rekabe piyasalarında belirsizliğin yaırımlar kararları üzerindeki olumsuz ekisini güçlendirir. 10 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

11 3. BELİRSİZLİK-YATIRIM İLİŞKİSİNDE PİYASA YAPISININ ROLÜ Harman (197) ve Abel (1983) belirsizliğin rekabeçi bir firmanın yaırımlarını arıracağını, Pindyck (1988) ve Dixi ve Pindyck (1994) yaırımların geri çevrilemezlik özelliğini göz önüne alarak, belirsizlikeki arıģın yaırımları azalacağını ileri sürmüģlerdir. Bu iki farklı sonuç da, risk yansız ve rekabeçi piyasa varsayımlarına dayanmakadır. Yukarıda anlaılan iki yaklaģım arasındaki farklılığın sezgisel olarak, uyum maliyelerinin Harman-Abel (H-A) yaklaģımında simerik, geri çevrilemezliği göze alan yaklaģımda asimerik olmasından 9 kaynaklandığını söylenebilir. Caballero (1991) bu sezgisel öngörüyü kabul emekle birlike, belirsizlik yaırım iliģkisindeki sonuçların farklı çıkmasında asimerik uyum maliyelerinin yeerli olmadığını gösermeye çalıģmıģır. Caballero (1991), bu iki yaklaģımın farklı sonuçlara varmasında uyum maliyelerindeki farklılaģma kadar rekabe düzeyi ve ölçeğe göre geiri üzerine yapılan varsayımların da ekili olduğu düģüncesini ileri sürmekedir. Caballero ya göre asimerik uyum maliyeleri varsayımı yapılsa bile, rekabeçi koģullarda H-A yaklaģımı geçerli olabilir. Caballero (1991) de uyum maliyelerinin dıģbükey olduğu, firma yöneimin risk yansız uum izlediği, iki dönemli bir kısmi denge modeli geliģirmiģir. Ġki dönem faaliye göseren firmanın alep fonksiyonu aģağıdaki gibidir. (1 ) / P Q Z (10) (10) nolu eģilikeki bu ers alep fonksiyonunda (1 ) / am rekabe durumunda 1 değerini alan mark-up kasayısını, P ve Q sırasıyla fiya ve saılan malın mikarını, Z ise rassal yürüyüģ süreci izleyen ( Z exp Z 1 ) sokasik erimi 10 ifade emekedir. Bu çalıģmada eknoloji, homojen Cobb-Douglas ipi bir üreim fonksiyonu ile emsil edilmekedir. Q 1 ( AL K ) (11) (11) nolu eģilikeki A ölçek parameresini, L ve K sırasıyla emek ve sermaye girdisini ifade emekedir. Buradaki a iģgücünün payını, ise ölçeğe göre geiri parameresini göserir. Bu koģullar alında kar fonksiyonu aģağıdaki eģilikeki gibi yazılabilir; K, Z hz K (1) 9 Asimerik uyum maliyelerinin varlığında, K sermaye sokunu kaldırmak kurmaya göre daha maliyelidir (Pindyck,1991, 1139). 10 Bu eģilike nin / oralama ve varyansla normal dağılıma sahip olduğu varsayılmakadır. Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 11

12 Yukarıdaki eģilikeki h, edilmiģir, ve aģağıda açık olarak ifade / / 1- / / / 1- / h 1- / A X w / 1 / 1 1 / C(I) iskono oranının ve amorismanın olmadığı durumda sermaye sokundaki I birimlik değiģimin maliyeini göserir. Tek bir firmanın K1 K0 I1 kısıı alında iki dönemli opimizasyon problemi (13) nolu eģilike göserilmiģir;, max, +, V K Z K Z C I E V K Z (13) I Yukarıdaki eģilike yer alan V i firmanın i. dönemdeki değer fonksiyonunu ifade eder. Bu maksimizasyon probleminin birinci sıra koģulu aģağıdaki eģiliği verir; K I Z C I E V K I Z K 1 0 1, K1 0 1, 0 Ġkinci dönemdeki değer fonksiyonu ise, max, 1 I 1 (14) V K Z K I Z C I (15) (15) nolu eģilikeki gibi ifade edilebilir. Firma, 1. dönemdeki opimizasyon problemini I 1 i,. dönemdeki opimizasyon problemini I yi maksimum kılarak gerçekleģirir. Diğer arafan yukarıda yer alan maliye fonksiyonu C(I) ise, doğrudan maliyelerin ve uyum maliyelerinin oplamından meydana gelir; CI ( ) I I0 I I 0 I (16) 1 Yukarıdaki eģilikeki 1 ve 1 ve ise negaif olmayan paramerelerdir 11. Tam rekabe durumunda, 1 kabul edilirse, (1) nolu eģilikeki kar fonksiyonu, sermaye sokunun doğrusal bir fonksiyonu haline 11 Abel (1983) de simerik uyum maliyeleri için 1 ve = 0 varsayılmıģ, 1 Pindyck (1988) ve Berola (1988) de ise asimerik uyum maliyeleri ya da geri çevrilemez yaırımlar için 1, = 0 ve varsayılmıģır. 1 1 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

13 gelir. Ġkinci dönem için birinci sıra koģul belirlenirse, ikinci dönem yaırımlarının (I ) K 1 e bağlı olmadığı görülecekir. gelir. Ġkinci dö yaırımlarının (I I 1/ 1 gelir. Ġkinci dönem için birinci sıra koģul belirlenirse, hz 1 ikinci dönem I 0 veya hz 1için I yaırımlarının (I ) K 1 e bağlı olmadığı görülecekir. 1 1/ 1 I (17) hz 1 I 1/ 1 0 veya hz 1için 1 hz I 0 veya hz 1için 1 - I Böylece (17) 1/ 1 ile sadece K 1 ile 1 hz I 0 veya hz 1için - ne geçmiģ ne de Böylece ikinci dönemdeki değer fonksiyonu, kar fonksiyonu kanalı ile sadece K 1 ile doğrusal iliģkili olacakır. Birinci dönemdeki yaırımlar da Böylece ikinci dönemdeki değer fonksiyonu, kar fonksiyonu kanalı I1 0 vey ne geçmiģ ne de gelecek sermaye sokuna bağlıdır. ile sadece K 1 ile doğrusal iliģkili olacakır. Birinci dönemdeki yaırımlar da I ne geçmiģ ne de gelecek sermaye sokuna bağlıdır. 1 1/ 1 1/ 1/ hz1 (1 e ) 1 1/ 1 I1 0 veya hz1 (1 e ) 1için I1 0 vey 1/ 1/ hz1 (1 e ) 1 I 1 0 veya hz1 (1 e ) 1için 1 I1 1 I1 (18) 1/ 1 1/ 1/ 1 1/ 1 hz (1 e ) I1 0 veya hz (1 e 1/ 1/ ) 1için 1 hz - (1 e ) I1 0 veya hz (1 e ) 1için - Yaırıml (18) yaırımlar üzeri olmadığı sonucu Yaırımlar sermaye sokunun fonksiyonu değilse, belirsizliğin asimerik olmas yaırımlar Yaırımlar üzerindeki ekisini sermaye belirlemede sokunun uyum fonksiyonu maliyelerinin değilse, önemli belirsizliğin iģareini değiģir olmadığı yaırımlar sonucuna üzerindeki varılır. ekisini Bu nokadan belirlemede harekele uyum maliyelerinin önemli maliyeleri için a asimerik olmadığı olmasının sonucuna yaırımların varılır. Bu belirsizlikeki nokadan arıģa harekele verdiği uyum epkinin maliyelerinin yalnızca yaırım iģareini asimerik değiģirmeyeceği olmasının yaırımların sonucuna ulaģılmıģ belirsizlikeki olur. Her Ģekildeki arıģa verdiği uyum epkinin Bu sonuçlar sim maliyeleri iģareini için değiģirmeyeceği aran belirsizlik yaırımların sonucuna armasına ulaģılmıģ neden olur. olur. Her Asimeri Ģekildeki uyum yalnızca sonuçları ile son maliyeleri yaırım için yapma aran ya belirsizlik da yaırımı yaırımların kaldırma da uyum armasına hızını farklılaģırır. neden olur. Asimeri Bu sonuçlar simerik uyum örneği ile geliģirilen Harman ve Abel in yalnızca yaırım yapma ya da yaırımı kaldırma da uyum hızını farklılaģırır. Caballer sonuçları ile son derece uarlıdır. Bu sonuçlar simerik uyum örneği ile geliģirilen Harman ve Abel in rekabein sonucu Caballero daha sonra am rekabe varsayımını erk ederek eksik sonuçları ile son derece uarlıdır. maliyelerin eki rekabein sonucu olarak sermayenin azalan marjinal karlılığı ve asimerik O na göre beli maliyelerin Caballero ekileģimi daha ile negaif sonra belirsizlik am rekabe yaırım varsayımını iliģkisini incelemiģir. erk ederek eksik belirlenmesinde O na rekabein göre sonucu belirsizlik olarak ile yaırımlar sermayenin arasındaki azalan negaif marjinal yönlü karlılığı iliģkinin ve asimerik belirlenmesinde merkezi rol oyna maliyelerin ekileģimi eksik rekabe ile negaif yalnızca belirsizlik gerekli değildir yaırım aynı iliģkisini zamanda incelemiģir. merkezi rol oynamakadır. O na göre belirsizlik ile yaırımlar arasındaki negaif yönlü iliģkinin Eksik r Eksik rekabe varsayımı yapıldığında genel olarak yaırım belirlenmesinde eksik rekabe yalnızca gerekli değildir aynı zamanda fonksiyonunun k fonksiyonunun kapalı-form çözümü yokur. Caballero ya göre belirsizliğin merkezi rol oynamakadır. yaırımlar üzerin yaırımlar üzerindeki poziif ekisinin eksik rekabe koģullarında negaife dönüģmesi için ( dönüģmesi Eksik için (asimerik rekabe maliye varsayımı yapıldığında dıģarıda uulmaka) genel iki koģul olarak yaırım vardır; ya alep e vardır; fonksiyonunun ya alep esnekliği kapalı-form düģecek çözümü ya da mark-up yokur. aracakır. Caballero ya Talep esnekliği göre belirsizliğin düģüğünde, düģüğünde, fiy yaırımlar üzerindeki fiya belirsizliğine poziif göre ekisinin sermayenin eksik rekabe marjinal koģullarında karlılığının negaife dönüģmesi için (asimerik maliye varsayımı dıģarıda uulmaka) iki koģul vardır; ya alep esnekliği düģecek ya da mark-up aracakır. Talep esnekliği düģüğünde, fiya belirsizliğine göre sermayenin marjinal karlılığının I Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 13

14 dıģbükeyliği ( ) azalır. Ġkinci olarak mark-up (ψ) yükseldiğinde sermayenin marjinal karlılığı ( K ), sermaye arıģı söz konusu olduğunda düģecekir. Grafik 1 de değeri ararken (alep esnekliği düģerken) yaırımların belirsizlikeki değiģmelere giderek daha az epki verdiği gözlenmekedir. Grafik de eksik rekabe koģullarında, asimerik uyum maliyelerinin yaırım-belirsizlik iliģkisi üzerindeki ekileri yer almakadır. Mark-up kasayısı 1.7 olarak verildiğinde, asimerik uyum büyüdükçe, yaırım belirsizlik iliģkisi daha negaif hale gelmekedir. Grafik 1. Belirsizlik ve Yaırımların Farklı ψ Değerlerine Tepkisi Ψ=1.0 I 1 Ψ=1.3 Ψ=1.7 Ψ=.0 Sandar Sapma 14 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

15 Grafik Eksik Rekabe KoĢullarında, Farklı Asimerik Uyum Maliyeleri Dereceleri ile Belirsizlik Yaırım ĠliĢkisi γ 1 =γ I 1 Ψ=1.67 γ 1 =0.50γ γ 1 =0.10γ γ 1 =0.0γ Sandar Sapma Belirsizlik yaırım iliģkisinin negaif hale gelmesinde asimerik uyum maliyeleri üzerinde eksik rekabe sadece gerekli koģul değildir, aynı zamanda merkezi bir rol oynamakadır. Bu durum Caballero da Grafik 1 deki yaırımın (I 1 ) Grafik deki yaırımlardan daha büyük olması ile deseklenmiģir 1. Bu çalıģmada belirsizlik yaırım iliģkisinin negaif olmasında sadece asimerik uyum maliyelerinin ekili olamayacağı, bunun yanı sıra eksik rekabein de önemli olduğu vurgulanmakadır. Harman-Abel yaklaģımındaki simerik dıģbükey uyum maliyeleri ve am rekabe varsayımları ile elde edilen poziif belirsizlik yaırım iliģkisi asimerik uyum maliyeleri ile de geçerliliğini korumakadır. Buna ilaveen rekabeçi koģullar alında asimerik uyum maliyeleri belirsizlik yaırım iliģkisinin iģareini oldukça küçük düzeyde ekileyebilir. Ancak eksik rekabe koģulları söz konusu ise, asimerik uyum maliyeleri belirsizlik yaırım iliģkisini negaife çevirebilir. Ölçeğe göre geiriye gelince, Caballero ya göre ölçeğe göre azalan geiri belirsizlik yaırım iliģkisini daha negaif hale geirmekedir. Bu örneke kar fonksiyonunun fiyaa göre dıģbükey olması 1/ erimi yerine / değerine bağlı olduğunu ifade eder. değerinde bir arıģ kendisine 1 Buradaki Ģekillerde I değerleri verilmemiģir. Grafik 1 de I 0.9 ile 1.5 aralığında, Grafik de ise 0.97 ile 1.00 aralığında yer almakadır. Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 15

16 eģdeğer oranda mark-up kasayısında da bir azalmaya yol açacakır, ya da ersi durum gerçekleģir. Bu nedenle, ölçeğe göre aran geiri durumunda eksik rekabein negaif ekisi dengelenirken, ölçeğe göre azalan geiri durumunda negaif belirsizlik yaırım iliģkisinin gerçekleģmesi daha muhemeldir. Özele, Caballero (1991) e göre, rekabe düzeyi belirsizlik yaırım iliģkisinin yönünü ve derecesini değiģirme açısından son derece önemlidir. Rekabeçi koģullarda faaliye göseren bir firma yaırım kararı için oldukça uzun süre beklerse, rakipleri bu rekabeçi firmanın yaırım fırsalarını ele geçirebilirler. Bu nedenle rekabeçi firmalar rakiplerinden önce yaırım yapmak zorunda kalacaklardır. Bu durumda, beklemenin opsiyon değeri azalır ve rekabe, belirsizliğin firma yaırım kararları üzerindeki olumsuz ekisini azalır ya da bu iliģki poziif bir Ģekil alabilir. Eksik rekabe koģulları ise yaırım ve belirsizlik arasındaki negaif iliģkiyi güçlendirebilir. Monopolcü bir firma yaırımlarını kolaylıkla ereleyebilir. Çünkü yaırım fırsalarını gerçekleģirme imkânı monopolcü bir firma için her zaman mümkündür. Bu argüman, daha az düzeyde de olsa bir oligopolcü firma için de geçerli olabilir 13 (Abel ve Eberly, 1994; Lambrech ve Perraudin, 003; Grenadier, 00). Caballero (1991) de elde edilen eorik sonuçlar uygulamalı çalıģmaların önemini de arırmıģır. Söz konusu çalıģmalardan Driver ve diğerleri (1996), Guiso ve Parigi (1999), Böhm ve diğerleri (000), Bulan (005), Henley ve diğerleri (003), Caballero yu desekler sonuçlara ulaģmıģlardır, Caballero nun ulaģığı sonuçları deseklemeyen çalıģmalarda (Ghosal ve Loungani (1996) ve Maioli (005)) ise piyasa yapısının belirsizlik yaırım iliģkisindeki rolü sraejik ekileģimi ön plana çıkaran oyun eorik modellerle açıklanmakadır. Bu çalıģmalara göre eksik rekabe piyasalarında belirsizliğin yaırım kararları üzerindeki ekileri ne olarak ahmin edilemez. ĠĢbirliğine dayanmayan oyunlarda kapasie seçim kararı asimerik baģlangıç koģulları alında veriliyorsa ya da lider ve akipçi firma modeli söz konusu ise, bu oyunda lider firma ilk olarak aran belirsizliğe yaırım seviyesini azalarak karģılık verir. Faka lider firma akipçi firmanın belirsizlik karģısında yaırımlarını azalacağını beklerse, kendisinin yaırımlarını azalma epkisini gözden geçirmek durumunda kalır ve yaırımlarını arırabilir. Bu örneke iki zı güç (geri çevrilemezlik ve sraejik ekileģim) farklı yönlerde hareke eder ve bu nedenle aran endüsri belirsizliğinin firmaların cari dönem yaırımları üzerindeki ne ekisi belli olmaz. Pindyck (1993) ise Caballero nun sonuçlarının firma düzeyinde belirsizlik analizine dayandığını, endüsri düzeyinde alep belirsizliğini göz 13 Belirsizlik-yaırım iliģkisini inceleyen eorik yaklaģımların özei EK 1 ve EK de göserilmiģir. 16 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

17 ardı eiğini ileri sürmüģür. Pindyck daha sonra endüsri düzeyinde belirsizliğin am rekabe ve ölçeğe göre sabi geiri koģulları alında geri çevrilemez yaırımları negaif ekileyeceğini gösermiģir (Carruh vd, 000: 11). Endüsri düzeyinde belirsizlik, firmaların rekabeçi olduğu ve ölçeğe göre sabi geiri varsayımları alında geri çevrilemez yaırımlar üzerinde negaif eki yaraabilir. Ancak bu sonuçlar ekelci bir firma için geçerli değildir. Abel ve Eberly (1999) ölçeğe göre sabi geiri ve rekabeçi piyasa varsayımları alında belirsizliğin geri çevrilemez yaırımları azalacağının kesin olmadığını ileri sürmüģlerdir. Bu iki çalıģmaya göre, yaırım ve belirsizlik arasındaki iliģki, hem geri çevrilemezliğin, hem de rekabein derecesine bağlıdır. Daha da önemlisi, bu iki fakör -geri çevrilemezlik ve piyasa yapısı- birbiriyle yakın iliģkilidir. SONUÇ Bu çalıģma genel olarak belirsizlik olgusunun yaırım eorilerindeki yeri ve daha özelde belirsizlik yaırım iliģkisinde piyasa yapısının önemi hakkında bir kavramsal inceleme yapmayı amaçlamakadır. Belirsizliğin yaırım kararları üzerindeki ekisi son derece önemli olmasına rağmen, Geleneksel yaırım eorileri olarak adlandırılan, Ne bugünkü değer yaklaģımı, Fisher in yaırım eorisi, Tobin in q eorisi, Jorgenson un neoklasik yaırım eorisi, hızlandıran eorileri yaırımları faiz oranının bir fonksiyonu olarak anımlamaka, belirsizlik kavramının yaırımlar üzerindeki ekisini göz ardı emekedirler. Geleneksel yaırım eorileri arasında, belirsizliğe ve beklenilere verdiği önemle Keynes farklı bir yer uar. Sermayenin marjinal ekinliği kavramı ile geleneksel yaırım eorilerine benzeyen Keynes in yaırım eorisi, belirsiz bekleniler kavramı ile de modern yaırım eorilerine benzemekedir. Sisemaik bir Ģekilde belirsizliğin yaırım eorileri içinde yer alması ise ilk kez Harman (197) ile söz konusu olmuģur. Harman (197) ve Abel (1983) uyum maliyelerinin simerik ve dıģbükey olduğu, fiya belirsizliğinin MPS (oralamasını koruyan dağılım mean preserving spread, MPS) içerdiği durumda, belirsizliğin rekabeçi bir firmanın yaırımlarını arıracağını gösermiģlerdir. Diğer arafan, McDonald ve Siegel (1986), Pindyck (1988) ve Dixi ve Pindyck (1994), gibi ikisaçılar yaırımların geri çevrilemezlik özelliğini göz önüne alarak, belirsizlik alında yeni bilgiler ulaģıncaya kadar yaırım kararlarının erelenebileceğini ileri sürmüģlerdir. Bu durumda belirsizlik yaırımları olumsuz ekilemekedir. Belirsizlik-yaırım iliģkisindeki son dönem çalıģmaları ise, piyasa koģulları (giriģ-çıkıģ koģulları, piyasanın rekabe Ģarları) ve oyun eorik modeller üzerine odaklanmakadır. Caballero (1991) nun belirsizlik yaırım iliģkisini piyasa yapısı ile iliģkilendiren çalıģması son dönem çalıģmaları içinde ayrı bir yere sahipir. Caballero bu çalıģmasında ölçeğe göre sabi Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 17

18 geiri, risk yansız ve rekabeçi piyasa koģulları alında, uyum maliyelerinin simerik ya da asimerik olmasının belirsizlik ve yaırımlar arasındaki poziif iliģkiyi bozmayacağını, dolayısıyla bu varsayımlar alında Harman-Abel yaklaģımının geçerli olacağını, ancak am rekabe yerine eksik rekabe varsayımının geçerli olması halinde, söz konusu poziif iliģkinin negaife dönüģebileceğini ifade emiģir. Uygulamada Caballero (1991) nun eorik çıkarımını desekleyen ya da karģı sonuçlar öne süren çalıģmalar mevcuur. Bu çalıģma belirsizlik yaırım iliģkisini piyasa yapısı çerçevesinde inceleyen yaklaģımları arıģarak yazına kakı yapmayı amaçlamıģır. Öe yandan piyasa yapısının belirsizlik yaırım iliģkisini ne yönde değiģireceğine dair birbirine zı sonuçlar elde edilmiģir. Gelecek çalıģmalarda belirsizliğin yaırım kararları üzerindeki ekilerini ampirik uygulamalarla incelemek araģırmaya değer olabilir. Öe yandan belirsizliğin, dıģ icare poliikaları, para ve maliye poliikaları üzerindeki ekilerini inceleyen eorik ve ampirik çalıģmalar da ilgili yazına kakı yapabilir. 18 Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

19 KAYNAKÇA ABEL, Andrew B. (1983) Opimal Invesmen Under Uncerainy, American Economic Review, 73, p ABEL, Andrew B., EBERLY, Janice C. (1994) A Unifed Model of Invesmen Under Uncerainy, American Economic Review, 84, pp ABEL, Andrew B., EBERLY, Janice C. (1999), The Effecs of Irreversibiliy and Uncerainy on Capial Accumulaion, Journal of Moneary Economics, 44, pp ALADA, Dinç (000) İkisa Felsefesi ve Belirsizlik. Ġsanbul: Bağlam Yayıncılık. BERNANKE, Ben S. (1983) Irreversibiliy, Uncerainy, and Cyclical Invesmen, Quarerly Journal of Economics, 98, pp BERTOLA, Giuseppe. (1988) Irreversible Invesmen, Research in Economics, 5, pp BERTOLA, Guiseppe ve CABALLERO, Ricardo J. (1994) Irreversibiliy and Aggregae Invesmen, Review of Economic Sudies, Wiley Blackwell, 61(), pp BO, Hong ve ZHANG, Zhiahi (000) The Impac of Uncerainy on Firm Invesmen: Evidence From Machinery Indusry in Liaoning Province of China, Economic Sysems, 6, pp BÖHM, Hjalmar, FUNKE, Michael ve SIEGFRIED, Nikoluos (000) Discovering The Link Beween Uncerainy and Invesmen-Microeconomeric Evidence From Germany, Quaniaive Macroeconomics Working Paper Series, No: 5/99, Hamburg Universiy. BULAN, Laarni. T. (005) Real Opions, Irreversible Invesmen and Firm Uncerainy: New Evidence From US Firms, Review of Financial Economics, 14, pp CABALLERO, Ricardo J. (1991) On he Sign of he Invesmen-Uncerainy Relaionship, American Economic Review, 81, pp CARRUTH, Alan, DICKERSON, Andy ve HENLEY, Andrew, (000) Wha do We Know Abou Invesmen Under Uncerainy?, Journal of Economic Surveys, 14, pp CRAINE, Roger (1989) Risky Business. The Allocaion of Capial, Journal of Moneary Economics, 3, pp DIXIT, Avinash K. ve PINDYCK, Rober S. (1994) Invesmen under Uncerainy. Princeon: Princeon Universiy Press. DRIVER, Ciaran, YIP, Paul ve DAKHIL, Nazera (1996) Large Company Capial Formaion and Effecs of Marke Share Turbulence: Micro-Daa Evidence From The PIMS Daabase, Applied Economics, 8, pp EISNER, Rober ve STROTZ, Rober H. (1963) Deerminans of Business Invesmen. in Commission on Money and Credi, Impacs of Moneary Policy. Prenice-Hall: Englewood Cliffs, N.J FISHER, Irving (1930) The Theory of Ineres: As Deermined by Impaience o Spend Income and Opporuniy o Inves I Reprin, New York: Kelley And Millman. Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 19

20 FROYEN, Richard T. (005) Macroeconomics: Theories and Policies, 8h Ed., New Jersey: Pearson-Prenice Hall. GHOSAL, Vivek (1996) Does Uncerainy Influence The Number of Firms in an Indusry?, Economics Leers, 50(), pp GRENADIER, Seven (00) Opion Exercise Games: an Applicaion o The Equilibrium Invesmen Sraegies of Firm, Review Of Financial Sudies, 15(3), pp GUISO, Luigi ve PARIGI, Giuseppe (1999) Invesmen and Demand Uncerainy, Quarerly Journal of Economics, 114, pp HALL, Rober E. ve JORGENSON, Dale W. (1967) Tax Policy and Invesmen Behavior, American Economic Review, 57(3), pp HARTMAN, Richard (197) The Effecs of Price and Cos Uncerainy on Invesmen, Journal of Economic Theory, 5, pp HENLEY, Andrew, CARRUTT, Alan ve DICKERSON, Andy (003) Indusry- Wide Versus Firm-Specific Uncerainy and Invesmen: Briish Company Panel Daa Evidence, Economics Leers, 78, pp JOAQUIN, Domingo ve KHANNA, Naveen (001) Invesmen Timing Decision under Threa of Poenial Compeiion, Quarerly Review of Economics and Finance, 41, pp JORGENSON, Dale W. (1963) Capial Theory and Invesmen Behavior, American Economic Review, 53(), pp KENÇ, Turalay (003) Reel Opsiyonlar Yönemi ile Yaırım Projelerinin Değerlemesi, Acive Bankacılık ve Finans Dergisi, Mayıs-Haziran. KOYCK, Leender M. (1954) Disribued Lags and Invesmen Analysis, Norh- Holland, Amserdam. LAMBRECHT, Bar ve PERRAUDIN, William (003) Real Opions and Preempion under Incomplee Informaion, Journal of Economic Dynamics & Conrol, 7, pp LUCAS, Rober E. (1967) Opimal Invesmen Policy and The Flexible Acceleraor, Inernaional Economic Review, 8(1), pp MAIOLI, Sara (005) The Impac of Marke Srucure and Irreversibiliy on Invesmen under Uncerainy: an Empirical Analysis, Research Paper 005/45, Universiy of Noingham. MCDONALD, Rober ve SIEGEL Daniel (1986) The Value of Waiing o Inves, Quarerly Journal of Economics, 101, pp MYERS, Sewar (1977) Deerminans of Corporae Borrowing, Journal of Financial Economics, 5, pp NICKELL, Sephen J. (1978) The Invesmen Decision of Firms, Cambridge: Cambridge Universiy Press NINH, Le Khuong, HERMES Niels and LANJOUW Ger (004) Invesmen, Uncerainy and Irreversibiliy, Economics of Transiion, 1( ), pp PINDYCK, Rober S. (1988) Irreversible Invesmen, Capaciy Choice and The Value of The firm, American Economic Review, 78(5), pp Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

21 PINDYCK, Rober S. (1991) Irreversibiliy, Uncerainy, and Invesmen, Journal of Economic Lieraure, 9, pp PINDYCK, Rober S. (1993) A Noe on Compeiive Invesmen under Uncerainy, American Economic Review, 83(1), pp USLU, Zeki M. ve ÖNAL, Yıldırım B. (007) Yaırım Projeleri, Adana: Karahan Kiabevi. ZEIRA, Joseph (1989) Cos Uncerainy and The Rae of Invesmen, Journal of Economic Dynamics and Conrol, 14, pp Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 1

22 EK 1. BELİRSİZLİK YATIRIM İLİŞKİSİ: TEORİK YAKLAŞIMLAR TAM REKABET (ESNEK TALEP KOġULLARI) Simerik ya da asimerik uyum maliyeleri ÖLÇEĞE GÖRE SABĠT GETĠRĠ Asimerik uyum maliyeleri (Geri çevrilemezlik) EKSĠK REKABET (ESNEK OLMAYAN TALEP KOġULLARI) Simerik uyum maliyeleri ÖLÇEĞE GÖRE ARTAN GETĠRĠ ÖLÇEĞE GÖRE AZALAN GETĠRĠ Kaynak: Maioli, 005, 9 POZİTİF NEGATİF DAHA AZ NEGATİF DAHA AZ NEGATİF DAHA ÇOK NEGATİF Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013)

23 EK. MODERN YATIRIM TEORİLERİNİN KISA ÖZETİ Çalışma Temel Varsayımlar Belirsizlik Türü Sonuç Harman (197) Rekabeçi piyasa, fiyaa göre dıģbükey sermayenin marjinal ürünü, risk yansız uum, simerik ve dıģbükey uyum maliyeleri, ölçeğe göre sabi geiri. Kesikli zaman yaırım modeli. Pindyck (198) Rekabeçi piyasa, risk yansız uum, simerik ve içbükey uyum maliyeleri, ölçeğe göre sabi geiri. Sürekli zaman yaırım modeli. Abel (1983) Rekabeçi piyasa, risk yansız uum, simerik ve dıģbükey uyum maliyeleri, ölçeğe göre sabi geiri. Sürekli zaman yaırım modeli. McDonal ve Siegel (1986) Dixi ve Pindyck (1994) Fiya, ücre oranları ve yaırım maliyei belirsizlikleri Belirsizlik ile yaırım arasında poziif iliģki Talep ve maliye belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında negaif iliģki Fiya belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında poziif iliģki Rekabeçi piyasa, risk yansız uum. Yaırımın opsiyon değeri Belirsizlik ile yaırım arasında negaif iliģki Rekabeçi piyasa, risk yansız uum. Fiya ve geiri belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında negaif iliģki Pindyck (1988) Rekabeçi piyasa, risk yansız uum, ölçeğe göre sabi geiri, asimerik uyum maliyeleri. Caballero (1991) Rekabeçi piyasa, risk yansız uum, simerik/asimerik ve dıģbükey uyum maliyeleri, ölçeğe göre sabi geiri. Eksik rekabe, risk yansız uum, asimerik ve dıģbükey uyum maliyeleri, ölçeğe göre sabi geiri. Pindyck (1993) Rekabeçi piyasa, risk yansız uum, ölçeğe göre sabi geiri, dıģbükey uyum maliyeleri. Fiya belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında negaif iliģki Fiya belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında poziif iliģki Fiya belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında negaif iliģki Endüsri düzeyinde alep belirsizliği Belirsizlik ile yaırım arasında negaif iliģki Afyon Kocaepe Üniversiesi, İİBF Dergisi (C. XV, S. I, 013) 3

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Associaion Ekonomik Yaklaşım 016, 7(99): 1-15 www.ekonomikyaklasim.org doi: 10.5455/ey.35908 BIST-100 Endeksinin Volail Davranışlarının Simerik Ve Asimerik Sokasik Volailie

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 8 / 2 (2006). 1-14 DÖVİZ KURU VE HİSSE SEETLERİ FİYATLARI ARASIDAKİ EDESELLİK İLİŞKİSİ Özlem AYVAZ * Öze : Bu çalışmada Türkiye de hisse seneleri

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN TÜKETİM FONKSİYONU TAHMİNİ (1980 2005)

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN TÜKETİM FONKSİYONU TAHMİNİ (1980 2005) Türkiye Ekonomisi İçin Tükeim Fonksiyonu Tahmini (98 5) 349 TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN TÜKETİM FONKSİYONU TAHMİNİ (98 5) Mehme DEMİRAL ÖZET Bir ükeim fonksiyonu, ükeim ile gelir arasındaki ilişkiyi vurgulamakadır.

Detaylı

DEĞĠġKEN KATKILI BĠREYSEL EMEKLĠLĠK PLANLARI VE OPTĠMAL YATIRIM STRATEJĠSĠ

DEĞĠġKEN KATKILI BĠREYSEL EMEKLĠLĠK PLANLARI VE OPTĠMAL YATIRIM STRATEJĠSĠ DEĞĠġKEN KATKILI BĠREYSEL EMEKLĠLĠK PLANLARI VE OPTĠMAL YATIRIM STRATEJĠSĠ INDIVIDUAL PENSION PLANS WITH TARGETED CONTRIBUTIONS AND OPTIMAL INVESTMENT STRATEGY MURAT KIRKAĞAÇ YRD. DOÇ. DR. YASEMĠN GENÇTÜRK

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR ÜSTEL VE LOGARİTM TMİK FONKSİYONLAR Şekil 5.1a Üsel Fonksiyonlar 2 y 10 8, 1 y = f = b b> 6 4 2-3 -2-1 1 2 3 Şekil 5.1b Üsel Fonksiyonlar 3 y 50 2 y = f = 2 40 30 20 y = f = 2 10-2 -1 1 2 3 4 Şekil 5.1c

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

Likidite Azlığı Priminin Menkul Kıymet Getirileri Üzerinde Etkileri ve Avrasya İçin Önemi

Likidite Azlığı Priminin Menkul Kıymet Getirileri Üzerinde Etkileri ve Avrasya İçin Önemi 30 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 0 Likidie Azlığı Priminin Menkul Kıyme Geirileri Üzerinde Ekileri ve Avrasya İçin Önemi Serdar Kuzu (Isanbul Universiy, Turkey) The Effecs of he Illiquidiy

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

YATIRIM KARARLARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE REEL OPSİYONLAR YAKLAŞIMI VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNE BİR UYGULAMASI

YATIRIM KARARLARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE REEL OPSİYONLAR YAKLAŞIMI VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNE BİR UYGULAMASI YATIRIM KARARLARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE REEL OPSİYONLAR YAKLAŞIMI VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜNE BİR UYGULAMASI REEL OPTIONS AND APPROACH FOR EVALUATION OF INVESTMENT DECISIONS AND AN APPLICATION SAMPLE FOR

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ T. C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANA BİLİM DALI İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ DOKTORA TEZİ DANIŞMAN YRD.DOÇ. DR. AHMET AY HAZIRLAYAN

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

Kamu Borçlanması, Sermaye Stoku ve Tüketim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli

Kamu Borçlanması, Sermaye Stoku ve Tüketim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli Kamu Borçlanması, Sermaye Soku ve Tükeim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli Kamu Borçlanması, Sermaye Soku ve Tükeim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli İler ÜNLÜKAPLAN

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ TAHVİL DEĞERLEMESİ Doç. Dr. M. Mee DOĞANAY Prof. Dr. Ramaza AKTAŞ 1 İçerik Tahvil ve Özellikleri Faiz Oraı ve Tahvil Değeri Arasıdaki İlişki Tahvili Geiri Oraı ve Vadeye Kadar Geirisi Faiz Oraı Riski Verim

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

eğrileri ve sözel göstergeler olarak dört temel gruba ayırmak mümkündür. ** Bu göstergeleri, parasal göstergeler, faiz oranları, getiri

eğrileri ve sözel göstergeler olarak dört temel gruba ayırmak mümkündür. ** Bu göstergeleri, parasal göstergeler, faiz oranları, getiri Türkiye Ekonomisinde Poziif Ve Negaif Para Poliikası Şoklarının Asimerik Ekileri * Eem Hakan ERGEÇ ** Öze: Bu çalışmanın amacı, Türkiye ekonomisinde 199 26 döneminde poziif ve negaif para poliikası şoklarının,

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

FİNANSAL ZAMAN SERİLERİ İÇİN ORTALAMAYA DÖNME SIÇRAMA DİFÜZYON MODELİ

FİNANSAL ZAMAN SERİLERİ İÇİN ORTALAMAYA DÖNME SIÇRAMA DİFÜZYON MODELİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 7, CİLT XXII, AYI 1 FİNANAL ZAMAN ERİLERİ İÇİN ORTALAMAYA DÖNME IÇRAMA DİFÜZYON MODELİ Doç. Dr. Ömer ÖNALAN * Öze Bu çalışmada, finansal menkul kıyme zaman serilerinin

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

TAYLOR KURALI: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TAYLOR KURALI: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TAYLOR KURALI: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Yrd. Doç. Dr. Nejla Adanur Aklan Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ Ekonomik Yaklaşım, Cil : 23, Sayı : 83, ss.69-91 TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ Özlem YİĞİT * Ailla GÖKÇE ** Öze Bu çalışmanın emel amacı, Türkiye ekonomisi için Yapısal VAR yönemi kullanılarak NAIRU

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET İMKB Piyasalarındaki Volailienin Modellenmesi ve Öngörülmesi: Asimerik GARCH Modelleri ile bir Uygulama Mura MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.r Bankacılık Düzenleme ve Deneleme Kurumu (BDDK) ÖZET Çalışmada, 5

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Volume 5 Number 4 2014 pp. 71-88 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Aydın Yüksel a Aslı Yüksel b Öze: Bu makale Ağusos 2007 arihinde oraya

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Şirketlerde finansal risk yönetimi amaçlı bir modelin geliştirilmesi yöntem ve aşamaları

Şirketlerde finansal risk yönetimi amaçlı bir modelin geliştirilmesi yöntem ve aşamaları iüdergisi/d mühendislik Cil:2, Sayı:3, 55-64 Haziran 2003 Şirkelerde finansal risk yöneimi amaçlı bir modelin gelişirilmesi yönem ve aşamaları Berk ÇAĞDAŞ *, Cudi Tuncer GÜRSOY İTÜ İşleme Fakülesi, İşleme

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

ETKİN ÜCRET TEORİSİ VE TÜRKİYE İMALAT SANAYİİ ÜZERİNE UYGULAMA

ETKİN ÜCRET TEORİSİ VE TÜRKİYE İMALAT SANAYİİ ÜZERİNE UYGULAMA Ekonomik Yaklaşım, Cil : 21, Sayı : 76, ss. 93-118 ETKİN ÜCRET TEORİSİ VE TÜRKİYE İMALAT SANAYİİ ÜZERİNE UYGULAMA Uğur Bülen KAYTANCI * Öze Bu çalışmada, Türkiye için uygun ücre poliikalarının nasıl olması

Detaylı

ARTAN REKABET ALTINDA İHRACATA YÖNELİK SEKTÖRLERDE DEĞİŞEN ÜCRET YAPISI

ARTAN REKABET ALTINDA İHRACATA YÖNELİK SEKTÖRLERDE DEĞİŞEN ÜCRET YAPISI ARTAN REKABET ALTINDA İHRACATA YÖNELİK SEKTÖRLERDE DEĞİŞEN ÜCRET YAPISI Dr. Emel Memiş Uah Üniversiesi Ekonomi Bölümü Öze Bu çalışmada, emek-yoğun ürünlerin ihracaında son yıllarda uluslararası düzeyde

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Araşırma ve Para Poliikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler K. Azim ÖZDEMİR Temmuz 2009 Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Neden Artan Vergi Oranları İşletmeleri Borçla Finansmana Özendirir?

Neden Artan Vergi Oranları İşletmeleri Borçla Finansmana Özendirir? Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Neden Aran Vergi Oranları İşlemeleri Borçla Finansmana Özendirir? Yrd. Doç. Dr. Güven Sayılgan * Araşırma Görevlisi Musafa Doğan * 1. Giriş İşlemeler, yaırımlarının ve

Detaylı

Uluslar arasi emtia fiyatlarindan iç fiyatlara asimetrik ve doğrusal olmayan fiyat geçişkenliği: Türkiye için nardl modeli bulgulari

Uluslar arasi emtia fiyatlarindan iç fiyatlara asimetrik ve doğrusal olmayan fiyat geçişkenliği: Türkiye için nardl modeli bulgulari TURKISH ECONOMIC ASSOCIATION DISCUSSION PAPER 2015/15 hp://www.ek.org.r Uluslar arasi emia fiyalarindan iç fiyalara asimerik ve doğrusal olmayan fiya geçişkenliği: Türkiye için nardl modeli bulgulari Uku

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI. ARAŞTIRMACI BİLİM SINAVI MAKRO İKTİSAT KISMI 6 Eylül 2008

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI. ARAŞTIRMACI BİLİM SINAVI MAKRO İKTİSAT KISMI 6 Eylül 2008 TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI ARAŞTIRMACI BİLİM SINAVI MAKRO İKTİSAT KISMI 6 Eylül 2008 (Bu sınav 8 sorudan oluşmakadır. Sınav süresi 180 dakikadır. Soruların oplam puanı 100 dür.) 1) Aşağıdaki dör

Detaylı

Rüzgar Türbinlerinde Kapasite Faktörü ve Türbin Sınıfı ĠliĢkisi

Rüzgar Türbinlerinde Kapasite Faktörü ve Türbin Sınıfı ĠliĢkisi 6 h Inernaional Advanced Technologies Symposium (IATS 11), 16-18 May 11, Elazığ, Turkey Rüzgar Türbinlerinde Kapasie Fakörü ve Türbin ı ĠliĢkisi N.S. Çein 1, H. Çelik, K. BaĢaran 3 1 Ege Üniversiesi, Izmir/Türkiye,

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir

Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir Cenral Bank Review ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2009 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası

Detaylı

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:009 Cil:6 Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA İMKB de Fiya-Hacim İlişkisi - Asimerik Ekileşim Yrd. Doç. Dr. Koray KAYALIDERE Celal Bayar Üniversiesi,U.B.Y.O., Bankacılık

Detaylı

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t 3 Hareke Tes in Çözümleri X Y. cisminin siseme er- diği döndürme ekisi 3mgr olup yönü saa ibresinin ersinedir. cisminin siseme erdiği döndürme ekisi mgr olup yönü saa ibresi yönündedir. 3mgr daha büyük

Detaylı

REAL VARIABLES, INTERTEMPORAL SUBSTITUTION AND RISK AVERSION

REAL VARIABLES, INTERTEMPORAL SUBSTITUTION AND RISK AVERSION Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Y.2008, C.3, S. s.39-409. REEL DEĞİŞKENLER, ZAMANLARARASI İKAME VE RİSKTEN KAÇINMA REAL VARIABLES, INTERTEMPORAL SUBSTITUTION AND RISK AVERSION

Detaylı

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma Ege Universiy Working Papers in Economics 2006 hp://www.iibf.ege.edu.r/economics/arisma İZMİR KÜÇÜK, ORTA VE BÜYÜK ÖLÇEKLİ İMALAT SANAYİNDE ÜRETİM ETKİNLİĞİ VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ Eruğrul

Detaylı

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Adnan KARAİBRAHİMOĞLU İNDEKS SAYILARIN KULLANIMI İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 27 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNDEKS

Detaylı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:37, Sayı/No:2, 2008, 98-110 ISSN: 1303-1732 - www.ifdergisi.org 2008 İsanbul Menkul Kıymeler

Detaylı

DEĞERE DAYALI PERFORMANS ÖLÇÜSÜ OLARAK EKONOMĐK KATMA DEĞER ĐN KURAMSAL

DEĞERE DAYALI PERFORMANS ÖLÇÜSÜ OLARAK EKONOMĐK KATMA DEĞER ĐN KURAMSAL DEĞERE DAYALI PERFORMANS ÖLÇÜSÜ OLARAK EKONOMĐK KATMA DEĞERĐN KURAMSAL TEMELLERĐ : DÜNYADA VE TÜRKĐYE DE UYGULAMALARI Mura Eruğrul Yard.Doç.Dr., Anadolu Üniversiesi, ĐĐBF, Đşleme Bölümü ÖZET Ekonomik kar

Detaylı

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Populaion Sudies, 2012, 34, 31-50 31 TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Ölümlülük ahminleri, demografi ve aküerya bilimlerinde önemli bir rol oynamakadır.

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Öze Bilgi Ekonomisi ve Yöneimi Dergisi / 2014 Cil: IX Sayı: I OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Ferha PEHLİVANOĞLU * Bu çalışmada

Detaylı

KAR KALİTESİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İMKB DE TEST EDİLMESİ *

KAR KALİTESİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İMKB DE TEST EDİLMESİ * Uluslararası Yöneim İkisa ve İşleme Dergisi, Cil 8, Sayı 16, 2012 In. Journal of Managemen Economics and Business, Vol. 8, No. 16, 2012 KAR KALİTESİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İMKB

Detaylı

BANKA KREDİLERİNDE TERS SEÇİM VE AHLAKİ TEHLİKE ETKİSİ

BANKA KREDİLERİNDE TERS SEÇİM VE AHLAKİ TEHLİKE ETKİSİ Doğuş Üniversiesi Dergisi, 6 () 25, 5-23 BANKA KREDİLERİNDE TERS SEÇİM VE AHLAKİ TEHLİKE ETKİSİ THE EFFECT OF ADVERSE SELECTION AND MORAL HAZARD ON BANK LENDING Şehnaz Baır YİĞİTBAŞ Çanaale Onseiz Mar

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 69 TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 ÖZET Prof. Dr. Rahmi YAMAK Arş. Gör. Zehra ABDİOĞLU Hall un esadüfi yürüyüş modeli, cari ükeim harcamalarının yalnızca geçmiş dönemin ükeim harcamaları

Detaylı

ÇEVRE FİNANSMANI: KAVRAMSAL BİR YAKLAŞIMLA KARBON FİNANS BORSASI

ÇEVRE FİNANSMANI: KAVRAMSAL BİR YAKLAŞIMLA KARBON FİNANS BORSASI Cil, Sayı, 010 ISSN: 1309-800 (Online) ÇEVRE FİNANSMANI: KAVRAMSAL BİR YAKLAŞIMLA KARBON FİNANS BORSASI Erhan DEMİRELİ Dokuz Eylül Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi E-posa: erhan.demireli@deu.edu.r

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılar Dergisi, Sayı 68, 2009 Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Doç. Dr. Haydar Akyazı * - Ayku Ekinci ** Bu çalışma, enflasyon hedeflemesi (EH) döneminde ilk defa ciddi

Detaylı

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004)

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004) Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8 (2) 28: 843-86 GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-24) THE ANALYSIS OF EFFICIENCY AN TOTAL FACTOR PROUCTIVITY

Detaylı

Ekonometri. Eylül 2012. Sınavın toplam süresi 150 dakikadır.

Ekonometri. Eylül 2012. Sınavın toplam süresi 150 dakikadır. TCMB Araşırmacı Yazılı Meslek Sınavı Ekonomeri Eylül 202 Sınavın oplam süresi 50 dakikadır.. [Toplam 2 puan] Bir araşırmacı, günlük ABD doları/türk lirasının zaman içerisindeki değişimini modellemek amacıyla,

Detaylı

PARA POLİTİKASININ FİYAT BİLEŞENLERİ ÜZERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1988-2009

PARA POLİTİKASININ FİYAT BİLEŞENLERİ ÜZERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1988-2009 Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 11 / 3 (29). 113-126 PARA POLİİKASININ FİYA BİLEŞENLERİ ÜZERİNE EKİSİ: ÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1988-29 Yeliz YALÇIN * Ferhan ÇEVİK Öz: Bu çalışmada, CMB

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

KISA ORTA VE UZUN VADEDE ENFLASYON HEDEFLEMESĐ REJĐMĐ

KISA ORTA VE UZUN VADEDE ENFLASYON HEDEFLEMESĐ REJĐMĐ Kamu-Đş; C:, S:4/0 KISA ORTA VE UZUN VADEDE ENFLASYON HEDEFLEMESĐ REJĐMĐ Yrd.Doç.Dr. Mura ÇETĐNKAYA Gazi Üniversiesi Bankacılık ve Sigoracılık Yüksekokulu Yrd.Doç.Dr. Hakan ACET Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2012/25 http ://www.tek.org.tr TÜRKİYE DE CARİ AÇIK TARTIŞMASI. Ercan Uygur

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2012/25 http ://www.tek.org.tr TÜRKİYE DE CARİ AÇIK TARTIŞMASI. Ercan Uygur TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 202/25 hp ://www.ek.org.r TÜRKİYE DE CARİ AÇIK TARTIŞMASI Ercan Uygur Bu çalışma "GAP BÖLGESİNDE DIŞ TİCARET ve TARIM", başlığı ile Prof. Dr. Ercan UYGUR ve Prof.

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı