T.C. FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ"

Transkript

1 T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TARIM MAKİNALARI ANABİLİM DALI PESTİSİT KAPLI YÜZEYDE DAMLA ÇAPLARININ BELİRLENMESİNDE BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR ÖLÇME TEKNİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ YÜKSEK LİSANS TEZİ Hazırlayan: Ebubekir YAŞAR Danışman: Yrd. Doç. Dr. Oğuz TEKELİOĞLU TOKAT

2 T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PESTİSİT KAPLI YÜZEYDE DAMLA ÇAPLARININ BELİRLENMESİNDE BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR ÖLÇME TEKNİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ Ebubekir YAŞAR YÜKSEK LİSANS TEZİ TARIM MAKİNALARI ANABİLİM DALI Bu tez 03 / 12 / 2007 tarihinde aşağıda belirtilen jüri tarafından Oybirliği/Oyçokluğu ile kabul edilmiştir. Ünvanı Adı ve Soyadı İmza Doç. Dr. Sefa TARHAN Yrd. Doç. Dr. Naim ÇAĞMAN Yrd. Doç. Dr. Oğuz TEKELİOĞLU ONAY: Bu tez / /2007 tarih ve sayılı Enstitü Yönetim Kurulu tarafından belirlenen jüri üyelerince kabul edilmiştir.. /./2007 Enstitü Müdürü

3 i ÖZET PESTİSİT KAPLI YÜZEYDE DAMLA ÇAPLARININ BELİRLENMESİNDE BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR ÖLÇME TEKNİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ Ebubekir YAŞAR Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makineleri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi 2007, 63 Sayfa Danışman : Yrd. Doç. Dr. Oğuz TEKELİOĞLU Jüri : Doç. Dr. Sefa TARHAN Jüri : Yrd. Doç. Dr. Naim ÇAĞMAN Jüri : Yrd. Doç. Dr. Oğuz TEKELİOĞLU Pestisitler ürün yetiştiriciliğinde önemli bir rol oynarlar. Damla çap aralığı doğru seçildiğinde spreyin ilaçlama etkinliği artmaktadır. Tarım alanına uygulanan sprey doğru damla çapı seçilmez ise etkin ilaçlamanın dışında çevresel, ekonomiksel felaketlere neden olur. Damla büyüklüğünün ölçülmesi ve uygulanan spreyin özelliklerinin bilinmesi uygulama etkinliği açısından çok önemlidir. Oysa bir pestisit uygulamasında spreyin özelliklerinin mikroskop altında tek tek belirlenmesi büyük bir zaman ve iş gücü kaybına neden olmaktadır. Bu çalışmada lekelerin özelliklerini inceleyebilen bir görüntü işleme programı(leke1.0) geliştirildi. Sprey uygulanmış yüzeylerde oluşan damlacıkların bıraktığı lekelerin, geliştirilen resim işleme programı yardımıyla hızlı bir şekilde incelenmesi sağlanmıştır. Program yardımıyla incelenen parametreler; damlaların sayısı, çapları ve yüzey kaplama oranı gibi pek çok istatistikî bilgiyi içermektedir. Gerekli parametreleri elde etmek için hazırlanan yazılımda çoklu bant eşik değer tekniği kullanılarak segmentasyon işlemi yapılmıştır. Bilgisayar ortamına alınan resimler uygun filtreleme işleminden sonra (genelde high pass) segmentasyon tekniği ile damlalar arka plandan ayırt edilerek damlayı oluşturan pikseller sayılıp gerekli parametreler buradan hesaplanmıştır. Program gerçek lekelerle test edildiğinde, ölçülen alan ve programın hesapladığı alan arasında çok iyi bir ilişki görülmüştür. R 2 değeri 0.99 olarak bulunmuştur. Çalışmanın özgün yanlarından bir tanesi de, birçok damlanın bir kerede bütün gerekli parametrelerini hesaplamasıdır. İncelenen hedef yüzeyler suya duyarlı kağıtlar olabileceği gibi farklı özelliklere sahip yüzeylerde (yaprak yüzeyleri, gerçek zamanlı damla görüntüleri ) kullanılabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Damla çapı, damla büyüklüğü, görüntü işleme, suya duyarlı kağıtlar, sprey kaplama

4 ii ABSTRACT DEVELOPMENT OF A COMPUTURISED MEASUREMENT TECHNIQUE FOR DETERMINATION OF DROPLET DIAMETERS ON PESTICITE DEPOSITED SURFACES Ebubekir YAŞAR Gaziosmanpaşa University Graduate School of Natural and Applied Science Department of Agricultural Machinery Masters Thesis 2007, 63 Pages Supervisor : Asst. Prof. Dr. Oğuz TEKELİOĞLU Jury : Assoc. Prof. Dr. Sefa TARHAN Jury : Asst.Prof.Dr. Naim ÇAĞMAN Jury : Asst.Prof.Dr. Oğuz TEKELİOĞLU Pesticides play an important role in agricultural production. The efficiency of pesticide application increases when proper droplet diameter range is selected. Misapplication causes environmental pollution, reduces application effectiveness and economic losses. It is very important to measure droplet sizes and to know spray characteristics for application effectiveness. However, measuring droplet sizes manually one by one under the microscope causes waste of time and labor. In this study, an image processing program (LEKE1.0) was developed to investigate blob characteristics. Spray deposited blobs are rapidly investigated by a developed image processing program. Investigated parameters by program are number of droplets, drop sizes, surface coverage and number of required statistical parameters. To provide these parameters by developed program, segmentation process have been performed by multi-band threshold technique. After the proper filtration process (usually highpass), firstly, blobs are differentiated from background by segmentation technique, then pixels belongs to droplet are counted and droplet diameters are calculated, and then all the required parameters can be calculated with this information. When program tested with real blobs, relationship between measured area and calculated area shows very good correlation. Value of R 2 is 0,99 One of the distinctive characteristics of study is that all the required parameters of all blobs could be calculated at a time. Program can be applied to not only water sensitive paper surfaces but also any kind of surfaces as leaf surfaces and real time droplet images. Keywords: Droplet diameter, droplet size, image processing, water sensitive paper, spray coverage

5 iii TEŞEKKÜR Yüksek lisans eğitimim boyunca her türlü konuda deneyimlerini benden esirgemeyen, büyük ilgi ve anlayışıyla her türlü problemde yanımda maddi ve manevi destekçim olan ve tezin oluşturulmasında ufuk açan yönlendirmeleriyle yardımlarda bulunan danışman hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Oğuz TEKELİOĞLU na en içten samimi teşekkür ve minnetlerimi sunarım. Ayrıca tez ve ders dönemlerinde bana bilgi ve becerileriyle hep destek olan bölümdeki tüm hocalarıma, araştırma görevlilerine ve öğretim görevlilerine özellikle sayın Prof. Dr. Ömer Faruk TAŞER e ve Prof. Dr. Gazanfer ERGÜNEŞ e teşekkürlerimi bir borç bilirim. Son olarak hayatımın her anında maddi-manevi destek, anlayış, yardım ve dualarını eksik etmeyen aileme de teşekkürlerimi sunarım.

6 iv İÇİNDEKİLER ÖZET ABSTRACT TEŞEKKÜR İÇİNDEKİLER ŞEKİLLER LİSTESİ TABLOLAR LİSTESİ...i...ii...iii...iv...vi...vii SİMGELER VE KISALTMALAR LİSTESİ...viii 1. GİRİŞ Damla Büyüklüğü ve İlaçlama Performansı Arasındaki İlişki Görüntü İşleme Temelleri Resimlerin Elde Edilmesi Resim Formatları Gürültü Çözünürlük Renkli Resimler Siyah Beyaz (Gri Seviye) Resimler LİTERATÜR ÖZETLERİ Temassız Ölçüm Teknikleri Fotoğrafik Metot Holografik Teknikler Işık Zayıflatma Tekniği Lazer Doppler Damla Ölçümü Optik Dizi Spektometre Temasla Ölçüm Metotları Kaplı Slaytlar Kaplı Filimler Kuşe Kağıtlar Duyarlı Kağıtlar Yaprak Yüzeyleri Sıvı İçinde Toplamak Lif Üzerinde Toplama Analiz Teknikleri Manüel Ölçüm...17

7 v Yarı Otomatik Metotlar Otomatik Metot MATERYAL ve METOD Materyal Suya Duyarlı Kağıt Donanım Yazılım Metot Resimlerin Elde Edilmesi Renkli Resimlerin Gri Seviyeye Çevrilmesi Histogram Grafiklerinin Oluşturulması Filtreleme İşlemleri Segmentasyon İşlemleri Yarı Eşik Değer Çok Bantlı Eşik Değer Damlaların Sayılması Damla Ağırlık Merkezlerinin Bulunması Damla Piksel Sayılarının Bulunması Kaplama Oranı Gerçek Alanın Bulunması Yayılma Faktörü Çapların Bulunması Yuvarlaklık Katsayılarının Bulunması VMD, NMD ve SPAN Değerlerinin Hesaplanması Program Arayüzü Program Kullanımı Menüler Resim Açma ve Ön Hazırlık Eşik Değer Uygulaması Analiz Mankeni ve Analizler Grafik ve Excel Bağlantısı LEKE 1.0 Programının Özellikleri Yazılımın Test Edilmesi Resimlerin Hazırlanması ve Bilgisayar Ortamına Aktarılması Resimlerin Analiz Edilmesi BULGULAR VE DEĞERLENDİRME SONUÇ ve ÖNERİLER...57 KAYNAKLAR...59 ÖZGEÇMİŞ...63

8 vi ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1.1. Etkin madde ve damla çapı ilişkisi (Zeren ve Bayat, 1995)... 3 Şekil 1.2. Damla çapları ve etkinlik eğrisi (Zeren ve Bayat, 1995)... 5 Şekil x10 luk sayısal bir resmin eksenleri ve piksel değerleri... 7 Şekil 1.4. Ana renklerin katıştırılması ile elde edilen ara sarı renginin piksel yapısı... 8 Şekil 3.1. Bilgisayar destekli damla çap ölçümü donanım yapısı Şekil 3.2. Gri seviye bir resim ve onun histogram eğrisi Şekil 3.3. Sırayla Orijinal resim, onun R, G, B kanalları ve histogram eğrileri Şekil 3.4. Resim ve uygulanacak maske gösterimi Şekil 3.5. Düşük geçiren filtre maske çeşitleri Şekil 3.6. Yüksek geçiren filtre maske çeşitleri Şekil 3.7. Orijinal gri seviye resim Şekil 3.8. Düşük geçiren filtre uygulanmış Şekil 3.9. Yüksek geçiren filtre uygulanmış Şekil Orijinal resim ve yarı eşik değer uygulaması Şekil Çoklu bant ile eşik değer uygulaması Şekil Damlaların sayılması Şekil Damlanın ağırlık merkezinin bulunması Şekil Birim çember ve yarıçap formülü Şekil NMD ve VMD çaplarının damlalar üzerindeki anlamı Şekil Programın kullanıcı arayüzü Şekil Resim özelliklerini değiştirmek için araçlar penceresi Şekil Gri seviye eşik değer uygulamasının yapılışı Şekil RGB temelli eşik değer uygulaması Şekil Program testinde kullanılan çeşitli resimler Şekil mm den küçük damlalar için, ölçülen ve gerçek çap ilişki eğrisi Şekil mm den büyük damlalar için, ölçülen ve gerçek çap ilişki eğrisi Şekil 4.3. Çok iri yapılı pülverizasyon uygulamasında damla sayımı Şekil 4.4. Çok iri yapılı pülverizasyon uygulamasında LekeAnalizi1.0 ile diğer programların karşılaştırılması. Sonuçlar mm 2 cinsindendir Şekil 4.5. İnce ve orta yapılı pülverizasyon uygulamasında damla sayımı Şekil 4.6. İnce ve orta yapılı pülverizasyon uygulamasında LekeAnalizi1.0 ile diğer programların karşılaştırılması Şekil 4.7. Leke Alizi1.0 'ın damlalar için ürettiği çıktılar... 56

9 vii TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1.1. Uygulama çeşidine göre damla çapları (Matthews,1979)... 2 Tablo 1.2. Uygulamaya göre damla sayıları (Matthews,1979)... 3 Tablo 1.3. Biyolojik etkinliğin damla çap ve ilaç normu ile ilişkisi (Zeren ve Bayat, 1995)... 4 Tablo 4.1. Leke Analizi1.0 programı ile 1mm altındaki ölçüm sonuçları Tablo 4.2. Leke Analizi1.0 programı ile 1mm den büyük damla ölçüm sonuçları Tablo 4.3. Şekil 4.3. e göre görüntü işleme programlarında damla alanı sonuçlarının karşılaştırılması Tablo 4.4. Şekil 4.5. e göre görüntü işleme programlarında damla alanı sonuçlarının karşılaştırılması... 55

10 viii SİMGELER VE KISALTMALAR LİSTESİ Kısaltmalar ADC CAD CCD CF1 CID CMOS DPI FET LED MB MP MV NMD RGB ULV VLV VMD Analog Dijital Çevirici Bilgisayar Destekli Tasarım Optik sensör çeşidi. Ciba-Geigy tarafından geliştirilen yağa duyarlı kağıt. Optik sensör çeşidi. Yarı iletken malzeme İnç başına piksel sayısı Alan Etkili Transistor Işık yayan diyot çeşidi Mega Bayt (1024x1024 adet bayt) Mega Piksel (Milyon Piksel) Orta Hacim Sayısal Orta Çap Kırmızı (R), Yeşil (G) ve Mavi (B) Çok Çok Düşük Hacim Çok Düşük Hacim Hacimsel Orta Çap

11 1 1. GİRİŞ 1.1. Damla Büyüklüğü ve İlaçlama Performansı Arasındaki İlişki Birçok bitki koruma makine çeşidi olmasına karşın uygulamada daha çok bitki koruma ilaçları, genellikle sulandırılarak pülverizatörlerle hedefe iletilmektedirler. Sulandırılmış halde veya yağlı çözeltiler içinde taşınan etkili madde hedeflere damlalar şeklinde iletiliyorsa bu sıvının damlalar şeklinde iletilmesi işlemine pülverizasyon denir. Pülverizasyon işlemini gerçekleştiren makinelere de pülverizatör denir (Zeren ve Bayat, 1995). Pülverizasyon tekniği ile başarılı bir bitki koruma uygulaması yapılabilmesi için aşağıda birbirine bağımlı olarak değişebilen üç temel faktörün iyi değerlendirilmesi gerekir (Zeren ve Bayat, 1995). İlaç normu (birim alana atılacak ilaç miktarı) Damla çapı ve kaplama oranı Penetrasyon (ilacın yaprak aralarına girmesi) yere sahiptir. Bu tekniğin başarıya ulaşabilmesi için zamanlama ve dozaj faktörleri de önemli bir Başlangıçta bitkiyi tamamen yıkama şeklinde yapılan uygulamalar günümüzde birim yaprak ve toprak yüzeyinde yeterli etkinliği sağlayacak miktarda damla iletmeye yöneldiğinden ilaç normu her geçen yıl azalarak ULV uygulamalarında tarla bitkileri için 0,5 l/da indirgenmiştir. İlaç normunun azaltılması; 1. Dekara su kullanımını azaltmakta, 2. Depoyu doldurmak için gerekli süreyi kısaltmakta,

12 2 3. Dolu bir depoyla daha geniş alanların ilaçlanması sağlanmakta ve 4. Birim zamanda daha geniş alan ilaçlanması olanağını sağlamaktadır (Zeren ve Bayat, 1995). Meyve bahçelerinde ve tarla bitkilerinde ilaç normları farklıdır. Meyve bahçelerinde ilaç normları yaprak yüzeylerinin fazlalığı ve boşlukların olmasına bağlı olarak kayıpların çok olması gibi nedenlerden dolayı daha yüksektir. Ağaç tacının iç kısımlarına damla penetrasyonunun sağlanabilmesi amacıyla damla çapları büyük tutularak ivme kazandırılmalıdır. İlaç normu üzerinde etkili birçok faktör olmasına karşın en önemlileri yaprak alan indeksi, uygulanan damla büyüklüğü, damla sıklığı ve kullanılan pülverizatörün teknik özellikleridir. Yaprak alan indeksi= Yetiştirme alanındaki toplam yaprak alanı/yetiştirme alanı Yaprak alan indeksi bitkinin gelişim sürecinde giderek artmaktadır. Bu orana göre ilaç normu da doğru orantılı olarak değişmektedir. Yeterli biyolojik etkinliğin sağlanabilmesi için yapılan uygulama sonucu hedeflenen yüzey üzerinde yeterli sayıda ve uygun çapta damla bulunması gerekmektedir (Zeren ve Bayat, 1995). Tablo 1.1. Uygulama çeşidine göre damla çapları (Matthews,1979) İletilecek hedef Damla çapları (VMD, µm) Uçan böceklere karşı (İnsektisit) Yaprak yüzeyindeki böceklere karşı (İnsektisit) Genelde yaprak ilaçlaması (Fungusit) Genelde toprak ilaçlaması (Herbisit) Konsantrasyon sabit kalmak üzere damla çapı büyüdükçe, her damlanın taşıdığı toplam etkili madde miktarı da artacaktır. Yaprak veya toprak yüzeyine ulaşan iri damlada

13 3 taşıyıcı sıvı buharlaştıktan sonra etkili madde kümelenmiş olarak kalacağından etkili madde dağılımı kötüleşmektedir. Fakat küçük çaplı damlalar daha az etkili madde taşımalarına rağmen, etkili madde düştüğü yüzeye daha iyi yayıldığı için etkinlik artmaktadır. Şekil 1.1. Etkin madde ve damla çapı ilişkisi (Zeren ve Bayat, 1995) Yeterli etkinliğin sağlanabilmesi için birim alana düşmesi gereken en az damla sayıları aşağıda belirtilmiştir. Tablo 1.2. Uygulamaya göre damla sayıları (Matthews,1979) Formulasyon Damla Sayısı (damla/cm 2 ) Pre-Emerge herbisit Kök sistemine etkili herbisit 50 Kontak etkili post-emerge herbisit Kontak etkili fungisit Sistemik etkili fungisit Sistemik etkili insektisit Kontak etkili intektisit 50 Küçük çaplı damlaların terminal hızları ile büyük çaplı damlaların terminal hızları birbirlerinden farklıdır. Küçük çaplı damlaların hızları daha düşüktür.

14 4 Etkili maddenin hedef yüzey üzerindeki dağılım şeklinin biyolojik etkinlik üzerinde önemli etkisi vardır. Birim yaprak yüzeyinde damla sayısı arttıkça biyolojik etkinlik artar. Örneğin Amarantus (tilki kuyruğu) yabancı otu için yapılan uygulamada 0,11 kg/da lık etkili madde miktarı sabit kalmak üzere değişik ilaç normlarında damla sıklığının biyolojik etkinliğe olan etkisi aşağıda görülmektedir. Tüm normlarda VMD = 200 µm olarak sabit tutulmuştur (Zeren ve Bayat, 1995). Tablo 1.3. Biyolojik etkinliğin damla çap ve ilaç normu ile ilişkisi (Zeren ve Bayat, 1995) İlaç Normu (l/da) Damla sıklığı (adet/cm) Biyolojik etkinlik (%) Pülverizasyonu oluşturan damlalar, çaplarına göre geniş dağılım spektrumu gösterirler. Rüzgarla sürüklenebilen sis şeklindeki damlalar ile yaprak yüzeyine tutunamayan iri damlalar biyolojik etkinlik açısından fayda vermezler. Ayrıca bunlar çevre kirliliğine neden olmaktadır.

15 5 Şekil 1.2. Damla çapları ve etkinlik eğrisi (Zeren ve Bayat, 1995) Sıvı ilacın pülverizasyonu esnasında hiçbir zaman mono-size/tekdüze büyüklükte damlalar üretilemez. Kontrollü Damla Uygulamasında (CDA) dahi bu durum söz konusu değildir. Etkin bir mücadele açısından gerek bitki örtüsü üzerinde yeterli bir kaplama oranının sağlanması, gerek zararlının cinsine göre uygun damla büyüklüklerinin üretilmesi ve gerekse çevre sağlığı açısından zararsız damla büyüklüklerinin üretilmesi gibi hayati öneme sahip konular için uyguladığımız pülverizasyonda damla çaplarının bilinmesi gerekmektedir. Bu nedenle pülverizasyon sırasında elde edilen damlaların tanımlanması önemlidir. Bunun için bazı kavramlar geliştirilmiştir ve bu kavramlar aracılığı ile üretilen spreyin özellikleri hakkında bir fikir sahibi olunabilmesi için, damlaların büyüklüklerinden faydalanarak bir anma çapı ifadesi tanımlanmaya çalışılır. Bu ifadelerin bazıları, Sayısal Orta Çap (NMD) Hacimsel Orta Çap (VMD) Bu gibi tanımlamaların yapılabilmesi için temelde iki unsurun bilinmesi gerekmektedir. Bunlar,

16 6 Ölçülen her bir sprey damlasının çapı Spreyin damla sayısıdır Bu iki unsur ne kadar hassas ölçülebilirse o derece sprey hakkında sağlıklı bilgi edinme gerçekleşecektir. Ayrıca bu işlemin çok kısa bir sürede bitirilmesi gerekliliği işin verimliliği açısından çok önemlidir (Zeren ve Bayat, 1995) Görüntü İşleme Temelleri Şüphesiz görüntü işlemenin en temel unsuru resimlerdir. Amaç görüntülerin içerdiği bilgileri işleyip onlardan sonuç çıkarmaktır. Fotoğraf makinesi, tarayıcı ve kameralarla elde edilen resimler bilgisayar yardımıyla kolay ve hızlı bir şekilde işlenmesi için bilgisayara aktarılmak zorundadır. Resimler renkli ve siyah beyaz olarak ikiye ayrılırlar. Renkli resimler daha fazla görüntü bilgisi içermektedirler Resimlerin Elde Edilmesi Resimlerden elde edilecek verilerin başarısı resmin kalitesine bağlıdır. Bu da ışık, optik ve sensör kalitesine bağlıdır (Burke, 1996). Çalışmada donanım olarak tarayıcı ve dijital fotoğraf makinesine sahip bir mikroskop kullanıldı. Bu donanımlar optik sensörleri yardımıyla algıladıkları resimleri sahip oldukları ADC yardımıyla sayısala dönüştürerek bir arayüz yardımıyla bilgisayara aktarırlar. Damla toplama materyalleri ile alınan örnekler bilgisayar ortamına aktarılırken mutlaka sayısala dönüştürülmesi gerekir. Sayısal bir resim, elde edilirken resim algılayıcısına ve çerçeve yakalayıcı (frame grabber) bir sisteme ihtiyaç duyulur. Resim algılayıcıları, birbirinden bağımsız piksel dizilerinin bileşiminden oluşur. Bu pikseller, resmi algılayan en küçük birimdir. Günümüzde birçok algılayıcı çeşidi vardır. CCD, CID, CMOS en yaygın kullanılanlardır. CCD düşük gürültü seviyesi, algılama hassasiyeti ve

17 7 daha kontrol edilebilir özelliği ile CMOS tan üstündür. CMOS, CCD ye göre ucuz, düşük güç tüketimi sahip ve entegre edilebilir özelliktedir. CID ise yüksek ışık altındaki uygulamalarda daha iyi sonuçlar veren diğer bir seçenektir. Günümüzde kullanımı diğer seçeneklere göre daha azdır (Bozdağ, 1996). Tarayıcılarda da aynı yapılar mevcuttur. Resim, sayısala dönüştürüldüğünde iki boyutlu (2D) bir dizi mantığı ile hafızada tutulur. Resim satırları ve sütunları ile tıpkı, bir matris gibi düşünülebilir. Matrisin her bir elemanının sayısal bir değeri ve adresi vardır. Aslında piksel, resmin adreslenebilen en küçük parçasına verilen isimdir (Yaşar, 2005) Bilgisayardaki resmin eksenleri alışılagelen matematik eksenlerinden farklıdır. Örnek olarak Şekil 1.3. de piksel değerleri ikili sayılardan oluşan, 10x10 luk X harfini barındıran bir resim görülmektedir. Şekil x10 luk sayısal bir resmin eksenleri ve piksel değerleri Bilgisayar ekranında resimler kırmızı (R), yeşil (G) ve mavi (B) renklerinin karışımından oluşur. Bu renkler eşit orandaki karışım için toplam 24 (8+8+8) bitten oluşur. Dolayısıyla ekrandaki her bir renk için aslında üç ana renkten bahsedilir. Bu ana renklerin her biri en az 0 (0H) ve en fazla 255 (FFH) değerini alabilirler. Ekranda görüntüyü oluşturan her bir nokta (piksel), onaltılık sisteme göre RGB şeklinde değerlendirilir. Örneğin herhangi bir piksel tam bir kırmızı rengi için FF0000, mavi için ise 0000FF, sarı için FFFF00 değerini alır. Onaltılık sayı ile gösterilen bir renk, aynen onluk sayı sistemine

18 8 çevrilerek değerlendirilebilir. Örneğin sarı renginin sahip olduğu FFFF00 değeri, onluk sayı sisteminde sayısı ile temsil edilir (Yaşar, 2005). Şekil 1.4. Ana renklerin katıştırılması ile elde edilen ara sarı renginin piksel yapısı Resim Formatları Resimler dijital ortamlara kaydedilirken, yerden kazanmak için sıkıştırmaya ihtiyaç duyulur. Sıkıştırma işlemi ise resmin kaliteden ödün verilmesi ile mümkündür. Resim üzerinde rahat ve hızlı işlemler yapmak için resmin sıkıştırılmadan kullanılması gerekir. Resim formatlarından bazıları sıkıştırılmış, bazıları da sıkıştırılmamış biçime sahiptir. Sıkıştırılmış resimler byte olarak daha az yer kaplarken resim üzerindeki ayrıntılar sıkıştırma ile orantılı bir şekilde kaybedilir. Jpeg, gif sıkıştırılmış, bmp ve tiff formatları ise sıkıştırılmamış resim formatlarıdır. Yapılacak olan yazılımda bmp formatında resimler kullanılacaktır. (Yasar, 2005) Gürültü Elektronikte istenmeyen işaretlere gürültü denir. Bu işaretlerden kaçınmak pratikte mümkün değildir. Tarayıcılar ve dijital fotoğraf makineleri elektronik cihazlar olduğu için bu cihazlarda oluşan gürültü ister istemez resim ve görüntü üzerinde etkili olacaktır. Gürültüler aşağıdaki sebeplerden kaynaklanabilir.

19 9 Algılayıcıdan işaret almak için kullanılan chip (FET yapıda) üzerinde meydana gelen elektromanyetik gürültü. Görüntülenen ortamdaki fotonların taşıdığı enerji Analog sayısal dönüştürücüde oluşan kuantalama etkisi CCD üzerinde oluşan ısıl etkinin neden olduğu gürültü İşaret kuvvetlendirici devreden kaynaklanan gürültü Oluşan gürültüyü resim üzerinden gidermek için filtreleme teknikleri kullanılır. Filtreleme teknikleri resmin durumuna göre çeşitli şekillerde uygulanabilir Çözünürlük Doğadaki her işaret analog işarettir. Bu işaretler, sıcaklık, görüntü, nem, hız, kuvvet vb. olabilir. Bu işaretlerin değerlerini bilgisayar ortamına aktarmak için ikili sayılardan oluşan, dijital işarete çevirmek gerekir. İşaretlerden alınan örnekler belirli bir hassasiyette ikili sayılara analog/sayısal çeviriciler (ADC Analog to Digital Converters) yardımıyla dönüştürülerek bilgisayara aktarılır. ADC nin analog bir sinyali dijitale çevirmedeki başarısı veya hassasiyeti resolution/çözünürlük olarak tanımlanır. Bu da, ADC lerin en önemli özelliklerinden birisi olan bit değeri ile gösterilir. Bit değerinin fazla olması çözünürlüğün yüksek olması anlamına gelmektedir. Çözünürlük kavramı tüm dijital cihazlarda çeşitli hassasiyetleri açıklamak için kullanılan bir kavramdır. Bilgisayar ekranındaki çözünürlük kavramı, bir resmin veya görüntünün kaç piksel ile temsil edileceğini belirler. Bir resim ne kadar çok nokta ile temsil edilirse daha çok ayrıntıyı içine alır. Bu durum dijital fotoğraf makinesi veya tarayıcılar için ise algılayıcının dış ortamdaki görüntüyü kaç nokta ile algılayacağının bir ölçüsüdür. Bir resim daha yüksek çözünürlükte çekilirse şüphesiz aynı oranda boyutları, netliği ve kalitesi aynı format için daha fazla olacaktır (Yaşar, 2005).

20 10 Elde edilen resimleri istenmeyen bileşenlerden temizlemek için filtreler uygulanır. Sonra resim üzerinde gerekli kısımlarla artakalan kısımlar, birbirinden ayırt edilerek (segmentasyon) gerekli parametreler hesaplanır Renkli Resimler Şüphesiz renkli resimler siyah beyaz resimlerden daha fazla bilgi içerirler (Efford, 2000). İnsan gözü dış dünyayı renkli olarak algılamaktadır. Gerçek hayatta insanlar renkli resimler ve görüntüler üzerine işlemlerini gerçekleştirirler. Resimlerin, bilgisayar ortamına renkli olarak aktarılması insanlar için daha etkin sonuçlar verecektir. Bilgisayar ekranında resimler geçen bölümde de bahsedildiği üzere üç ana renkten oluşur. Bunlar kırmızı, yeşil ve mavi renklerdir. Bunların her birisine kanal denir. Bilgisayarda her resim veya görüntü bu üç kanalın karışımıyla oluşur. Her bir kanalın eşit miktarda orana katılmasıyla gerçek renkli resimler elde eldir. Gerçek renkli resimlerde her bir kanal 256 farklı değer alabilir. Dolayısıyla böyle bir resimde renk sayısı 256x256x256= adet ve 2 24 =24 bittir. Renkli resimler elde etmek için resim algılayıcı seçimi önemlidir. Çünkü yakın tarihe kadar birçok kamera ve fotoğraf makineleri siyah beyaz algılayıcıya sahipti. Renkli resim ve görüntü elde etmek için algılayıcı hassasiyeti ve renk derinliği uygun olmalıdır Siyah Beyaz (Gri Seviye) Resimler Resim işleme tekniklerinde işlemleri kolaylaştırmak, parametreleri azaltmak ve maksimum hız elde etmek için renk sayısı azaltılmış ve daha az hafızaya gereksinim duyan resimlere ihtiyaç vardır. Bunların en başında renkli bir resmin siyah beyaz (gri tonlamalı) olarak temsil edilmesi gelir. Bilindiği üzere beyaz renk her üç bandın maksimum 255 değeridir. Siyah renk ise minimum 0 değeridir. Her iki durumda bir pikselin tüm

21 11 bantlarının değeri aynıdır. Dolayısıyla RGB değerleri eşitlenen bir piksel siyah ve beyaz arasında değerine göre gri bir seviyeye sahip olacaktır. Bu çalışmanın amacı, yukarıda belirtilen ölçümleri sağlıklı bir şekilde ve kısa bir sürede yapmak için bilgisayar destekli, görüntü işleme kabiliyetine sahip yazılım hazırlamaktır.

22 12 2. LİTERATÜR ÖZETLERİ Zararlılarla mücadele sistemlerinde performansın hesaplanması için memelerin ürettiği damla büyüklükleri önemlidir. Damla büyüklüğü, zararlılarla mücadele teknolojisinin bir parçasıdır (Parkin, 1993). Aşağıda damla toplama ve ölçüm metotlarının gelişimi verilmiştir. Şüphesiz bu gelişimler birbiri ile yakından alakalıdır Temassız Ölçüm Teknikleri Bu ölçüm metotları doğruluk ve geçerlilik açısından önemlidirler. Ölçüm işlemleri direk ve hızlı olarak yapılır. Elektro-optik ve bilgisayar alanındaki gelişmeler bu alandaki birçok yöntemin gelişmesine yardımcı olmuştur Fotoğrafik Metot Yüksek hızlı fotoğraf tekniği ile havada uçan damlaların büyüklüğünü ölçmek mümkündür. Bu teknik flash fotoğrafçılığını kullanır. Damlanın havadaki hareketi yüksek deşarj aralığına sahip yüksek hızlı flash kaynağı ile havada dondurularak elde edilir. Bu teknikte uygun odak değerini belirleyememe ve hareketten dolayı sıkıntı vardır. Ayrıca küçük damlalar için yüksek büyütme oranları gereklidir Holografik Teknikler Fotoğrafik metodun odak derinliği problemi burada yoktur. Lazer hologram tekniği fotoğraf gibi iki aşamadan oluşur. İlk kısım resmi kaydetmektir. Resmi kaydetmek için bir hologram elde edilir. Hologram resim bilgilerini ihtiva eden bir levhadır. Bu işlem için

23 13 nanosaniye dalga boyuna sahip lazer işareti kullanır. Bu yöntem yavaş ve pahalıdır. Levha üzerinde damlanın neden olduğu ışık kırınımları (gölge) ve ayrıca referans ışık vardır. Yüksek kaliteli resim için cam levhalar kullanılır (Bexon, 1973). Resimlerin büyütülmesi lensler yardımıyla olmaz. Resimlerin analizi üç boyutlu olduğu için bazı tarama tekniklerini gerektirir. Bunun için genelde video tekniği kullanılır. (Dunn ve Walls 1978) Işık Zayıflatma Tekniği Dombrowski ve Wolfson (1971) ortalama damla büyüklüğünü hesaplamak için bu metodu kullanmışlardır. Burada damla spektrumu elde etme gibi bir niyet yoktur. Bu tekniğin en popüleri Swithenbank ve arkadaşlarının (1976) çalışması olan Malvern şirketinin lazer kırınım tekniğidir. Önceleri ışık saçılması tekniği ile ortalama damla çapı belirlenirken (Dobbins ve arkadaşları 1963) Malvern sistemi tamamen damla spektrumunu hesaplar. Bu metotta, ışık kaynağının damlaların kenarlarından arka planı aydınlatması ve birçok damlaya çarpan ışığın farklı alanlarda perde üzerinde farklı damla yoğunluğunu oluşturmasıdır Lazer Doppler Damla Ölçümü Tek bir lazer kaynağından çıkan ışık, ışık bölücü tarafından ikiye ayrılır. Parçacığa çarpan ışık tekrar optik bir sistem tarafından üç adet algılayıcı ile algılanır. Gelen ve çarpan ışık arasındaki frekans farkı damlanın hızı ile doğru orantılıdır. Hızdan büyüklüğe gitmek için kullanılan üç algılayıcı arasındaki faz farkından faydalanılır. Bu sistemi Bachalo ve arkadaşları (1979) ve Landing ve Anderson (1989) yapmışlardır.

24 Optik Dizi Spektometre Lazer içerisinden geçen ışığın fotodiyot dizisi üzerine bıraktığı gölge etkisi ile çalışır. Diyot üzerindeki maksimum uzunluk, çap olarak kaydedilir. Küçük damla çaplarında başarısı düşüktür Temasla Ölçüm Metotları Çok basit ve pahalı olmayan yöntemleri içerir. Çeşitli materyallerle ortamdan damlaları toplama ile gerçekleştirilir. Damlalar toplandıktan sonra büyüklükleri hesaplanır. Nesnelerin toplama etkinliği bahsedilen tüm metotlarda çeşitlilik gösterir. Toplama etkinliği damlaların küçük toplama nesnesinin büyük olduğu durumlarda düşüktür. (May ve Clifford, 1967, Spillman, 1984) Bu metotla elde edilen lekeler kalibre edilmek için yayılma katsayısının hesaplanması gerekir. Yayılma katsayısı orijinal damla çapı ile leke çapının ilişkisini gösterir. (2.1.) Kaplı Slaytlar Sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. May (1950) tarafından MgO kaplı slaytlar kullanılmıştır. Damla çapı MgO film üzerine damlanın bıraktığı etkinin ışık yardımıyla mikroskopta ölçülmesiyle hesaplanır. Bu metodun amacı yayılma faktörünün fazla bir farklılık göstermemesidir. Dezavantajı ise uygulama alanında pratik olmamasıdır. MgO tabakası kolayca kırılabilir ve dış etkilerden zarar görebilir.

25 Kaplı Filimler 35 mm fotoğrafik film yapıda suya duyarlı plastikten oluşur. Bu malzeme Farlow ve French (1956) tarafından kullanılmıştır. Uk (1977) boya kaplı polyester film kullanarak (solventlere duyarlı) bu yöntemi daha da geliştirmiştir Kuşe Kağıtlar Uygulamalarda sıkça kullanılır. Boyalı sprey ve cilalı fotoğraf kâğıdı ile kullanılır. Bu yapı yaygın olarak Kromekote Card (Markin,1978) olarak bilinir Duyarlı Kağıtlar Turner ve Huntingdon (1970) tarafından geliştirilmiştir. Su tabanlı damlalar kağıt üzerinde mavi bir leke bırakarak kağıt yüzeyinden kolayca ayırt edilebilirler. Üzerine uygulama yapılmış kağıtlar etil asetat yardımıyla kalıcı hale getirilirler. Bu kağıtlar 10µm küçüklüğündeki damlaları dahi gösterebilir. Bu damlalar meme ve parmak izine duyarlıdır. Fakat Ciba-Geigy firması bu kağıtları daha da geliştirerek dayanıklı hale getirmiştir. Bu gelişmeden sonra suya duyarlı kağıtlar daha geniş uygulama alanları bulmuştur. Yağ tabanlı spreylerin değerlendirilmesi aşamasında yine duyarlı kağıtlar kullanılır. Önceden basınca duyarlı kağıtlar kullanılırken sonraları 1985 te Ciba-Geigy şirketi yağa duyarlı kâğıdı (CF1) geliştirdi.

26 Yaprak Yüzeyleri Uygulama alanında spreyle temas halinde olan vazgeçilmez nesneler yapraklardır. Yapraklar üzerlerinde biriken damlacıklar, floransan madde yardımıyla fotoğraflanarak yapraktan ayırt edilir. Yaprak yüzeyleri biyolojik araştırmalarda optimum damla çapı araştırmaları için kullanılmıştır. (Uk,1977) Sıvı İçinde Toplamak Damlaları sıvı içerisinde toplamak için birçok metot geliştirilmiştir. Damlaların sıvı içerisinde karışmadan küresel olarak asılı kalmasından dolayı bu metotla yapılan ölçümlerde kalibrasyona ihtiyaç yoktur. Örneğin Nawaby (1970) yüksek yoğunluklu yağ kullanarak bu tekniği uygulamıştır. Bu metot diğer metotları kalibre etmek için kullanılır. Söz konusu metot için damlaları dondurmak veya katılaştırmak gerekir. Hexane ve katı CO 2 (Taylor ve Harmon,1954) ile sıvı nitrojen (Roy-Choudhuny ve Stevens, 1955) kullanılmıştır. Oluşan parçacıklar eleme yada optik tekniklerle elde edilirler Lif Üzerinde Toplama 50 µm den daha küçük damlaları toplamak için uygundur. Aynen sıvı içerisinde toplama işlemi gibi küresel olarak lif üzerinde biriken damlaları kalibre etmeden ölçebiliriz. Bu teknik Himel ve McDaniel (1975) tarafından ortaya konulmuştur. Bu düzenek 10 µm çapındaki tel serilerden oluşur ve bu düzeneğe harp ismi verilir.

27 Analiz Teknikleri Manüel Ölçüm Basit olan bu metot standart mikroskop tekniklerini içerir. Bu metot yavaş ve zahmetlidir. Büyüklüklerin hesaplanmasında, istatistiksel geçerlilik ve ölçümler sınırlıdır (Parkin, 1993) Yarı Otomatik Metotlar Manüel metoda göre daha hızlı olan bu metot kesilmiş olan resim parçalarını kullanır. (Johnstone ve Huntingdon 1970) Bu metotla özenle kesilmiş iki damla kopyasının tek gözlü bir mikroskop altında 50Hz de salınım yapan ayna yardımıyla büyüklüğü ölçülür. Aynaya salınım uygulamak için gerekli olan akımın ölçülmesi ile damlanın büyüklüğü bulunur. Her iki kopya tam üst üste iken ölçüm başlar ve tamamen ayrılır ayrılmaz ölçüm biter. Ayrılma durumuna operatör karar verdiği için bu metot yarı otomatiktir. Ölçülen damlaları sınıflandırmak için 10 adet belirli büyüklükler kullanılır Otomatik Metot Otomatik analizler bilgisayarlarda görüntü işleme teknikleri kullanarak yapılırlar. Bu sistemlerde resim video kameradan alınır ve bilgisayarda uygun bir resim işleme tekniği ile (Bond 1974) veya çok amaçlı bir ADC ve özel yapılmış program içeren bir bilgisayar yardımı ile (Last ve arkadaşları, 1987) işlenir. Elde edilen resimlerin üzerindeki damlalar çeşitli segmentasyon teknikleri ile arka plandan ayırt edilirler.

28 18 Bilgisayarın hayatımıza girmesiyle kullandığımız diğer cihazlarda bilgisayarlarla entegre olmaya başladı. Buna gelişen programlama teknikleri de eklenince artık her türlü problem çözümünde bilgisayar ve uyumlu cihazlar kullanılmaktadır. Günümüze kadar birçok farklı alanlarda benzer görüntü işleme teknikleri kullanılarak nesnelerin büyüklükleri ve kapladığı alanlar hesaplanmıştır. Örneğin Bozdağ (1996), maden ocaklarındaki patlamada parça büyüklüğü dağılımının performansa ve etkinliğe olan katkısını kolayca hesaplamak için bilgisayar destekli bir ölçme tekniği geliştirmiştir. Çalışmada patlamanın etkisiyle oluşan parçalar CCD kamera ile bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Daha sonra resim yakalama sırasında meydana gelen resim üzerindeki gürültüyü gidermek için high pass (yüksek geçiren) filtre tekniği kullanılmıştır. Maden parçalarını arka plandan ayırt etmek için gri seviye eşik değer yöntemi (Sudheer and Panda, 1999; Panneton, 2002; Fox et al. 2003; Sánchez-Hermosilla and Medina, 2004) ve Canny kenar seçme algoritmaları kullanılmıştır. Parçaların kapladığı alanları hesaplamak için Simpson s kuralı kullanılmıştır. Bulunan alandan gidilerek eşdeğer yarıçapları bulunmuştur. Bundan sonraki adımda 2 boyutlu verilerden 3 boyutlu veriler elde edilerek gerekli parametreler hesaplanmıştır. Farklı bir uygulamada sulama amaçlı sprey memelerinden çıkan damla çapı hesabı için Sudheer and Panda (1999), dijital resim işleme tekniklerinin mevcut tekniklere göre avantajları hakkında karşılaştırmalı bir çalışma yapmışlardır. Havadaki su damlacıkları gayet hızlı ve yüksek çözünürlüklü bir analog kamera ile fotoğraflanarak, tarayıcı ile dijitale çevrilip bilgisayar ortamına alınarak işlenmiştir. Arka plan ile damla nesneleri birbirinden ayırt etmek için burada da yine gri seviye eşik değer tekniği kullanılmıştır. Damlaların kapladığı alan piksel sayma yöntemi ile belirlenmiştir. Temelde bu yaklaşımla su damlaları için kenar uzunluğu ve çap, gibi veriler matematiksel olarak elde edilmiştir. Geleneksel tekniklerle (0 dan 10 a kadar görsel olarak sınıflandırma) resim işleme tekniğinin bir karşılaştırmasını Fox et al. (2003), çalışmalarında işlemişlerdir. Kaplama oranlarının belirlenmesinde derecelendirme için bir sınıflandırma yapılmıştır. Bu çalışmada suya duyarlı kağıtların yapraklara tutturulmasıyla ortamdan alınan örnekler

29 19 kullanılmıştır. Görüntü işleme kısmında segmentasyon için gri seviye eşik değer tekniği kullanılarak, damla büyüklüğü, damla sayısı ve kaplama oranları ölçülmüştür. Damla büyüklüğü, damla sayısı, damla çap hesabı ve kaplama oranları gibi parametrelerin bulunması amacıyla DropletScan isimli bir yazılım Wolf (2003), tarafından yerden kontrollü pülverizatörün oluşturduğu sprey damlalarını analiz etmek için kullanılmıştır. Çalışmalarında kullandığı resim işleme tekniklerinden bahsetmemiştir. Pestisitlerle yapılan mücadelede kullanılan tüm tekniklerin karşılaştırılması ve etkinliklerinin belirlenmesinde daha kolay ve hızlı çalışmalar resim işleme tekniklerini kullanarak mümkündür. Örneğin yağa ve suya duyarlı kağıtlardaki sprey kalitesini belirlemek için Salyani and Fox (1999), yaptıkları çalışmada resim işleme tekniğini kullanmışlardır. Bu çalışmada segmentasyon için gri seviye eşik değer yöntemini kullanmışlardır. Farklı bir çalışmada ise Degré et al. (2001), resim işleme tekniğini kullanarak yaygın kullanılan üç farklı damla toplama materyallerini (suya duyarlı kağıt, silikon yağları ve cam) karşılaştırmışlardır. Çalışmalarında segmentasyon için HSI (Hue Saturation Intensity) kanallarından sadece H kanalını kullanmışlardır. Suya duyarlı kağıtlardaki yakın iki damla arasında meydana gelen renk geçişinin (sarı-yeşil) kaplama oranı hesabına negatif etkisini azaltmak için uygun eşik değer değerlerinin hesaplanmasında Panneton (2002), sprey kaplama ölçümlerinde resim analizi konulu çalışmasında LED aydınlatmalı siyah beyaz kamera düzeneği kullanmıştır. Eşik değer hesabını ise deneme yanılma yolu ile belirli eşik değer değerlerine karşılık gelen kaplama oranlarını hesaplayarak yapmıştır. Çalışmaya göre ideal eşik değer değeri, uygulanan aralıktaki en düşük ve en yüksek eşik değer değerlerinin ortalamasıyla elde edilmiştir. Bu çalışmada gri seviye eşik değer metodu kullanılmıştır. Farklı bir yöntemle damla büyüklüğü hesabı için Ying-dong et al. (2003), elde edilen resimlerdeki gürültüyü adaptive smooting operatörü kullanarak filtre etmişlerdir. Spray parçalarının kenar seçim işlemini Sobel-Zernik maskesi uygulayarak yapmış ve son

30 20 olarak spray parçacıklarının boyutlarını hesaplamışlardır. Hata %0,32 den daha küçük olarak gözlemlenmiştir. Yapılan eşik değer seçiminde en uygun değeri bulmak ölçüm açısından önemli iştir. Sánchez-Hermosilla and Medina (2004), suya duyarlı kağıtlar yardımıyla alınan damla örnekleri tarayıcı yardımıyla bilgisayar ortamına alınmıştır. Gri seviyeye döndürülen resim farklı eşik değerler uygulanarak segmentasyon işlemi uygulanmıştır. Buradan elde edilen her bir eşik değerde kaplama oranları hesaplanmıştır. Eşik değerleri, arasında ikişer atlamalı olarak hesaplanmıştır. Burada optimum eşik değeri hesaplamak için 3 farklı kişi tarafından CAD yazılımları kullanılarak damla kenarları elde edilmiştir. Burada CAD yazılımı kullanmanın amacı kenarları bozmadan zoom yapabilme kabiliyetine sahip olmalarıdır. Gerçek kaplama oranı bu üç ölçümün ortalamasından oluşmuştur. Bundan sonrada optimum eşik değeri benzer şekilde eşik değer kaplama ilişkisinden hesaplanmıştır. Farklı bir yaklaşım olarak yazılım ve donanım bileşimi tekniklerden faydalanılır. Gerçek zamanlı resim işleme tekniği birçok sıkıntıyı (odak uzaklığı, hızlı resim yakalama, zoom gerekliliği ve zorluğu (Parkin, 1993)) beraberinde getireceği için uygun donanımların ve sensörlerin geliştirilmesi gerekir. Crowe et al. (2005), suya ve yağa duyarlı kağıtlarla yapılan sprey ölçümlerinde (kağıtların yerleştirilmesi, toplanması, taranması ve ön işlemlere tabi tutulması) zamanı kısaltmak ve işlemleri kolaylaştırmak için bir araç ve farklı bir teknik geliştirmişlerdir. Bu teknik toplamda daha ucuz ve tekrar kullanılabilir özelliktedir. Bu teknik birbirine değmeyen damlaları algılayarak saymaktadır. Sistem 3x5 sensör dizisinden oluşmaktadır. Sensor üzerine uygulanan spray damlalarının neden olduğu elektriksel etki karşılaştırıcı devre yardımıyla mikroişlemci tarafından algılanarak LED dizisi üzerinde gösterilir. Yapılan çalışmada suya duyarlı kağıtlar kullanılmasının nedeni, sıkça kullanılıyor olduğundandır (Matthews, 1992). Ayrıca suya duyarlı kağıtlar üzerindeki leke büyüklüğü ölçülerek birim alandaki damla sayısı ve kaplama oranı bulunabilmektedir (Syngenta, 2002). Diğer bir etken ise Fox et al. (2000) deki çalışmasında suya ve yağa duyarlı

31 21 kağıtları karşılaştırma üzerine yaptığı araştırmasında leke değerlerini benzer bulmuş ve suya duyarlı kağıtlar kullanıldığında kaplama oranı parametresinin daha çok yüksek güvenirliliğe sahip olduğunu gözlemlemiştir. Bahsedilen tüm bu çalışmalarda amaç en iyi damla seçimini yapıp damlayı oluşturan gerçek pikselleri ayırt etmektir. Gerçek damla pikselleri bulunduktan sonra çap ve alan hesapları daha gerçek değerleri verecektir. Bu çalışmada siyah beyaz resimler (256 farklı renk) değil, daha fazla (24 bit) renk bilgisi içeren renkli resimler kullanılacaktır. Dolayısıyla gri seviye eşik değer yerine RGB tabanlı eşik çoklu bant seviye eşik değer tekniği kullanılarak daha iyi seçim yapılması amaçlanmıştır.

32 22 3. MATERYAL ve METOD 3.1. Materyal Suya Duyarlı Kağıt Bilgisayar ortamında damlaların analizi için damlaların ortamlarından en uygun şekilde toplanması gerekmektedir. Bu çalışmada ölçme metodu suya duyarlı kağıtları temel alarak yapılmıştır. Kullanılan suya duyarlı kağıtlar yarı sert yapıda ve genelde 76x52 mm boyutlarındadır. Damlaların uygulanacağı yüzey sarı renktedir. Kağıt üzerine damla düştüğünde temas yeri mavi bir renk alır (Turner ve Huntington, 1970). Bu çalışmada Ciba-Geigy firmasının ürettiği suya duyarlı kağıtlar kullanılmıştır Donanım Suya duyarlı kağıt üzerlerindeki leke resimlerini bilgisayar ortamına almak için iki farklı yol izlendi: 1- Tarayıcı kullanımı 2-Yarı dijital mikroskop kullanımı. Yarı dijital mikroskopta görüntü optik olarak elde edilerek dijital fotoğraf makinesiyle resmi çekilir ve kaydedilir. Dijital fotoğraf makinesi mikroskoba ait ve aynı firma tarafından yapılmıştır. Tarayıcı olarak HP DeskJet 6300C, mikroskop olarak Nikon Phase Contrast 0,9 Dry ve mikroskop üzerinde entegre Nikon CoolPix MP dijital fotoğraf makinesi kullanılmıştır. Tüm bu yan birimlerin bağlandığı bilgisayar PIV 2600 Mhz işlemci, 512 MB RAM, 17 monitör ve 64 MB ekran kartına sahip kişisel bir bilgisayardır.

33 Yazılım Bilgisayar üzerinde Windows XP SP2 işletim sistemi ve yazılım geliştirme sürecinde Delphi7.0 programlama dili kullanılmıştır. Delphi %100 nesne tabanlı, görsel ve güçlü programlama ara yüzüne sahip güncel bir programlama dilidir. Delphi birçok güncel programlama tekniklerine de imkân tanımaktadır. Şekil 3.1. Bilgisayar destekli damla çap ölçümü donanım yapısı 3.2. Metot Resimlerin Elde Edilmesi Resimler tarayıcı ve dijital fotoğraf makinesi bağlı mikroskop yardımıyla bilgisayar ortamına alınmıştır. Tarayıcıdan resimler alınırken Windows XP işletim sistemine ait araç program kullanılmıştır. Tarama işlemi sırasında çözünürlük ve renk miktarı maksimum seviyeye( dpi) ayarlanarak resimler taranmıştır.

34 Renkli Resimlerin Gri Seviyeye Çevrilmesi Resim işleme tekniklerinde işlemleri kolaylaştırmak, parametreleri azaltmak ve maksimum hız elde etmek için renk sayısı azaltılmış ve daha az hafızaya gereksinim duyan resimlere ihtiyaç vardır. Bunların en başında renkli bir resmin siyah beyaz (gri tonlamalı) olarak temsil edilmesi gelir. Bilindiği üzere beyaz renk her üç bandın maksimum 255 değeridir. Siyah renk ise minimum 0 değeridir. Her iki durumda bir pikselin tüm bantlarının değeri aynıdır. Dolayısıyla RGB değerleri eşitlenen bir piksel siyah ve beyaz arasında değerine göre gri bir seviyeye sahip olacaktır. Renkli bir resim siyah beyaza çevrilirken aşağıdaki yöntem izlenir. O r,g,b =KR x +LG x +MB x (3.1) Yukarıdaki ifadede K+L+M=1 olmalıdır. Her bandın eşit miktarda temsili için K=L=M=0.333 olarak alınabilir. O r,g,b =0,3333.R x +0,3333.G x +0,3333.B x (3.2) R x, G x, B x değerleri ise sırasıyla resmin konu olan pikselinin kırmızı, yeşil, mavi değerleridir. O r,g,b değeri ise renkli resmin, gri tonlamalı resimdeki x nci pikselinin alacağı r,g,b değerleridir. Yukarıdaki ifadeden anlaşılacağı üzere, renkli bir resim gri tona çevrildiğinde her bir pikselin tüm bantlarının değerleri aynıdır. Dolayısıyla arasında bir değer alacaklardır.

35 Histogram Grafiklerinin Oluşturulması Resimlerde piksellerin sahip olduğu sayısal değerin bir nevi istatistiğini veren yaklaşımdır. Renk değerleri ile sayısının karşılıklı olarak ifade edilmesidir. Renkli resimlerde her bir kanala ait ve siyah beyaz resimlerde tüm kanallara ait adet bilgilerinin bulunduğu grafiğe denir. Şekil 3.5. de gri seviye için histogram eğrisi verilmiştir. Şekil 3.5. deki orijinal resmin sahip olduğu her bandın görüntüsünü ve histogram çıktısını aşağıda verelim. RGB bir resmin, üç adet kanalı olacağından, Şekil 3.6, Şekil 3.7. ve Şekil 3.8. de bu kanallara ait resimler ve histogram çıktıları verilmiştir. Şekil 3.2. Gri seviye bir resim ve onun histogram eğrisi

36 26 Şekil 3.3. Sırayla Orijinal resim, onun R, G, B kanalları ve histogram eğrileri

37 Filtreleme İşlemleri Filtrelemenin amacı; resim eldesi sırasında oluşan gürültüyü yok etmektir. Filtreleme uzaysal veya frekans bazında olabilir. Fakat frekans bazlı filtreleme bu tezin konusu değildir. Resim işlemede çok çeşitli filtre tipleri mevcuttur. Filtreler konvolusyon tekniği ile maskenin resim üzerinde kaydırılarak, karşılık gelen piksel değerlerinin çarpılıp, toplanması ile uygulanır. Eşitlik 3.3 te bu işlem I (4,3) numaralı piksel için açıkça gösterilmektedir. Şekil 3.4. Resim ve uygulanacak maske gösterimi O 43=I 43.K 11+I 44.K 12+I 45.K 13+ I 53.K 21+I 54.K 22+I 55.K 23+ I 63.K 31+I 64.K 32+I 65.K 33 (3.3) Örnek olarak resmimiz (MxN) ve maskemiz ise (mxn) boyutlarında olsun. Elde edilecek çıktı resminin boyutları, M-m+1 x N-n+1 olacaktır. Dolayısıyla 3x3 lük bir maske için 2 piksel satır ve sütun kaybolacaktır. Eşitlik 3.4 te konvolusyonun matematiksel olarak ifadesi gösterilmektedir. O( i, j) = n I( i + k 1, j + l 1) K( k, l) (3.4) k = 1l = 1 Eşitlik 3.4 teki i değeri 1 den M-m+1 e kadar ve j değeri de 1 den N-n+1 e kadar değer almaktadır.

38 28 Düşük geçiren filtreler resmin yüksek seviyeli bileşenlerini gidermek için kullanılır. Diğer taraftan yüksek geçiren filtre ise resmin düşük seviyeli bileşenlerini gidermek için kullanılır. Aşağıda düşük ve yüksek geçiren filtre tipleri verilmiştir (Lindley 1990). Şekil 3.5. Düşük geçiren filtre maske çeşitleri Şekil 3.6. Yüksek geçiren filtre maske çeşitleri Şimdi yukarıda verilen maskelerden LP1 ve HP1 maskelerini suya duyarlı kağıt resmine uygulayarak sonuçları Şekil ve Şekil 3.14 te gösterilmiştir. Şekil 3.7. Orijinal gri seviye resim

39 29 Şekil 3.8. Düşük geçiren filtre uygulanmış Şekil 3.9. Yüksek geçiren filtre uygulanmış Segmentasyon İşlemleri Bilgileri işlemek için resimleri indirgemenin en yaygın yolu segmentasyondur (Russ, 1999). Pratikte yalnızca ölçülmek istenen nesneleri barındıran resim ve görüntüler elde etmek imkânsızdır. Herhangi bir ortamdan alınan resim üzerinde ölçülmek veya üzerinde çalışma yapılmak istenen kısımlar ile beraber ikinci planda kalan, ortam nesneleri de olacaktır. Segmentasyon resim dokusu içerisindeki istenen, gerekli bölümleri çıkarmak için kullanılan teknikleri barındırır. Segmentasyon istenen kısımlar elde edilene kadar devam eder ve elde edildikten sonra ise durur (Gonzalez, 1993).

40 30 Eşik değer (eşik değer) yöntemi segmentasyonda kullanılan çok önemli bir yaklaşımdır. Eşik değer, genelde siyah beyaz (gri seviye) resim üzerine uygulanan bir yöntemdir (Efford, 2000). Resim üzerinde istenen kısımların ayırt edilebilmesi için en az bir aralık değer içeren ölçüt tanımlanması gerekir. Bu ölçüt, resim üzerinde bir pikselin değerinin tanımlanan aralık içerisinde olup olmadığını belirlemek için kullanılır. Eğer ölçüt sağlanırsa resmin o piksellerinin rengi değiştirilir. Şimdi eşik değer yöntemlerini verelim Yarı Eşik Değer Resme uygulanan eşik değer aralığı dışında kalan kısmın 0 yapılması ve aralık içerisinin aynen piksel değerlerini koruması şeklinde yapılır (Ritter, 1996). (3.5) Eğer aralık, tek bir değerden oluşuyorsa Eşitlik 3.6 daki gibi olacaktır. (3.6) Diğer bir durumda ise 1 olacak kısımlar 0 yapılabilir. (3.7) Eşitlik 3.5, 3.6, 3.7 de ki ifadelerde yer alan [h,k] değerleri eşik değer aralığını belirlerken, a(x) kaynak resmi, b(x) ise eşik değer resmi gösterir.

41 31 Şekil Orijinal resim ve yarı eşik değer uygulaması Çok Bantlı Eşik Değer Renkli bir resmi gri seviyeye çevirmek piksel değerleri açısından, resim üzerinde iki önemli etki oluşturur. Resmin her bir pikselinin RGB değerleri, aynı değere sahip olurlar. Her bir pikselin RGB değeri arasına indirgenmiş olur. Bir resmin RGB değerlerinin, tamsayı olduğu düşünülürse her bandın alabileceği değer farklılığı 256 ya indirgenmiş olur. Milyonlarca (256 x 256 x 256) renk yerine her bir kanal için 256 rengin kullanılması ve kanalların renk değerlerinin de birbirine eşit olması gri seviyeye çevrilmiş resimleri daha az özellik ve ayrıntı taşıyan bir konuma getirir. Bu aşamada yapılan eşik değer uygulaması, özellikle içerisinde birden fazla ton barındıran resimlerde daha kaba ve hassas olmayan bir etki oluşturacaktır RGB seviyesinde yapılan eşik değer işlemi her bir bant için (R,G,B) ayrı ayrı uygulanarak renkli bir resmin segmentasyon işlemi yapılır. (3.8)

42 32 (3.9) (3.10) Eşitlik 3.8, 3.9, 3.10 da, b R (x), b G (x), b B (x) değerleri her bandın hesaplama sonucunda aldığı 1 yada 0 değeri, R 1, R 2, G 1, G 2, B 1, B 2 değerleri her bant için uygulanan ayrı ayrı eşik değer değerleridir. a R (x), a G (x), a B (x) ise orijinal resmin piksellerinin sırasıyla R, G, B değerlerini ifade eder. Yukarıdaki hesaplamalar sonucunda üç bant için hesaplanan değerler, son olarak Eşitlik 3.11 de yerine konularak eşik değer değeri hesaplanır. (3.11) Şekil Çoklu bant ile eşik değer uygulaması Eşitlik 3.11 de yer alan b(x) değeri, pikselin alacağı son değer ve a(x) değeri, orijinal değerdir. a(x) yerine istenirse Eşitlik 3.8, 3.9, 3.10 da olduğu gibi 0 değeri de kullanılabilir. b(x)= 1 eğer (b R (x)=1) ve (b G (x)=1) ve (b B (x)=1) ise 0 değilse (3.12)

Dijital (Sayısal) Fotogrametri

Dijital (Sayısal) Fotogrametri Dijital (Sayısal) Fotogrametri Dijital fotogrametri, cisimlere ait iki boyutlu görüntü ortamından üç boyutlu bilgi sağlayan, sayısal resim veya görüntü ile çalışan fotogrametri bilimidir. Girdi olarak

Detaylı

MMT 106 Teknik Fotoğrafçılık 3 Digital Görüntüleme

MMT 106 Teknik Fotoğrafçılık 3 Digital Görüntüleme MMT 106 Teknik Fotoğrafçılık 3 Digital Görüntüleme 2010-2011 Bahar Yarıyılı Ar. Gör. Dr. Ersoy Erişir 1 Konvansiyonel Görüntüleme (Fotografi) 2 Görüntü Tasarımı 3 Digital Görüntüleme 3.1 Renkler 3.2.1

Detaylı

Dijital (Sayısal) Fotogrametri

Dijital (Sayısal) Fotogrametri Dijital (Sayısal) Fotogrametri Dijital fotogrametri, cisimlere ait iki boyutlu görüntü ortamından üç boyutlu bilgi sağlayan, sayısal resim veya görüntü ile çalışan fotogrametri bilimidir. Girdi olarak

Detaylı

Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu

Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu Işık 3B yüzeye ulaşır. Yüzey yansıtır. Sensör elemanı ışık enerjisini alır. Yoğunluk (Intensity) önemlidir. Açılar önemlidir. Materyal (yüzey) önemlidir. 25 Ekim

Detaylı

Görüntü İşleme. Dijital Görüntü Tanımları. Dijital görüntü ise sayısal değerlerden oluşur.

Görüntü İşleme. Dijital Görüntü Tanımları. Dijital görüntü ise sayısal değerlerden oluşur. Görüntü İşleme Görüntü işleme, dijital bir resim haline getirilmiş olan gerçek yaşamdaki görüntülerin bir girdi resim olarak işlenerek, o resmin özelliklerinin ve görüntüsünün değiştirilmesidir. Resimler

Detaylı

Görüntü Bağdaştırıcıları

Görüntü Bağdaştırıcıları Görüntü Bağdaştırıcıları Görüntü Bağdaştırıcıları (Ekran Kartları) Ekrandaki Görüntü Nasıl Oluşur? Monitörünüze yeteri kadar yakından bakarsanız görüntünün çok küçük noktalardan oluştuğunu görürsünüz.

Detaylı

SORULAR (1-36) SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir?

SORULAR (1-36) SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? SORULAR (-36) SORU - Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? A) Ses kartı B) Klavye C) Yazıcı D) Ekran SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? A) Paralel

Detaylı

GÖRÜNTÜ İŞLEME HAFTA 2 SAYISAL GÖRÜNTÜ TEMELLERİ

GÖRÜNTÜ İŞLEME HAFTA 2 SAYISAL GÖRÜNTÜ TEMELLERİ GÖRÜNTÜ İŞLEME HAFTA 2 SAYISAL GÖRÜNTÜ TEMELLERİ GÖRÜNTÜ ALGILAMA Üç temel zar ile kaplıdır. 1- Dış Zar(kornea ve Sklera) 2- Koroid 3- Retina GÖRÜNTÜ ALGILAMA ---Dış Zar İki kısımdan oluşur. Kornea ve

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNİN temellerinin atıldığı Çanakkale zaferinin 100. yılı kutlu olsun.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNİN temellerinin atıldığı Çanakkale zaferinin 100. yılı kutlu olsun. Doç.Dr.Mehmet MISIR-2013 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLETİNİN temellerinin atıldığı Çanakkale zaferinin 100. yılı kutlu olsun. Son yıllarda teknolojinin gelişmesi ile birlikte; geniş alanlarda, kısa zaman aralıklarında

Detaylı

Sistem Temel. Genel Fonksiyonlar. Sistemleri. Tam Adaptif Trafik Kontrol Sistemi ( j\iti'1)

Sistem Temel. Genel Fonksiyonlar. Sistemleri. Tam Adaptif Trafik Kontrol Sistemi ( j\iti'1) Tam Adaptif Trafik Kontrol Sistemi ( j\iti'1) Akıllı Trafik Ağı ve Adaptif Trafik Yönetim Sistemi, hızlı ve güvenli trafik akışını sağlar. /o95 doğruluk oranı ile ölçümler gerçekleştirerek uygun kavşak

Detaylı

Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu

Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu Digital Görüntü Temelleri Görüntü Oluşumu Işık 3B yüzeye ulaşır. Yüzey yansıtır. Sensör elemanı ışık enerjisini alır. Yoğunluk (Intensity) önemlidir. Açılar önemlidir. Materyal (yüzey) önemlidir. 06 Kasım

Detaylı

CCD KAMERA KULLANARAK SAYISAL GÖRÜNTÜ İŞLEME YOLUYLA GERÇEK ZAMANLI GÜVENLİK UYGULAMASI

CCD KAMERA KULLANARAK SAYISAL GÖRÜNTÜ İŞLEME YOLUYLA GERÇEK ZAMANLI GÜVENLİK UYGULAMASI CCD KAMERA KULLANARAK SAYISAL GÖRÜNTÜ İŞLEME YOLUYLA GERÇEK ZAMANLI GÜVENLİK UYGULAMASI Serhan COŞAR serhancosar@yahoo.com Oğuzhan URHAN urhano@kou.edu.tr M. Kemal GÜLLÜ kemalg@kou.edu.tr İşaret ve Görüntü

Detaylı

5 İki Boyutlu Algılayıcılar

5 İki Boyutlu Algılayıcılar 65 5 İki Boyutlu Algılayıcılar 5.1 CCD Satır Kameralar Ölçülecek büyüklük, örneğin bir telin çapı, objeye uygun bir projeksiyon ile CCD satırının ışığa duyarlı elemanı üzerine düşürülerek ölçüm yapılır.

Detaylı

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC nin belki de en önemli örneği çözünürlüğüdür. Çözünürlük dönüştürücü tarafından elde edilen ikili bitlerin sayısıdır. Çünkü ADC devreleri birçok kesikli adımdan birinin

Detaylı

Sıcaklık Nasıl Ölçülür?

Sıcaklık Nasıl Ölçülür? Sıcaklık Nasıl Ölçülür? En basit ve en çok kullanılan özellik ısıl genleşmedir. Cam termometredeki sıvıda olduğu gibi. Elektriksel dönüşüm için algılamanın farklı metotları kullanılır. Bunlar : rezistif

Detaylı

TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ

TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ FOTOGRAMETRİDE ALGILAMA SİSTEMLERİ, ÖZELLİKLERİ ve SAĞLADIKLARI VERİ BEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ GEOMATİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ JDF345 TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ DERSİ NOTLARI http://geomatik.beun.edu.tr/marangoz/

Detaylı

SORULAR. A) Ses kartı. SORU -1 Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? D) Ekran. B) Klavye. C) Yazıcı

SORULAR. A) Ses kartı. SORU -1 Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? D) Ekran. B) Klavye. C) Yazıcı SORULAR SORU -1 Aşağıdakilerden hangisi sadece giriş donanımıdır? A) Ses kartı B) Klavye C) Yazıcı D) Ekran SORU -2 Aşağıdakilerden hangisi klavye ve farenin takıldığı portlardan biridir? A) Paralel port

Detaylı

Çıktı ve Çıkış Aygıtları

Çıktı ve Çıkış Aygıtları Çıktı ve Çıkış Aygıtları 1 Çıktı nedir? Çıktı, kullanıma uygun hale getirilecek şekilde işlenmiş veridir. 2 Çıktı nedir? Çıkış aygıtı, bilgiyi bir veya daha fazla insana aktaran donanım bileşeni tipidir.

Detaylı

Bilgisayar en yavaş parçası kadar hızlıdır!

Bilgisayar en yavaş parçası kadar hızlıdır! Donanım Bilgisayar en yavaş parçası kadar hızlıdır! Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU) Bilgisayar içerisinde meydana gelen her türlü aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü A. GENEL BİLGİLER

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü A. GENEL BİLGİLER Rapor No: Rapor Hazırlama Tarihi: Tarihi: Firma/İşletme Adı: de kullanılan ilgili standart veya metot: I. İşletmenin Genel Tanıtımına İlişkin Bilgiler 1) İşletmenin ticari unvanı, 2) İşletmenin adresi,

Detaylı

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU

19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU 19 ve 29 cmlik PONCEBLOC HAFİF YAPI ELEMANI SES AZALMA İNDİSİ ÖLÇÜMÜ ÖN RAPORU HAZIRLAYAN : Y.DOÇ. DR. NURGÜN TAMER BAYAZIT İTÜ MİMARLIK FAKÜLTESİ YAPI BİLGİSİ ABD TAŞKIŞLA TAKSİM-34437 İST TEMMUZ, 2014

Detaylı

1. PS/2 klavye fare 2. Optik S/PDIF çıkışı 3. HDMI Giriş 4. USB 3.0 Port 5. USB 2.0 Port 6. 6 kanal ses giriş/çıkış 7. VGA giriş 8.

1. PS/2 klavye fare 2. Optik S/PDIF çıkışı 3. HDMI Giriş 4. USB 3.0 Port 5. USB 2.0 Port 6. 6 kanal ses giriş/çıkış 7. VGA giriş 8. İşlemci: İşlemci,kullanıcıdan bilgi almak, komutları işlemek ve sonuçları kullanıcıya sunmak gibi pek çok karmaşık işlemi yerine getirir. Ayrıca donanımların çalışmasını kontrol eder. İşlemci tüm sistemin

Detaylı

FOTOGRAMETRİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI FAALIYETLERI

FOTOGRAMETRİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI FAALIYETLERI FOTOGRAMETRİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI FAALIYETLERI Fotg.D.Bşk.lığı, yurt içi ve yurt dışı harita üretimi için uydu görüntüsü ve hava fotoğraflarından fotogrametrik yöntemlerle topoğrafya ve insan yapısı detayları

Detaylı

Öğr. Gör. Hakan YÜKSEL hakanyuksel@sdu.edu.tr SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ. Akademik Bilişim 2013 1

Öğr. Gör. Hakan YÜKSEL hakanyuksel@sdu.edu.tr SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ. Akademik Bilişim 2013 1 Öğr. Gör. Hakan YÜKSEL hakanyuksel@sdu.edu.tr SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ Akademik Bilişim 2013 1 İçerik Hareket Temelli İşlemler Temassız hareket algılayıcısı: Kinect Kinect Uygulamaları Kinect in getirdikleri

Detaylı

YANSITILAN GÖRSEL MATERYALLER (Modern Öğretim Araç-Gereçleri)

YANSITILAN GÖRSEL MATERYALLER (Modern Öğretim Araç-Gereçleri) YANSITILAN GÖRSEL MATERYALLER (Modern Öğretim Araç-Gereçleri) Yansıtılan görsel materyaller, durağan resimlerin bir ekranda büyütülerek gösteriminden oluşan medya biçimleridir. 1 2 Modern Öğretim Araç-Gereçleri

Detaylı

ENDÜSTRİYEL GÖRÜNTÜ İŞLEME. atel sistem

ENDÜSTRİYEL GÖRÜNTÜ İŞLEME. atel sistem endüstriyel görüntü işleme ölçüm ve kontrol leri, tecrübe ve bilgi birikimiyle işletmelerin ihtiyaçlarını en kapsamlı şekilde analiz ederek, en ekonomik ve uygun çözümü sunar. Son yılların vazgeçilmez

Detaylı

Dijital Kameralar (Airborne Digital Cameras)

Dijital Kameralar (Airborne Digital Cameras) Dijital Kameralar (Airborne Digital Cameras) Klasik fotogrametrik görüntü alımındaki değişim, dijital kameraların gelişimi ile sağlanmaktadır. Dijital görüntü, analog görüntü ile kıyaslandığında önemli

Detaylı

Çizelge 1. 1997 yılında patlıcan ve 1999 yılında domates serasına ait bilgiler.

Çizelge 1. 1997 yılında patlıcan ve 1999 yılında domates serasına ait bilgiler. ÖRTÜALTI SEBZE YETĐŞTĐRĐCĐLĐĞĐNDE ENTEGRE MÜCADELE PROGRAMINDA ĐLAÇLAMA HACMĐNĐN DÜŞÜRÜLMESĐ AMACIYLA AKSU U.L.V. CĐHAZLARI ÜZERĐNDE YAPILAN ARAŞTIRMALAR Seralarda ilaçlama hacminin düşürülmesiyle ilgili

Detaylı

TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ

TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ FOTOĞRAF/GÖRÜNTÜ KAVRAMI VE ÖZELLİKLERİ BEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ GEOMATİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ JDF345 TEMEL GÖRÜNTÜ BİLGİSİ DERSİ NOTLARI http://geomatik.beun.edu.tr/marangoz/ İÇERİK

Detaylı

AMAÇ Araçlardaki Kamera Sistemleri

AMAÇ Araçlardaki Kamera Sistemleri SUNU PLANI AMAÇ OPEN CV GÖRÜNTÜ EŞİKLEME KENAR BULMA ŞEKİL BULMA GÖRÜNTÜ GENİŞLETME VE BOZMA GÖRÜNTÜ DOLDURMA AFFİNE DÖNÜŞÜMÜ PERSPEKTİF DÖNÜŞÜM KUŞ BAKIŞI GÖRÜNTÜ DÖNÜŞÜMÜ AMAÇ Araçlardaki Kamera Sistemleri

Detaylı

H a t ı r l a t m a : Şimdiye dek bilmeniz gerekenler: 1. Maxwell denklemleri, elektromanyetik dalgalar ve ışık

H a t ı r l a t m a : Şimdiye dek bilmeniz gerekenler: 1. Maxwell denklemleri, elektromanyetik dalgalar ve ışık H a t ı r l a t m a : Şimdiye dek bilmeniz gerekenler: 1. Maxwell denklemleri, elektromanyetik dalgalar ve ışık 2. Ahenk ve ahenk fonksiyonu, kontrast, görünebilirlik 3. Girişim 4. Kırınım 5. Lazer, çalışma

Detaylı

MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI

MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI MİKROYAPISAL GÖRÜNTÜLEME & TANI III-Hafta KOÜ METALURJİ & MALZEME MÜHENDİSLİĞİ Fotografik Emulsiyon & Renk Duyarlılığı Şekil 1.9. Göz eğrisi ile değişik film malzemelerinin karşılaştırılması. Fotografik

Detaylı

Makine. Kağıt Mürekke. Servis. rça Yedek P PLAN KOPYA RENKLİ SCANNER KATLAMA MAKİNASI İÇ MEKAN-DIŞ MEKAN BASKI MAKİNELERİ

Makine. Kağıt Mürekke. Servis. rça Yedek P PLAN KOPYA RENKLİ SCANNER KATLAMA MAKİNASI İÇ MEKAN-DIŞ MEKAN BASKI MAKİNELERİ Makine si Sarf eme z l a M Kağıt Mürekke p Servis rça a Yedek P İÇ MEKAN-DIŞ MEKAN BASKI MAKİNELERİ PLAN KOPYA RENKLİ SCANNER KATLAMA MAKİNASI : Rodin E6080UV Baskı Gen. / Uzunluk : 800mm X 550mm : 700

Detaylı

DOĞRUSAL YANGIN ALGILAMA SĐSTEMLERĐ

DOĞRUSAL YANGIN ALGILAMA SĐSTEMLERĐ DOĞRUSAL YANGIN ALGILAMA SĐSTEMLERĐ Mehmet Yavuz ALKAN yavuz.alkan@absalarm.com.tr ABS Alarm ve Bilgisayar Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. 1203 / 11 Sokak No:3 Ömer Atlı Đş Merkezi Kat:5-505 Yenişehir ĐZMĐR

Detaylı

2 Ders Kodu: GSR3114 3 Ders Türü: Seçmeli 4 Ders Seviyesi Lisans

2 Ders Kodu: GSR3114 3 Ders Türü: Seçmeli 4 Ders Seviyesi Lisans DİJİTAL GÖRÜNTÜLEME TEKNİKLERİ 1 Ders Adi: DİJİTAL GÖRÜNTÜLEME TEKNİKLERİ 2 Ders Kodu: GSR3114 3 Ders Türü: Seçmeli 4 Ders Seviyesi Lisans 5 Dersin Verildiği Yıl: 3 6 Dersin Verildiği Yarıyıl 6 7 Dersin

Detaylı

LÜKSMETRE T-10 SERİSİ

LÜKSMETRE T-10 SERİSİ 1 LÜKSMETRE T-10 SERİSİ Aydınlığın Kolay ve Doğru Ölçümü Farklı Sistem Konfigürasyonlara Adaptasyon İhtiyaçlarınızla Birlikte Genişleyen Modüler Sistem Lüksmetre T-10 Geniş aralık

Detaylı

EYETECH PARTİKÜL TAYİN CİHAZI

EYETECH PARTİKÜL TAYİN CİHAZI EYETECH PARTİKÜL TAYİN CİHAZI Ambivalue şirketinin yeni nesil üretmiş olduğu Eyetech model partikül tayin cihazı ile parçacık boyut analizlerinde ve şekil çözümleyicilerin de yeni nesil cihaz üretimi gerçekleştirmiştir.

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgi Teknolojileri Kullanımı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi

Detaylı

Dr. Organizer Diş. Ver. 199e. 1992 den beri. Program özellikleri, sistem gereksinimleri

Dr. Organizer Diş. Ver. 199e. 1992 den beri. Program özellikleri, sistem gereksinimleri 1992 den beri Dr. Organizer Diş Ver. 199e Program özellikleri, sistem gereksinimleri Alp Bilişim&Danışmanlık Halitağa cad. 42/7Tınaz iş merkezi Kadıköy İstanbul (216) 418 60 44 (216) 418 60 37 (532) 246

Detaylı

Girdi ve Giriş Aygıtları

Girdi ve Giriş Aygıtları Girdi ve Giriş Aygıtları 1 Girdi nedir? Girdi, bilgisayarın belleğine girilen veri ve talimatlardır. 2 Giriş Aygıtları Nelerdir? Giriş aygıtı, kullanıcıların bir bilgisayara veri ve talimatları girmelerine

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

Doç. Dr. Harun KESENKAŞ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü

Doç. Dr. Harun KESENKAŞ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Doç. Dr. Harun KESENKAŞ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü İnovasyon Ne Demektir? Latince innovare kökünden türetilmiş yeni ve değişik bir şey yapmak anlamına gelen bir terimdir.

Detaylı

ASCII KODLARI. Bilgisayarda Metin (Text) Türü Bilgilerin Saklanması:

ASCII KODLARI. Bilgisayarda Metin (Text) Türü Bilgilerin Saklanması: ASCII KODLARI Bilgisayarda Metin (Text) Türü Bilgilerin Saklanması: B ir metin bilgisini bilgisayar hafızasında temsil edebilmek için, bilgisayar sistemi, her harf yada sembol için bir sayısal değer atar.

Detaylı

Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU)

Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU) Donanım Merkezi İşlem Birimi Kavramı (CPU) Bilgisayar içerisinde meydana gelen her türlü aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan elektronik bir aygıttır. Başlıca üç bölümden

Detaylı

Ege MYO Bilgisayar Donanım Ders Notları

Ege MYO Bilgisayar Donanım Ders Notları EKRAN KARTI Ekran kartı, mikroişlemcide (CPU) işlenen verileri monitörde görüntülenmesini sağlayan arabirimdir. Ekran modülü anakart üzerine yerleşik olabileceği gibi genişleme yuvalarına bağlanabilmektedir.

Detaylı

Symaro İlaç endüstrisi için sertifikalı sensörler. En zorlu koşullarda yüksek oranda hassas ölçüm. Answers for infrastructure.

Symaro İlaç endüstrisi için sertifikalı sensörler. En zorlu koşullarda yüksek oranda hassas ölçüm. Answers for infrastructure. Symaro İlaç endüstrisi için sertifikalı sensörler En zorlu koşullarda yüksek oranda hassas ölçüm Answers for infrastructure. En zorlu kalite gerekliliklerini karşılar ve en uygun maliyetli kullanımı sağlar

Detaylı

Fatih University- Faculty of Engineering- Electric and Electronic Dept.

Fatih University- Faculty of Engineering- Electric and Electronic Dept. SAYISAL DEVRE TASARIMI EEM122 Ref. Morris MANO & Michael D. CILETTI SAYISAL TASARIM 4. Baskı Fatih University- Faculty of Engineering- Electric and Electronic Dept. SAYISAL DEVRE NEDİR? Mühendisler, elektronik

Detaylı

DAHA HIZLI. DAHA ESNEK. DAHA İŞLEVSEL.

DAHA HIZLI. DAHA ESNEK. DAHA İŞLEVSEL. DAHA HIZLI. DAHA ESNEK. DAHA İŞLEVSEL. TEK TUŞLA, BİRDEN FAZLA BELGE TARAMA HER MEKAN İÇİN ZAMAN KAZANDIRAN, ÜRETKENLİK SAĞLAYAN TARAMA KOMPAKT BİR PAKETTE YÜKSEK PERFORMANS MI ARIYORSUNUZ? MALİYETLERİ

Detaylı

GÖRÜNTÜSÜ ALINAN BİR NESNENİN REFERANS BİR NESNE YARDIMIYLA BOYUTLARININ, ALANININ VE AÇISININ HESAPLANMASI ÖZET ABSTRACT

GÖRÜNTÜSÜ ALINAN BİR NESNENİN REFERANS BİR NESNE YARDIMIYLA BOYUTLARININ, ALANININ VE AÇISININ HESAPLANMASI ÖZET ABSTRACT GÖRÜNTÜSÜ ALINAN BİR NESNENİN REFERANS BİR NESNE YARDIMIYLA BOYUTLARININ, ALANININ VE AÇISININ HESAPLANMASI Hüseyin GÜNEŞ 1, Alper BURMABIYIK 2, Semih KELEŞ 3, Davut AKDAŞ 4 1 hgunes@balikesir.edu.tr Balıkesir

Detaylı

Hızlı, Kolay ve Ekonomik Dijital Panoramik X-ray Cihazı

Hızlı, Kolay ve Ekonomik Dijital Panoramik X-ray Cihazı Hızlı, Kolay ve Ekonomik Dijital Panoramik X-ray Cihazı XMIND NOVUS Kolay görüntüleme için iyi bir seçim XMIND NOVUS Hızlı ve kullanımı kolay dijital X-ray sistemidir. Uygun fiyata, birinci sınıf panoramik

Detaylı

FOTOYORUMLAMA UZAKTAN ALGILAMA

FOTOYORUMLAMA UZAKTAN ALGILAMA FOTOYORUMLAMA VE UZAKTAN ALGILAMA (Photointerpretation and Remote Sensing) 1 Algılama sistemleri Pasif sistemler Aktif sistemler 2 Uzaktan algılama sistemleri: Elektromanyetik spektrum ve algılama sistemi

Detaylı

KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ

KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ KADASTRO HARİTALARININ SAYISALLAŞTIRILMASINDA KALİTE KONTROL ANALİZİ Yasemin ŞİŞMAN, Ülkü KIRICI Sunum Akış Şeması 1. GİRİŞ 2. MATERYAL VE METHOD 3. AFİN KOORDİNAT DÖNÜŞÜMÜ 4. KALİTE KONTROL 5. İRDELEME

Detaylı

PROJE RAPORU. - Prof. Dr. İrfan ŞİAP - Doç. Dr. Ünal UFUKTEPE

PROJE RAPORU. - Prof. Dr. İrfan ŞİAP - Doç. Dr. Ünal UFUKTEPE TÜBİTAK-BİDEB Y.İ.B.O. ÖĞRETMENLERİ(FEN ve TEKNOLOJİ, FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ ve MATEMATİK) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİMİ ÇALIŞTAY PROGRAMI 2009-2 PROJE RAPORU PROJENİN ADI: Uzunluk Ölçümlerinde Farklı Bir

Detaylı

SPS ZOOM 300. 3D Lazer Tarayıcı SPS ZOOM 300

SPS ZOOM 300. 3D Lazer Tarayıcı SPS ZOOM 300 3D Lazer Tarayıcı 3D Lazer Tarayıcı 3D lazer tarayıcı çevredesindeki nesnelerin konumsal verilerini hassas bir şekilde ölçen bir cihazdır. Toplanan nokta bulutu verileri daha sonra dijital üç boyutlu modeller

Detaylı

TOZ METALURJİSİ Prof.Dr.Muzaffer ZEREN

TOZ METALURJİSİ Prof.Dr.Muzaffer ZEREN . TEKNİK SEÇİMLİ DERS I TOZ METALURJİSİ Prof.Dr.Muzaffer ZEREN TOZ KARAKTERİZASYONU TOZ KARAKTERİZASYONU Tüm toz prosesleme işlemlerinde başlangıç malzemesi toz olup bundan dolayı prosesin doğasını anlamak

Detaylı

Koku Ölçüm Yöntemleri

Koku Ölçüm Yöntemleri Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Koku Ölçüm Yöntemleri HAZIRLAYANLAR: Prof. Dr. Aysel Atımtay Çevre Müh. Meltem Güvener ODTÜ, 1-2 Nisan 2004 Ankara 1 KOKU ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Elektronik

Detaylı

5. Bölüm Diyafram ve Örtücünün Fotoğrafa Etkileri

5. Bölüm Diyafram ve Örtücünün Fotoğrafa Etkileri 5. Bölüm Diyafram ve Örtücünün Fotoğrafa Etkileri Alan Derinliği Alan derinliği, fotoğraflanan nesnenin, odaklandığı noktanın ön ve arkasında yer alan ve kabul edilir netliği olan alandır. Alan derinliğine

Detaylı

Renk kalitesi kılavuzu

Renk kalitesi kılavuzu Sayfa 1 / 6 Renk kalitesi kılavuzu Renk Kalitesi kılavuzu, kullanıcıların renk çıktısını ayarlamak ve özelleştirmek için yazıcının mevcut işlemlerinin nasıl kullanılabileceğini anlamasına yardımcı olur.

Detaylı

ÜRÜN BROŞÜRÜ PRECITEC LR. Ultra hassasiyet gerektiren yüzeyler için optik sensör

ÜRÜN BROŞÜRÜ PRECITEC LR. Ultra hassasiyet gerektiren yüzeyler için optik sensör ÜRÜN BROŞÜRÜ PRECITEC LR Ultra hassasiyet gerektiren yüzeyler için optik sensör 2 PRECITEC LR Ultra hassasiyet gerektiren yüzeyler için optik sensör ÖNE ÇIKAN ÖZELLİKLERİ OPTİK ÖLÇÜMLE SINIRLARI ZORLAYIN

Detaylı

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü fatih.sen@ege.edu.tr Modifiye

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgi ve İletişim Teknolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (x) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi

Detaylı

3DLevelScanner. 3 Boyutlu Seviye Ölçümü

3DLevelScanner. 3 Boyutlu Seviye Ölçümü 3DLevelScanner 3 Boyutlu Seviye Ölçümü S E V İ Y E Ö L Ç Ü M Ü H İ Ç B U K A D A APM 3DLevelScanner - silo veya tanklarda seviye ölçümünün yanısıra aynı anda hacim ve kütle ölçümü de yapabilen yeni bir

Detaylı

TÜRKİYE NİN BİTKİ ÖRTÜSÜ DEĞİŞİMİNİN NOAA UYDU VERİLERİ İLE BELİRLENMESİ*

TÜRKİYE NİN BİTKİ ÖRTÜSÜ DEĞİŞİMİNİN NOAA UYDU VERİLERİ İLE BELİRLENMESİ* TÜRKİYE NİN BİTKİ ÖRTÜSÜ DEĞİŞİMİNİN NOAA UYDU VERİLERİ İLE BELİRLENMESİ* Determination the Variation of The Vegetation in Turkey by Using NOAA Satellite Data* Songül GÜNDEŞ Fizik Anabilim Dalı Vedat PEŞTEMALCI

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM Bilgisayar : Kullanıcıdan aldığı bilgiyi işleyip, tekrar kullanıcaya sunan teknolojik alete denir.üç çeşit bilgisayar vardır.bunlar ; Masaüstü,Dizüstü,Tablet. Bilgisayarın Özellikleri : 1. Hızlıdır. 2.Hatasızdır.

Detaylı

İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu eksioglue@itu.edu.tr http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue

İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu eksioglue@itu.edu.tr http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu eksioglue@itu.edu.tr http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue İşaretler: Bilgi taşıyan işlevler Sistemler: İşaretleri işleyerek yeni işaretler

Detaylı

Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman

Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman Yasal Durum, Ölçüm Standartları, Kalibrasyon, Cihaz ve Ekipman Betül KESKİN ÇATAL Çevre ve Orman Uzmanı Ölçüm ve İzleme Dairesi Başkanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Amaç Çevresel gürültünün kontrolü

Detaylı

LED IŞIK KAYNAKLARININ RENK SICAKLIĞININ GÖRÜNTÜ İŞLEME TEKNİKLERİ KULLANILARAK BELİRLENMESİ. İsmail Serkan Üncü, İsmail Taşcı

LED IŞIK KAYNAKLARININ RENK SICAKLIĞININ GÖRÜNTÜ İŞLEME TEKNİKLERİ KULLANILARAK BELİRLENMESİ. İsmail Serkan Üncü, İsmail Taşcı LED IŞIK KAYNAKLARININ RENK SICAKLIĞININ GÖRÜNTÜ İŞLEME TEKNİKLERİ KULLANILARAK BELİRLENMESİ İsmail Serkan Üncü, İsmail Taşcı To The Sources Of Light s Color Tempature With Image Processing Techniques

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

HAVADAN LAZER TARAMA ve SAYISAL GÖRÜNTÜ VERİLERİNDEN BİNA TESPİTİ VE ÇATILARIN 3 BOYUTLU MODELLENMESİ

HAVADAN LAZER TARAMA ve SAYISAL GÖRÜNTÜ VERİLERİNDEN BİNA TESPİTİ VE ÇATILARIN 3 BOYUTLU MODELLENMESİ Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü Uzaktan Algılama Anabilim Dalı HAVADAN LAZER TARAMA ve SAYISAL GÖRÜNTÜ VERİLERİNDEN BİNA TESPİTİ VE ÇATILARIN 3 BOYUTLU MODELLENMESİ Dr.Nusret

Detaylı

6. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI. KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi

6. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI. KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 6. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 Konu Başlıkları Çıkış Birimleri Monitörler CRT Monitörler LCD Monitörler Gaz Plazma Monitörler Ekran

Detaylı

Ekran, görüntü sergilemek için kullanılan elektronik araçların genel adıdır.

Ekran, görüntü sergilemek için kullanılan elektronik araçların genel adıdır. Ekran Ekran, görüntü sergilemek için kullanılan elektronik araçların genel adıdır. Ekrandaki tüm görüntüler noktalardan olusur. Ekrandaki en küçük noktaya pixel adı verilir. Pixel sayısı ne kadar fazlaysa

Detaylı

3.2. Raster Veriler. Satırlar. Sütunlar. Piksel/hücre büyüklüğü

3.2. Raster Veriler. Satırlar. Sütunlar. Piksel/hücre büyüklüğü 3.2. Raster Veriler Satırlar Piksel/hücre büyüklüğü Sütunlar 1 Görüntü formatlı veriler Her piksel için gri değerleri kaydedilmiştir iki veya üç bant (RGB) çok sayıda bant Fotoğraf, uydu görüntüsü, ortofoto,

Detaylı

Yüksek hacimli taramalar için ihtiyaç duyduğunuz hız ve kalite

Yüksek hacimli taramalar için ihtiyaç duyduğunuz hız ve kalite DR-7580 DR-9080C Yüksek Hızlı Tarayıcı Yüksek hacimli taramalar için ihtiyaç duyduğunuz hız ve kalite DR-7580 / DR-9080C Ultra verimli, yüksek kapasiteli tarayıcı Canon'un yeni seri başı yüksek kapasiteli

Detaylı

GEOMETRİK, MATEMATİK, OPTİK ve FOTOĞRAFİK TEMELLER (HATIRLATMA) Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ

GEOMETRİK, MATEMATİK, OPTİK ve FOTOĞRAFİK TEMELLER (HATIRLATMA) Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ FOTOGRAMETRİ II GEOMETRİK, MATEMATİK, OPTİK ve FOTOĞRAFİK TEMELLER (HATIRLATMA) Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ BEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ GEOMATİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ JDF336 FOTOGRAMETRİ II DERSi NOTLARI

Detaylı

Renk kalitesi kılavuzu

Renk kalitesi kılavuzu Sayfa 1 / 5 Renk kalitesi kılavuzu Bu kılavuz, renk çıktısını ayarlamak ve özelleştirmek için yazıcının mevcut işlemlerinin nasıl kullanılabileceğini anlamanıza yardımcı olur. Kalite menüsü Yazdırma Modu

Detaylı

Canon XEED SX60. Özellikler

Canon XEED SX60. Özellikler Canon XEED SX60 Projektörler Arşiv Ürünleri XEED SX60 pırıl pırıl sunum ve filmler için parlak, yüksek kontrastlı projeksiyon sağlar. SXGA+, sessize yakın kullanım ve Ev Sineması moduyla, hem evde hem

Detaylı

6. Bölüm Film. Fotoğrafın Boyutları ve Fotoğraf Kalitesi, Pikseller

6. Bölüm Film. Fotoğrafın Boyutları ve Fotoğraf Kalitesi, Pikseller 6. Bölüm Film En basit tanımıyla film, görüntüyü saptamakta kullanılan, ışığa duyarlı bir emülsiyonu (duyarkat ) üzerinde taşıyan plastik veya asetat bir malzemedir. Filmin taşıyıcı tabakasını oluşturan,

Detaylı

GÖRÜNTÜ TABANLI ALGILAMA İLE QUADROTORUN HAREKETLİ BİR CİSMİ TAKİBİ

GÖRÜNTÜ TABANLI ALGILAMA İLE QUADROTORUN HAREKETLİ BİR CİSMİ TAKİBİ GÖRÜNTÜ TABANLI ALGILAMA İLE QUADROTORUN HAREKETLİ BİR CİSMİ TAKİBİ 1 PROJENİN TANIMI Bu projede bir quadrotora, görüntü tabanlı algılama ile hareketli bir nesneyi otonom olarak takip etme özelliği kazandırılmıştır.

Detaylı

Hareketli. Sistem. Sistemleri. Hareketli. Sistemi

Hareketli. Sistem. Sistemleri. Hareketli. Sistemi Sistemi tartım sistemleri birçok yapının birbirine entegre edilmesiyle oluşur. kalite kriteri sistemleri direkt olarak etkilemektedir. Bu parçaların çoğunun direkt üretimini gerçekleştirebiirnek kurulacak

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

1 Nem Kontrol Cihazı v3

1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM KONTROL CİHAZI v5.0 Nem Kontrol Cihazı v3.0 1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM Havada bulunan su buharı miktarına nem denir. Nem ölçümlerinde mutlak nem, bağıl nem ve spesifik nem hesaplanır. Mutlak nem birim

Detaylı

SICAKLIK ALGILAYICILAR

SICAKLIK ALGILAYICILAR SICAKLIK ALGILAYICILAR AVANTAJLARI Kendisi güç üretir Oldukça kararlı çıkış Yüksek çıkış Doğrusal çıkış verir Basit yapıda Doğru çıkış verir Hızlı Yüksek çıkış Sağlam Termokupldan (ısıl İki hatlı direnç

Detaylı

We measure it. testo 835 Isıtma-soğutma ve endüstri sektörleri için hızlı, güvenilir infrared ölçüm cihazı. www.testo.com.tr

We measure it. testo 835 Isıtma-soğutma ve endüstri sektörleri için hızlı, güvenilir infrared ölçüm cihazı. www.testo.com.tr İnfrared termometre testo 835 Isıtma-soğutma ve endüstri sektörleri için hızlı, güvenilir infrared ölçüm cihazı Yüksek sıcaklıklarda da güvenilir ve doğru ölçümler 4-nokta lazer işaretleme özelliği ile

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ ISPARTA, 2014 ÖĞÜTME ELEME DENEYİ DENEYİN AMACI: Kolemanit mineralinin

Detaylı

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1 Görsel Programlama DERS 03 Görsel Programlama - Ders03/ 1 Java Dili, Veri Tipleri ve Operatörleri İlkel(primitive) Veri Tipleri İLKEL TİP boolean byte short int long float double char void BOYUTU 1 bit

Detaylı

Dijital Kaynak Oluşturma ve Sunum Çözümleri; Zeutschel, Qidenus Tarayıcı ve Hizmet Portalı. ANKOSLink 2014, 18-20 Nisan.

Dijital Kaynak Oluşturma ve Sunum Çözümleri; Zeutschel, Qidenus Tarayıcı ve Hizmet Portalı. ANKOSLink 2014, 18-20 Nisan. Dijital Kaynak Oluşturma ve Sunum Çözümleri; Zeutschel, Qidenus Tarayıcı ve Hizmet Portalı ANKOSLink 2014, 18-20 Nisan Merve OKUR İçerik 1. Dijitalleştirmenin Amacı 2.Dijitalleştirme Hazırlığı 3.Dijitalleştirme

Detaylı

4k ultra HD teknolojisi. Odak noktamız her yerde her ayrıntıyı görmenizi sağlamaktır

4k ultra HD teknolojisi. Odak noktamız her yerde her ayrıntıyı görmenizi sağlamaktır 4k ultra HD teknolojisi Odak noktamız her yerde her ayrıntıyı görmenizi sağlamaktır 2 teknolojisi Her yerde her ayrıntıyı görmenizi sağlıyor Büyük bir alanı kapsamak ve uzun bir mesafeden nesneleri tanımlamak

Detaylı

Uzaktan Algılamanın. Doğal Ekosistemlerde Kullanımı PROF. DR. İ BRAHİM ÖZDEMİR SDÜ ORMAN FAKÜLTESI I S PARTA

Uzaktan Algılamanın. Doğal Ekosistemlerde Kullanımı PROF. DR. İ BRAHİM ÖZDEMİR SDÜ ORMAN FAKÜLTESI I S PARTA Uzaktan Algılamanın Doğal Ekosistemlerde Kullanımı PROF. DR. İ BRAHİM ÖZDEMİR SDÜ ORMAN FAKÜLTESI I S PARTA 1 Uzaktan Algılama Nedir? Arada fiziksel bir temas olmaksızın cisimler hakkında bilgi toplanmasıdır.

Detaylı

Transfer Baskı Yönteminin Genel Tanımı : Teknik bilgilere göre Transfer baskı ve Termal baskılar kağıt veya diğer uygun materyaller üzerine yapılan

Transfer Baskı Yönteminin Genel Tanımı : Teknik bilgilere göre Transfer baskı ve Termal baskılar kağıt veya diğer uygun materyaller üzerine yapılan Transfer Baskı Yönteminin Genel Tanımı : Teknik bilgilere göre Transfer baskı ve Termal baskılar kağıt veya diğer uygun materyaller üzerine yapılan ilk baskıda ayrışan boyalı baskı mürekkepleri olarak

Detaylı

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN

RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI. Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Yrd. Doç. Dr. Emre ATILGAN 1 RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI Olasılığa ilişkin olayların çoğunluğunda, deneme sonuçlarının bir veya birkaç yönden incelenmesi

Detaylı

1_ Dingil Sayım Sistemi l

1_ Dingil Sayım Sistemi l 1_ Dingil Sayım Sistemi l Manyetik algılama prensibine dayalı dingil sayımı ile hat üzerinde herhangi bir izolasyon ve kesme işlemi gerektirmeden algılama gerçekleştirilir. Böylelikle, raylar üzerinden

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar I Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (x)

Detaylı

UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0

UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0 UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0 TURQUOISE 2.0 UTS Tribometer T10/20 Yüksek kalite, hassas ölçüm Esnek Tasarım Akademik bakış açısı Hassas ve güvenilir ölçüm TRIBOMETER T10/20 UTS Mühendislik firması

Detaylı

Dr. Organizer Diş. Ver. 4.5. 1992 den beri. Program özellikleri, sistem gereksinimleri

Dr. Organizer Diş. Ver. 4.5. 1992 den beri. Program özellikleri, sistem gereksinimleri 1992 den beri Dr. Organizer Diş Ver. 4.5 Program özellikleri, sistem gereksinimleri Alp Bilişim&Danışmanlık Halitağa cad. 42/7Tınaz iş merkezi Kadıköy İstanbul (216) 418 60 44 (216) 418 60 37 (532) 246

Detaylı

Tanımlar, Geometrik ve Matemetiksel Temeller. Yrd. Doç. Dr. Saygın ABDİKAN Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ. JDF329 Fotogrametri I Ders Notu

Tanımlar, Geometrik ve Matemetiksel Temeller. Yrd. Doç. Dr. Saygın ABDİKAN Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ. JDF329 Fotogrametri I Ders Notu FOTOGRAMETRİ I Tanımlar, Geometrik ve Matemetiksel Temeller Yrd. Doç. Dr. Saygın ABDİKAN Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ JDF329 Fotogrametri I Ders Notu 2015-2016 Öğretim Yılı Güz Dönemi İçerik Tanımlar

Detaylı

Odak noktamız karanlığı tamamen görünür kılmaktır. starlight teknolojisi

Odak noktamız karanlığı tamamen görünür kılmaktır. starlight teknolojisi Odak noktamız karanlığı tamamen görünür kılmaktır starlight teknolojisi 2 starlight teknolojisi Benzersiz 7/24 kameraları Aydınlatma koşullarından bağımsız olarak net ve işe yarar görüntülere güvenebilseniz

Detaylı

Tak ve Çalıştır USB2.0 USB Video Sınıfı Web Kamerası

Tak ve Çalıştır USB2.0 USB Video Sınıfı Web Kamerası Tak ve Çalıştır USB2.0 USB Video Sınıfı Web Kamerası Eye 320 ile gerçek tak ve çalıştır özelliğini yaşayın! Bu USB Video Sınıfı web kamerası için hiçbir sürücü gerekmez. Her yerde, her türlü dizüstü, masaüstü

Detaylı

FOTOYORUMLAMA UZAKTAN ALGILAMA

FOTOYORUMLAMA UZAKTAN ALGILAMA FOTOYORUMLAMA VE UZAKTAN ALGILAMA (Photointerpretation and Remote Sensing) 1 Görüntü özellikleri Uzaktan algılamada platformlar Uydu yörüngeleri Şerit genişliği, yeniden ziyaret periyodu 2 Görüntünün özellikleri:

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı