ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN YÜZEY YERLEŞTİRMELİ KALICI MIKNATISLI SENKRON MOTOR TASARIMI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN YÜZEY YERLEŞTİRMELİ KALICI MIKNATISLI SENKRON MOTOR TASARIMI"

Transkript

1 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİKLİ ARAÇLAR İÇİN YÜZEY YERLEŞTİRMELİ KALICI MIKNATISLI SENKRON MOTOR TASARIMI Hazırlayan İlker ÖZTÜRK Tez Danışmanı: Dr. Nur BEKİROĞLU İSTANBUL,

2 HEDEF TORK DEĞERİ Bsy Bry Bst J keddy khisterisisα D δ Dizayn parametrelerinin girilmesi D,p,q Dizayn kısıtlamaları Dy,l,hry,Di Maksimum torkun elde edilmesi Sargılar Kw1,ebob(Qs,p)>1 Motorun geometrik datalarının bulunması Di,Dext,hss,hry,bss1,bss2,wtooth,l Dengeli Sargılama FEM ANALİZİ lgercek Kayıplar Pcu,Pdemir,ns Şekil Tasarım parametreleri hesaplanmasında Kullanılan Programın Akış diyagramı 2

3 İÇİNDEKİLER Sayfa SİMGE LİSTESİ... 3 KISALTMA LİSTESİ... 6 ÖZET GİRİŞ ALTERNATİF AKIM SENKRON MOTORLAR OPTİMUM ALAN ZAYIFLATMA OPERASYONU KALICI MIKNATISLAR ANALİTİK DİZAYN MANYETİK DİZAYN ÇALIŞMA PARAMETRELERİ MIKNATISLANMA ENDÜKTANSININ HESABI STATOR KAÇAK ENDÜKTANSININ HESABI MAKİNANIN ELEKTRİKİ DEVRE MODELİYLE İNCELENMESİ KAYIPLARIN MODELLENMESİ SONLU ELEMANLAR YÖNTEMİYLE MODELLEME EK1 SONLU ELEMANLAR YÖNTEMİYLE TASARLANAN MOTOR DATALARI 52 KAYNAKÇA

4 SİMGE LİSTESİ (Alfabetik) Acond İletkenin Alanı [m2] Acu Bir Oluktaki Bakır Alanı [m2] Asl Stator Oluk Alanı [m2] BD Bir Mıknatısın Demagnetizasyon değeri [T] Bm Hava Aralığı Maksimum Akı Değeri [T] Br Remenans Akı Yoğunluğu [T] B r,m Remenans Akı Yoğunluğu Maksimum Değeri [T] Bry Rotor Yoke Maksimum Akı Değeri [T] bss1 İç Stator Slot Genişliği [m] bss2 Dış Stator Slot Genişliği [m] Bst Satürasyon Akı Yoğunluğu [T] Bsy Stator Boyunduruğu Maksimum Akı Değeri [T] bts Stator Diş Genişliği [T] B δ Temel Akı Yoğunluğu Değeri [T] C Paralel Bağlantı Sayısı D Stator İç Yarıçapı [m] Di Stator Yarıçapı 4

5 Drc Rotor Çekirdeği Çapı [m] Dy [m] Stator Dış Yarıçapı E Back EMF [V] f fs Elektriki Frekans[Hz] Stator Sargıları Ek Faktörü hm Mıknatıs Yüksekliği [m] hry Rotor Yoke Yüksekliği [m] hss Stator Slot Yüksekliği [m] hsy Stator Yoke Yüksekliği [m] I Terminal Akımı [A] Id d Ekseni Terminal Akımı [A] Iq q Ekseni Terminal Akımı [A] J Akım Yoğunluğu [A/mm 2 ] kcarter Karter Faktörü keddy Eddy Kayıp Sabiti [W s 2 /T 2 /m 3 ] khyst Histerisis Akımı Sabiti [W s/t 2 /m 3 ]] kleak kopen kw1 Empirik Rotor Kayıp Sabiti Stator Slotunun Stator Açıklığına Oranı Birinci Harmoniğer Göre Sargı Faktörü l Aktif Uzunluk [m] Ld d Ekseni Uzunluğu [H] Lkaçak Stator Kaçak Endüktansı [H] Lm Mıknatıslanma Endüktansı [H] 5

6 Lq q Ekseni Endüktansı [H] m N ns p Pcu Faz Sayısı Faz Başına Dönüş Sayısı Stator Başına İletken Sayısı Kutup Sayısı Bakır Kaybı [W] peddy Eddy Kaynı Yoğunluğu [W/m3] physt Histerisis Kayıp Yoğunluğu [W/m3] piron Demir Kaybı Yoğunluğu [W/m3] Piron Toplam Demir Kaybı [W] Pout Çıkış Gücü [W] q Qs Her Fazdaki Kutup Sayısına Düşen Slot Sayısı Toplam Stator Slot Sayısı Rcu Bakır Kaybı Direnci [Ω] Reddy Eddy Kaybı Direnci [Ω] Rhyst Histerisis Kaybı Direnci [Ω] Riron Demir Kaybı Direnci [Ω] S1 Sinüsoidal Akım yükü [A/m] T Tork [Nm] U Terminal Gerilimi [V] Ud d Aksisindeki Terminal Gerilimi [V] UL-L Faz Faz İnverter Çıkışı Gerilim Değeri [V] Uq q Aksisindeki Terminal Gerilimi [V] wm Mıknatısın Çevresel Uzunluğu [m] 6

7 α Yarım Kutup Açısı [rad] 2α Kutup Açısı [rad] β Mıknatıs Akı Vektörü ile Akım Arasındaki Açı [rad] βst Steinmetz Sabiti γ Akım Açısı Back EMF ile Terminal Akımı Arası [rad] δ Hava Aralığı Uzunluğu [m] δe Eşdeğer Hava Aralığı Uzunluğu [m] η Verim μ0 Manyetik Alan Sabiti (4π 10-7) [Vs/Am] μr ξ Mıknatıs Relative Permeability Çıkıntı Oranı ρcu Bakır Öz Direnci (17.2e-9 20 C) [Ωm] ρiron Demir Laminasyon Öz Direnci [Ωm] σiron Demir Kaplama İletkenliği [Ω-1m-1] τs Stator Slot Pitch [m] cos(φ) Güç Faktörü Φm Temel Akı Miktarı [Wb] Φmp Faz Başına Akı Miktarı [Wb] Φsy Stator Slot Maksimum Akı Yoğunluğu [Wb] Ψm Manyetik Akı Bağıntısı [Wb] ω Açısal Hız [Hz] ωel Elektriksel Açısal Hız [Hz] ωmech Mekaniki Açısal Hız [Hz] 7

8 KISALTMA LİSTESİ AC Alternatif Akım DC Doğru Akım SMSM Yüzey Monteli Senkron Motor IEEE Elektik ve Elektronik Mühendisleri Topluluğu 8

9 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2.1: Yüzey yerleştirmeli Şekil 2.2: İç yerleştirmeli Şekil 2.3: Senkron relüktans motor Şekil 3.1: Tasarlanan motorun hedef güç tork eğrisi Şekil 3.2: Sürekli mıknatıslı motorlarda alan zayıflatma işlemi Şekil 4.3:İdeal Şartlar Altında SMSM fazör diyagramı Şekil 4.1: Kalıcı mıknatıs için karakteristik değerler ve histerisis eğrisi Şekil 4.2:Mıknatısların genel parametre Değerleri [2] Şekil 5.1: Tasarlanan 4 Kutuplu Yüzey Yerleştirmeli Motorun Teknik Çizimi Şekil 5.2 :Hava aralığında temel ve gerçek akı değişimi Şekil 9.1: Bir slottaki kaçak alanın dağılımı Şekil 10.1: q Ekseninin devre modeli Şekil 10.2: d Ekseninin eşdeğer devre modeli Şekil 12.1 :Motorun Genel Görünümü Şekil 12.2: Motorun sargılaması ve Sargı sırası Şekil 12.3: Stator slotlarının Ansys Maxwell görünümü Şekil 12.4: NdFeB N35 tipi mıknatısın B-H eğrisi Şekil 12.5: Motorun 3 boyutlu genel şekli Şekil 12.6: Yük altında motor faz akımları Şekil 12.7: Yük altında motor gücü değişimi Şekil 12.8 : İki stator dişi arasında cogging tork Şekil 12.9 : Hava aralığındaki akı değeri Şekil : Tasarlanan motorun verim ve tork açısı arasındaki ilişki Şekil SMSM in sonlu elemanlar yöntemiyle elde edilen akı dağılımı 9

10 Şekil 12.13: Tasarlanan motorun 3 boyutlu geçici hal analizi Şekil 12.14: Geçici hal analizinde elde edilen akımların değişim grafikleri 10

11 TABLO LİSTESİ Tablo 5.1: Dizayn sabitleri Tablo 5.2:Dizayn parametreleri Tablo 12.1 : Stator oluklarının hesaplanan uzunluk değerleri Tablo 12.2 : Analitik ve sonlu elemanlar yöntemiyle hesaplamaların karşılaştırılması 11

12 ÖNSÖZ Değerli okurlar, Günümüzde fosil yakıtların tükenmeye başlaması ve kullanılan fosil yakıtların sera gazı etkisinden dolayı gelecekte kullandığımız kaynakları çeşitlendirmek ve geliştirmek zorundayız. Bugün Türkiye nin cari açığının büyük bir bölümünü, enerji alanı oluşturmaktadır Petrol ve doğalgaz alımları enerji sektörünün temelini oluşturmaktadır. Elektrikli araçlar ise bu noktadan sonra alternatif değil zaruri olmuştur. Bugün ki otomotiv teknolojisinin dayandığı nokta ise içten yanmalı motorlardır. Bu tip motorlar çevreye zararlı gazlar ve ağır metaller bırakmaktadır. Dolaylı yoldan şehirlerde kanser hastalığı riskini ağır metaller solunması sonucu artırmaktadır. Gelecekte ise batarya teknolojilerin gelişmesi paralelinde elektrikli araçları yollarda daha sık göreceğiz. Bu amaç adına Formula Student UK yarışmalarına katılan üniversitemizin motor sporları takımı olan YTURACING in gelecekte benzinli motorlardan elektrikli motora geçiş sürecinde bu tezin yollarına ışık tutacağı inancındayım. Tez sürecinde benden desteğini esirgemeyen, sorularımı net bir şekilde cevaplayan Doç.Dr Nur Bekiroğlu, Araştırma Görevlisi Murat Tezcan ve Araştırma Görevlisi Yusuf Yaşa hocalarıma içten bir teşekkürü bilirim. Aralık

13 ÖZET Bu çalışmada, elektrikli araçlar için yüzey yerleştirilmeli sürekli mıknatıslı senkron motor tasarımı gerçekleştirilmiştir. Farklı oluk kutup sayıları denenmiş, elektromanyetik hesaplamalar sonucu boyutlar belli sınırlar dahilinde belirlenmiş hedeflenen güç ve tork değerlerinde tasarım gerçekleştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kalıcı Mıknatıslı Motor, PM Motor, Sonlu Elemanlar 13

14 1 GİRİŞ Günümüz elektrikli araç teknolojinde tahrik sistemlerinde genel olarak indüksiyon motorları kullanılmaktadır. Aracın menzilinin artırılması ve uygun bir batarya entegrasyonu yapılabilmesi için motor verimliliği önemli bir rol oynamaktadır. Bu noktada, daimi mıknatısların kullanılması istenilen sonuçların elde edilmesinde büyük yardımcıdır. Bu tezin ana amacı, alan zayıflatılması yöntemi ile analitik tasarıma bağlı kriterlerle ve sonlu elemanlar yöntemiyle makinenin çalışma sınırlarının belirlenmesi ve uygun bir tasarım gerçekleştirilmesidir. Başlangıç noktası olarak, nominal tork 60 Nm, nominal devir 1500 d/d, nominal güç 10 kw olarak seçilmiştir. Motorun sabit güç altındaki maksimum devri 4500 d/d dir. 14

15 2 ALTERNATİF AKIM SENKRON MOTORLAR Genel olarak iki tip motor şekli vardır, çalışma prensipleri benzer olsa da birinci tip dışarıdan DC uyarmalı senkron motorlar diğeri ise uyarmanın temel olarak mıknatıslardan yapıldığı daimi mıknatıslı motorlardır. Sabit mıknatıslı senkron motorlar, mıknatısların yerleştirilme şekline göre iki ana gruba ayrılmaktadır. Mıknatısların, rotor yüzeyine yerleştirilen tip yüzeysel mıknatıslı senkron motor, mıknatısların rotor ekseninin içine doğru yerleştirilen tip ise içsel sürekli senkron motor olarak adlandırılmaktadır. Bir sürekli mıknatıslı senkron motor, bilinen rotor konumu ile eş zamanlı sinüs gerilimi ile sürülmektedir. Maksimum moment üretilmesi için stator akısı ile rotor akısı arasındaki faz farkı 90 derece olmalıdır. Sinüs gerilimi motorun stator sargılarına uygulanmaktadır. SMSM lerde yapısal kısıtlamalardan dolayı hava aralığındaki akı dağılımı düzgün değildir. Bu durum momentte dalgalanmalara ve inverter çıkışındaki akımlarda harmonik birleşenlere ve referans akımla gerçek akım arasında zaman gecikmelerine, momentte dalgalanmalara neden olmaktadır. Şekil 2.1Yüzey yerleştirmeli Şekil 2.2 İç yerleştirmeli Şekil 2.3 Senkron relüktans motor 15

16 3 OPTİMUM ALAN ZAYIFLATMA OPERASYONU Şekil 3.1: Tasarlanan motorun hedef güç tork eğrisi Dışarıdan uyarmalı motorlar uyarma sargılarına ve tork üretimi için ayrı sargılara sahiptirler. Kalıcı mıknatıslı motorlar, uyarma işlemi için mıknatıslara ve tork üretimi için tek bir stator sargısına sahiptirler. Bu tek sargıda üretilen akım iki birleşene sahiptir. Bu akımlar d eksenine ve q eksenine sahiptir. Bu akımları I d ve I q olarak ifade edebiliriz. I = I d 2 + I q 2 ( 2.1) Manyetik akı ya da alan, alan akımıyla kontrol edilemez. Ancak, mıknatıslarda üretilen sabit akıya karşılık büyük bir akı üretebilirse, akı kontrolü yapılmış olur. Bu durum ancak uyarma akımını artırarak mümkün olabilir. Bu akım d eksenindedir. 16

17 Şekil 3.2 Sürekli mıknatıslı motorlarda alan zayıflatma işlemi Motorda oluşan büyük akıyı vektör diyagramlarını kullanarak basit bir şekilde açıklayabiliriz. Vektör diyagramlarımız nominal hızın altında nominal hızda ve nominal hızın üzerinde olmak üzere üç tanedir. Bu noktada motorumuzun yüksek devirlerdeki davranışını motorda üretilen elektromotor kuvveti belirlemektedir. Bu noktada sabit güç sabit hız oranını kullanarak motorumuzun maksimum hızını belirleyerek motora uygulanan gerilim ve akımı sınırlandırmamız gerekmektedir. Vektör diyagramında, U terminal gerilimini, E stator sargılarında meydana gelen ters elektromotor kuvvetini ifade etmektedir. Şekil 3.3 İdeal Şartlar Altında SMSM fazör diyagramı Bu durumda motorun ideal gerilim sınırını şu formülle açıklayabiliriz. 2 U b ω 2. [(Ѱ m + L d I d ) 2 + (L q I q ) 2 ] ( 2.2) Burada ω açısal hız, Ѱ m manyetik akı ve L d ve L q motorun d ve q eksenlerindeki senkron 17

18 endüktaslarıdır. Motorda tork üretimi iki kısımdan oluşmaktadır. Bunlar mıknatıs torku ve relüktans (manyetik akıya karşı koyan zorluk) torkudur. Motorun toplam torku çıkıntı oranına bağlıdır. Yüzey yerleştirmeli kalıcı mıknatıslı motorlarda çıkıntı oranı ξ =1 dir. Bunun sebebi ise d ve q eksenlerinde endüktansların eşit olmasıdır. Motorun döner kısmındaki moment ifadesi; P çıkış =T.ω (2.3) Optimum alan zayıflatma yönteminde önemli bir kriter de akım bağıntısıdır, Motorda nominal akım değeri d eksenine uygulanırsa, motordaki akı değeri sıfır olmaktadır. Bu şekilde sonsuz maksimum hız elde edilmiş olur.[1] Ѱ m = L d I m ( 2.4) I m stator çevresindeki sargılarda akan akım değeridir. Toplam akım d eksenine uygulandığında akı değeri 0 olur ve teorik olarak sonsuz hız elde edilmiş olur. Optimum alan zayıflatma yönteminin elde edilişinde en önemli parametre motora uygulanan gerilim eşiğidir. Bu durumda inverter kullanım oranımız yaklaşık olarak 0.7 dir. Bunun sebebi sabit güç hız karakteristliğimizi yakalamamızda maksimum akının etkisidir yaklaşık olarak bu Ѱ m, yüzey yerleştirmeli motorlarda 1/ 2 değerine eşittir.(l d = L q ) Diğer tip motorlarda da bu durum aşağıda verilmiştir. i) İç yerleştirmeli motorda Ѱ m = L d.i m ii) Senkron reaktanslı motorlar teorik olarak sonsuz çıkıntılık oranına sahiptirler. 18

19 4 KALICI MIKNATISLAR İki tip manyetik malzeme vardır. Bunlar yumuşak malzemeler ve sert malzemelerdir. Öte yandan yumuşak malzemeler ferroelektrik materyal olarak adlandırılırlar. Bu tür maddeler kolaylıkla manyetik özellik kazanırlar ve kaybederler. Manyetik alanı yönlendirmek için kullanılırlar. Diğer yandan, katı maddeler manyetik özellikleri zor kazanır ve kaybederler geniş histerisis bölgelere sahiptirler. i) Doyma manyetik akı yoğunluğu B sat ve H sat : Dışarıdan harici olarak bir manyetik alan SMSM elemanları uygulandığında, elemanlar manyetik alan yönünde hizalanırlar. ii) Kalıcı akı yoğunluğu ya da mıknatıslanma değeri B r : Sıfır manyetik alan uygulandığında H=0 değerindeki manyetik akı yoğunluğu değeridir. iii) Koersivite Hc : Manyetik akı yoğunluğu sıfır a gelene kadar uygulanan manyetik alan değeridir. Daha ince mıknatıslar, aynı demanyetize değere sahip kalın mıknatısa göre daha yüksek koersivite değerine sahiptir ve dizayn noktasında önemli bir parametredir. 19

20 Şekil 4.1 Kalıcı mıknatıs için karakteristik değerler ve histerisis eğrisi Dizayn kısmında önemli diğer bir parametre ise sıcaklık değeridir. Dizayn kısmında ortam sıcaklığı 20 derece olarak alınmıştır ancak Neodyum tipi mıknatıslar maksimum 120 derecede çalışabilmektedirler. Bu değerden sonra, manyetik özelliklerini kaybederler. Sargı sıcaklığı ise 150 dereceyi geçmemelidir. Sıcaklık değerlerininde en önemli parametre ise akım yoğunluğu J dir. 7 J olduğu takdir de ekstra soğutmaya ihtiyaç yoktur. Bu değer üzerine çıkılırsa motorda bir soğutma sistemi tasarımına gidilmelidir. Sargılar ve mıknatıslar sıcaklığın yüksek etkisinden korunmalıdırlar. 20

21 Şekil 4.2 Mıknatısların genel parametre Değerleri [2] 21

22 5 ANALİTİK DİZAYN Dizayn kısmına başlamadan önce bazı değerler sabit seçilir ve dizayn bu değerler üzerinden yapılmaktadır. Bu değerler kutup sayısı, motorun nominal devri ve bunlara benzer parametrelerdir. i) Nominal tork 1500 devir/dakika da 60 NM ii) Sabit güç hız karakteristliği üç, maksimum motor devri 4500 devir/dakika iii) Stator iç çapı 100 mm iv) Toplam motor uzunluğu 170 mm 22

23 PARÇALAR SABİT SEMBOL DEĞER MAGNET Mıknatıslanma Akı Yoğunluğu B r 1.2 T MAGNET Bağıl Geçirgenlik µ r 1.05 MAGNET Sıcaklık Katsayısı T k T/K MAGNET Mıknatıs Yoğunluğu p mag 7700 kg/m 3 MAGNET Mıknatıs Sıcaklığı Tm 120 C DEMİR Yoğunluk P d 7700 kg/m 3 DEMİR Eddy kaybı sabiti k eddy DEMİR Histerisis Kayıp Sbt k histeriris 0.03 DEMİR Steinmetz Sabiti β 2 Sargılar Bakır Yoğunluğu p bakır 8930 kg/m 3 Sargılar Bakır Direnci r bakır Ω. m Sargılar Bakır Ek Faktoru f f 0.45 Sargılar Bakır Sıcaklığı T bakır 150 C Tablo 5.1: Dizayn sabitleri [3] 23

24 Stator bölgesi maksimum akı yoğunluğu B sy 1.6 T Rotor bölgesi maksimum akı yoğunluğu B ry 1.6 T Stator oluklarındaki maksimum akı yoğunluğu B st 1.8T Hava aralığı maksimum akı yoğunluğu B δ 0.9T Hava aralığı Δ 1 mm Mıknatıs elektriksel açı değeri α Aktif uzunluk L 170 mm Mıknatıs Sıcaklığı T mık C Tablo 5.2:Dizayn parametreleri Bu sabitlerin yani sıra tasarımımızı gerçekleştirebilmek için bazı değer atamaları yapmamız gerekmektedir. Bu başlangıç noktalarından hareketle tasarımımızda diğer parametreleri bulacağız. 24

25 Motor kutup sayısı P 4 Stator iç yarıçapı D 100 mm Motor nominal devri n 1500 d/d Motor maksimum devri n max 4500 d/d Tablo 5.3 : Dizayn başlangıç noktaları Şekil 5.1 Tasarlanan 4 Kutuplu Yüzey Yerleştirmeli Motorun Teknik Çizimi Analitik tasarım aşamasında diğer önemli parametrelerden birisi de hava aralığı akı değerinin 25

26 bulunmasıdır. Hava aralığı akı değeri mıknatısın yüksekliğine ve mıknatısın kapladığı alanın açı cinsinden ifadesine bağlıdır. 2α açı değeri bu tür makinelerde genellikle seçilmektedir. Şekil 9 da görüldüğü gibi maksimum akı yoğunluğunun şekli bir dikdörtgene benzemektedir. Bu dikdörtgenin Fourier serisine açılmış halinin temel dalgası bize hava aralığındaki akı değerini vermektedir. B δ = 4 B π msinα ( 4.1) Burada α değeri yarım kutup açısını temsil etmektedir ve değeri 60 0 dir. Eğer mıknatısımızın kapladığı açı değerini ye çıkarmak istersek, mıknatısımız yaklaşık olarak yarı yarıya daha büyük olmak zorunda olacaktı. Bunun yanı sıra mıknatısın kapladığı açı değeri arttıkça hava aralığındaki akı değeri de yükselmektedir. Bu yükselmenin yaklaşık değeri de %15 civarındadır. Mıknatıs yüksekliği h m ile hava aralığı akı değeri B δ arasındaki bağıntı ise aşağıda sıcaklığa bağlı olarak formülize edilmiştir. Maksimum akı yoğunluğu yaklaşık olarak; B m =B r,m 1 1+µ r δe hm ( 4.2) değerine eşittir. Formüldeki B r,m değeri, genellikle derece sargı sıcaklığındaki remenans akı yoğunluğu değeridir. µ r ifadesi ise mıknatısın göreceli geçirgenliğini ifade etmektedir.δ e değeri ise stator oluklarının etkisi altındaki eşdeğer hava aralığı değerini vermektedir. δ e =k karter.δ ( 4.3) k karter, karter sabitinin gösterilişidir. Basit olarak ortalama akı yoğunluğunun maksimum akı yoğunluğuna oranı karter sabitini vermektedir. Bunun yanı sıra, karter sabitini mıknatısın geometrik büyüklüklerinden de bulabiliriz. SMSM makinalarda mıknatıs yüksekliği genel olarak 2.5mm ile 10 mm arasında değişmektedir. Tasarımımızda mıknatıs büyüklüğü fiyat performans kalitesine göre 3 mm olarak belirlenmiştir. Mıknatıs yüksekliği daha büyük seçilirse makine boyutları büyümekte ve genel olarak verimde iyileşme gözlenmektedir. 26

27 Şekil 5.2 Hava aralığında temel ve gerçek akı değişimi Bu noktada, α yarım kutup açısının değişimini geometrik olarak ifade etmemiz gerekmektedir. Yarım kutup açısı mıknatısın boyuna, kutup sayısına,motorun iç çapına ve hava aralığının uzunluğuna bağlıdır. 2α π = w m.p 2(D 2.δ) ( 4.4) 27

28 6 MANYETİK DİZAYN Her kutuptaki toplam manyetik akı değeri, mıknatıslar tarafından üretilmektedir. Maksimum akı yoğunluğunun çekirdek alanı ile çarpılması sonucu elde edilir. Çekirdek alanı ise, mıknatısın çevresel uzunluğu ile motor uzunluğunun çarpılması ile elde edilmektedir. Mıknatısın çevresel uzunluğu w m in ifadesi w m = 2α.(D-2.δ) (5.1) p φ mp =B m.w m.l 1 =B m. 2α p.(d-2.δ). l1 ( 5.2) Denklem 5.2 ifadesi ile her kutuptaki maksimum akı değerini matematiksel olarak ifade etmiş olduk. Stator boyunduruklarındaki akı ifadesi maksimum akı fonksiyonunun yarısına eşittir. Bu noktada, benzer bir formülizasyon ile stator boyunduruklarındaki akı değeri yaklaşık olarak elde edilir ve bulunan değer denklem 5.2 nin yarısına eşitlenerek stator boyunduruklarının uzunluğu bulunur. Stacking faktör genel tasarımlarda 0.95 değerinde iken bunu 1 kabul edersek rotor boyunduruklarındaki uzunluğu da stator boyunduruğundaki uzunluğa eşit olur. Böylece tasarım parametrelerinin bulunması kolaylaştırılmış olur. h sy = α.b m.(d 2.δ) P.k j.b sy (5.3) h ry = α.b m.(d 2.δ) P.k j.b ry (5.4) 28

29 Bu noktadan sonra geriye stator diş genişliğinin hesabı kalmaktadır. Benzer bir yöntem ile Stator diş genişliğinin hesabı şu şekildedir. b ts = B m.π.(d 2.δ) Qs.k j.b st ( 5.5) Öncelikle tasarımın tamamını bitirebilmek için geriye oluk açıklıklarının hesabı kalmıştır. Oluk açıklıkları hesabında parametrelerimiz stator iç çapı ve oluk sayılarıdır.. Denklem da formulize edildiği gibi oluk açıklığımız τ s τ s = π.d Qs (5.6) Stator slotlarımız simetrik olmadığı için bss1 ve bss2 gibi iki farklı büyüklüğe ihtiyaç duyacağız. Şekil itibari ile oluklarımız birer yamuğa benzemektedirler. bss1 =τ s -w tooth (5.7) bss2=π. D+2h ss - w Qs tooth (5.8) Bu noktadan sonra oluk alanımızın ifadesi 5.9 numaralı denklemde verilmiştir. A sl = bss1+bss2 2 (5.9) Bu olukların içerisindeki sargıların miktarını belirleyen diğer önemli faktör ise sargı ek faktörüdür. İdeal olarak 0.79 a eşit alınabilir. Temel olarak, hava ve iletkenler arası izolasyonun kapalılık miktarını vermektedir. Bakır alanının ifadesi: A cu =f f.a sl (5.10) Toplam bakır alanından bir iletkenin kesitine ulaşmak için toplam bir oluktaki iletken sayısına bölmemiz gerekmektedir. Dizayn işlemi yapılırken iletken sayısının on(10) dan büyük ve üç ün katları olması alan dağılımında simetrikliği ve kayıpların azalmasını artırmaktadır. A con = A cu n s (5.11) 29

30 7 ÇALIŞMA PARAMETRELERİ Bu bölümde 1500 rpm ve 4 kutuplu makinamızın tork değerlerini sargılarda endüklenen gerilim ifadeleri ile makinamızın modelini oluşturacağız. İlk olarak makinada endüklenen tork ifadesi T=π. (D δ)2.l.s 4..B δ.k w1.sin(β) (6.1) Tork ifadesinin genel formülü yukarıdaki gibidir. Burada nominal hızda q ve d eksenlerindeki açının değeri tam 90 derecedir. Bu sebepten dolayı uretilen moment maksimum değerini alır ve sin(β) değeri 1 e eşit olur. Harmoniğin ilk değerine göre hesaplanan sargı sarım faktörünün ifadesi kw 1 = 1 q. sin (π 6 ) sin ( π 6q ) (6.2) Denklemdeki ifadede q değeri bir fazdaki kutup başına düşen stator oluk sayısıdır.. q= Q P.m ( 6.3) Slot başına düşen stator maksimum akım değerinin hesaplanması tork değerinin bulunması için gereklidir. n s.i=s 1.τ (6.4) Akım yoğunluğu fonksiyonu olan J, bu koşullar altında hesaplanabilir. Yukarıda bahsettiğimiz gibi dizayn parametreleri belirlenirken bu değer seçilir eğer seçilen değer 7 ve üzeri ise ekstra soğutma sistemine ihtiyaç duyulmaktadır. J= n si A cu (6.5) 30

31 Bobinlerde indüklenen maksimum gerilim E, mıknatıslarda meydana gelen akının zamana bağlı türevidir. E= N.max[ dφ m dt ] (6.6) N faz başına iletkenlerin dönüş sayısını ifade eder. N= p 2.q.n s.k w1 (6.7) φ m = ^ φ m.sin(ω el. t) (6.8) ω el =2.π.f=ω mec. p 2 (6.9) ϕ m yerine elde ettiğimiz değerleri yazarsak indüklenen gerilim değeri (6.10) Nominal hızda çıkış gücü ifadesi P= 3 E.Icos(ϓ) 2 =3 E.I (6.11) 2 cos(ϓ) değeri I=I d olduğu için 1 alındığında maksimum çıkış gücünü vermektedir. 31

32 8 MIKNATISLANMA ENDÜKTANSLARININ HESAPLANMASI Yüzey monteli senkron motorlarda d ve q eksenlerindeki endüktans değerleri birbirine eşit kabul edilebilir. Ancak L d ve L q endüktans değerleri gerçekte birbirinden çok az farklıdır. Ancak bu hesaplamalarımızda iki değeri aynı kabul edeceğiz ve hesaplarımızı bu yönde yapacağız. Demir doygunluğunu göz ardı ederek d eksenindeki endüktans değeri L d = Ѱ d,armatür = N.φ d,armatür (7.1) I d I d Burada armatür akısının değerine matematiksel olarak ihtiyacımız olacaktır. Armatür akısının değerini aşağıdaki eşitlikten faydalanarak elde edeceğiz. φ d,armatür = B d,armatür. π(d δ).l p 2 π (7.2) Burada armatür akısını akı yoğunluğu ve mekanik büyüklükler yardımıyla ifade etmiş olduk. Armatürde meydana gelen manyetik akı yoğunluğunun formülü 4 π B d,armatür = µ 0.H d,armatür =µ I d. q.n s.k w1 δ e + I m µr (7.3) Yukarıdaki ifadeleri kullanarak d eksenindeki endüktans değerimiz L d L d = 3 π. (q. n s. k w1 ) 2. µ 0 δ e + I m µr.(d δ). l) ( 7.4) Yukarıda da bahsettiğimiz gibi q ve d eksenlerindeki endüktans değerlerimiz eşit olmaktadır. L q = L d = 3 π. (q. n s. k w1 ) 2. µ 0 δ e + I m µr.(d δ). l) (7.5) 32

33 9 STATOR KAÇAK ENDÜKTANSININ HESABI Statordaki kaçak endüktans stator oluklarında meydana gelen akıya ters yönde etki edip akının azalmasına neden olmaktadır. Statorda meydana gelen alan şiddetini amper kanunu kullanarak elde edebiliriz. Kaçak endüktans hesabını yaparken, kaçak endüktansın oluk çevresinde meydana geldiğini, deri etkisinin olmadığını ve demir geçirgenliğinin sonsuz değerde olduğunu kabul edeceğiz. Bu hesabın yapılmasında oluk geometrimizin dikdörtgen olduğunu ve aynı zamanda alan şiddetinin lineer halde olduğunu ek kabuller olarak listeleyebiliriz. Olukların yüksekliği boyunca meydana gelen alan şiddeti Kirchhoff un gerilim yasasından kapalı bir çevre etrafında toplanmasıyla elde edilebilir. n s.i cond = H. db=h max.b ss1.k open (8.1) Şekil 9.1 Bir oluktaki kaçak alanın dağılımı 33

34 Açılan oluklarda depo edilen manyetik enerji ifadesi W s0 şu şekilde yazılabilir. (8.3) Formülizasyonda gösterilen λ 1 ise stator oluklarındaki özel manyetik iletkenlik katsayısı olarak hesaplanmaktadır. Şekil 10 un yardımı ile aşağıdaki gibi formülize edilebilir. (8.4) Manyetik alanda depo edilen enerji miktarını faydalı enerji olarak ifade edersek W S = 1 2.L kaçak.i 2 (8.5) Manyetik alanda depo edilen enerji miktarı açılan oluklarda meydana gelen manyetik enerjiye eşittir. Bu eşitliği kullanarak kaçak endüktans değerimizi belirleyeceğiz. L kaçak =p.q.n s 2.l..µ 0. λ 1 (8.6) 34

35 10 MAKİNANIN ELEKTRİKİ DEVRE MODELLERİ İLE İNCELENMESİ Şekil 10.1 q Ekseninin devre modeli Şekil 10.2 d Ekseninin eşdeğer devre modeli Görüldüğü üzere bakır kaybı devremizde direnç olarak modellenmiş, gerilim, manyetik endüktans ile kaçak endüktans açısal hıza bağlı birer akım kaynağı ile modellenmiştir. Akım kaynağı olarak modellenmesinin temel sebebi tasarımın d ve q eksenleri üzerindeki akımlardan meydana geldiğidir. Nominal hızda çalışırken Id maksimum Iq 0 amper ve Makinamızın tasarım kriterlerinde belirlenen maksimum hızında ise Id 0 Iq maksimum akım Değerlerine sahiptir. 35

36 Nominal hız altında terminal gerilimimi devre denklemleri kullanılarak elde edebiliriz. U q =E+I.R cu. ve U d =-ω.(l m + L kaçak ).I (9.1) U b = U q 2 + U d 2 (9.2) Şekil 10.2 a)nominal b)nominal c) Maksimum Hızda hızın üzerinde hızda Yukarıdaki vektör diyagramlarını kullanılarak bilinen bir stator akım değerinde güç faktörü şu şekilde elde edilebilir. cos(φ)= E+R cu U b (9.3) Vektör diyagramlarını kullanarak maksimum hızımızdaki d ve q eksenlerinde meydana gelen 36

37 gerilim ifadesi (9.4) Vektör diyagramlarını kullanarak maksimum hızda endüklenebilecek maksimum gerilim İfadesini bulabiliriz. Bu gerilim ifadesi tasarım için kritik bir önem arz etmektedir. Bu gerilimde meydana gelen manyetik alan makinamızın hedeflenen frekans değerine çıkmadan ani şekilde sıfır hıza düşmesine neden olmaktadır. Yukarıda vektör diyagramında görüldüğü üzere maksimum hızda terminal gerilimi endüklenen gerilimden düşük olmaktadır. Bu sebeple motor çalışma esnasında inverter yardımı ile bu gerilimi bastıracak ters alan şiddeti makinaya uygulanmalıdır. Makinanın ürettiği elektromotor kuvvetinin maksimum değeri şu bağıntı ile ifade edilebilir. E max =E. f max f (9.5) Maksimum alan zayıflatma aralığı maksimum frekansın nominal frekansa oranı olarak verilebilir. Denklem 6.6 da görüldüğü üzere sınırı değerimiz (9.6) Bu denklemler seri yıldız bağlı sargılara göre elde edilmiştir. Diğer sarım türü ise paralel bağlı yıldız konfigürasyonudur. Burada dikkat edilmesi gereken husus sargılardaki iletken sayısının aynı kalmasıdır. Eğer paralel bağlantı sayısına c dersek: Endüklenen gerilim E, c paralel bağlantı sayısına bölünmelidir. 37

38 İletken akımları aynı kalmasına rağmen, terminal akımı c katına çıkar. Sargı direçleri c oranına bölünerek azalır. Mıknatıslanma endüktansı ve kaçak endüktans c sabitinin karesine bölünür ancak p.u cinsinden toplam endüktans sabit kalır. Çalışma performansı, alan bastırma aralığı ve güç faktörü bu değişimden etkilenmezler. 38

39 11 KAYIPLARIN MODELLENMESİ Sürekli mıknatıslı motorlarda kayıplar modellenirken devre modeli kullanılır. Stator demir kaybı toplam kaybın büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Gerçekte ise demir kaybının bir bölümünü rotor kayıpları ve sinüsoidal olmayan akı yoğunluğundan oluşan harmonik kayıpları meydana getirmektedir. Sürtünme kayıpları ihmal edilmiştir. Bir faz için stator bakır kaybı direnç modeli R cu Denklem 10.1 ρ cu, ifadesi bakırın öz direnci, k coil, stator sargı sonu empirik yollarla elde edilmiş sabitidir. D.π. k coil, ise bizim toplam bakır iletken uzunluğunu veren ifade olarak modelleyebiliriz. P cu =3.R cu.i 2 (10.2) Bakır kayıplarını azaltmanın en önemli yolu oluklar içerisindeki bakır sayısını artırmaktır. Ancak düşük hızlardan yüksek hızlara çıkarken bakır kaybının net bir etkisi yoktur. Bu önlemin yanı sıra kullanılan bakır iletkeninin boyutu büyütülebilir. Ancak, büyütülen bakır kesitinin akım yoğunluğu üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır. En önemli etkisi ise soğutma yönünden daha faydalıdır. İzolasyon bölgesi ile iletkenler arasında termal izolasyonu sağlamaktadır. Diğer kayıplarımız ise eddy ve histerisis kaybı olarak sıralanabilir. Bu iki kaybın toplamı ise Demir kaybı olarak karşımıza çıkmaktadır. (10.3) ( 10.4) 39

40 Endüklenen gerilim E, motor frekansı ile orantılıdır. Eddy kaybı ise motor frekansının karesi ile orantılıdır. R eddy =sabit (10.5) f R hyst =R hyst (ω nominal ). (10.6) f nominal Demir kaybı histerisis ve eddy kayıplarının toplamına eşittir. Rotor demir kaybı ise ihmal edilebilecek kadar küçüktür. FEM similasyonunun doğru sonuç verebilmesi için matematiksel olarak bu kaybın hesaplanması yapılmalıdır. Demir kayıpları stator dişlerinde ve stator boyunduruklarında meydana gelmektedir. p iron =p eddy + p hyst =k hyst.β β st.ω el +k eddy.β 2 2.ω el (10.7) p eddy p hyst sırasıyla eddy kaybı ve histerisis kaybını sembolize eder. k hyst ve k eddy histerisis ve eddy kayıp sabitidir. β st ise steinmetz sabiti olarak adlandırılmaktadır. Bu sabitler laminasyon malzemesinin tipine bağlı olmaktadır. Silikon demir laminasyonu için bu sabitler şu şekildedir, k hyst 40 ile 55 arası, β st, 1.8 ile 2 arası ve k eddy, 0.04 ve 0.07 arası değişmektedir. Stator dişleri ve stator boyunduruklarındaki kayıplar ayrı ayrı matematiksel olarak incelenebilir.. Motorumuzun verim ifadesi ise denklem 10.8 de verilmiştir. (10.8) 40

41 12 SONLU ELEMANLAR YÖNTEMİ İLE MODELLEME Tezimizin bu kısmı Ansys Maxwell v16 programı ile gerçekleştirilecektir. Ansys firmasının üretttiği yazılım ile sonlu elemanlar analizi kolayca yapılabilmektedir. Bunun yanında Ansys firmasının sıcaklık, akış gibi diğer mühendislik konularında kullanılmak üzere geliştirdiği sonlu elemanlar yöntemini kullanan bilgisayar programları mevcuttur. 8.1)Geometri Modellemesi Şekil 12.1 Motorun Genel Görünümü 41

42 Sargılama da AAAZZZBBB sırası kullanılmış olup 2 yüzey sargılaması yapılmıştır. Şekil 12.2 Motorun sargılaması ve Sargı sırası 42

43 Şekil 12.3 Stator slotlarının Ansys Maxwell görünümü Matlab da yazılan program sonucu elde edilen veriler ışığında yukarıdaki şekile göre uyarlanmış genişlikler tablo halinde aşağıda verilmiştir. hs0 (mm) 1 hs2 (mm): bs0 (mm): 2 bs1 (mm): bs2 (mm): Üst diş genişliği (mm): Alt diş genişliği (mm) Tablo 12.1 Stator oluklarının hesaplanan uzunluk değerleri 43

44 Şekil 12.4 NdFeB N35 tipi mıknatısın B-H eğrisi Tasarımımızda kullanılan mıknatıs tipi NdFeB N35 tipidir. Mıknatıs yüksekliği 3 mm ve genişliği mm olarak belirlenmiştir. 44

45 Şekil 12.5 Motorun 3 boyutlu genel şekli Şekil 12.6 Yük altında motor faz akımları 45

46 Şekil 12.7 Yük altında motor gücü değişimi Görüldüğü üzere motorumuzun tork açısına göre maksimum gücü 15 KW civarındadır. Toplam verim ise %92.4 ün üzerindedir. Şekil 12.8 İki stator dişi arasında cogging tork 46

47 Şekil 12.9 Hava aralığındaki akı değeri Görüldüğü üzere hava aralığındaki akı değeri sinusoidale yakın ancak harmonik içermektedir. Bu sebepten dolayı motor üzerinde harmoniklerden dolayı oluşan kayıplar mevcuttur. 47

48 Şekil Tasarlanan motorun verim ve tork açısı arasındaki ilişki Şekil Yüzey yerleştirmeli kalıcı mıknatıslı senkron motorun akı dağılımı Görüldüğü üzere, oluşan akı dağılımı son derece düzgündür ve N-S kutuplanması akının girip çıktığı bölgelerde görülebilir. 48

49 Şekil SMSM in sonlu elemanlar yöntemiyle elde edilen akı dağılımı 49

50 Şekil 12.13: Tasarlanan motorun 3 boyutlu geçici hal analizi Geçici hal analizi sonuçlarına göre faz akımlarının tam olarak dengeye gelmesi yaklaşık olarak 60 milisaniye sürmektedir. Bu süreden sonra faz akımları dengeye oturduğu için üretilen tork değeri 60 Nm ye oturmaktadır. Şekil Geçici hal analizinde elde edilen akımların değişim grafikleri 50

51 13 SONUÇLAR Motor tasarımımız matlab ve ansys maxwell de tamamlanmıştır. Tasarım basında hedeflenen değerler tutturulmuştur. Tasarım kriteri olarak 60 NM tork ve %90 in üzerinde verim elde edilmiştir. Verimin daha da yüksek olması için motor bara voltajı yükseltilmelidir. Bunun sebebi toplam kaybın %90 ından fazlası bakır kaybıdır. Giriş akımının tam yükte değeri 129 A Olduğu için 1 KW civarı toplam kayıp mevcuttur. Ekstra soğutma önlemleri kayıplardan dolayı alınmalıdır. İsim Analitik Sonlu Elemanlar Hata Hava Aralığındaki Aki Miktarı 0.9 T 0.8 T -%12 Stator Dişlerindeki Akı Miktarı 1.8 T T -%11.2 Stator Yoke Akı Miktarı 1.6 T T -%7.87 Rotor-Yoke Akı Yoğunluğu 1.6 T %15.6 Tablo 13.2 : Analitik ve sonlu elemanlar yöntemiyle hesaplamaların karşılaştırılması Cogging torku azaltmak için sarım şekli değiştirilebilir. Farklı geometriler denenebilir. Elde edilen tüm dizayn dataları aşağıda ek olarak verilmiştir. Gelecekteki çalışmalar, Motor gücünün yükseltilmesi, verimin iyileştirilmesi ve Motorun kontrolü üzerine olacaktır. Gelişen teknolojiye paralel malzeme mühendisliğinin yeni ürünleri yeni tasarımlarımda yer alacaktır. Bu tezin asıl amacı Yturacing Formula Student UK takımının gelecek senelerde elektrikli araç tasarımı sırasında aracın alt sisteminin en önemli parçası olan motorun tasarım aşamalarına ışık tutması için ele alınmıştır. 51

52 EK 1 MOTORUN TASARIM PARAMETRELERİ ADJUSTABLE-SPEED PERMANENT MAGNET SYNCHRONOUS MOTOR DESIGN File: Setup1.res GENERAL DATA Rated Output Power (kw): Rated Voltage (V): 48 Number of Poles: 4 Frequency (Hz): 50 Frictional Loss (W): 100 Windage Loss (W): 50 Rotor Position: Type of Circuit: Type of Source: Domain: Inner Y3 Sine Time Operating Temperature (C): 75 STATOR DATA 52

53 Number of Stator Slots: 36 Outer Diameter of Stator (mm): Inner Diameter of Stator (mm): 100 Type of Stator Slot: 1 Stator Slot hs0 (mm): 1 hs2 (mm): bs0 (mm): 2 bs1 (mm): bs2 (mm): Top Tooth Width (mm): Bottom Tooth Width (mm): Skew Width (Number of Slots): 0 Length of Stator Core (mm): 170 Stacking Factor of Stator Core: 0.95 Type of Steel: steel_1008 Designed Wedge Thickness (mm): Slot Insulation Thickness (mm): 0 Layer Insulation Thickness (mm): 0 End Length Adjustment (mm): 0 Number of Parallel Branches: 4 Number of Conductors per Slot: 12 53

54 Type of Coils: 21 Average Coil Pitch: 9 Number of Wires per Conductor: 32 Wire Diameter (mm): Wire Wrap Thickness (mm): 0 Slot Area (mm^2): Net Slot Area (mm^2): Limited Slot Fill Factor (%): 75 Stator Slot Fill Factor (%): Coil Half-Turn Length (mm): Wire Resistivity (ohm.mm^2/m): ROTOR DATA Minimum Air Gap (mm): 1.5 Inner Diameter (mm): 60 Length of Rotor (mm): 165 Stacking Factor of Iron Core: 0.95 Type of Steel: steel_1008 Polar Arc Radius (mm): 48.5 Mechanical Pole Embrace: 0.7 Electrical Pole Embrace: Max. Thickness of Magnet (mm): 3 Width of Magnet (mm):

55 Type of Magnet: NdFe35 Type of Rotor: 1 Magnetic Shaft: Yes PERMANENT MAGNET DATA Residual Flux Density (Tesla): 1.23 Coercive Force (ka/m): 890 Maximum Energy Density (kj/m^3): Relative Recoil Permeability: Demagnetized Flux Density (Tesla): 0 Recoil Residual Flux Density (Tesla): 1.23 Recoil Coercive Force (ka/m): 890 MATERIAL CONSUMPTION Armature Wire Density (kg/m^3): 8900 Permanent Magnet Density (kg/m^3): 7400 Armature Core Steel Density (kg/m^3): 7872 Rotor Core Steel Density (kg/m^3): 7872 Armature Copper Weight (kg): Permanent Magnet Weight (kg): Armature Core Steel Weight (kg):

56 Rotor Core Steel Weight (kg): Total Net Weight (kg): Armature Core Steel Consumption (kg): Rotor Core Steel Consumption (kg): STEADY STATE PARAMETERS Stator Winding Factor: D-Axis Reactive Reactance Xad (ohm): Q-Axis Reactive Reactance Xaq (ohm): D-Axis Reactance X1+Xad (ohm): Q-Axis Reactance X1+Xaq (ohm): Armature Leakage Reactance X1 (ohm): Zero-Sequence Reactance X0 (ohm): Armature Phase Resistance R1 (ohm): Armature Phase Resistance at 20C (ohm): NO-LOAD MAGNETIC DATA Stator-Teeth Flux Density (Tesla): Stator-Yoke Flux Density (Tesla): Rotor-Yoke Flux Density (Tesla):

57 Air-Gap Flux Density (Tesla): Magnet Flux Density (Tesla): Stator-Teeth By-Pass Factor: Stator-Yoke By-Pass Factor: Rotor-Yoke By-Pass Factor: e e-005 Stator-Teeth Ampere Turns (A.T): Stator-Yoke Ampere Turns (A.T): Rotor-Yoke Ampere Turns (A.T): Air-Gap Ampere Turns (A.T): Magnet Ampere Turns (A.T): Leakage-Flux Factor: 1 Correction Factor for Magnetic Circuit Length of Stator Yoke: Correction Factor for Magnetic Circuit Length of Rotor Yoke: No-Load Line Current (A): No-Load Input Power (W): Cogging Torque (N.m): FULL-LOAD DATA 57

58 Maximum Line Induced Voltage (V): Root-Mean-Square Line Current (A): Root-Mean-Square Phase Current (A): Armature Thermal Load (A^2/mm^3): Specific Electric Loading (A/mm): Armature Current Density (A/mm^2): Frictional and Windage Loss (W): 150 Iron-Core Loss (W): Armature Copper Loss (W): Total Loss (W): Output Power (W): Input Power (W): Efficiency (%): Synchronous Speed (rpm): 1500 Rated Torque (N.m): Torque Angle (degree): Maximum Output Power (W): Torque Constant KT (Nm/A): WINDING ARRANGEMENT 58

59 The 3-phase, 2-layer winding can be arranged in 9 slots as below: AAAZZZBBB Angle per slot (elec. degrees): 20 Phase-A axis (elec. degrees): 110 First slot center (elec. degrees): 0 TRANSIENT FEA INPUT DATA For Armature Winding: Number of Turns: 72 Parallel Branches: 4 Terminal Resistance (ohm): End Leakage Inductance (H): e-006 2D Equivalent Value: Equivalent Model Depth (mm): 165 Equivalent Stator Stacking Factor: Equivalent Rotor Stacking Factor: 0.95 Equivalent Br (Tesla): 1.23 Equivalent Hc (ka/m): 890 Estimated Rotor Inertial Moment (kg m^2):

60 KAYNAKÇA [1 ] MEIER S., ( ), Theoretical design of surface-mounted permanent magnet motors with fieldweakening capability, Master of Thesis, Royal Institute of Technology, Stockholm [2] GIERAS F.J., Permament Motor Technology Design and Applications Third Edition,CRC PRESS,New York [3] Permament Magnet Selection and Design Handbook, Magcraft Advanced Magnetic Materials [4] Boughrara K., Chikouche L.K., Ibtiouen R., Zarko D. Ve Touhami Z., Analytical Model of Slotted Air-Gap Surface Mounted Permanent-Magnet [5]Synchronous MotorWith Magnet Bars Magnetized in the Shifting Direction,2009, IEEE TRANSACTIONS ON MAGNETICS, VOL. 45, NO. 2 [6] Chin Y.K,2004, A Permament Magnet Synchoronous for Electrical Vehicles Design analysis,royal Institute of Technology, Sweden [7] ANSYS MAXWELL USER GUIDE V15, Mart 2012 [8] Pyrhonen j.,jokinen T. Herabovcova V. Design of Rotating Electrical Machines,Şubat

61 ÖZGEÇMİŞ Ad Soyad: İlker Öztürk Doğum Tarihi: Doğum Yeri: Sivas Lise: Bağcılar Osmangazi Lisesi Staj Yaptığı Yerler: Uskom Telekomünikasyon ve Kontrol Sistemleri A.Ş, İstanbul (4 hafta) Projeler 2.2 Kw DC-DC Düşürücü Yükseltici Dönüştürücü 220 VAC -48 VDC Ac Dc Dönüştürücülerin PID Kullanılarak Tasarımı Araç Gösterge Paneli İçin Canbus Genel Giriş Çıkış Bord Tasarımı Araç Güç Aktarma Organlarının Modellenmesi Benzinli Araçların Yakıt ve Ateşleme Haritalarının Steady State Yöntemiyle Elde Edilmesi Dc Motor Pozisyon Kontrolü Dört Silindirli Motorların Ateşleme Sürücü Tasarımı Led Takometre ve Vites Değiştirme Göstergesi Tasarımı Modbus Kontrollü Master/Slave Enerji Analizörü Tasarımı Pinomatik Valf Kontrolcüsü Tasarımı Selenoid Motor Kontrolcüsü Tasarımı Servo Motor PI Konum Kontrolü Uzaktan Data Kaydedici Kurulumu 61

62 NOTLAR 62

00322 ELECTRICAL MACHINES-II Midterm Exam

00322 ELECTRICAL MACHINES-II Midterm Exam Name : ID : Signature : 00322 ELECTRICAL MACHINES-II Midterm Exam 20.04.2017 S.1) S.2) S.3) S.4) A shunt DC motor is rated 7.5kW, 250 V and is connected to 230V source. The armature resistance is Ra 0.2,

Detaylı

Electric Vehicles- 4 EVs V s 4

Electric Vehicles- 4 EVs V s 4 Electric Vehicles-4 Elektrikli Taşıtlarda Kullanılan Elektrik Motorları AC motor veya DC motor? Nasıl Bir Elektrik Motoru? EV lerin kontrolünde amaç torkun kontrol edilmesidir. Gaz kesme (hız azaltımı)

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Asenkron Motor Analizi

Asenkron Motor Analizi Temsili Resim Giriş Asenkron motorlar, neredeyse 100 yılı aşkın bir süredir endüstride geniş bir yelpazede kulla- Alperen ÜŞÜDÜM nılmaktadır. Elektrik Müh. Son yıllarda, FİGES A.Ş. kontrol teknolojilerinin

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

ASENKRON MOTOR ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR. Genel

ASENKRON MOTOR ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR. Genel Genel ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir. Genellikle sanayide kullanılan

Detaylı

Öğrencinin Adı - Soyadı Numarası Grubu İmza DENEY NO 1 ÖN HAZIRLIK RAPORU DENEYİN ADI SERBEST UYARMALI D.A. GENERATÖRÜ KARAKTERİSTİKLERİ a) Boşta Çalışma Karakteristiği b) Dış karakteristik c) Ayar karakteristik

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

DENEY.3 - DC MOTOR KONUM-HIZ KONTROLÜ

DENEY.3 - DC MOTOR KONUM-HIZ KONTROLÜ DENEY.3 - DC MOTOR KONUM-HIZ KONTROLÜ 3.1 DC MOTOR MODELİ Şekil 3.1 DC motor eşdeğer devresi DC motor eşdeğer devresinin elektrik şeması Şekil 3.1 de verilmiştir. İlk olarak motorun elektriksel kısmını

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

ASENKRON (İNDÜKSİYON)

ASENKRON (İNDÜKSİYON) ASENKRON (İNDÜKSİYON) Genel MOTOR Tek fazlı indüksiyon motoru Asenkron makinalar motor ve jeneratör olarak kullanılabilmekle birlikte, jeneratör olarak kullanım rüzgar santralleri haricinde yaygın değildir.

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

T.C. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI I DENEY FÖYLERİ

T.C. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI I DENEY FÖYLERİ T.C. ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI I DENEY FÖYLERİ Hazırlayan Arş. Gör. Ahmet NUR DENEY-1 TRANSFORMATÖRLERDE POLARİTE

Detaylı

Üç Fazlı Asenkron Motor Tasarımı ve FFT Analizi Three Phase Induction Motor Design and FFT Analysis

Üç Fazlı Asenkron Motor Tasarımı ve FFT Analizi Three Phase Induction Motor Design and FFT Analysis Üç Fazlı Asenkron Motor Tasarımı ve FFT Analizi Three Phase nduction Motor Design and FFT Analysis Murat TEZCAN 1, A. Gökhan YETGİN 2, A. İhsan ÇANAKOĞLU 3, Mustafa TURAN 4 1,3 Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik

Detaylı

Eleco 2014 Elektrik Elektronik Bilgisayar ve Biyomedikal Mühendisliği Sempozyumu, 27 29 Kasım 2014, Bursa

Eleco 2014 Elektrik Elektronik Bilgisayar ve Biyomedikal Mühendisliği Sempozyumu, 27 29 Kasım 2014, Bursa Eleco 214 Elektrik Elektronik Bilgisayar ve Biyomedikal Mühendisliği Sempozyumu, 27 29 Kasım 214, Bursa Fırçasız, Dış Rotorlu Elektrikli Bisiklet Motoru Tasarımı, Üretimi Ve Deneysel Doğrulaması Design,

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

Elektromanyetik Dalga Teorisi

Elektromanyetik Dalga Teorisi Elektromanyetik Dalga Teorisi Ders-1 Diferansiyel Formda Maxwell Denklemleri İntegral Formda Maxwell Denklemleri Fazörlerin Kullanımı Zamanda Harmonik Alanlar Malzeme Ortamı Dalga Denklemleri Michael Faraday,

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARI VE SÜRÜCÜLER

ELEKTRİK MOTORLARI VE SÜRÜCÜLER BÖLÜM 4 A.A. MOTOR SÜRÜCÜLERİ 4.1.ALTERNATİF AKIM MOTORLARININ DENETİMİ Alternatif akım motorlarının, özellikle sincap kafesli ve bilezikli asenkron motorların endüstriyel uygulamalarda kullanımı son yıllarda

Detaylı

Statik Manyetik Alan

Statik Manyetik Alan Statik Manyetik Alan Amper Kanunu Manyetik Vektör Potansiyeli Maxwell in diverjans eşitliği Endüktans 1 Amper Kanununun İntegral Formu 2 Amper Kanununun İntegral Formu z- ekseni boyunca uzanan çok uzun

Detaylı

IE4 VERİM SEVİYESİ İÇİN SENKRON MOTOR TEKNOLOJİSİ

IE4 VERİM SEVİYESİ İÇİN SENKRON MOTOR TEKNOLOJİSİ IE4 VERİM SEVİYESİ İÇİN SENKRON MOTOR TEKNOLOJİSİ Endüstride; pompa, kompresör, iklimlendirme, vinç, asansör ve konveyör gibi birçok uygulamada elektrik motorları kullanılmaktadır. Bu motorlar endüstride

Detaylı

Doğru Akım Makinalarının Yapısı

Doğru Akım Makinalarının Yapısı Doğru Akım Makinalarının Yapısı 4 kutuplu Doğru Akım Makinasının kesiti Kompanzasyon sargısı Alan (uyartım,ikaz) sargısı Yardımcı kutup Ana kutup Yardımcı kutup sargısı Rotor dişi Rotor oluğu Hava aralığı

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

KÜÇÜK GÜÇLÜ RÜZGAR TÜRBİNLERİ İÇİN 3D SEY PROGRAMI İLE IPMS ALTERNATÖRÜN ELEKTROMANYETİK TASARIMI VE ANALİZİ

KÜÇÜK GÜÇLÜ RÜZGAR TÜRBİNLERİ İÇİN 3D SEY PROGRAMI İLE IPMS ALTERNATÖRÜN ELEKTROMANYETİK TASARIMI VE ANALİZİ KÜÇÜK GÜÇLÜ RÜZGAR TÜRBİNLERİ İÇİN 3D SEY PROGRAMI İLE IPMS ALTERNATÖRÜN ELEKTROMANYETİK TASARIMI VE ANALİZİ Engin HÜNER 1*, Yekta ATAÖZDEN 2 engin.huner@klu.edu.tr, ataozdenyekta@gmail.com 1 Kırklareli

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

BÖLÜM-I ELEKTRİK MAKİNELERİNİN TEMELLERİ DERS NOTLARI

BÖLÜM-I ELEKTRİK MAKİNELERİNİN TEMELLERİ DERS NOTLARI BÖLÜM-I ELEKTRİK MAKİNELERİNİN TEMELLERİ DERS NOTLARI 1 Makine İlkeleri Elektrik Makinaları elektrik enerjisini mekanik enerjiye veya mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren cihazlardır. Transformatörler,

Detaylı

Asenkron Makineler (2/3)

Asenkron Makineler (2/3) Asenkron Makineler (2/3) 1) Asenkron motorun çalışma prensibi Yanıt 1: (8. Hafta web sayfası ilk animasyonu dikkatle inceleyiniz) Statora 120 derecelik aralıklarla konuşlandırılmış 3 faz sargılarına, 3

Detaylı

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa ELECO '2 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 1 Aralık 2, Bursa Sürekli Mıknatıslı AC Servomotor Tasarımında Radyel ve Paralel Mıknatıslamanın Motor Performansına Etkisi

Detaylı

Otomatik Kontrol I. Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi. Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü

Otomatik Kontrol I. Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi. Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü Otomatik Kontrol I Dinamik Sistemlerin Matematik Modellenmesi Yard.Doç.Dr. Vasfi Emre Ömürlü Mekanik Sistemlerin Modellenmesi Elektriksel Sistemlerin Modellenmesi Örnekler 2 3 Giriş Karmaşık sistemlerin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans. Görev Ünvanı Alan Görev Yeri Yıl Arş. Gör.

ÖZGEÇMİŞ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans. Görev Ünvanı Alan Görev Yeri Yıl Arş. Gör. ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Asım Gökhan YETGİN 2. Doğum Tarihi : 1979-Kütahya 3. Ünvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. E-mail : gokhan.yetgin@dpu.edu.tr 5. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Elektrik

Detaylı

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır.

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. MOTOR PARÇALARI 1. Motor Gövdesi 2. Stator 3. Stator sargısı 4. Mil 5. Aluminyum kafesli rotor 6.

Detaylı

PERFORMANCE EVALUATION OF AN INDUCTION MOTOR BY USING FINITE ELEMENT METHOD

PERFORMANCE EVALUATION OF AN INDUCTION MOTOR BY USING FINITE ELEMENT METHOD PERFORMANCE EVALUATION OF AN INDUCTION MOTOR BY USING FINITE ELEMENT METHOD A. İhsan ÇANAKOĞLU *, A. Gökhan YETGİN**, Mustafa TURAN** *Dumlupınar Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik Elektronik

Detaylı

Yazılım Çözümleri Elektrik Motor Tasarım Yazılımları

Yazılım Çözümleri Elektrik Motor Tasarım Yazılımları Yazılım Çözümleri Elektrik Motor Tasarım Yazılımları 1 SPEED Yazılımın Özellikleri SPEED, elektrik motor ve generatörlerinin tasarımı ve analizinde kullanılan manyetik eşdeğer devre tabanlı, hızlı, güvenilir

Detaylı

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa

ELECO '2012 Elektrik - Elektronik ve Bilgisayar Mühendisliği Sempozyumu, 29 Kasım - 01 Aralık 2012, Bursa Rüzgar Türbini Uygulamaları için 500 kw Çift Beslemeli Asenkron Generatör Tasarımı Design of 500 kw Doubly Fed Induction Generator For Wind Turbine Applications Cenk ULU 1, Güven KÖMÜRGÖZ 2 1 TÜBİTAK Marmara

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Statik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Statik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 10 Eylemsizlik Momentleri Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Statik, R. C.Hibbeler, S. C. Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 10. Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

Elektrikli Araç Uygulamaları için 75 kw Asenkron Motor Tasarımı Design of 75 kw Asynchronous Motor for Electric Vehicle Applications

Elektrikli Araç Uygulamaları için 75 kw Asenkron Motor Tasarımı Design of 75 kw Asynchronous Motor for Electric Vehicle Applications Elektrikli Araç Uygulamaları için 75 kw Asenkron Motor Tasarımı Design of 75 kw Asynchronous Motor for Electric Vehicle Applications Cenk Ulu 1, Güven Kömürgöz 2 1 TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi Enerji

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Yuvarlak rotorlu makina, fazör diyagramları, şebekeye paralel çalışma,reaktif-aktif güç ayarı,gerilim regülasyonu,motor çalışma Generatör çalışması için indüklenen gerilim E a, uç

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler AKTÜATÖRLER Bir sitemi kontrol için, elektriksel, termal yada hidrolik, pnömatik gibi mekanik büyüklükleri harekete dönüştüren elemanlardır. Elektromekanik aktüatörler, Hidromekanik aktüatörler ve pnömatik

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

İletken Düzlemler Üstüne Yerleştirilmiş Antenler

İletken Düzlemler Üstüne Yerleştirilmiş Antenler İletken Düzlemler Üstüne Yerleştirilmiş Antenler Buraya dek sınırsız ortamlarda tek başına bulunan antenlerin ışıma alanları incelendi. Anten yakınında bulunan başka bir ışınlayıcı ya da bir yansıtıcı,

Detaylı

SABİT MIKNATISLI SENKRON MOTOR

SABİT MIKNATISLI SENKRON MOTOR SABİT MIKNATISLI SENKRON MOTOR ÜRÜN GÖSTERİMİ TEKNİK YENİLİK ANA KARAKTERİSTİĞİ Yüksek Verim ve Enerji Tasarrufu Küçük Boyutlu ve Daha Düşük Bir Kütle Yüksek Performans Yüksek Sorumluluk Güçlü Yapı Kontrolü

Detaylı

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri

Şekil-1. Doğru ve Alternatif Akım dalga şekilleri 2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI ÖNSÖZ Bu kitap, Dokuz Eylül Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümünde lisans eğitimi ders programında verilen

Detaylı

Doğrusal Demet Işıksallığı 2. Fatma Çağla Öztürk

Doğrusal Demet Işıksallığı 2. Fatma Çağla Öztürk Doğrusal Demet Işıksallığı Fatma Çağla Öztürk İçerik Demet Yönlendirici Mıknatıslar Geleneksel Demir Baskın Mıknatıslar 3.07.01 HPFBU Toplantı, OZTURK F. C. Demet Yönlendirici Mıknatıslar Durgun mıknatıssal

Detaylı

Tek Fazlı Tam Dalga Doğrultucularda Farklı Yük Durumlarındaki Harmoniklerin İncelenmesi

Tek Fazlı Tam Dalga Doğrultucularda Farklı Yük Durumlarındaki Harmoniklerin İncelenmesi Tek Fazlı Tam Dalga Doğrultucularda Farklı Yük Durumlarındaki Harmoniklerin İncelenmesi Ezgi ÜNVERDİ(ezgi.unverdi@kocaeli.edu.tr), Ali Bekir YILDIZ(abyildiz@kocaeli.edu.tr) Elektrik Mühendisliği Bölümü

Detaylı

Doğru Akım Motorları

Doğru Akım Motorları 08.05.2012 Doğru Akım Motorları Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik Doğru Akım Elektrik Motorları Doğru Akım Motorlarının Kısımları ve Özellikleri Güç Hesabı Adım (Step) Motorlar Servo Motorlar Lineer Servo

Detaylı

Doç. Dr. Sabri KAYA Erciyes Üni. Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Bölümü. Ders içeriği

Doç. Dr. Sabri KAYA Erciyes Üni. Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Bölümü. Ders içeriği ANTENLER Doç. Dr. Sabri KAYA Erciyes Üni. Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Bölümü Ders içeriği BÖLÜM 1: Antenler BÖLÜM 2: Antenlerin Temel Parametreleri BÖLÜM 3: Lineer Tel Antenler BÖLÜM 4: Halka Antenler

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

2.5. İletkenlerde R, L, C Hesabı İletim Hatlarında Direnç (R) İletim hatlarında gerilim düşümüne ve güç kaybına sebebiyet veren direncin doğru

2.5. İletkenlerde R, L, C Hesabı İletim Hatlarında Direnç (R) İletim hatlarında gerilim düşümüne ve güç kaybına sebebiyet veren direncin doğru 2.5. İletkenlerde R, L, C Hesabı 2.5.1. İletim Hatlarında Direnç (R) İletim hatlarında gerilim düşümüne ve güç kaybına sebebiyet veren direncin doğru hesaplanması gerekir. DA direnci, R=ρ.l/A eşitliğinden

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

KÜÇÜK GÜÇLÜ BİR RÜZGAR JENERATÖRÜNDE KULLANIM İÇİN EKSENEL AKILI BİR SÜREKLİ MIKNATISLI MOTORUN ANALİZİ, TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

KÜÇÜK GÜÇLÜ BİR RÜZGAR JENERATÖRÜNDE KULLANIM İÇİN EKSENEL AKILI BİR SÜREKLİ MIKNATISLI MOTORUN ANALİZİ, TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gazi Univ. Cilt 24, No 3, 525-531, 2009 Vol 24, No 3, 525-531, 2009 KÜÇÜK GÜÇLÜ BİR RÜZGAR JENERATÖRÜNDE KULLANIM İÇİN EKSENEL AKILI BİR SÜREKLİ MIKNATISLI

Detaylı

İstanbul Teknik Üniversitesi, Maslak, İstanbul

İstanbul Teknik Üniversitesi, Maslak, İstanbul Kompresör Uygulaması İçin Sürekli Mıknatıslı Senkron Motor Tasarımı, Üretimi ve Deneysel Doğrulanması Permanent Magnet Synchronous Motor Design, Production and Experimental Verification For Compressor

Detaylı

Elektrik Akımı, Direnç ve Ohm Yasası

Elektrik Akımı, Direnç ve Ohm Yasası 1. Akım Şiddeti Elektrik akımı, elektrik yüklerinin hareketi sonucu oluşur. Ancak her hareketli yük akım yaratmaz. Belirli bir bölge ya da yüzeyden net bir elektrik yük akışı olduğu durumda elektrik akımından

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

Bir PV Modül ve Panel in Elde Edilmesi

Bir PV Modül ve Panel in Elde Edilmesi Bir P Modül ve Panel in Elde Edilmesi Tipik olarak bir P hücre 5-30 cm lik kare bir alana sahip olup, yaklaşık W lık güç üretir. Yüksek güçler elde edebilmek için birçok P hücre seri ve paralel olarak

Detaylı

Ali Sinan Çabuk 1, Şafak Sağlam 2, Gürkan Tosun 3, Özgür Üstün 1,3. İstanbul Teknik Üniversitesi itu.edu.

Ali Sinan Çabuk 1, Şafak Sağlam 2, Gürkan Tosun 3, Özgür Üstün 1,3. İstanbul Teknik Üniversitesi  itu.edu. Hafif Elektrikli Araçlar İçin Kullanılan Tekerlek İçi Fırçasız Doğru Akım Motorlarının Farklı Oluk ve Kutup Sayısı Kombinasyonlarının Verim Üzerine Etkilerinin İncelenmesi Investigation of Different Slot-Pole

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞEMİ E MOTOR OARAK ÇAIŞTIRIMASI DENEY 4-06. AMAÇ: Senkron jeneratörün kaynağa paralel senkronizasyonu

Detaylı

Elektrik Müh. Temelleri -II EEM 112

Elektrik Müh. Temelleri -II EEM 112 Elektrik Müh. Temelleri II EEM 112 7 1 TRANSFORMATÖR Transformatörler elektrik enerjisinin gerilim ve akım değerlerini frekansta değişiklik yapmadan ihtiyaca göre değiştiren elektrik makinesidir. Transformatörler

Detaylı

Doğrudan Yolvermeli Sabit Mıknatıslı Senkron Motorda Rotor Çubuk Arızasının İncelenmesi

Doğrudan Yolvermeli Sabit Mıknatıslı Senkron Motorda Rotor Çubuk Arızasının İncelenmesi Doğrudan Yolvermeli Sabit Mıknatıslı Senkron Motorda Rotor Çubuk Arızasının İncelenmesi *1 Goşenay HATIK, Elif İNGENÇ, 3 Mehmet AKAR 1,,3 Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi,

Detaylı

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları Yumuşak Yolvericiler Vektör kontrollü AKdem dijital yumuşak yol vericisi, 6-tristör kontrollü olup, 3 fazlı sincap kafesli motorlarda yumuşak kalkış ve duruş prosesleri için tasarlanmıştır. Vektör kontrol,

Detaylı

Elektrik Makinaları I. Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans

Elektrik Makinaları I. Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans Elektrik Makinaları I Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans Stator sargıları açık devre şekilde, rotoru sabit hızla döndürülen bir senkron makinada sinüs

Detaylı

ELM 324 ELEKTROMEKANİK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ DERSİ LABORATUVARI

ELM 324 ELEKTROMEKANİK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ DERSİ LABORATUVARI ELM 324 ELEKTROMEKANİK ENERJİ DÖNÜŞÜMÜ DERSİ LABORATUVARI Deney 1 : Histeresiz Eğrisinin Elde Edilmesi Amaç : Bu deneyin temel amacı; transformatörün alçak gerilim sargılarını kullanarak B-H (Mıknatıslanma)

Detaylı

1. Bölüm: Makina İlkelerine Giriş. Doç. Dr. Ersan KABALCI

1. Bölüm: Makina İlkelerine Giriş. Doç. Dr. Ersan KABALCI 1. Bölüm: Makina İlkelerine Giriş Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Makine İlkeleri Elektrik Makinaları elektrik enerjisini mekanik enerjiye veya mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren cihazlardır. 2 Makine

Detaylı

14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ

14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ 14. SİNÜSOİDAL AKIMDA DİRENÇ, KAPASİTE, İNDÜKTANS VE ORTAK İNDÜKTANSIN ÖLÇÜLMESİ Sinüsoidal Akımda Direncin Ölçülmesi Sinüsoidal akımda, direnç üzerindeki gerilim ve akım dalga şekilleri ve fazörleri aşağıdaki

Detaylı

GENETEK. Güç Sistemlerinde Kısa Devre Analizi Eğitimi. Güç, Enerji, Elektrik Sistemleri Özel Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti.

GENETEK. Güç Sistemlerinde Kısa Devre Analizi Eğitimi. Güç, Enerji, Elektrik Sistemleri Özel Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti. GENETEK Güç, Enerji, Elektrik Sistemleri Özel Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti. Güç Sistemlerinde Kısa Devre Analizi Eğitimi Yeniköy Merkez Mh. KOÜ Teknopark No:83 C-13, 41275, Başiskele/KOCAELİ

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 5: Fotovoltaik Hücre Karakteristikleri Fotovoltaik Hücrede Enerji Dönüşümü Fotovoltaik Hücre Parametreleri I-V İlişkisi Yük Çizgisi Kısa Devre Akımı Açık Devre Voltajı MPP (Maximum

Detaylı

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR

ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Fatih BODUR ELEKTRİK MOTORLARINDA VE UYGULAMALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ Fatih BODUR Elektrik Motorları : Dönme kuvveti üreten makineler Elektrik motorunun amacı: Motor şaftına Dönme Momenti (T) ve Devir (n) sağlaması,iş

Detaylı

Fatih Alpaslan KAZAN 1, Osman BİLGİN 2. 1 Elektrik Programı. Ilgın Meslek Yüksekokulu Selçuk Üniversitesi, Ilgın, KONYA

Fatih Alpaslan KAZAN 1, Osman BİLGİN 2. 1 Elektrik Programı. Ilgın Meslek Yüksekokulu Selçuk Üniversitesi, Ilgın, KONYA Sabit Mıknatıslı Senkron Motorun Alan Yönlendirmeli Kontrolü ve Simülasyonu Field Oriented Control and Simulation of Permanent Magnet Synchronous Motor Fatih Alpaslan KAZAN 1, Osman BİLGİN 2 1 Elektrik

Detaylı

Elektrik ve Magnetizma

Elektrik ve Magnetizma Elektrik ve Magnetizma 1.1. Biot-Sawart yasası Üzerinden akım geçen, herhangi bir biçime sahip iletken bir tel tarafından bir P noktasında üretilen magnetik alan şiddeti H iletkeni oluşturan herbir parçanın

Detaylı

Alternatif Akım Devreleri

Alternatif Akım Devreleri Alternatif akım sürekli yönü ve şiddeti değişen bir akımdır. Alternatif akımda bazı devre elemanları (bobin, kapasitör, yarı iletken devre elemanları) doğruakım devrelerinde olduğundan farklı davranırlar.

Detaylı

YÜKSEK HIZLI İŞ MİLLERİNİN TERMAL MODELLEMESİ

YÜKSEK HIZLI İŞ MİLLERİNİN TERMAL MODELLEMESİ YÜKSEK HIZLI İŞ MİLLERİNİN TERMAL MODELLEMESİ Turgut Köksal YALÇIN Muharrem Sedat ERBERDİ Prof. Erhan BUDAK İçerik Amaç Testler & Test Düzeneği İş Mili Rulmanlarındaki Isı Oluşumu Sonlu Elemanlar Analizi

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO: DENEY GRUP NO:

Detaylı

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ

İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ İÇTEN YANMALI MOTORLARDA MOMENT, GÜÇ ve YAKIT SARFİYATI KARAKTERİSTİKLERİNİN BELİRLENMESİ 1. Deneyin Amacı İçten yanmalı motorlarda moment, güç ve yakıt sarfiyatı karakteristiklerinin belirlenmesi deneyi,

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI ve SÜRÜCÜLERĐ DERS 02

ELEKTRĐK MOTORLARI ve SÜRÜCÜLERĐ DERS 02 DERS 02 Özer ŞENYURT Mart 10 1 DA DĐNAMOSUNUN ÇALIŞMA PRENSĐBĐ Dinamolar elektromanyetik endüksiyon prensibine göre çalışırlar. Buna göre manyetik alan içinde bir iletken manyetik kuvvet çizgilerini keserse

Detaylı

ALTERNATİF AKIMIN DENKLEMİ

ALTERNATİF AKIMIN DENKLEMİ 1 ALTERNATİF AKIMIN DENKLEMİ Ani ve Maksimum Değerler Alternatif akımın elde edilişi incelendiğinde iletkenin 90 ve 270 lik dönme hareketinin sonunda maksimum emk nın indüklendiği görülür. Alternatif akımın

Detaylı

Fırçasız Doğru Akım Motorlarında Farklı Mıknatıs Dizilimleri Different Magnet Configurations in BLDC Motors

Fırçasız Doğru Akım Motorlarında Farklı Mıknatıs Dizilimleri Different Magnet Configurations in BLDC Motors Fırçasız Doğru Akım Motorlarında Farklı Mıknatıs Dizilimleri Different Magnet Configurations in BLDC Motors Aptullah İŞLER 1 Nezih G. ÖZÇELİK 2 Lale T. ERGENE 1 1 İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik

Detaylı

OMRON FREKANS İNVERTÖRLERİNDE AUTO-TUNING

OMRON FREKANS İNVERTÖRLERİNDE AUTO-TUNING OMRON FREKANS İNVERTÖRLERİNDE AUTO-TUNING İÇİNDEKİLER Giriş MX2 İnvertörlerde Auto-tuning RX İnvertörlerde Auto-tuning V1000 İnvertörlerde Auto-tuning A1000 İnvertörlerde Auto-tuning SX İnvertörlerde Auto-tuning

Detaylı

GÜÇ-TORK. KW-KVA İlişkisi POMPA MOTOR GÜCÜ

GÜÇ-TORK. KW-KVA İlişkisi POMPA MOTOR GÜCÜ Bu sayfada mekanikte en fazla kullanılan formülleri bulacaksınız. Formüllerde mümkün olduğunca SI birimleri kullandım. Parantez içinde verilenler değerlerin birimleridir. GÜÇ-TORK T: Tork P: Güç N: Devir

Detaylı

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören H04 Mekatronik Sistemler MAK 3026 - Ders Kapsamı H01 İçerik ve Otomatik kontrol kavramı H02 Otomatik kontrol kavramı ve devreler H03 Kontrol devrelerinde geri beslemenin önemi H04 Aktüatörler ve ölçme

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

COPYRIGHT ALL RIGHTS RESERVED

COPYRIGHT ALL RIGHTS RESERVED IEC 60909 A GÖRE HESAPLAMA ESASLARI - 61 KISA-DEVRE AKIMLARININ HESAPLANMASI (14) TEPE KISA-DEVRE AKIMI ip (2) ÜÇ FAZ KISA-DEVRE / Gözlü şebekelerde kısa-devreler(1) H.Cenk BÜYÜKSARAÇ/ Elektrik-Elektronik

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

FARADAY YASASI Dr. Ali ÖVGÜN

FARADAY YASASI Dr. Ali ÖVGÜN FİZK 104-202 Ders 9 FARADAY YASASI Dr. Ali ÖVGÜN DAÜ Fizik Bölümü Kaynaklar: -Fizik 2. Cilt (SERWAY) -Fiziğin Temelleri 2.Kitap (HALLIDAY & RESNIK) -Üniversite Fiziği (Cilt 2) (SEARS ve ZEMANSKY) http://fizk104.aovgun.com

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

7. Krank Mili 8. Biyel Kolu 9. Pistonlar 10. Segmanlar 11. Kam Mili 12. Subaplar

7. Krank Mili 8. Biyel Kolu 9. Pistonlar 10. Segmanlar 11. Kam Mili 12. Subaplar Deney-1 1/6 DENEY 1 TEK SĐLĐNDĐRLĐ DĐZEL MOTORUNUN PERFORMANS PARAMETRELERĐNĐN BELĐRLENMESĐ Amaç :Motor parçaları ve motor yapısının incelenmesi. Tek Silindirli bir dizel motorunun performans parametrelerinin

Detaylı

Işıma Şiddeti (Radiation Intensity)

Işıma Şiddeti (Radiation Intensity) Işıma Şiddeti (Radiation Intensity) Bir antenin birim katı açıdan yaydığı güçtür U=Işıma şiddeti [W/sr] P or =Işıma yoğunluğu [ W/m 2 ] Örnek-4 Bir antenin güç yoğunluğu Olarak verildiğine göre, ışıyan

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI TEMEL DEVRE TEOREMLERİNİN UYGULANMASI

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI TEMEL DEVRE TEOREMLERİNİN UYGULANMASI T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL ELEKTRİK DEVRE LABORATUVARI TEMEL DEVRE TEOREMLERİNİN UYGULANMASI DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Şaban ULUS Şubat 2014 KAYSERİ

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI ELEKTRİK İLETİM HATLARINDA GERİLİM DÜŞÜMÜ VE GÜÇ FAKTÖRÜ

Detaylı

ĠSTANBUL BOĞAZINDAKĠ AKINTI ENERJĠSĠ YARDIMIYLA ELEKTRĠK ELDESĠ Onur TULGAS Prof.Dr. Ayşen DEMİRÖREN, Prof. Dr. Ömer GÖREN, Y.Doç.Dr.

ĠSTANBUL BOĞAZINDAKĠ AKINTI ENERJĠSĠ YARDIMIYLA ELEKTRĠK ELDESĠ Onur TULGAS Prof.Dr. Ayşen DEMİRÖREN, Prof. Dr. Ömer GÖREN, Y.Doç.Dr. 1. Giriş ĠSTANBUL BOĞAZINDAKĠ AKINTI ENERJĠSĠ YARDIMIYLA ELEKTRĠK ELDESĠ Onur TULGAS Prof.Dr. Ayşen DEMİRÖREN, Prof. Dr. Ömer GÖREN, Y.Doç.Dr.Özgür ÜSTÜN Dünyamızda gerçekleşen ve hızla ilerleyen teknolojik

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORAT UARI II

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTRİK MAKİNALARI LABORAT UARI II TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü ELEKTİK MAKİNALAI LABOAT UAI II Öğretim Üyesi : Pro. Dr. Güngör BAL Deneyin Adı : Senkron Makina Deneyleri Öğrencinin Adı Soyadı : Numarası :

Detaylı

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama

Detaylı

Mühendislik Mekaniği Dinamik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Mühendislik Mekaniği Dinamik. Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Mühendislik Mekaniği Dinamik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 17 Rijit Cismin Düzlemsel Kinetiği; Kuvvet ve İvme Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Dinamik, R.C.Hibbeler, S.C.Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok.

Detaylı