Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir"

Transkript

1 Cenral Bank Review ISSN prin / online 2009 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler K. Azim Özdemir Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Araşırma ve Para Poliikası Genel Müdürlüğü Đsiklal Caddesi No: Ankara, Türkiye Öze Bu çalışmada, parasal büyüklüklerin para poliikasındaki rolüne dair yaşanan eorik ve ampirik arışmalara ışık uulmaya çalışılmakadır. Küresel mali kriz sonrası gelişmeler de bu kapsamda değerlendirilerek bu arışmadaki önemi vurgulanmakadır. Diğer yandan parasal büyüklükleri para poliikaları sraejilerine enegre edebilmiş ülkerin para poliikaları incelenerek, Türkiye de parasal büyüklüklerden daha fazla faydalanabilmenin yolları aranmakadır. Yapığımız analizler, Türkiye de geniş para kullanılarak (M2Y) hesaplanan gelir dolanım hızının uzun vadeli eğiliminin ahmin edilebilir olduğunu gösermekedir. Parasal büyüme oranı ve enflasyon arasında isikrarlı bir ilişkinin varlığına işare eden bu bulgu, Türkiye için fiya isikrarıyla uarlı parasal büyüme oranının hesaplanmasına imkan vermesi nedeniyle önemlidir. Aynı zamanda elde eiğimiz sonuçlar, parasal büyüme dinamiklerinin bu orandan sapmalarının kalıcı olmasının ekonomide oluşmaka olan mali dengesizliklere ve enflasyonis risklere işare edebileceğini gösermekedir. JEL Sınıflandırma Kodları: E40, E51, E52, E58. Anahar Kelimeler: Parasal büyüklükler, Mali kriz, Mikar genişlemesi, Paranın dolanım hızı. Absrac Moneary Policy, Moneary Aggregaes and Developmens in he Afermah of he Global Financial Crisis In his sudy we aemp o shed some ligh on he heoreical and empirical discussions regarding he role of moneary aggregaes in moneary policy formulaions. We also assess he developmens in he afermah of he global financial crisis and emphasize he role of moneary aggregaes in his new economic environmen. On he oher hand, by analyzing moneary policies of he counries, where he moneary aggregaes are given prominen roles in he decision-making processes, we invesigae how moneary aggregaes can be bes uilized in he curren design of he moneary policy in Turkey. Our main finding is ha he velociy of circulaion calculaed by using M2Y is predicable. This finding is imporan because i allow us o calculae a reference growh rae for M2Y ha is consisen wih he inflaion arges se by he Cenral Bank of Turkey. A he same ime our findings sugges ha he persisen deviaions of he growh rae of M2Y from his reference rae signal he growing financial imbalances and inflaionary risks in he economy. JEL Classificaion: E40, E51, E52, E58. Keywords: Moneary aggregaes, Financial crisis, Quaniaive easing, Velociy of money. Yüksel Görmez e, Musafa Kılınç a, Ferhan Salman a ve anonim hakeme yorum ve önerilerinden dolayı eşekkür ederim. Çalışmada sunulan görüşler yazara ai olup, Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası nın resmi görüşleri olarak değerlendirilemez.

2 24 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Giriş Parasal büyüklüklerin ekonomik analizlerde gerekliliği konusu ekonomisler arasında üzerinde uzlaşılamayan konuların başında gelmekedir (Woodford, 2007; Nelson, 2008, Meyer, 2001). Her ne kadar bazı ülkelerde paranın gelir dolanım hızının oynak yapısı, sandar para alebi fonksiyonlarının isikrarsızlığı gibi bulgular parasal büyüklüklerden elde edilen bilgilerin ihiyala kullanılması gerekiği ezini deseklese de, diğer ülkelerde parasal büyüme ve enflasyon arasında gözlenen uzun vadeli güçlü ilişki (Benai, 2005), uzun süreli likidie fazlalığı dönemlerinin varlık fiyalarında balon yaraarak finansal isikrarsızlık dönemlerini öncülemesi (Issing, 2007 ve 2002; Borio ve Lowe, 2004) parasal oorienin uzun vadede ekileyebildiği ek değişkenin aslında paranın mikarı olması gibi bulgular da parasal büyüklüklerin merkez bankaları içinde önemli bir araşırma programı olmaya devam emesi gerekiğini oraya koymakadır. Bu bağlamda Avrupa Merkez Bankası (AMB) gibi parasal büyüklükleri para poliikası sraejilerinin bir parçası haline geirebilmiş merkez bankaları yanında, diğer bir çok gelişmiş ülke merkez bankası da hernekadar parasal büyüklüklere para poliikaları sraejilerinde doğrudan rol vermediklerini belirseler de bu büyüklüklerle ilgili araşırma programlarına önem vermeye devam eiklerini açıklamakadırlar (Bernanke, 2006; King, 2007). Parasal büyüklüklerle ilgili araşırmalar, özellikle 2008 yılının Eylül ayında derinleşen krizle birlike faiz oranlarının gelişmiş ülkelerde eknik olarak gelebilecekleri en al sınırlara ulaşmış olmaları ve bunun sonucunda geleneksel olmayan bir akım para poliikası yönemlerine başvurulması nedeniyle daha da önem kazanmışır. 1 1 Geleneksel olmayan para poliikası yönemleri emelde para abanlarının genişleilmesine hizme ese de, ülkelere göre çeşili isimler alında adlandırılabilmekedirler. Bu farklılıklar genelde problemin kaynağını ve amaç farklıklarını da yansımakadır. Örneğin geleneksel olmayan para poliikası yönemeleri, Japonya da amaçlanın deflasyon riskini savuşurmak ve ekonomiyi canlandırmak olması nedeniyle Mikar Genişlemesi (Quaniaive Easing), Amerika da para ve kredi piyasalarındaki problemleri çözmeye yönelik olması nedeniyle Kredi Genişlemesi (Credi Easing), Avrupa da bankacılık kesiminin likidie problemini çözmek ve böylelikle bankaların kredi mekanizmalarını sağlıklı bir şekilde devam eirmelerinin amaçlanması nedeniyle Genişleilmiş Kredi Yardımı (Enhanced Credi Suppor), Đngilere de ise finansal piyasaların isikrara kavuşurulması için bankalardan önceden açıklanan bir program dahilinde doğrudan varlık alımına yoğunlaşılması nedeniyle Varlık Alım Programı (Asse Purchase Program) olarak bilinmekedir.

3 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Parasal analiz, enflasyon hedeflemesi yapan bir çok merkez bankasında parasal büyüklüklerin gelecekeki enflasyon ve milli gelire ilişkin içerdiği bilgilerlerle sınırlı kalmaka, doğrudan para poliikası oluşurma sürecine dahil edilmemekedir. Ancak parasalcı görüşe sahip ekonomisler, bir önceki paragrafa belirilen ampirik bulgular nedeniyle bunu yeerli bulmamakadırlar. Özellikle fiya isikrarının günümüz merkez bankacılığındaki önemi nedeniyle parasal büyüme ve enflasyon arasında uzun vadeli oransal ilişkinin, bu ilişkinin espi edildiği ülke merkez bankaları arafından göz ardı edilmemesi gerekiğini ileri sürmekedirler (Assenmacher-Wesche ve Gerlach, 2008, 2007). Bu çalışmada parasal büyüklüklerin önemine dair farklı ülkelerde edinilen farklı sonuçlara Türkiye verileri eklenerek ışık uulmaya çalışılmakadır. Aynı zamanda parasal büyüklüleri para poliikaları sraejilerine enegre edebilmiş ülkerin para poliikaları incelenerek, Türkiye de parasal büyüklüklerden daha fazla faydalanabilmenin yolları aranmakadır. Makalenin genel çerçevesini kısaca özelemek gerekirse, ikinci bölüm sunuşun eorik çerçevesiyle ilgilidir. Bu bölümde Keynesyen ve parasalcı ekonomislerin parasal büyüklüklere bakış açısı anlaılmaya çalışılacakır. Üçüncü bölüm ise daha çok son dönem gelişmelerinin yer aldığı bir bölümdür. Para poliikalarının küresel krize verdikleri epkiler ve bu poliikaların parasal büyüklükler üzerindeki ekileri hem gelişmiş ülkeler, hem de Türkiye bazında arışılacakır. Dördüncü bölümde Para poliikası oluşurma sürecinde parasal büyüklüklerden nasıl faydalanır? sorusuna cevap aranmakadır. Bu soruya özellikle Avrupa Merkez Bankası para poliikası sraejisi incelenerek cevap verilecekir. Çalışmanın beşinci ve belki bizim için en önemli olan bölümünde, Türkiye de parasal büyüklüklere daha yakından bakılacakır. Türkiye de parasal büyüklüklerden nasıl faydalanılabilir? Bu büyüklükler para poliikası sürecinde daha ekin bir şekilde kullanılabilir mi? Parasal büyüklüklerden nasıl bilgiler çıkarabiliriz? gibi soruların cevapları bu bölümde verilecekir. Sonuç bölümünde ise çalışmanın bulguları özelenmeye çalışılacakır. 2. Parasal Büyüklükler: Teorik Yaklaşım Para poliikasının uzun vadede nominal faizler aracılığıyla mı, yoksa paranın mikarını ekileyerek mi yürüüldüğü sorusu, Yeni Keynesyen ve Parasalcı ekonomisler arasında parasal büyüklüklerin rolüyle ilgili olarak yaşanan arışmanın özünü oluşurmakadır. Bu bölümde bu arışmaya biraz daha deaylı

4 26 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) bakılacak ve Para olmadan da uzun vadede enflasyon, milli gelir ve nominal faizler belirlenebilir mi? sorusu üzerinde yoğunlaşılacakır. Teorik alanda gözlenen bu görüş ayrılığının, Merkez Bankacılığı uygulamasına da yansıdığı görülmekedir. Uygulamada da parasal büyüklüklerden nasıl faydalanılması gerekiği yeerince açık değildir. AMB başa olmak üzere bazı Merkez Bankaları parasal büyüklükleri para poliikaları sraejilerinin bir parçası haline geirirken, diğer Merkez Bankaları parasal büyüklüklerle, gelecekeki enflasyona ve üreime ilişkin içerdiği bilgiler nedeniyle ilgilenmekedirler. Gerçeke Keynesyen ekonomislerle parasalcı ekonomisler arasında bir çok nokada uzlaşı vardır. Uzlaşılan nokalardan biri enflasyonla ilgilidir. Hem Keynesyen ekonomisler, hemde parasalcı ekonomisler enflasyonun uzun vadede para poliikası arafından belirlendiğini kabul emekedirler. Burada para poliikasını çok dar bir çerçevede düşünmemek gerekmekedir. Para poliikası sraejisinin parasal hedefleme, enflasyon hedeflemesi, kur hedeflemesi veya başka herhangi bir çerçeve içinde de belirlenmesi mümkündür. Ancak para poliikası sraejisi ne olursa olsun, uzun vadede enflasyonu para poliikası kararları belirlemekedir. Diğer bir uzlaşı nokası ise bekleniler üzerinedir. Arık büün ekonomisler enflasyon beklenilerinin, enflasyon dinamiklerini belirleyen önemli bir değişken olduğunu kabul emekedirler. Üçüncü uzlaşı nokası para poliikası kararlarının ekonomiye ek bir varlık fiyaı üzerinden değilde, bir çok varlık fiyaını ekileyerek akarıldığıdır. Bu nedenle para poliikası kararlarının ekonomi üzerindeki am ekisini görebilmek için sözkonusu varlık fiyalarındaki değişimi özeleyen ve böylelikle de bu değişimlerin oplam alep üzerindeki ekisini yansıan bir göserge değişkene ihiyaç olduğu kabul edilmekir. Bu bağlamda aslında kısa vadeli poliika faiz oranının varlık fiyalarındaki değişimi özeleyen iyi bir göserge olmadığı bilinmekedir. Ancak parasalcı ekonomisler parasal büyüklüklerin iyi bir göserge olduğunu iddia eseler de, bu ezin mikro emellerinin yeerince güçlü oluşurulmadığını da kabul emekedirler. Son olarak ekonomisler, parayı makroekonomerik modellere enegre emenin güç olduğunu ileri sürmekedirler. Uygulamada bunun bir yansıması olarak parasal büyüklüklere önem veren AMB gibi merkez bankalarının, parasal analizi ayrı bir başlık alında yürüükleri görülmekedir.

5 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Yeni Keynesyen ekonomislerle parasalcı ekonomislerin parasal büyüklüklere yaklaşım farklılıklarını, uzlaşı modeli olarak bilinen oplam arz, oplam alep ve para poliikası kuralıyla özelenen ekonomik sisemin uzun vadeli çözümüne bakarak göserebiliriz. 2 Aşağıda bu sisemin Yeni Keynesyen ekonomislerin varsayımı alında uzun vadeli çözümü göserilmekedir. * [ π ] = π E (Phillips Eğrisi) n [ y ] E[ log y ] n * [ i ] = E[ ] + π E log = (IS Eğrisi) E (Para Poliikası Kuralı) r Bu denklem siseminde ( E ) bekleni operaörünü, ( π ) enflasyonu, ( * π ) n enflasyon hedefini, ( y ) sabi fiyalarla yuriçi gayri safi hasılayı, ( y ) sabi n fiyalarla poansiyel yuriçi gayri safi hasılayı, ( i ) nominal faizi ve ( r ) denge reel faiz oranını gösermekedir. Keynesyen ekonomisler enflasyon beklenilerinin uzun vadede enflasyon hedefi arafından çıpalandığını ileri sürmekedirler. Bu nedenle enflasyon uzun vadede enflasyon hedefine eşiir. Bu sonuca ulaşmada Keynesyen ekonomislerin yapıkları emel varsayım, enflasyon hedefinin uzun vadede merkez bankasının poliika ensrümanı olduğunu kabul emeleridir. Yani enflasyon hedefi bu modelde dışsaldır. Bu varsayım alında para poliikası kuralı da uzun vadede kendini koruduğundan nominal faizler merkez bankası arafından belirlenebilmekedir. Milli gelir ise uzun vadede poansiyel gelire eşiir. Bu modelin kısa vadeli kurgusunda olduğu gibi uzun vadeli çözümünde de paraya ihiyaç yokur. Çünkü para alebi siseme bir bilinmeyen ve bir denklem eklemekedir. Bu nedenle var olan bilgilerden başka bir bilgi içermemekedir. Diğer bir deyişle enflasyon, milli gelir ve nominal faiz oranları parasal büyüklüklerden bağımsız olarak belirlenmeye devam emeke, para mikarı gerekirse içsel olarak elde edilebilmekedir. Parasalcı ekonomisler ise enflasyon hedefinin uzun vadede poliika ensrümanı olduğu varsayımını çok güçlü bulmakadırlar. Böyle bir varsayımın gerçekci olabilmesi için Merkez Bankasının uzun vadede enflasyon hedefini nasıl dışsal olarak belirleyebildiğini de açıklaması gerekiğini savunmakadırlar. Parasal modellerin uzun vadeli çözümüne bakacak olursak, 3 2 Uzlaşı modelleriyle ilgili deaylı bilgi Wodford (2003), Clarida, Gali ve Gerler(1999) makelelerinde bulunabilir. 3 Bu modellerle ilgili daha deaylı bilgi Nelson (2003) makalesinde bulunabilir.

6 28 * [ π ] = π K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) E (Phillips Eğrisi) n [ y ] E[ log y ] n * [ i ] = E[ r ] + π n [ µ ] ce[ y ] = E[ π ] E log = (IS Eğrisi) E (Para Poliikası Kuralı) E log (Para Talebi) 4 Bu denklem siseminde öncekilerine ek olarak ( ) fark operaörünü, ( µ ) para arzının büyüme oranını ve ( c ) kasayısıda para alebinin gelir esnekliğini gösermekedir. Parasalcı ekonomislere göre uzun vadede Merkez Bankasının ek ekileyebildiği şey paranın mikarıdır. Ne enflasyon hedefi, ne de nominal faizler doğrudan merkez bankasının konrolü alındır. Bu nedenle enflasyon beklenileri uzun vadede ancak parasal büyüme oranı arafından çıpalanabilmekedir. Eğer merkez bankası enflasyon hedefiyle veya fiya isikrarıyla uarlı bir şekilde parasal büyümeye izin verirse bu durumda Phillips denklemiyle göserildiği gibi enflasyon, enflasyon hedefi kadar aracakır. Bu sisemde milli gelir, yine para poliikasının yansızlığının (neuraliy of money) bir ifadesi olarak uzun vadede poansiyel gelir arafından belirlenmekedir. Keynesyen modelde para poliikası kuralı olarak varsayılan denklem parasalcı modellerde arık yerini Fischer denklemine bırakmışır. Çünkü uzun vadede Merkez Bankası doğrudan nominal faiz oranlarını konrol emesi mümkün olmamakadır. Nominal faiz oranları parasal büyüme arafından belirlenen enflasyon hedefi ve denge reel faiz oranı arafından belirlenmekedir. Ampirik bulgular model seçimi konusunda çelişkili sonuçlar vermekedir. Keynesyen modellere göre parasal büyüklükler bir bilgi içerse de, bu bilgi zaen enflasyon, nominal faizler ve milli gelir içinde olan bilgiden ibareir. Bunun dışında parasal büyüklüklerdeki harekeler amamen raslanısal alep şoklarıdır ve gelecekeki gelir ve enflasyona dair hiç bir bilgi içermemesi gerekmekedir. Smes ve Wouers (2007), bu ip modellerden elde eikleri öngörü sonuçların en az VAR Vecor Auo Regression) ve BVAR (Bayesian Vecor Auo Regression) sisemlerinden elde edilen sonuçlar kadar başarılı olduğunu iddia emekedirler. Ancak diğer bazı çalışmalar ise (Leeper ve Roush, 2003; Reynard, 2006; Assenmacher-Wesche ve Gerlach, 2007) parasal büyüklüklerdeki gelişmelerin, 4 Nelson (2008) makalesinde olduğu gibi uzun vadeli para alebi fonkisyonu elde edilirken nominal faiz oranları uzun vadede sabi kabul edilmişir. Bu nedenle faiz oranları değişimi sıfır olduğundan burada göserilen uzun vadeli para alebi denkleminde yer almamakadır.

7 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) enflasyon, milli gelir ve faiz oranlarındaki gelişmeleri konrol eiken sonra da gelecekeki enflasyon ve milli geliri açıklayabildiğini gösermekedir. Türkiye verileri kullanılarak yapılan bu çalışmanın, Keynesyen ve parasalcı modellerin ampirik alandaki başarısı ile ilgili oluşan bu lieraüre kakıda bulunacağı düşünülmekedir. 3. Küresel Kriz ve Parasal Büyüklüklerdeki Gelişmeler Parasal büyüklüklerin öneminin daha iyi anlaşılabilmesi için 2008 Eylül ayından sonra derinleşmeye başlayan küresel mali kriz sonrası gelişmelere daha yakından bakmak gerekmekedir. Bunun bir nedeni kriz sonrası yaşanan gelişmelerin enflasyon hedeflerinin dışsal olarak ek başına enflasyon beklenilerini çıpalayamadığını gösermesidir. Bu bağlamda bir çok gelişmiş ülke merkez bankası, güvensizlik nedeniyle para ve kredi piyasalarında oluşan likidie problemini çözmek yanında parasal modellerin öngördüğü gibi faiz oranları dışında geleneksel olmayan poliika ensrümanları (Mikar Genişlemesi, Kredi Genişlemesi, Genişleilmiş Kredi Yardımı, Varlık Alım Programları) kullanarak para arzlarını isikrara kavuşurmaya çalışmaka ve deflasyon riskini savuşurmak isemekedirler. Diğer yandan Grafik 1 den de görüleceği üzere kriz sonrası gelişmiş ülkelerin parasal oorieleri faiz oranlarını eknik olarak düşürebilecekleri en al sınıra kadar düşürmüşlerdir. Bu nedenle faiz oranları arık bir poliika ensrümanı olmakan çıkmışır. Ancak faiz oranlarının bu düşük seviyesinin bile, bu ekonomilerin canlanması ve deflasyon riskinin savuşurulması için yeerli olmadığı anlaşılmışır. 3.a. Geleneksel Olmayan Para Poliikası Yönemleri : Gelişmiş Ülkeler Geleneksel olmayan para poliikası yönemleri (Mikar Genişlemesi, Kredi Genişlemesi, Kredi Yardım Programı, Varlık Alım Programı), aslında faiz oranlarının ekinliğini kaybeiği zamanlarda gündeme gelen poliika ensrümanlarıdır. Bu yönemlerin özünde Merkez Bankalarının menkul kıyme karşılığı piyasalara yüklü mikarda para vermesi yamakadır. Burada menkul kıymeler geleneksel olarak açık piyasa işlemlerinde kullanılan kağıların dışına çıkabilmeke ve icari bonolar, uzun vadeli devle kağıları, hisse seneleri gibi daha riskli varlıkları da kapsayabilmekedir. Bu yönemlerle, özellikle mali kriz dönemleri gibi güvensizliklerin arığı dönemlerde para ve kredi piyasalarında oluşan problemlerin çözülerek para arzlarının isikrarsızlaşması önlenmeye çalışılmakadır.

8 30 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Grafik 1. Poliika Faiz Oranları Japonya Avro Bölgesi Đngilere ABD Türkiye / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / /04 0 Bunun yapılamaması, 1929 yılında Amerika da oraya çıkan Büyük Buhran da olduğu gibi bir kısım banka varlıklarının yok olması ve bunun sonucunda para arzının küçülerek para poliikasının daha da sıkı hale gelmesi riskini beraberinde geirmekedir. Özellikle kredi piyasalarındaki problemler nedeniyle para poliikasının daha da sıkı hale gelmesi bu piyasalarının çökmesinine (credi crunch) ve krizin derinleşmesi yol açabilecekir. Diğer yandan geleneksel olmayan bu yönemlere başvurulması para poliikasının ekinliğini, bekleniler, fonlama maliyelerinin düşmesi ve oplam servein arması gibi kanallarla da arırdığı için, ekonominin bir an önce canlanmasına ve deflasyon riskinin azalılmasına yardımcı olacağı düşünülmekedir. Para abanının genişleilmesine hizme eden geleneksel olmayan para poliikası yönemlerinin akarım mekanizmasını Şema 1 i kullanarak daha deaylı gösermek mükündür. Öncelikle bu yönemlerin, bekleniler üzerinde doğrudan yaraacağı olumlu bir haber ekisinin olması öngörülmekedir. Bu nedenle Merkez Bankalarının geleneksel olmayan para poliikası yönemlerine başvurmaları doğrudan ekonomik canlanmaya ve enflasyonis beklenilerin oluşmasına yardımcı olmakadır. Diğer bir akarım mekanizması ise menkul kıyme piyasaları aracılığıyla işlemekedir. Merkez Bankasının menkul kıyme almaya başlaması, o menkul kıymein fiyaının armasına ve geirisinin düşmesine yol açmakadır. Bu eki sadece o menkul kıyme piyasasında sınırlı kalmayıp, menkul kıymei saıp

9 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) likidieyi elinde bulunduran kişi ve kuruluşların, ellerindeki parayla diğer menkul kıymelere karşı alep yaramasından da kaynaklanabilmekedir. Böylelikle büün piyasalarda menkul kıymelerin fiyalarının arması ve geirililerinin düşmesi beklenmekedir. Bu ekinin oraya çıkması, bir yandan ekonomik birimlerin serveleri ve harcama eğilimleri arırmaka, diğer yandan faiz oranlarını düşürdüğü için firmaların harcamalarını fonlama maliyelerini düşürmekedir. Üçüncü bir akarım kanalı ise, ekonomideki para mikarının bollaşmasının kredi arzı üzerinde yaraığı olumlu eki yoluyla çalışmakadır. Bunun bir nedeni bankalar bilançolarında oluşan aşırı likideiyi zamanla daha karlı projelerin finansmanına kaydırmalarının öngörülmesidir. Bu üç akarım kanalı sonucu, geleneksel olmayan para poliikası yönemleri ekonominin canlanmasını ve enflasyon beklenilerinin fiya isikrarıyla uarlı hale gelmesini sağlamakadır. Şema 1 Akarım Mekanizması Bekleniler Menkul Kıyme Fiyaı (MK Geirisi ) Finasman Maliyei Toplam Serve Geleneksel Para Yönemleri Olmayan Poliikası Toplam Harcama ve Gelir Enflasyon Hedefiyle Tuarlı Fiya Arışı Banka Kredileri Ekonomideki Para Mikarı Kaynak: Đngilere Merkez Bankası, Mayıs ayı Enflasyon Raporu. Ancak bu yönemlerin bir akım riskleri de mevcuur. Đlk olarak bankalara verilen rezerv paranın krediye dönüşmemesi ve bu nendenle banka kasalarında birikmesi mümkündür. Bu durum aslında problemin likidie probleminden çok, Japonya da 1990 lı yıllarda olduğu gibi bankaların sermaye yapılarının kredi vererek daha fazla risk almalarına müsai olmaması, ekonomide finanse edilebilecek karlı projelerin

10 32 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) bulunmaması gibi daha derin problemlere işare emekedir. 5 Diğer bir hassasiye nokası olarak uzun vadeli kamu kağılarının alınmasından kaynaklanabilecek problemleri gösermek mümkündür. Kamu harcamalarının Merkez Bankası arafından fonlanması anlamına gelebilecek böyle bir gelişme, piyasa arafından karşılıksız para basma şeklinde algılanabilecekir. Böyle bir algı mali disiplinin bozulduğunu düşündüreceğinden para poliikalarının güvenirliğinin olumsuz ekilenmesine yol açacakır. Üçüncü bir risk fakörü ise merkez bankasının geleneksel olmayan yönemler sonucu uzun vadeli kağıları, icari bonoları ve diğer bir akım faiz ve kredi riski içeren kağıları porföyüne eklemesinden kaynaklanmakadır. Böyle bir bilanço yapısı ise faizlerin yükselmesi veya kağıları alınan şirkelerin baması durumunda Merkez Bankasının önemli zararlar yazmasına neden olacakır. Son olarak piyasalarda oluşan likidie arışının ve çıkış sraejisinin iyi ayarlanması gerekmekedir. Ayarlamanın iyi yapılamaması durumunda enflasyonis beklenilerin oluşması mümkündür. Haa konrolün kaybedilmesi veya geleneksel olmayan bu poliikalardan geç çıkılması durumunda hiperenflasyon riskinin oluşması kaçınılmaz olabilecekir. Grafik 2. Para Soklarındaki Gelişmeler a - D a r P a r a S o k la r ı b - G e n iş P a r a S o k la r ı J a p o n y a A v ro B ö lg e s i Đn g ile re A B D T ü rk iy e / / / / / / / / / / / / / / / /04 J a p o n y a A v ro B ö lg e s i Đn g ile re A B D T ü rk iy e A B D / / / / / / / / / /04 Grafik 2a gelişmiş ülkerin küresel krize para mikarlarını arırarak nasıl güçlü epkiler verdiklerini gösermesi açısından önemlidir. Bu grafik ABD, Đngilere, Avro Bölgesi, Japonya ve Türkiye nin para abanlarında 2006 yılı başından beri gözlenen nominal arışları gösermekedir. Krizin 2008 yılının Eylül ayında derinleşmesinden iibaren, ilk eapa geleneksel ensrümanlar kullanılarak açık 5 Japonya da 1990 lı yıllarda oraya çıkan bankacılık krizi ve para poliikasının buna epkisiyle ilgili deaylı bilgi için Okina (1999) makalesine bakılabilir.

11 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) piyasa işlemleri kanalıyla piyasalara likidie verilmeye başlanmışır. Bunun bir yansıması, para abanlarının hızla arması ve kısa vadeli faiz oranlarının hızla düşmesi olmuşur. Ancak ABD bir adım daha ileri giderek hızlı bir şekilde kredi genişlemesine başlamışır. Bu kapsamda para abanını arışını deseklemek için, geleneksel ensrümanlar dışında enrümanlar kullanılarak kısa vadeli piyasalardan, diğer uzun vadeli piyasalara ve kredi piyasalarına doğru varlık alım işlemi genişleilmişir. Bu işlemler sonucu ABD de para abanının kısa bir süre içinde iki kaına çıkığı görülmekedir. Diğer gelişmiş ülkeler ise ilk aşamada para abanı genişlemesini geleneksel ensrümanlar kullanarak gerçekleşirmişlerdir. Ancak Đngilere 2009 yılının Mar ayında varlık alımı yapacağı sinyalini vererek, bir program dahilinde 75 milyar serlin uarında uzun vadeli hazine bonosu ve icari bonolar alacağını açıklamışır. Bu mikar daha sonra yapılan açıklamalarla 125 milyar serline çıkarılmışır. Đngilere de açıklanan varlık alım programının para abanı üzerindeki ser ekisi grafike çok açık bir şekilde görülmekedir. Avro Bölgesi Merkez Bankası ise 2009 yılının Haziran ayında 60 milyar Avroluk Teminalı Bono (Covered Bonds) alacağını açıklayarak genişleilmiş kredi yardım programı olarak adlandırılan yönemle geleneksel olmayan para poliikası yönemlerini kullanarak epki verebileceğinin ilk adımları amaya başlamışır. Son olarak Japonya Merkez Bankası alımı yapılacak kağılar lisesini genişleiğini duyurmuşur. Geleneksel olmayan para poliikası yönemlerinin geniş para büyüklükleri üzerine yansımaları Grafik 2b de görülmekedir. Bu grafik 2003 yılından iibaren nominal geniş para arışlarını gösermekedir. Geniş para anımları olarak ABD için M2, Avro Bölgesi için M3, Đngilere için mali sekörde aracılık yapan Diğer Finansal Kuruluşların mevduaları çıkarıldıkan sonra açıklanan M4 ve Japonya için M3 büyüklüğüne mevdua serifikalarının eklenmesiyle bulunan M3+CDs parasal büyüklük anımları kullanılmışır. Türkiye için ise karşılaşırma amaçlı olarak, bu grafiğe M2Y serisi eklenmişir. Ayrıca grafike 1929 yılında ABD de oraaya çıkan ve daha sonra dünyayı saran Büyük Buhran dönemi de bulunmakadır. Bu dönemdeki para poliikası duruşunun bir gösergesi olarak ABD de M2 gelişmeleri arası baz alınarak göserilmeye çalışılmışır. Ekonomisler büyük buhran döneminde para poliikalarının yanlış belirlendiğini, genişleici para poliikaları yerine daralıcı para poliikaları izlendiğini iddia emekedirler. Bunun bir gösergesi olarak grafiken de görüleceği üzere ABD M2 para soğunun yaklaşık yüzde 40 ını krizin başlamasını akiben iki üç sene içinde

12 34 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) kaybemişir. Bu poliika haasının ise ekonomi üzerine ekisi yıkıcı olmuşur. ABD bu dönemde içene girdiği krizden yıllarca çıkamamış ve üreimi önemli bir ölçüde daralmışır. Büyük buhran döneminden çıkarılan bir ders olarak, günümüzdeki para poliikalarını belirleyen oorieler bu haayı bir daha yapmak isememekedirler. Grafiken de görüleceği üzere, küresel finansal kriz sonrası gelişmiş ülkeler arafından alınan edbirler para arzlarının Büyük Buhran ın aksine isikrarlı bir şekilde armasına yardımcı olmuşur. Özellikle ABD de gerek mikar genişlemesinin bankacılık sekörü dışına aşınması ve gerekse bu kararlarla bankacılık sekörüne karşı duyulan güvenin devam emesi, bu sekörün yaraığı liki ve güvenli yaırım ensrümanlarına olan alebin armasına, böylelikle de M2 büyüklüğü kriz öncesine göre arış eğilimine girmesine yardımcı olmuşur. Diğer ülkelerde ise alınan para poliikası kararları sonucu en azından geniş para arzlarının nominal olarak gerilemesi engellenmişir. Ancak son dönemlerde geniş para arzlarının arış hızlarında bir azalma olduğu da göze çarpmakadır. 3.b. Son Dönem Geniş Para Gelişmeleri: Türkiye Öncelikle Türkiye de para poliikasının geleneksel olmayan ensrümanlarla yürüülmesine gerek var mı? sorusuna cevap ararsak, kısa cevabın hayır olduğunu söylemek mümkündür. Bunun en önemli gerekçesi para poliikası amaçları doğrulusunda faiz oranlarının halen ekin bir şekilde kullanılabilmesi için esnekliğin devam emesidir. Diğer bir deyişle faizler henüz eknik olarak düşebilecekleri en al sınıra ulaşmamışır. Bu nedenle para arzlarını poliika faiz oranlarını düşürmek yoluyla ekilemek olasıdır. Diğer yandan en azından ora vadede Türkiye de deflasyon riskinin olmaması da mikar genişlemesine gerek olmadığını deseklemekedir. Bu kapsamda yapılan ankeler uzun vadeli enflasyon beklenilerinin enflasyon hedefiyle uarlı seyreiğini zaen gösermekedir. Son olarak Merkez Bankasının bu ür bir poliika yönemine başvurmak zorunda kalması durumunda bile, arihsel nedenlerden dolayı dikkali olması gerekmekedir. Çünkü Türkiye mali disiplinin oluşurulması konusunda geçmişeki yüksek büçe açıkları nedeniyle zor bir dönem geçirmişir. Böyle bir poliika opsiyonu, mali disiplinin bozularak ekrar geriye dönüş sinyali verebileceğinden, para poliikasına karşı duyulan güveni olumsuz ekilemesi mümkündür.

13 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Grafik 3. Geniş Para Soğu ve Karşılık Kalemleri (M2Y Yıllık Arışına % Kakı) a- Son Dönem Gelişmeleri b- Uzun Dönem Gelişmeleri 100% 80% Diğer Özel Sekörden Alacaklar Kamudan Alacaklar Ne Dış Varlıklar Geniş Para % 80% % 20 60% % 40% % 20% % 0% 40-20% -40% Ara.06 Oca.07 Şub.07 Mar.07 Nis.07 May.07 Haz.07 Tem.07 Ağu.07 Eyl.07 Eki.07 Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 May.08 Haz.08 Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Kas.08 Ara.08 Oca.09 Şub.09 Mar.09 Nis.09 May % -40% Diğer Özel Sekörden Alacaklar Kamudan Alacaklar Ne Dış Varlıklar Geniş Para Küresel kriz sonrası Türkiye de geniş para soğundaki gelişmelere Grafik 3a yardımıyla biraz daha yakından bakabiliriz. Bu grafike M2Y nin bir önceki yılın aynı ayına göre arışı sağ eksende ve kalın çizgiyle göserilmekedir. M2Y nin yıllık arış hızının küresel mali krizin derinleşiği Eylül ayıyla birlike kurların ekisiyle ilk aşama da hızlı bir şekilde arığı görülmekedir. 6 Bu arış kurların daha yüksek bir seviyeye ourması ve banka mevdualarının kriz oramlarında daha güvenli bulunması nedeniyle belli bir dönem devam emişir. Ancak 2009 yılının şuba ayından iibaren faizlerdeki düşüşün ekisiyle TL mevdualarının yıllık arış oranlarının yavaşlaması kurların ekisini dengelemiş ve bu aydan iibaren grafiken de görüleceği üzeri M2Y arışı belirgin bir şekilde yavaşlamışır. M2Y arışının, kamudan alacaklar, özel sekörden alacaklar, ne dışvarlıklar ve daha çok bankacılık sekörünün sermayesini içeren diğer kaleminden oluşan bilanço karşılıklarına bakıldığında, küresel krizle birlike özel seköre açılan kredilerin yavaşladığı, buna karşın kamudan alacakların M2Y genişlemesindeki payının arığı görülmekedir. Bu eğilimi arihsel bir bakış açısı içine yerleşirdiğimiz zaman, Grafik 3b den de görüleceği üzere, kamu kesiminin M2Y değişimine kakısındaki arışın yuriçi parasal dengeler açısından riskler içerebileceği anlaşılmakadır. Bu grafike bir önceki grafik yıllık bazda 1990 yılından iibaren ekrar çizdirilmişir. Görüleceği 6 M2Y kalemi Dolaşımdaki Para+Mevdua Bankalarının Vadesiz TL ve YP Mevduaı+Mevdua Bankalarının Vadeli TL ve YP mevduaından oluşmakadır.

14 36 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) üzere yüksek enflasyonun ve büyümenin oynak olduğu 1990 lı yıllardan 2000 li yılların başlarına kadar olan dönemde, kamu kesiminin M2Y büyümesine kakısı önemli olmuşur. Kamu kesimiyle birlike özel sekörden alacak kaleminin de M2Y büyümesine kakısının yüksek olduğu 1990 lı yıllarda, ekonominin giderek parasallaşması beklenisi enflasyonis beklenileri ve dolayısıyla enflasyonun da yüksek gerçekleşmesine neden olmuşur krizinden sonra ise gerek mali disiplin, gerekse bankacılık sekörüyle ilgili alınan edbirler sonucu kamu kesiminin M2Y büyümesine kakısı gerilemeye başlamış ve enflasyon da buna paralel olarak düşüş eğilimi içine girmişir. Özelemek gerekirse, Türkiye de geniş parasal anımların yabancı para mevduaları içermesi nedeniyle 2008 Eylül ayında küresel mali krizin derinleşmesi sonucu Türk lirasında gözlenen değer kaybıyla birlike ilk aşamada geniş parasal büyüklüklerin yıllık arış hızı ivmelenmişir. Bu gelişme aslında Türk lirası kalemlerinden para arzına gelen kakının azaldığı dönemlerde olumlu bir gelişmedir. Böyle bir dönemde para arzındaki arışın oomaik olarak devam emesi finansal servein reel olarak armasını sağlamış ve küresel krizin ekonomi üzerindeki olumsuz ekilerini azalmışır. Ancak küresel krizle birlike kamu kesiminin para arzı arışına kakısının büyümesi uzun vadede özel seköre açılan kredilerin ve oplam alebin oparlanması durumda enflasyonis riskleri de içinde barındırmakadır. Önümüzdeki dönemlerde özel sekörün para arzı arışına kakısının büyümesi, buna karşın kamu kesiminin kakısının düşürülememesi veya geç kalınması durumunda yüksek enflasyon dönemlerinin ohumlarının aılması mümkündür. 4. Para Poliikası ve Parasal Büyüklükler Parasal büyüklüklerin önemine hem eorik, hem de son dönem gelişmelerine yoğunlaşarak uygulama açısından bakıkan sonra, bu değişkenlerin para poliikası sraejisine nasıl enegre edilebileceği sorunsalına geçebiliriz. Öncelikle parasal büyüklüklerin para poliikası oluşurma sürecinde doğrudan yer alabilmesi için bazı şarların gerçekleşmesi gerekmekedir. Bu şarlardan ilki paranın dolanım hızının uzun vadeli eğiliminin ahmin edilebilir olmasıdır. Dolanım hızının uzun vadeli eğilimin ahmin edilebilir olması isikrarlı bir para alebiyle de yakından ilişkilidir. Ancak isikrarlı bir dolanım hızı sandar para alebi modelinin her zaman isikrarlı olması anlamına gelmeyebilmekedir. Bu durumlarda isikrarlı bir para alebi ilişkisi yakalayabilmek için sandard para alebi modellerinin, örneğin belirsizlik gibi başka

15 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) değişkenlerle genişleilmesi bir çözüm olabilmekedir. Gerek ahmin edilebilir bir dolanım hızı eğilimi, gerekse isikrarlı bir para alebi fonksiyonu, enflasyonla parasal büyüme arasında isikrarlı bir ilişkinin varlığına işare eiğinden para poliikası açısından önemli bir bulgudur. Ancak enflasyonla parasal büyüme arasında isikrarlı bir ilişkinin varlığı ek başına parasal büyüklüklerin poliika süreci içinde doğrudan yer almasına yemeyebilmekedir. Đsikrarlı bir ilişkiyle beraber, parasal gösergelerin gelecekeki enflasyon ve büyümeyi de ahmin edebilmesi gerekmekedir. Parasal analizini para poliikası sürecine en iyi enegre edebilen merkez bankası olarak Avrupa Merkez Bankasını (AMB) gösermemiz mümkündür. 7 Bunun bir nedeni Avro Bölgesi için para poliikası oluşurma sürecinde yapılan çalışmaların bir önceki paragrafa belirilen üç şarın da sağlandığını gösermesidir. AMB nin para poliikası sraejisini Şema 2 yardımıyla kısaca özelemeye çalışırsak, öncelikle bu sraejinin ne bir parasal hedefleme ne de bir enflasyon hedeflemesi olduğunu söylememiz gerekmekedir. AMB para poliikası çerçevesini belirlerken fiya isikrarı anımı yaparak işe başlamışır. Bu kapsamda AMB fiya isikrarını yıllık yüzde 2 nin alı faka sıfırın üsü ve 2 ye yakın bir enflasyon olarak anımlamışır. Bu anım çerçevesinde AMB nın nihai amacı ora vadede fiya isikrarını korumakır. Fiya isikrarının ora vadeli bir hedef olarak konulmasının nedeni, enflasyonun kısa vadede Merkez Bankası konrolünde olmadığının ileri sürülmesidir. AMB fiya isikrarını ora vadeli bir hedef olarak algılayınca, parasal büyüklüklerin bu hedefin uurulmasında poliika kararlarını yönlendirecek önemli bir değişken olarak görülmesinin de doğal karşılanması gerekiği belirilmişir. Đki ayaklı para poliikası sraejisi (Two Pillar Moneary Policy Sraegy) olarak adlandırılan AMB para poliikası içinde, fiya isikrarına yönelik ora ve uzun vadeli riskler parasal analiz ayağı alında incelenmekedir. Parasal büyüklüklerin bu analiz içinde önemli bir yer aldığı, M3 olarak adlandırılan geniş para soğu için fiya isikrarıyla uarlı yüzde 4,5 referans büyüme oranı açıklanarak kamuoyuna duyurulmuşur. Ancak bu referans değer bir parasal hedefleme değildir. Bu nedenle M3 büyüklüğünün referans değerden sapmasına para poliikası mekanik olarak epki vermemekedir. Böyle bir gelişme ancak daha deaylı bir araşırma yapılması gerekliliğini eiklemekedir. Ancak yapılan analiz sonucunda, parasal dinamiklerin ora vadede bu referans değer üzerinde bir parasal büyüme oranına işare eiğinin 7 Avrupa Merkez Bankası para poliikası çerçevesiyle ilgili deaylı bir araşırma Fischer, Lenza, Pill ve Reichlin (2008) makalesinde bulunmakadır.

16 38 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) anlaşılması durumunda, AMB doğrudan poliika faiz oranlarını kullanarak epki göserebilmekedir. Parasal analiz uygulamada üç başlık alında oplanmakadır. Başlıklardan birisi yargısal analizdir. Bu başlıka M3 gelişmelerinin alında yaan fakörler arz ve alep şokları olarak ayrışırılmaya çalışılmakadır. M3 ü geçici olarak ekilediği düşünülen porföy kaymaları gibi alep şokları, bu büyüklüken çıkarılarak düzelilmiş bir M3 serisi oluşurulmakadır. Diğer bir başlık olan para alebi bölümünde ise parasal gelişmeler para alebi fonksiyonu kapsamında incelenmekedir. Böylelikle parasal gelişmelerin ne kadar ekonomik faaliyele veya faiz oranlarındaki gelişmelerle ilgili olduğu anlaşılmaya çalışılmakadır. Para alebi analizi ayrıca ekonomik analizin de bir sağlamasını yapmakadır. Ekonomik analiz alında yapılan ekonomik faaliyee ilişkin ahminlerin parasal gelişmelerle ne kadar uarlı olduğu konrol edilmekedir. Para alebi analizinin diğer bir kullanım alanı da ekonomideki likidie fazlalığının veya eksikliğinin hesaplanması için bir baz oluşurmasıdır. Dolayısıyla ekonomide fazla para bulunup bulunmadığı ve bunun gelecekeki enflasyona ilişkin içerdiği riskler analiz edilebilmekedir. Parasal analiz alındaki son başlık ise enflasyon öngürüleriyle ilgilidir. Bu kısımda gerek yargısal yönemlerle oluşurulan parasal gösergeler, gerekse para alebinden oluşurulan parasal gösergeler ora ve uzun vadede enflasyon öngörüsü yapmak için kullanılmakadır. Parasal analiz ayağı alında yapılan büün analizler Üç Aylık Parasal Değerlendirme raporunda özelenmekedir. Şema 2 Avrupa Merkez Bankası (AMB) Para Poliikası Ora Vadeli Fiya Đsikarı Tanımı (% 2 nin Alı) Ekonomik Analiz (Kısa ve Ora Vadeli Gelişmelerden Doğan Riskler) Parasal Analiz (% 4.5 Referans Oranı) (Ora ve Uzun Vadeli Riskler) Fiya ve Maliye Gelişmeleri Finansal Piyasalardaki Gelişmeler Arz ve Talep Dengesizlikleri Yargısal Analizler Para Talebi Gelişmeleri Para Bazlı Enflasyon Tahminleri Alı Aylık Makroekonomik Projeksiyonlar Karşılıklı Konrol Üç Aylık Parasal Değerlendirmeler Raporu

17 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) AMB para poliikası sraejisinin diğer bir ayağı ise, ekonomideki kısa dönemli gelişmelerden fiya isikrarına yönelik doğan risklerin analiz edildiği ekonomik analiz ayağıdır. Bu kısımda emelde ekonomiye gelen şokların ora ve uzun vadeli yansımaları analiz edilmekedir. Bu kapsamda fiya ve maliye gelişmeleri, arz ve alep dengesizlikler ve finansal piyasalardaki gelişmeler mercek alına yaırılmakadır. Yapılan analizler AMB personeli arafından Alı Aylık Makroekonomik Projeksiyonlar alında özelenmekedir. Diğer gelişmiş ülkelerde ise parasal büyüklüklerdeki gelişmeler AMB deki kadar sisemaik bir yapıya ourulmasa da, akip edilmeke olduğu en üs düzey oorieler arafından açıklanmakadır (Bernanke, 2006; King, 2007). Ancak parasal analizin poliika oluşurma sürecindeki faydasını ampirik bulgular belirlemekedir. Örneğin ABD de dolanım hızındaki belirsizlikler parasal büyüklüklerin poliika sürecine kakısını sınırlamakadır. Bu nedenle parasal büyüklükler para poliikası kararlarını doğrudan ekileyen bir değişken olmakan çok, bilgi içeriğine bakılan bir değişken olmakadır. Yine de ABD de Federal Open Marke Commiee (FOMC) olarak adlandırılan para poliikası kararlarının alındığı kurul, parasal büyüklüklerin önemli rol oynadığı P* modellerini araç çanası içinde bulundurmakadır. P* modeli emelde mevcu parasal dinamiklerin ima eiği denge enflasyonunun hesaplanmasında kullanılan bir modeldir. Đngilere de ABD gibi parasal büyüklüklerin bilgi içereğine bakmakadır. Bu kapsamda parasal büyüklüklerdeki gelişmeler enflasyon raporunda düzenli olarak arışılmakadır. Đngilere Merkez Bankası nda parasal analizin en önemli unsurunu, geniş para anımlarına gelen şokların arz ve alep olarak ayrışırılması oluşurmakadır. Đngilere de Kredi Durum Ankei bu ayrışırma için kullanılan en önemli araçlardan birisidir. Japonya ya bakığımızda, para poliikası sraejisinin fiya isikrarına yönelik risklerin analiz edildiği uzun dönemli ayağında para ve kredi gelişmeleri yakından akip edilmekedir. Gelişmeke olan ülkelere bakığımızda ise, parasal büyüklüklerdeki gelişmelerin incelenmesi için sisemaik bir program açıklamadıkları görülmekedir. Ancak enflasyon hedeflemesi yapan bir çok merkez bankasının parasal büyüklüklerin enflasyona dair bilgi içeriğine bakığı anlaşılmakadır. Bu bağlamda parasal büyüklüklerdeki nominal gelişmeleri enflasyon raporlarında düzenli olarak arışmakadırlar.

18 40 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Türkiye de Parasal Analiz Diğer ülkelerde parasal büyüklükleri para poliikası kapsamında incelediken sonra, Türkiye de acaba parasal büyüklüklerden para poliikası sürecinde daha ekin bir şekilde nasıl faydalanılabilir? sorusunu inceleyebiliriz. 5.a. Parasal Büyüklüğün Seçimi Öncelikle referans alınacak parasal büyüklüğün seçiminin önemli olduğunu belirmek gerekmekedir. Bu büyüklüğün seçimi emelde ampirik bir problem olsa da, diğer ülke ecrübeleri geniş para soklarının kapsayıcı olmaları nedeniyle enflasyonla daha isikrarlı bir ilişki içinde olduklarını gösermekedirler. Bu nedenle Türkiye de de M2Y ve AMB anımlı M3 serilerinin enflasyonla daha isikrarlı bir ilişki içinde olması beklenmelidir. M2Y ve AMB anımlı M3 serileri arasında dör emel fark vardır. Bunlar AMB anımlı M3 serisinin M2Y ye ek olarak aşağıdaki kalemleri içermesinden kaynaklanmakadır. 1. Kaılım Bankaları Mevduaı 2. Repo 3. B Tipi Liki Fonlar 4. Merkez Bankasındaki Vadesiz YP Mevdua Bu kalemlerin eklenmesi doğru bir yaklaşım olsa da, Merkez Bankasındaki Vadesiz YP Mevduaı hariç diğer kalemlerin arihsel seriler şeklinde geriye doğru uzaılması mümkün olmamaka veya ancak çok güçlü varsayımlarla uzaılabilmesi mümkün olmakadır. Bu nedenle M2Y serisinin özellikle uzun vadeli yapılan analizlerde veri kısıı ve güvenirliliği açısından M3 yerine kullanılması daha doğru bir seçim olacakır. Bu nokaya dikka çekiken sonra Grafik 4 e M3 serisi, belli varsayımlar alında geriye doğru çeyrek dilimler bazında uzaılmaya çalışılmışır. M3 serisi üreilirken öncelikle arası Kaılım Bankaları bilançolarından, bu bankalardaki TL ve Yabancı Para mevdualar bulunmuş, bilançoların yıllık açıklanması durumunda ise aradaki boşluklar iki uç arasında doğrusal bir şekilde doldurulmuşur. Herhangi bir bilanço verisi bulunamaması nedeniyle 2000 öncesi dönemde kaılım bankalarının oplam mevduaı M2Y nin yüzde yüzde 2,5 i olarak varsayılmışır. B ipi liki fon verisinin kaynağı Sermaye Piyasası Kuruludur.

19 Grafik 4. Tarihsel M2Y ve M3 Serileri K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Reel M2Y Reel M3-C Reel M Q1 1987Q3 1989Q1 1990Q3 1992Q1 1993Q3 1995Q1 1996Q3 1998Q1 1999Q3 2001Q1 2002Q3 2004Q1 2005Q3 2007Q1 2008Q3 Ancak SPK B ipi fonların ayırımına 2005 yılı öncesinde gimemekedir. Dolayısıyla M3 serisi oluşurulurken B Tipi Liki Fon yerine, B Tipi Fon ların amamı kullanılmışır. Repo serisi ise 2002 yılından önce resmi olarak açıklanmakadır. Repo serisinin 2002 öncesi dönemi, Türkiye Bankalar Birliği arafından açıklanan banka bilançolarından bulunarak oluşurulmaya çalışılmışır. T.C. Merkez Bankası YP Vadesiz Mevduaı ise Merkez Bankası bilançosunda düzenli olarak açıklanmakadır. Sonuç olarak oluşurulan nihai M3, açıklanan resmi M3 ve M2Y serileri Grafik 4 e göserilmekedir. Bu grafiğe bakığımızda zaman zaman, özellikle kısa vadeli faizlerin yüksek olduğu dönemlerde Repo mikarının arması nedeniyle M2Y ve M3 serileri arasındaki farkın arığı görülmekedir. Ancak bu dönemler hariç uulduğunda iki serinin de gerek dinamikleri gerekse uzun vadeli eğilimleri çok benzeşmekedir. 5.b. Paranın Dolanım Hızı Parasal büyüklükleri para poliikası sürecine daha ekin bir şekilde enegre edebilmek için öncelikle paranın dolanım hızının uzun vadeli eğilimlerinin ahmin edilebilir olması gerekmekedir. Böyle bir bulgu önemlidir, çünkü Paranın Mikar Teorisi (PMT) düşünüldüğünde parasal büyüme oranıyla enflasyon arasında uzun vadeli isikrarlı bir ilişkiye işare emekedir. Bu bulguyla beraber paranın mikarının konrol edilebildiği durumlarda, ahmin edilebilir bir dolanım hızı eğilimi merkez bankalarının uzun vadede enflasyon üzerinde konrol sağlamasına yardımcı olmakadır. Ancak parasal büyüklüklerin para poliikası sürecine daha

20 42 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) ekin bir şekilde enegre edilebilmesi için enflasyon ve parasal büyüme arasında zamanında gözlenen isikrarlı bir ilişkiye ek olarak parasal büyüklüklerin gelecek zamanlardaki enflasyon ve milli gelirdeki değişimleri öngörme gücünin ampirik olarak da deseklenmesi gerekmekedir. Diğer yandan bu şarlar alında nominal faizler, reel faizler, kurlar gibi diğer değişkenlerin, para poliikası arafından uzun vadede ekilenebilmesi dolaylı bir şekilde paranın mikarının ayarlanması sonucu mümkün olabildiğinden, parasal büyüklükler içindeki bilgi merkez bankaları için daha önemli hale gelebilmekedir. Paranın gelir dolanım hızının arası eğilimi Grafik 5 e göserilmekedir. Bu grafiğe bakığımızda paranın dolanım hızının isikrarlı bir şekilde düşüğünü görmekeyiz. Ancak Rusya krizinin yaşandığı 1998 yılının üçüncü çeyreğinden 2002 yılı dördüncü çeyreğinde genel seçimlerin yapılmasına kadar geçen dönem dikka çekicidir. Bu döneme biraz daha yakından bakığımız da, Türkiye arihinde gerek poliik, gerekse ekonomik belirsizliklerin ve oynaklıkların en yoğun olarak yaşandığı bir dönem olarak haırlanmakadır. Rusya krizi sonrası oluşan yüksek reel ve nominal faizler, kamu dengelerinin iyice bozulması, sabi kur rejiminin uygulanması, bankacılık sekörünün sabi kur rejimiyle birlike çökmesi, poliik isikrarsızlıklar gibi olumsuz gelişmelerin bu dönemde yoğunlaşığı görülmekedir. Bu nedenle aran belirsizliğin ekisiyle, liki ve devle garanisi alında olan banka mevdualarına alebin armasından kaynaklı parasal bir palama yaşanmış ve dolanım hızının seviyesi aşağı yönlü kaymışır. Bu belirsizlik oramının 2002 seçimleri sonrası ekrar azalması, kısa vadeli faizlerin ve enflasyon beklenilerinin düşmesi, gibi gelişmeler mevdualara karşı oluşan bu alebin ekrar borsa ve devle kağıları gibi diğer yaırım ensrümanlarına kaymasına neden olmuşur. Bunun sonucunda paranın dolanım hızının uzun vadeli gelişimi 1998 Rusya krizi öncesi eğiliminin ima eiği seviyeye geri dönmüşür. Bu arihen sonra da, sözkonusu uzun vadeli eğilim üzerinde azalmaya devam eiği görülmekedir. Ancak yapığımız çalışmalar 2002 sonrasında dolanım hızının uzun vadeli eğiliminin bir mikar azalmış olabileceği ihimalini de dışlamamakadır. Bu bulgu grafik üzerinde de göserilmekedir.

21 Grafik 5. Paranın Dolanım Hızı (M2Y) K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) a- Uzun Vadeli Eğilimler b- Uzun Vadeli Eğilimden Sapmalar 2,5 2 M2Y-Dolanım Hızı Arası Eğilim Arası Eğilim 2,5 2 M2Y-Dolanım Hızı Arası Eğilim Arık 0,25 0,2 0,15 1,5 1,5 0,1 0, ,05 0,5-0,1 0,5-0,15 0-0, Q1 1990Q4 1991Q3 1992Q2 1993Q1 1993Q4 1994Q3 1995Q2 1996Q1 1996Q4 1997Q3 1998Q2 1999Q1 1999Q4 2000Q3 2001Q2 2002Q1 2002Q4 2003Q3 2004Q2 2005Q1 2005Q4 2006Q3 2007Q2 2008Q1 2008Q4 1990Q1 1991Q2 1992Q3 1993Q4 1995Q1 1996Q2 1997Q3 1998Q4 2000Q1 2001Q2 2002Q3 2003Q4 2005Q1 2006Q2 2007Q3 2008Q4 Tablo 1 Durağanlık Tesleri Tesler Örneklem 1990ç1-2008ç4 Tes Değeri % 5 Kriik Değer Boş Hipoez Perron Tesi* Seride Birim Kök Var ADF Tesi Seride Birim Kök Var PP Tesi Seride Birim Kök Var KPSS Tesi Sapmalar Durağan *Yapısal kaymanın olduğu dönemde 18 gözlem vardır. Bu gözlem sayısı oplam 73 gözlemin yaklaşık yüzde 75 ine denk gelmekedir. Perron esi %5 kriik değeri yüzde 70 ve 80 e göre hesaplamışır. Burada verilen değer yüzde 70 değeridir. Yüzde 80 değeri ise dir. Bu yaklaşımın ekonomerik açıdan doğru olup olmadığını, uzun vadeli eğilimden sapmaların durağan olup olmaması ve spesifikasyon eslerinin sonuçlarıyla değerlendirmek münkündür. Sapmaların durağan olup olmadığına dair esler Tablo 1 de verilmekedir. Eğilimdeki yapısal kaymayı da göz önüne alınan Perron esi sapmaların durağan olduğu hipoezini deseklemekedir. Ayrıca ADF, PP ve KPSS gibi diğer durağanlık esleride herhangi bir probleme işare ememekedir. Diğer yandan Tablo 2 ye bakıldığında da anlaşılacağı üzere, uzun vadeli eğilimden sapmalar ookorelasyon için düzelildiken sonra hesaplanan LM esi, Ramsey RESET esi, Jarque-Bera Tesi, ARCH esi dikkae değer herhangi bir spesifikasyon probleminin bulunmadığını gösermekedir.

22 44 K. Azim Özdemir / Cenral Bank Review 2(2009) Tablo 2 Paranın Uzun Vadeli Dolanım Hızı Denkleminin Tahmini Değişkenler Örneklem 1990ç1-2008ç4 Örneklem 2003ç1-2008ç4 Kasayı Değeri -isaisiği Kasayı Değeri -isaisiği Trend Dolanım Hızı (1. Gecikme) Dolanım Hızı (2. Gecikme) Tesler Değer Olasılık Değer Olasılık 2 R LM LM Jarque-Bera ARCH Ramsey-RESET OLS yönemiyle ahmin edilmişir. - Dolanım hızı Gayri Safi Nominal Yuriçi Hasılanın M2Y büyüklüğüne bölünmesiyle eldilmişir. 5.c. Referans Büyüme Oranı Paranın dolanım hızının uzun vadeli eğiliminin ahmin edilebilir olması enflasyon hedefleriyle uarlı parasal büyüme oranlarının ne olması gerekiği konusunda bize yardımcı olmakadır. Önceden de bahsedildiği üzere, enflasyon hedefiyle uarlı parasal büyüme oranını PMT yi kullanarak bulmamız mümkündür. Bu eoriye göre sözkonusu parasal büyüme, enflasyon hedefi ve milli gelir büyümesi oplamından paranın dolanım hızındaki değişimin çıkarılmasıyla bulunmakadır. Bunu bir eşilik olarak ifade edersek; * n * µ = π + (PMT) * Yukarıdaki eşilike ( µ ) enflasyon hedefiyle uarlı parasal büyüme oranını, ( π ) n * enflasyon hedefini, ( y ) poansiyel milli geliri, ( v ) paranın dolanım hızındaki uzun vadeli eğilimi ve ( ) işarei de fark operaörünü gösermekedir. Tablo-3 den de görüleceği üzere enflasyon hedefinin yüzde 7,5, poansiyel büyüme oranının yüzde 5 ve paranın dolanım hızındaki değişimi de arası eğiliminden hareke ederek yüzde 6 azaldığı kabul edilince, enflasyon hedefiyle uarlı referans alınabilecek yıllık M2Y büyümesinin yüzde 18,3 olarak bulunmakadır. Bu oran model ookorelasyon için düzeliken sonra da değişmemekedir. Ancak arasında dolanım hızının uzun vadeli eğiliminde gözlenen düşüş dikkae alındığında, enflasyon hedefiyle uarlı parasal büyüme oranının yüzde 16,6 ya y v

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Araşırma ve Para Poliikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler K. Azim ÖZDEMİR Temmuz 2009 Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası

Detaylı

PARASAL ANALĐZE BĐR BAKIŞ: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ

PARASAL ANALĐZE BĐR BAKIŞ: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ Cenral Bank Review Vol. 11 (July 2011), pp.29-48 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2011 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ PARASAL ANALĐZE BĐR BAKIŞ: TÜRKĐYE

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GENEL KONTROL YÖNTEMLERİ: ON - OFF (AÇIK-KAPALI) KONTROL SİSTEMLERİ: Bu eknik en basi konrol ekniğidir. Ölçülen değer (), se değerinin () üzerinde olduğunda çıkış sinyali açılır,

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GENEL DEĞERLENDİRME Küresel kriz sonrası özellikle gelişmiş ülkelerde iktisadi faaliyeti iyileştirmeye yönelik alınan tedbirler sonucunda küresel iktisadi koşulların bir önceki Rapor dönemine kıyasla olumlu

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU DÖNEM İÇERİSİNDE BANKANIN YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER Dönem içerisinde Bankamız ortaklık yapısında değişiklik

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI Cenral Bank Review Vol. 11 (July 211), pp.15-28 ISSN 133-71 prin / 135-88 online 211 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara 2015 Yılında Para ve Kur Politikası Erdem BAŞÇI Başkan 10 Aralık 2014 Ankara Temel Amaç: Fiyat İstikrarı 2017 yılı enflasyon hedefi Hükümet ile varılan mutabakatla uyumlu olarak yüzde 5 seviyesinde belirlenmiştir.

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

2015 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı. Erdem BAŞÇI Başkan. 30 Nisan 2015 İstanbul

2015 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı. Erdem BAŞÇI Başkan. 30 Nisan 2015 İstanbul 21 Nisan Enflasyon Raporu Bilgilendirme Toplantısı Erdem BAŞÇI Başkan Nisan 21 İstanbul 21 Nisan Enflasyon Raporu: Ana Bölümler Genel Değerlendirme Uluslararası Ekonomik Gelişmeler Enflasyon Gelişmeleri

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ

MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ MALİYE BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İLE 2013 YILI İLK YARI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE GERÇEKLEŞMELERİNİ DEĞERLENDİRMEK ÜZERE DÜZENLEDİĞİ BASIN TOPLANTISI KONUŞMA METNİ 15 TEMMUZ 2013

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

SESSION 2C: Finans 579

SESSION 2C: Finans 579 SESSION 2C: Finans 579 Bilanço Düzelme Sürecinde Gelişmeke Olan Piyasa Ekonomilerinde Ani Duruş Problemine Karşı Makro Basireli Poliikalar De-Leveraging and Miigaing Pro-Cyclicaliy of Capial Flows in Emerging

Detaylı

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Öze Bilgi Ekonomisi ve Yöneimi Dergisi / 2014 Cil: IX Sayı: I OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Ferha PEHLİVANOĞLU * Bu çalışmada

Detaylı

İthaf. Bu eseri bize doğruya giden yolu gösteren ve bu doğruyu bulmak için cesaretlendiren sevgili hocamız, Prof. Dr. Özer Ertuna ya ithaf ediyoruz.

İthaf. Bu eseri bize doğruya giden yolu gösteren ve bu doğruyu bulmak için cesaretlendiren sevgili hocamız, Prof. Dr. Özer Ertuna ya ithaf ediyoruz. İhaf Sadi, Gülüsan eserinde der: Bir gün bana, sevimli bir insan hoş kokulu bir kil verdi. Kil e dedim ki: Mis misin, yoksa amber misin? Gönlümü alıp giden kokundan ben sarhoş oldum. Kil: Ben, değersiz

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Enflasyon Gelişmeleri ve Para Politikası

Enflasyon Gelişmeleri ve Para Politikası 2007-I 2008-I Enflasyon Gelişmeleri ve Para Politikası Gülbin Şahinbeyoğlu Şubat 2008 Sunuş Planı 2007 Yılının Değerlendirmesi Para Politikası Tepkisi ve Sonuçları Enflasyon ve Para Politikasının Görünümü

Detaylı

Günlük Bülten 13 Haziran 2013

Günlük Bülten 13 Haziran 2013 PİYASALAR Döviz Piyasası Güne 1,8896 seviyesinden başlayan TL/USD kuru, TCMB nin piyasaya salı günü yaptığı müdahalelerin ardından sıkı likidite politikasına devam edebileceği beklentileriyle gerilemeyi

Detaylı

TEB HOLDİNG A.Ş. 2013 YILI 3. ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU

TEB HOLDİNG A.Ş. 2013 YILI 3. ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU TEB HOLDİNG A.Ş. 2013 YILI 3. ARA DÖNEM KONSOLİDE FAALİYET RAPORU Raporun Ait Olduğu Dönem : 01.01.2013 30.09.2013 Şirketin Ticaret Unvanı : TEB Holding A.Ş. Şirketin Ticaret Sicil Numarası : 176711 Genel

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 10 Kasım 2014 1 Kas 13 Ara 13 Oca 14 Şub 14 Mar 14 Nis 14 May 14 Haz 14 Tem 14 Ağu 14 Eyl 14 Eki 14 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde geçtiğimiz hafta 81,000 seviyesine

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılar Dergisi, Sayı 68, 2009 Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Doç. Dr. Haydar Akyazı * - Ayku Ekinci ** Bu çalışma, enflasyon hedeflemesi (EH) döneminde ilk defa ciddi

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER VE DÖVİZ KURLARINDA BEKLENTİLER EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 2013 KASIM

EKONOMİK GELİŞMELER VE DÖVİZ KURLARINDA BEKLENTİLER EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 2013 KASIM EKONOMİK GELİŞMELER VE DÖVİZ KURLARINDA BEKLENTİLER 2013 GELİŞMELER VE DEĞERLENDİRMELER 1. DÖVİZ KURLARINI ETKİLEYEN DIŞSAL GELİŞMELER 2. EURO DOLAR PARİTESİNDE GELİŞMELER 3. TÜRK LİRASI SEPET KURDA GELİŞMELER

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Likidite Azlığı Priminin Menkul Kıymet Getirileri Üzerinde Etkileri ve Avrasya İçin Önemi

Likidite Azlığı Priminin Menkul Kıymet Getirileri Üzerinde Etkileri ve Avrasya İçin Önemi 30 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 0 Likidie Azlığı Priminin Menkul Kıyme Geirileri Üzerinde Ekileri ve Avrasya İçin Önemi Serdar Kuzu (Isanbul Universiy, Turkey) The Effecs of he Illiquidiy

Detaylı

AVRO BÖLGESİ NDE YENİ KORKU: DEFLASYON Mehmet ÖZÇELİK

AVRO BÖLGESİ NDE YENİ KORKU: DEFLASYON Mehmet ÖZÇELİK Mehmet ÖZÇELİK Bilgi Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü KONYA Şubat, 2016 www.kto.org.tr 0 GİRİŞ 2008 küresel ekonomik krizinin ardından piyasalarda bir türlü istenilen hareketliliği yakalayamayan

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,

Detaylı

Ayrım I. Genel Çerçeve 1

Ayrım I. Genel Çerçeve 1 İçindekiler Önsöz İçindekiler Ayrım I. Genel Çerçeve 1 Bölüm 1. Makro Ekonomiye Giriş 3 1.1. Ekonominin Tanımlanması ve Bir Bilim Olarak Ekonomi 4 1.2. Ekonomi Teorisi ve Politikası 5 1.3. Makro Ekonomi

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

DEUTSCHE SECURITIES MENKUL DEĞERLER A.Ş.

DEUTSCHE SECURITIES MENKUL DEĞERLER A.Ş. DEUTSCHE SECURITIES MENKUL DEĞERLER A.Ş. Sayfa No: 1 SERİ:XI NO:29 SAYILI TEBLİĞE İSTİNADEN HAZIRLANMIŞ YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU DEUTSCHE SECURITIES MENKUL DEĞERLER A.Ş. TEMMUZ-EYLÜL 2008 DÖNEMİ

Detaylı

DAX Haftalık Temel/Teknik Görünüm

DAX Haftalık Temel/Teknik Görünüm 17 Kasım 2014 DAX Haftalık Temel/Teknik Görünüm Avrupa Merkez Bankası Başkanı Draghi geçtiğimiz haftalarda olduğu gibi bu hafta da deflasyon, işsizlik ve en önemlisi bilanço genişleme kararları hakkında

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2015 III. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3.

Detaylı

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 3 yılının ikinci çeyreğinde iktisadi faaliyet yılın ilk çeyreğine kıyasla daha olumlu bir görünüm sergilemiştir. İç tüketimdeki canlanma ve altın ticaretindeki baz etkisi

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Faiz Oranı Kanalının 2001 2008 Döneminde Türkiye de Etkinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluation of Interest Rate Channel in Turkey 2001 2008

Faiz Oranı Kanalının 2001 2008 Döneminde Türkiye de Etkinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluation of Interest Rate Channel in Turkey 2001 2008 Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Faiz Oranı Kanalının 200 2008 Döneminde Türkiye de Ekinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluaion of Ineres Rae Channel

Detaylı

TAYLOR KURALI: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TAYLOR KURALI: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TAYLOR KURALI: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME Yrd. Doç. Dr. Nejla Adanur Aklan Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

Allianz Hayat ve Emeklilik A,Ş, PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU FAALİYET RAPORU (01.01.2012-30.06.2012 DÖNEMİ)

Allianz Hayat ve Emeklilik A,Ş, PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU FAALİYET RAPORU (01.01.2012-30.06.2012 DÖNEMİ) Allianz Hayat ve Emeklilik A,Ş, PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU FAALİYET RAPORU (01.01.2012-30.06.2012 DÖNEMİ) I.GENEL BİLGİ Allianz Hayat ve Emeklilik A,Ş. nin kurucu, HSBC Portföy Yönetimi

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Para Piyasası Likit Emeklilik Yatırım Fonu(KAMU) Emeklilik Yatırım Fonu nun

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 11 Ağustos 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 11 Ağustos 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 11 Ağustos 2014 1 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde 60,000 seviyelerinden 85,000 seviyelerine kadar süren rallinin ardından enflasyonda düşüş beklentilerinin azalması,

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014

Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014 Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014 Enflasyon Gelişmeleri 1. Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde 0,46 oranında artmış ve yıllık enflasyon yüzde

Detaylı

Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü

Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü Ekrem Keskin Mayıs 2010 Sunum Uluslararası gelişmeler Türkiye deki gelişmeler Bankacılık sektörüne yansıma Sonuç 2 Yapılanlar Ortak çaba:

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Çıkış Stratejisi Genel Çerçevesi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Çıkış Stratejisi Genel Çerçevesi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Çıkış Stratejisi Genel Çerçevesi 14 Nisan 2010 İstanbul Durmuş YILMAZ Genel Olarak Çıkış Stratejileri 2 Genel Değerlendirme Çıkış stratejileri, kriz sırasında

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 i Bu sayıda; 2014 Mart ayı Ödemeler Dengesi Verileri ve kurdaki gelişmeler değerlendirilmiştir. i 1 İlk üç ayda cari açıktaki her 100 Dolarlık

Detaylı

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTERNATİF STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1- Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu. Sermaye Piyasası Beklenti Anketi. Eylül 2012. Araştırma Dairesi 2012/09

Sermaye Piyasası Kurulu. Sermaye Piyasası Beklenti Anketi. Eylül 2012. Araştırma Dairesi 2012/09 Sermaye Piyasası Kurulu Sermaye Piyasası Beklenti Anketi Araştırma Dairesi 2012/09 Yayına Hazırlayan SPK ARAŞTIRMA DAİRESİ Görüş ve Önerileriniz için spkanket_ad@spk.gov.tr Sermaye Piyasası Kurulu Eskişehir

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-76. 29 Aralık 2015. Toplantı Tarihi: 22 Aralık 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-76. 29 Aralık 2015. Toplantı Tarihi: 22 Aralık 2015 Sayı: 2015-76 BASIN DUYURUSU 29 Aralık 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Aralık 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Kasım ayında tüketici fiyatları yüzde 0,67 oranında artmış ve

Detaylı

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER

KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER KÜRESEL EKONOMİ VE TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BEKLENTİLER NİSAN 2014 Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararasın Para Fonu (IMF), Ekonomik İşbirliği ve Kalınma Teşkilatı (OECD) ve Dünya Bankası nın (WB), küresel

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET Arş.Gör.Burak DARICI Bu çalışmada, Türkiye de faiz oranlarını, hem reel hem de finansal ekileri olması ve

Detaylı

PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 17 Temmuz 2014

PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 17 Temmuz 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Enflasyon Gelişmeleri Toplantı Tarihi: 17 Temmuz 2014 1. Haziran ayında tüketici fiyatları yüzde 0,31 oranında artmış ve yıllık enflasyon yüzde 9,16 ya gerilemiştir.

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

HAFTALIK RAPOR 23 Şubat 2015

HAFTALIK RAPOR 23 Şubat 2015 23Q4 24Q2 24Q4 2Q2 2Q4 26Q2 26Q4 27Q2 27Q4 28Q2 28Q4 29Q2 29Q4 21Q2 21Q4 211Q2 211Q4 212Q2 212Q4 213Q2 213Q4 214Q2 214Q4 HAFTALIK RAPOR 23 Şubat 21 Makro ekonomik değişkenlerin takipteki alacaklar üzerindeki

Detaylı

KONUŞMA MAKALE. Haziran 2012. Türkiye Bankalar Birliği 55. Genel Kurul Toplantısı Açılış Konuşmaları

KONUŞMA MAKALE. Haziran 2012. Türkiye Bankalar Birliği 55. Genel Kurul Toplantısı Açılış Konuşmaları SAYI 81 Haziran 2012 KONUŞMA Türkiye Bankalar Birliği 55. Genel Kurul Toplanısı Açılış Konuşmaları MAKALE Prof. Dr. Hakan Çeinaş Türkiye de 2005-2010 Döneminde Mevdua Bankalarının Ekinliği ve Toplam Fakör

Detaylı

Sayı: 2006-34 26 Mayıs 2006. Toplantı Tarihi: 25 Mayıs 2006

Sayı: 2006-34 26 Mayıs 2006. Toplantı Tarihi: 25 Mayıs 2006 Sayı: 2006-34 26 Mayıs 2006 PARA POLİTİKASI KURULU DEĞERLENDİRMELERİ ÖZETİ Toplantı Tarihi: 25 Mayıs 2006 1. Para Politikası Kurulu (Kurul), kararlarını enflasyonun orta vadeli hedeflerle uyumlu olmasını

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

BÜYÜK DURGUNLUĞUN ÖĞRETTİKLERİ

BÜYÜK DURGUNLUĞUN ÖĞRETTİKLERİ Erinç Yeldan* yeldane@bilken.edu.r MUTADISMUTANDIS BÜYÜK DURGUNLUĞUN ÖĞRETTİKLERİ Gİrİş Küresel ekonomi 2007 Ağusos undan bu yana süregelen bir kriz oramında yaşıyor. Krizin yayılma biçimi öncelikle finans,

Detaylı

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 20.Para Teorisi ve Politikası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 20.1.Para Teorisi Para miktarındaki

Detaylı