diyetin, çocukluk dönemindeki kemik mineralizasyonu ile ilişkili olabilmesi oldukça ilgi çekicidir (10). Besleyici takviyeler ve annenin kemik

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "diyetin, çocukluk dönemindeki kemik mineralizasyonu ile ilişkili olabilmesi oldukça ilgi çekicidir (10). Besleyici takviyeler ve annenin kemik"

Transkript

1 GİRİŞ ve AMAÇ Hamilelik ve laktasyon, anne kemik kütlesinde değişmeye neden olabilmektedir. Gerçek kemik kütlesi, kemik kaybının oranı ve kemik kütlesi ile belirlenir. Kemik kütlesinin düşmesi kırık riskini arttırır. Kemik kütlesinin pik değeri beslenme, fiziksel egzersiz, belirli fizyolojik durumlar, hastalıklar ve ilaçlar gibi çevresel faktörler ve genetik ile etkilenir. Kadınlarda tipik olarak 20 ile 30 yaşları arasında kemik kütlesinin zirvesine ulaşılır. Hamilelik ve laktasyon da genellikle hayatın bu periyodunda ortaya çıkmaktadır (1-4). Hamilelik, anne fizyolojisindeki fetal gelişimi kolaylaştıran değişikliklere eşlik eder. Fetusun kalsiyum (Ca) ve fosfor (P) ihtiyacı, anne serumundan aktif plasental transport ile karşılanır (5, 6). Hamilelik döneminde, fetusun fazla miktardaki Ca gereksinimi nedeni ile annedeki Ca dengesi değişir. Normal hamilelik döneminde Ca metabolizmasının regülasyonu ile ilgili sorunlar ortaya çıkabilir (7). Hamileliğin 3. trimesterında fetal iskelet gelişimi için ve laktasyon sırasında, anne Ca iyonu (Ca +2 ) dengesinin sürdürülebilmesi amacıyla yeterli Ca alımına ihtiyaç duyulur (8, 9). Paratiroid hormon (PTH), Ca ve P metabolizmasında önemli role sahiptir. Hamilelikte PTH düzeylerinin değişmediği gözlenmiştir (7). Alkali ph ta fosfatları (PO -3 4 ) hidrolize eden bir enzim olan alkalen fosfataz (ALP), hamileliğin 2. ve3. trimesterında artış gösterir. Fakat doğumdan 6 hafta sonra ALP düzeyleri düşmeye başlar (5). Hamilelik döneminde iyi beslenen kişilerde uygulanan diyet, çocuklarda kemik kütlesinde kısa ya da uzun dönemde değişikliklere neden olmaktadır. Hamilelikte uygulanan

2 diyetin, çocukluk dönemindeki kemik mineralizasyonu ile ilişkili olabilmesi oldukça ilgi çekicidir (10). Besleyici takviyeler ve annenin kemik yapısı, fetal kemik gelişimi için önemli kaynaklardır. Neonatal yaşamda yüksek olan Ca ihtiyacı da genellikle anne sütünden karşılanır. Hamilelik ve laktasyonda kemik mineral dansitesi üzerinde yapılan çalışmalar, anne kemik kütlesinde azalma olduğunu göstermektedir (1, 11, 12). Hamilelikte beslenmede, hamile kadın ve her an gelişmekte olan fetusun bazı yapım maddelerine artmış olan ihtiyacı da göz önüne alınmalıdır. Araştırmalar, hamileliğin ilk aylarında günde kalorilik, sonraki dönemlerde kalorilik ek bir enerjiye gereksinim olduğunu göstermiştir (13). Bu çalışmanın amacı; hamilelik ve laktasyonun, kemik metabolizmasında önemli rollere sahip olan Ca, P, ALP ve PTH düzeylerine etkilerinin araştırılması ve varlığı gerek anne sağlığı, gerekse fetus ve bebek gelişimi ve sağlığı için gerekli olan biyokimyasal parametrelerin tayini ile gerekli biyomoleküler düzenlenmenin sağlanmasıdır.

3 GENEL BİLGİLER HAMİLELİK Hamileliğin Tanımı Kadının normal üretkenlik yıllarında, cinsel hormonlarının sekresyonundaki aylık ritmik değişikliklerle, overler ve cinsel organlarda değişmeler gözlenir. Bu ritmik değişime menstrüel siklus denir (14). Bu siklusun ortalama süresi 28 gündür. Menstrüel siklusu 28 gün süren bir kadında, siklusun 14. gününde ovulasyon meydana gelir (14-16). Ovulasyon sonrası, kadın üreme hücresi olan yumurta uterus tüpüne gelir. Eğer 24 saat içinde erkek üreme hücresi olan sperm ile karşılaşırsa, hücre nükleuslarının birleşmesi ve maternal ve paternal kromozomlarının birbirine kaynaşması sonucu döllenme (fertilizasyon) olayı gerçekleşir. Kadın hayatında, döllenmenin meydana geldiği menstrüel siklusun ilk gününden başlayıp, normal şartlarda yaklaşık 280 gün (40 hafta) süren periyoda hamilelik denir. İnsan yavrusu, fertilizasyon başlangıcından gebeliğin 8. haftasına kadar embriyo, 8 haftadan doğma kadar fetus olarak adlandırılır (17). Embriyonel Gelişim Döllenme sonucu oluşan zigot, hemen birinci mitoz bölünmeye (yarıklanma bölünmesine) girer ve hücre sayısı artar (16, 18-20) Bölünme sonrası oluşan hücrelere blastomer adı verilir. Yarıklanmada sadece hücre sayısında artış olur, sitoplazma kitlesi

4 artmaz (16, 18, 19). Zigot, yarıklanma sırasında uterusa doğru yol alır (16, 18). Üçüncü ve dördüncü bölünme sonrası zigot 16 hücreli duruma gelir, bu yapıya morula denir. Morulanın iç hücreleri embriyonun dokularını, dış hücreleri de plasentayı oluşturur. Morula uterusa ulaştıktan sonra, giderek genişleyen hücreler arası boşlukların birbiriyle birleşmesi sonucu blastosist meydana gelir ve uterus mukozasına implante olur. Uterusa implante olmuş embriyo, burada gelişimine devam eder (16, 18, 19). Ovulasyon sonrası 4. haftanın sonunda kalp ve perikard belirginleşir. Kol ve bacak kabartıları oluşur. 6. haftanın sonunda embriyo mm uzunluğa erişir, baş gövdeye göre çok büyüktür. 2. ayın sonunda vücudun genel dış biçimi belirgin hale gelir (21). Fetal Gelişim 3. ayda fetusun yüzü, insan yüzüne daha çok benzemeye başlar. El ve ayak parmakları farklılaşır. Dış genital organlar cinsiyet belirtileri göstermeye başlar. Kas aktivitesi gelişmiş durumdadır (19, 21). Cinsiyet 16. haftada belirlenebilir. Ağırlık 110 g civarındadır. 20. haftada cilt şeffaftır ve saçlı deri görülebilir (21). 6. ay boyunca fetusun derisi, kırmızımsı ve deri altı bağ dokusu yokluğu nedeniyle buruşuktur. Son iki ayda deri altında yağ dokusunun depolanması sonucu, fetusun beden hatları yuvarlaktır (19). Yaklaşık 280 gün süren periyodun sonunda, ortalama 3400 g ağırlığında bir bebek dünyaya gelir (21). Plesantanın Tanımı ve Fonksiyonları Plasenta, anne ile fetus arasında besin maddeleri, gazlar ve çeşitli atıkların maternofetal değişimini sağlayan bir organdır. Yaklaşık ömrü 266 gündür (16, 18, 21-24). Plasentanın temel görevleri (16, 19, 22, 23, 25): 1. Anneden fetusa besin maddeleri ve enerjinin aktarılmasını ve fetus metabolizma atıklarının anneye transferini sağlamak 2. Hormon üretmek (insan koryonik gonadotropini, insan plasental laktojen, östrojen, progesteron) 3. Fetus ve anne arasında baraj görevi yapmak 4. Fetusun immünolojik açıdan korunması için fetusa antikor transferi yapmak.

5 Plasentada Metabolizma Plasenta metabolizma hızı, erişkin insan karaciğeri veya böbreğindeki ile eşdeğerdir (25). Plasenta özellikle erken gebelik döneminde glikojen, kolesterol, ve yağ asitleri sentezleyerek, embriyo ve fetus için besin ve enerji kaynağı oluşturur (16, 25). Plasentadan Maddelerin Transferi Plasental transfer 4 farklı mekanizma ile olmaktadır. Bunlar; basit difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif transport ve pinositozdur (16, 21, 22, 25). Albümin (Alb), transferrin, fibrinojen, sodyum (Na), potasyum (K), klor (Cl), serbest yağ asitleri, su, üre, ürik asit, oksijen, karbon dioksit, çoğu ilaç ve anne IgG si (hamileliğin 22. haftasından önce) plasentadan basit difüzyonla geçerken, glukoz kolaylaştırılmış difüzyonla geçer. Amino asitler, bazı ilaçlar, Ca, P, iyot (I), magnezyum (Mg), demir (Fe) ve suda eriyen vitaminler, plasentayı aktif transportla geçerken, polipeptitler, proteinler ve hamileliğin 22. haftasından sonra IgG ler ise pinositoz ile plasentayı geçerler (16, 21-23, 25). Fetusun Beslenmesi Hamileliğin ilk ayında, embriyo tamamıyla sudan oluşur. Hamileliğin ortasından doğuma yaklaşıldıkça, vücut bileşiminde değişiklikler olur. Fetal ağırlıkta suyun yüzdesi 89 dan 74 e düşer. Ca, P, Mg ve Fe depoları artar (Tablo 1). Besin maddeleri, anne ve plasentada değişikliğe uğradıktan sonra fetusa geçer. Fetal kalori alımı sonucunda enerji depolanması, büyüme ve ısı oluşumu meydana gelir. Ovulasyon sonrası 4. haftada dolaşım sistemi oluşur. Glikoz glikojen olarak, bazı amino asitler protein olarak karaciğer ve kasta depolanırlar. Yağın depolanması da 2. trimesterda pik yapar. Fetal karaciğer, beyin ve akciğerler yağ asiti sentez edebilirler. Glikojen depoları yetersiz olduğundan, açlıkta glikojenoliz ile yeterli enerji elde edilemez, gerekli olan enerji lipoliz ile sağlanır (21, 23). Perinatal dönemde, beyin enerji kaynağı olarak sadece glikoz kullanır. Ancak hipoglisemi oluştuğunda, kısmen de olsa ketonlar kullanabilmektedir (21, 23).

6 Tablo 1. Fetusun ağırlık ve yapısındaki değişiklikler (21). Hamilelik (Hafta) Ağırlık (g) Protein (g) Lipid (g) Ca (mg) P (mg) Mg (mg) Na K Cl (meq) (meq) (meq) ,4 1,25 0, ,8 0,9 0,5 0, ,1 2,76 2, ,7 1,7 1,0 1, ,4 4,23 4, ,0 2,2 1,3 1,4 LAKTASYON Tanımı Hamilelik süresince östrojen ve progesteron hormonları, meme bezlerinin gelişimini sağlar. Bu iki hormon sütün sekresyonunu inhibe edici özelliğe sahiptir. Prolaktin hormonu ise sütün sekresyonunu sağlar. Bu hormonun kandaki konsantrasyonu, gebeliğin 5. haftasından başlayarak doğuma kadar sürekli artar. Fakat östrojen ve progesteronun baskılayıcı etkileri nedeniyle, bebek doğana kadar günde ancak 1-2 ml sıvı salgılanır. Bu sıvıya kolostrum denir. Kolostrum, protein, mineral, vitamin, karbonhidrat ve immünolojik faktörlerce zengindir. Yağ oranı düşük, sarı renkli, viskoz bir sıvıdır. Sarı rengini retinol (A vitamini) verir (14, 16, 22). Doğumdan sonra östrojen ve progesteron düzeylerinin azalması ve prolaktin salınımı artışı ile 2-3 gün sonra lipidçe zengin süt salgılanmaya başlar (14, 16). Bebeğin beslenmesi için gerekli ve besin değeri açısından zengin, sütün salgılandığı döneme laktasyon denir ve ortalama 5-24 ay sürer (14, 16, 22, 26). İnsan Sütü İnsan sütü immünoglobulin ve protein içeriği bakımından kolostruma göre daha fakirdir. Fakat laktoz, lipid, suda eriyen vitaminler ve kalori açısından çok zengindir (Tablo 2) (16, 22, 26).

7 Tablo 2. Kolostrum ve insan sütünün renk, yoğunluk, laktoz, protein, yağ, tuzlar ve kalori bakımından karşılaştırması (26). Renk Yoğunluk (g/cm 3 ) Laktoz Protein Yağ Tuzlar Enerji (Cal) Kolostrum Bulanık, sarımtrak, 1,055 %5 %3,5 %3 %0,4 570 koyu Süt Beyaz, akıcı 1,031 %7 %3,8 %4,5 %0,2 650 Laktoz: Anne sütünün 100 ml sinde yaklaşık olarak 7-8 g laktoz bulunur. Barsaklarda floranın gelişimini sağlar. Anne sütündeki laktoz çok yavaş parçalanır ve patojenlerin üremesini engelleyen asit bir ortam oluşturur. Lipidler: Anne sütünün 100 ml sinde 3,7 g lipid bulunur. İnsan sütünün bileşimine giren yağ asitlerinin %90 ı metabolizmada kullanılır. Proteinler: Anne sütünün 100 ml sinde 1,5-2 g protein bulunur. Kazein insan sütünde daha az bulunur. Sindirimi kolaydır. Kazein molekülleri birleşirken, Ca +2, Mg +2-3, PO 4 iyonlarını tutarlar ve sütün iyon içeriği yükselir (22). Laktasyonun Anneye Kaybettirdikleri Günlük ortalama süt salgısı 850 ml olup, besin değeri 600 Cal dir. Laktasyonun anneye verdiği kayıp 1000 KCal yi bulmaktadır. Laktasyon dönemindeki bir annenin günlük enerji harcaması, hamileliğe oranla artar (Tablo 3). Günlük salgılanan 850 ml sütün içeriğinde ortalama olarak 10,2 g protein, mg Ca, 0,25-3,1 mg Fe, 400 mg A vitamini, mg askorbik asit (C vitamini), 1-6 mg niasin (B 3 vitamini), 0,32 mg riboflavin (B 2 vitamini), 0,12 mg tiamin (B 1 vitamini) bulunur (26, 27).

8 Tablo 3. Hamileliğin erken döneminde ve laktasyonda annenin günlük kalori, protein, yağ, karbonhidrat, Ca, Fe, A vitamini ve D vitamini ihtiyaçlarının karşılaştırması (26). Günlük Hamileliğin Erken Laktasyonda Döneminde Kalori (KCal) Protein (g) Yağ (g) Karbonhidrat (g) Ca (g) 0,8 1,3 Fe (mg) A vitamini (IU) D vitamini (IU) KALSİYUM Kalsiyum ve Fonksiyonları Vücutta en çok bulunan 5. element olan Ca, iskelet sistemi başta olmak üzere yumuşak dokularda ve hücre sıvılarında bulunur (27). İnsan vücudundaki miktarı yaklaşık 1000 g olup, %99 u PO -3 4 ile birlikte, iskeletin inorganik ve yapısal bileşimini sağlayan hidroksiapatit [Ca 10 (PO 4 ) 6 (OH) 2 ] kristalleri şeklinde kemiklerde bulunur (27, 28). Plazma referans aralığı 8,9 10,3 mg/dl olan Ca, plazmada üç formda bulunur ( 27-29). 1. %50 oranında serbest iyonize Ca 2. %40 oranında plazma proteinlerine bağlı Ca 3. %10 oranında organik asitler (laktat, bikarbonat, fosfat, sitrat) ile kompleks yapmış Ca Bu üç form arasında aktif olanı, iyonize şeklidir (27, 28). Aktif olan Ca +2 un önemli biyokimyasal ve fizyolojik görevleri vardır (14, 27, 28, 30-32); 1. Kemik mineralizasyonu 2. Kanın pıhtılaşması 3. Kas kasılması 4. Sekresyon

9 5. İkincil haberci 6. Kofaktör 7. Memran transportu Ca un plazma proteinlerine bağlanması ph ile ilişkilidir. Proteinlerin negatif yüklü kısmına bağlanan Ca un, alkalozda negatif yükün artması sonucu proteine bağlı formu artıp, iyonize formu azalır. Asidozda ise iyonize form artar (27, 28). Kalsiyum Kaynakları ve Emilimi Bebekler için en önemli Ca kaynağı süttür. İnsan sütünün 100 ml. sinde 30 mg. Ca bulunmaktadır. İnek sütündeki Ca miktarı, anne sütünün 4 katı kadardır. Büyük çocuklar ve erişkinler için Ca kaynakları geniştir. Bunlar arasında süt, peynir, baklagiller, tahıllar ve içme suları yer alır (Tablo 4) (33). Diyet ile alınan Ca un yaklaşık %10-20 si ince barsaktan emilmektedir (27). Barsak epitellerinden, aktif transportla Ca emilimini sağlayan en önemli faktör vitamin D dir (14,,27, 33). Vitamin D nin yanı sıra büyüme hormonu, PTH, ince barsaklardaki asit ortam ve diyet protein içeriğinin yüksek olması (bazik amino asitler) emilimi arttırır (27). Buna karşın fitik asit içeren bitkisel besinler (özellikle kara ekmek ve kaba yulaf ezmesi) ve sebzelerle (ıspanak, turp, domates) fazla oksalat alımı Ca emilimini azaltmaktadır (33). Kalsiyumun Vücuttan Atılması Vücuttan Ca atılımı idrar, ter, feçes veya süt verme ile olur (14, 27, 33). Laktasyon dönemindeki bir anne günde mg. Ca u sütle kaybeder (33). Ter yoluyla Ca atılımı mg. iken, idrarla atılım günde mg. ya da daha fazla olabilmektedir (27). İnce barsaktan emilmeyen Ca da feçesle atılır (27, 33). Feçes ile atılan miktar genellikle alınan Ca un 2/3 ü kadardır (33). Tablo 4. Bazı besinlerdeki Ca miktarı (33).

10 Besin Miktar Kalsiyum (mg) Buğday unu 100 g 40 Mısır unu 100 g 9 Pirinç 100 g 20 Sığır eti 200 g (çiğ) 15 Tavuk eti (haşlama) 100 g 7 Tavuk eti (ızgara) 100 g 11 Koyun eti 200 g (çiğ) 12 Yumurta 1 orta boy 25 Balık (ızgara) 100 g Küçük, konserve, ufak kılçıkları ile yenen balıklar 100 g İnek sütü 1 bardak (200 g) 245 Kaşar peyniri 100 g 600 Beyaz peynir 100 g 80 Badem 15 g 35 Kuru fasülye 100 g (çiğ) Mercimek 100 g (çiğ) Bezelye 100 g 80 Enginar 100 g (1 adet) 27 Havuç 100 g 28 Ispanak 100 g 100 Patates 100 g (1 orta) 4 Karnıbahar 100 g 20 Elma 150 g (1 orta) 5 Portakal 150 g (1 orta) 50 Şeftali 150 g (1 orta) 20 Kalsiyum Homeostasisi ve Önemi

11 Kanda ve diğer vücut sıvılarında Ca düzeyinin artması ve azalması sakıncalı olduğu için, Ca +2 konsantrasyonu belirli bir düzeyde tutulmalıdır (14, 28, 34). Bu dengeyi sağlayan PTH, kalsitonin (CT) ve kalsitrioldür (1,25(OH) 2 D 3 ) (31, 33-35). Ayrıca Ca metabolizması üzerinde, tiroid hormonları, büyüme hormonu, adrenal glukokortikoidler ve gonad steroidleri de etkili olurlar (27). Ca homeostasisinin sağlanmasında ince barsaklar, böbrekler ve iskelet sistemi de önemli rol oynar (27, 33, 34). Ayrıca gebelikte plasenta ve fetus, laktasyon döneminde meme bezleri de homeostasiste önem taşır (27). Plazma Ca düzeyinin, normal değerleri olan 8,9 10,3 mg/dl aralığındandan belirgin bir şekilde sapmasına organizmanın toleransı çok azdır (28). Ekstrasellüler sıvı Ca derişiminin normal alt değerinin altına inmesine hipokalsemi adı verilir (14, 33). Hipokalsemiye neden olan etkenler (14, 28, 33, 34): 1. Hipoparatiroidizm 2. D vitamini eksikliği 3. D vitamini metabolizmasındaki bozukluklar 4. Akut pankreatit 5. Respiratuar asidoz 6. Böbrek hastalıkları 7. Karaciğer hastalıkları 8. Malabsorbsiyon 9. Antikonvülzif ilaçlar 10. Bazı ameliyatlar 11. Aşırı miktarda sitratlı kanlarla transfüzyon 12. Lösemiler 13. Osteoblastik lezyonlarla seyreden kemik metastazları Hipokalseminin klinik belirtileri arasında tetani, göz dibinde papilla ödemi, zihin bozuklukları, katarakt, elektrokardiyografide (EKG) QT aralığının uzaması, pıhtılaşma bozukluğu, kalp dilatasyonu, hücresel enzim aktivitelerinde değişme ve hücre membranlarında da permeabilitenin artması sayılabilir (14, 33, 34). Kanda Ca derişimi %7 mg düzeyine inerse, özellikle el ve ayaklardaki sık kasılmalar, tipik kramplar haline gelir. Karpopedal spazm adı verilen bu kasılmalar, kanda Ca düzeyi azlığının en göze çarpan belirtisidir (34). Genellikle kan Ca derişimi %6 mg a düştüğü zaman

12 tetani ortaya çıkar. Bu durum, Ca derişiminin %35 kadar azalması demektir. Derişiminin %4 mg a inmesi genellikle letaldir (14). Ekstrasellüler sıvı Ca derişiminin normal değerin üzerine çıkmasına hiperkalsemi adı verilir (14, 33). Hiperkalsemiye neden olan etkenler (14, 28, 33, 34): 1. Hiperparatiroidizm 2. D vitamininin fazla alınması 3. Mültipl myeloma, lenfoma ve lösemiler 4. Kemik metastazı yapmış habis tümörler, meme kanseri v.b. 5. Psödohiperparatiroidizm 6. Uzun zaman yatalak kalmak 7. Tiazid ve klortalidon grubu diüretikler 8. Hipertiroidizm, östrojen tedavisi 9. Sarkoidoz, Hodgkin lenfoma 10. Peptik ülser için emilebilir antiasitlerle tedavi 11. Addison hastalığı 12. Tüberküloz 13. Hiperproteinemilerdeki psödohiperkalsemi 14. Kan alma hataları 15. Bebeklerin idiopatik hiperkalsemisi Hiperkalseminin klinik belirtileri arasında iştahsızlık, bulantı, kusma, kabızlık, poliüri, kolay yorulma, yumuşak felçler, zihin bulanıklığı, hipertansiyon, kornea kenarında çizgi şeklinde kireç oturmaları, merkezi sinir sisteminin refleks aktivitesinin yavaşlaması, EKG de QT intervalinin kısalması yer alır (14, 33, 34). Ca düzeyi %12 mg a çıktığında hareketlerde ağırlaşma, kas kontraksiyonlarında güçlük ve zayıflık kendini gösterir. Ca düzeyleri %17 ı mg aştığında ise bütün vücutta kalsiyum fosfat [Ca 3 (PO 4 ) 2 ] çökmeye başlar. Bu da paratiroid bezin sekresyonunun artmasına yol açar ve paratiroid zehirlenmesi meydana gelir (14, 35). Albümin ve Kalsiyum Arasındaki İlişki Alb üç temel plazma proteininden biridir. Yaklaşık molekül ağırlığı Dalton dur (14, 36, 37). Plazma derişimi 3,5-4,5 g/dl dir (36-38). Total plazma proteinin %60 ını oluşturur (36, 38). Alb dışında, plazma proteinleri glikoprotein yapısındadır. Alb 585 amino

13 asitlik polipeptit zinciridir ve 17 disülfit bağı içerir (36, 38). Yarılanma ömrü yaklaşık 20 gündür (36). İzoelektrik noktası 4,8 olduğu için fizyolojik ortamda anyon halinde bulunur (38). Molekül şekli eliptik olduğundan plazma viskozitesini arttırmaz (36, 38). Plazma osmotik basıncının %75-80 inden Alb sorumludur. Önemli olan bir diğer işlevi de bir çok ligandla kompleks yapmaktır. Bunlar Ca +2, yağ asitleri, steroid hormonlar, bilirubin ve triptofan amino asididir (36, 38). Ayrıca plazma bakırının %10 unu da bağlar (36). Aspirin, sülfonamidler, penisilin, digitalis, dikumarol gibi ilaçlarla da kompleks yapar ve bunların toksik etkilerini azalttığı gibi, kan derişimlerinin uzun süre sabit kalmasını sağlar (36, 38). Elektroforetik çalışmalar, bazı insanların plazma Alb inden yoksun olduğunu göstermektedir. Bu durum analbüminemi olarak adlandırılır ve genetik bir bozukluktur. Bu kişilerde ödem meydana gelir. Bu vakalarda diğer plazma protein miktarlarının arttığı ve böylece Alb noksanlığının telafi edildiği düşünülmektedir (36, 38). Alb in azaldığı durumlar (36, 38, 39): 1. Malnütrisyon 2. Malabsorpsiyon 3. Akut veya kronik glomerulonefrit 4. Nekroz 5. Akut veya kronik hepatik yetmezlik 6. Neoplastik hastalık 7. Ödem Alb in arttığı durumlar (39): 1. Dehidratasyon 2. Şok 3. Hemokonsantrasyon 4. İntravenöz olarak konsantre Alb in aşırı miktarının uygulanması Alb konsantrasyonunun değişikliğe uğraması, total plazma Ca unda değişikliklere yol açar (28, 33, 40). Alb konsantrasyonunun 1 g/dl lik azalması, total plazma Ca unun 0,8 mg/dl lik azalması ile sonuçlanır (28).

14 Hamilelikte ve Laktasyonda Kalsiyum Hamilelik, anneden fetusa önemli oranda Ca +2 geçişinin olduğu bir dönemdir (Şekil 1). Anneden fetusa Ca geçişinin en fazla olduğu dönem, fetusun kemik mineralizasyonunun olduğu 3. trimesterdır (8, 9, 24, 32, 40, 41). Hamilelik döneminde fetusa geçen Ca miktarı yaklaşık olarak g dır (24, 32, 41-43). Laktasyon sırasında da süt üretimi için anne Ca una ihtiyaç duyulur. Laktasyon dönemindeki kadınlar sütleri ile önemli oranda Ca kaybederler. Laktasyondaki bu kayıp ortalama 210 mg civarındadır. Bu da total iskelet Ca reservinin (yaklaşık g) %4 üne eş değerdir (8, 9, 44, 45). PTH Vitamin D Karaciğer 25 - Hidroksikolekalsiferol Böbrek 1,25 - Dihidroksikolekalsiferol Serum Ca ve PO 4-3 Ca geri emilimi Ca ve PO 4-3 Ca ve PO 4-3 ve PO 4-3 atılımı mobilizasyonu emilimi PTH ilişkili peptit Şekil 1. Maternal ve fetal Ca dengesinin hormonal regülasyonu (40). Kalsiyumun Regülasyonu

15 Ca metabolizmasının düzenlenmesinde temel olarak üç hormon etkili olur. Bunlar; PTH, CT, 1,25(OH) 2 D 3 dür (Şekil 2) (14, 35). a) PTH ın Etkisi: Ca homeostasisinde majör etkiye sahiptir (28). PTH ın hedef doku ve organları arasında böbrekler, kemik ve gatrointestinal sistem bulunur (14, 28, 30, 35). Böbrekler ve kemik üzerine doğrudan, gastrointestinal sisteme dolaylı yoldan etki ederek serum Ca +2 düzeyini arttırır (14, 28, 34, 35). Böbreğin distal tübül ve toplayıcı kanallarında Ca +2 reabsorpsiyonunu arttırır. PTH ın bu etkisi olmadan Ca +2 un sürekli idrarla kaybedilmesi sonucu, kemik bu mineralden yoksun kalır (14, 28, 30, 31, 34, 35). PTH kemikten Ca +2 absorpsiyonunu uyararak, ekstrasellüler Ca +2 konsantrasyonunu arttırır. Ayrıca PTH, 1,25(OH) 2 D 3 yapımını arttırarak da barsaklardan Ca +2 un absorpsiyonunu arttırır (14, 28, 30, 34, 35). b) CT nin Etkisi: Bu hormonun böbrek ve kemikteki etkisi PTH a zıttır. CT hedef organ olan kemiklerden kana Ca +2 geçişini kısıtlayarak Ca +2 kaybını önler ve serbest Ca +2 düzeyini azaltır. Bu hormonun gastrointestinal sistemde Ca +2 emiliminde etkinliği yoktur. Böbreklerde Ca +2 un tübülden geri emilimini azaltır (14, 30, 31, 35, 46). c) 1,25(OH) 2 D 3 ün Etkisi: Bu hormon PTH etkilerine benzer şekilde kemik dokusundan Ca +2 un absorpsiyonunu sağlar. Barsaklarda aktif taşıma mekanizmaları ile Ca +2 un emilimini uyarır. Böbreklerde ise Ca +2 un renal atılımını kısıtlar (14, 28, 35). Serum Ca +2 düzeyi Serum Ca +2 düzeyi

16 normalin altına düşer normalin üstüne çıkar - 24,25 (OH) 2 Kolekalsiferol Paratiroid Bezler 24,25-(OH) 2 -D 3 Ca +2 Ca +2 Böbrek PTH PTH CT 1,25(OH) 2 D 3 CT 1,25(OH) 2 D 3 Kemik Kemik Ca +2 İnce barsak Ca +2 Besinsel Ca +2 Demineralizasyon Ca +2 depolanması Böbrek Ca +2 Ca +2 İnce barsaktan İnce barsaktan absorpsiyonun absropsiyonun artması azalması Ca +2 Ca +2 Ca +2 atılımı azalır Ca +2 atılımı artar (PO -3 4 atılımı artar) (PO -3 4 atılımı azalır) Ca +2 Ca +2 Serum Ca +2 düzeyi normale döner Serum Ca +2 düzeyi normale döner Uyarır İnhibe eder İnhibisyon yok Uyarılma yok Sekresyon Şekil 2. Serum Ca +2 düzeyinin hormonal kontrolü (47). PARATİROİD HORMON Yapısı ve Biyosentezi PTH, 84 amino asit içeren tek zincirli bir polipeptittir (14, 28, 35, 46). Amino ucundaki ilk 34 amino asit molekülün biyolojik aktivitesinden sorumludur arasındaki amino asitler hedef hücre reseptörüne bağlanmayı kolaylaştırır. Karboksil ucundaki 2/3 kısımlık bölümü ise periferik dokularda yıkımın ve inaktivasyonun geciktirilmesinden sorumludur (14, 28). Molekül ağırlığı 9500 Dalton dur. Serum referans aralığı pg/ml dir (14, 28, 35, 46). PTH, önce 115 amino asit zincirinden meydana gelen bir polipeptit olan, preprohormon şeklinde sentezlenir. Preproparatiroid hormonun amino ucunda lider veya

17 sinyal dizesi görevi yapan ve hidrofobik özelliği olan 25 amino asitlik bir uzantı bulunur. Sinyal dizesi, molekülün endoplazmik retikulumun iç kısmına aktarılmasını sağlar. Endoplazmik retikulumun iç kısmında, peptidazların etkisi ile molekülden sinyal dizesi ayrılır ve 90 amino asit içeren proparatiroid hormon oluşur. Proparatiroid hormonun amino ucunda işlevi henüz anlaşılmamış 6 amino asit taşıyan bir bölüm bulunmaktadır. Golgi aygıtına aktarılan proparatiroid hormondan fazlalık bölümün uzaklaştırılması ile PTH sentezlenir (14, 28, 35). Golgi aygıtından serbestleşen sekretuar veziküllerdeki PTH ın akibeti 3 şekilde olabilir (28). 1. Depolanma havuzuna aktarılma 2. Yıkılma 3. Anında sekresyon Patofizyolojisi PTH ın miktarının yetersiz olduğu duruma hipoparatiroidizm denir. Bu durumun biyokimyasal sonuçları, serum Ca +2 düzeyinde azalma ve serum PO -3 4 düzeyinin yükselmiş olmasıdır. Ağır akut hipokalsemi, respiratuar kasların tetanik paralizisi, laringospazm, ağır konvulziyonlar ve ölüm ile sonuçlanır. Hipoparatiroidizmin olağan nedeni, boyun cerrahisi ile ilgili girişimler sırasında bezlerin kaza ile çıkarılması veya zedelenmesi olmakla beraber, nadiren bozukluk otoimmun harabiyetten kaynaklanır (28, 48). Seyrek rastlanan idiopatik hipoparatiroidizmde paratiroidler ya yoktur ya da atrofiyedir. Tek başına izole ya da kalıtsal bir durum gibi ortaya çıkabilir ya da Di George Sendromu ile birlikte görülebilir. Hipoparatiroidizm, genetik bir sendrom olan Addison hastalığının bir bölümü olarak da görülebilir. Antiparatioid antikorları saptanmasına karşın bu tip antikorların hipoparatiroidizme neden olduğuna dair bir kanıt yoktur (48). Hipoparatiroidizmin bir diğer formu da psödohipoparatiroidizmdir. PTH eksikliği ile karakterize değildir, ancak PTH ın etkisine hedef organların tepkisiz kalmasıyla kendisini belli eder. Bu hastaların çoğunda eritrositlerde, böbreklerde ve diğer dokularda guanin nükleotid bağlayan düzenleyici protein (N-protein veya G birimi) eksikliği görülür. N-protein aktivitesinin eksik olduğu hastalarda genellikle hafif hipotiroidizm ve diğer hormonal anormalliklerin metakarp ve metatarsal kemik kısalıkları, kısa boy, yuvarlak hatlar ve zeka geriliği görülür (28, 48).

18 PTH ın aşırı üretimi sonucu hiperparatiroidizm meydana gelir. Paratiroid adenomunun varlığına bağlı olabildiği gibi, paratiroid hiperplazisinden veya malign bir tümörde PTH ın ektopik üretiminden kaynaklanabilir. Primer ve sekonder hiperparatiroidizm olmak üzere iki bölümde incelenir. Primer hiperparatiroidizm bir ya da daha fazla paratiroid bezinden PTH ın aşırı salgılanması sonucu oluşan bir bozukluktur. Genellikle hiperkalsemi, hipofosfatemi ve aşırı kemik resorpsiyonu ile kendini belli eder. Primer hiperparatiroidizm muhtemelen genel popülasyonda hiperkalseminin en sık rastlanan nedenidir. Kronik hiperparatiroidizmde bulgular aşırı kemik resorpsiyonu ve böbrek taşları, nefrokalsinozis, tekrarlayan idrar yolu infeksiyonları ve (ağır vakalarda) böbrek yetersizliği dahil çeşitli böbrek etkilerini kapsar (28, 48). Sekonder hiperparatiroidizm, böbrek yetmezliği ve barsaktaki malabsorpsiyon sendromu gibi serum Ca düzeyini azaltabilen durumların neden olduğu hipokalsemi ile ilgilidir. Bu bozukluklar hipokalsemi veya daha nadiren normokalsemi ile kendini belli eder. Bir süre için sekonder hiperparatiroidizm oluştuğunda Ca a karşı paratroid bezin duyarlılığı, bezlerde bariz hiperplaziye ve Ca düzeylerinin yükselmesine bağlı olarak, azalabilir. Bu nedenle PTH ın fazla salgılanması, normokalsemi veya hatta hiperkalsemi şeklinde devam edebilir (48). Ayrıca gebelik ve laktasyonda da annenin Ca kaybı artmış olduğundan, oluşan hipokalsemi durumu ve buna bağlı olarak paratiroidlerin büyümesi, hiperplazisi kendini gösterir (34). Biyolojik Etkileri PTH ın Ca ve P metabolizması üzerine etkileri dışında başka biyolojik etkileri de vardır. Renal etkisi sonucu hidrojen (H + ), Mg iyonu (Mg +2 ) ve amonyum iyonlarının (NH + 4 ) atılımı azalmakta, K iyonu (K + ), bikarbonat iyonu (HCO - 3 ) ve Na iyonu (Na + ) atılımı artmaktadır. Ayrıca PTH, aktif D 3 vitaminin oluşumunu kataliz eden renal 1α-hidroksilaz enziminin aktivitesini arttırarak, Ca metabolizmasını düzenleyen 1,25(OH 2 )D 3 ün sentezini uyarır (14, 35). FOSFOR

19 Fosfor ve Fonksiyonları Vücutta bulunan ve yaygın dağılım gösteren bir element olan P un toplam miktarı g dır (27, 33). Yaklaşık %85 i kemikte Ca 10 (PO 4 ) 6 (OH) 2 kristalleri şeklinde bulunur (27, 49). Serum referans aralığı 2,5-4,5 mg/dl dir (27, 33). Fizyolojik olarak hücre içi ve hücre dışında fonksiyonları bulunan P un ana deposu iskelet sistemidir. Hücre dışı sıvıda inorganik PO -3 4 şeklinde, çoğunlukla HPO -2-4 ve H 2 PO 4 iyonu şeklinde bulunur. Fizyolojik ph aralığında PO -3 4 ihmal edilebilir düzeydedir. ph 7,4 te yaklaşık 4/1 olan HPO -2-4 / H 2 PO 4 oranı ph a bağımlı olarak değişir (27). P vücutta çeşitli fonksiyonlarda görev alır. Bunlar (27, 31, 33, 48-50): 1. Kemik ve diş oluşumunu sağlamak 2. Asit-baz dengesi 3. Enerji üretimi 4. Lipidler, proteinler, karbonhidratlar ve diğer organik maddelerle birleşerek fosfolipidlerin, nükleik asitlerin, nükleotitlerin, hücre membranının oluşumunda görev almak 5. Protein, yağ ve karbonhidrat ara metabolizmalarının, gen transkripsiyonu ve hücre büyümesinin düzenlenmesine katılmak gibi (27). Fosfor Kaynakları ve Emilimi Vücudumuz için büyük önemi olan P un temel kaynakları; süt, peynir, et, balık, kümes hayvanlarının eti, hububat, kuruyemiş ve baklagillerdir (48). Diyetle alınan miktarın yaklaşık 2/3 ü jejunumdan emilmekte, geri kalanı ise çözünmeyen Ca bileşikleri şeklinde feçesle atılmaktadır. İnce barsaktan enerji bağımlı bir şekilde aktif transport ile emilir. Diyet Ca unun azalması ve ince barsak içeriğinin asitliğinin artması emilimi azaltmaktadır. D vitamini ve büyüme hormonu, P emilimini arttırır. PTH, ince barsaktan P emilimine olan etkisini, büyük olasılıkla dolaylı olarak D vitamini metabolizması üzerinden göstermektedir (14, 27). Fosforun Vücuttan Atılması

20 Ca ile birleşerek feçesle atılan bölümü dışında, diyetle alınan P un hepsi ince barsaklardan kana absorbe olur (14). Emilen P un çoğu idrarla atılır (14, 27, 33). Plazma P unun %90 ı glomerüllerden filtre edilir ve bunun %85-95 i geri emilir. Tübülüslerden PO -3 4 geri emilimini PTH inhibe etmektedir. Diyetle alınan miktarda PO -3 4 (0,4-1,3 g/gün) idrarla atılır. Gün içinde değişiklik gösteren idrarla atılan PO -3 4 miktarı ayrıca yaş, kas kütlesi, böbrek fonksiyonu ve PTH tan etkilenir (27). Homeostasisi ve Önemi P un referans aralığı olan 2,5-4,5 mg/dl nin altına düşmesi sonucu hipofosfatemi meydana gelir. Kronik hipofosfateminin nedenleri (33, 48): 1. Hiperparatiroidizm 2. Diğer hormonal bozukluklar (örneğin Cushing Sendromu, Hipotiroidizm) 3. Renal tübüler defektler 4. Teofilin intoksikasyonu 5. Kronik olarak diüretik kullanılması Hipofosfatemi genellikle asemptomik olmasına karşın PO -3 4 azalırsa, kas zayıflaması ve osteomalazi oluşur. Benzer olarak kronik açlık, emilim bozukluğu ve yetersiz P alımı hipofosfatemiye neden olur (48). Gıdalarla P alımının azalmasıyla ve kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda, PO -3 4 ın diyaliz yolu ile kayıplarıyla birlikte fazla alüminyum -3 hidroksit antiasitleri alımında, PO 4 azalabilir (48, 49). Serum P u düzeyi <1-1,5 mg/dl olduğunda, akut hipofosfatemi meydana gelir. En sık gözlendiği durumlar (48, 49): 1. Diabetik ketoasidozların ve alkolizmin iyileşme dönemi 2. Total parenteral beslenme 3. İleri derecede yanıklardan sonraki iyileşme dönemleri 4. Şiddetli solunum alkalozu Ciddi nöromüsküler bozukluklar; ensefalopati, koma ve hatta ölüm gözlenebilir. Şiddetli kas zayıflığı, özellikle akut alkolizmde kas yıkımıyla birlikte görülür. Hematolojik bozukluklar; hemoglobinden oksijen serbestleşmesinde azalma, lökosit ve trombosit fonksiyonunda azalma ve hemolitik anemidir (48). P konsantrasyonunun normalin üstüne çıkmasına hiperfosfatemi denir. Başlıca nedenleri (33):

21 1. Böbrek yetmezliği 2. Hipoparatiroidizm 3. Akromegali Hiperfosfatemi asemptomatik olmasına karşın tedavi edilmeyen kronik böbrek yetmezliğinde osteomalazi veya osteitis fibrosa gelişir (51). Fosfor ve Kalsiyum Arasındaki İlişki Vücudumuzda Ca +2 iyonları ile PO -3 4 iyonları birbirleri ile ilişki içindedir. Genellikle plazma Ca +2 ve PO düzeyi ters ilişkilidir. Barsaktaki emilimde PO 4 kolayca emilirken, Ca +2 güç emilir. Ca un miktarca çok olması durumunda [Ca 3 (PO 4 ) 2 ] oluşur. Bu madde suda erimediği için emilemez. PO -3 4 böylece Ca +2 tarafından emilimi engellenmiş olarak dışkıya sürüklenir (34). Kemikte çökelme için Ca +2 ve PO -3 4 konsantrasyonları arasında sıkı bir ilişki vardır (34). Ca HPO 4 CaHPO 4 Bu reaksiyonun olabilmesi için her iki iyonun da belirli bir kritik konsantrasyona çıkması gerekir. Ca +2 normal düzeyde mevcut olsa da PO -3 4 az olduğu takdirde CaHPO 4 çökelmesi meydana gelmez. Bu çökelme kemik yapımının başlangıcını oluşturur. Kemikleşme için CaHPO 4 kristalleri bir tohum gibi kemik dokusuna eklenir. Buna kristal ekimi denir. Zamanla, haftalar veya aylarca süren gelişmelerle bu ilk kristallerin büyümesi ve değişimi ile Ca 10 (PO 4 ) 6 (OH) 2 kristalleri oluşur (34). Hamilelik ve Laktasyonda Fosfor Hamilelik döneminde fetus P ihtiyacını, aktif plasental transport ile anneden sağlar (5, 6). Fetus hamileliğin daha çok 3. trimesterda olmak üzere anneden 16 g P alır (24). Laktasyon döneminde de süt üretimi için P a ihtiyaç duyulur. Bu nedenle laktasyon sırasında da anneden bebeğe P geçişi olur (22). Fosforun Regülasyonu

22 P metabolizmasının regülasyonunu üç hormon sağlar. Bu hormonlar; PTH, CT ve 1,25(OH) 2 D 3 dür (14, 35). a) PTH ın Etkisi: Bu hormon kemik dokusunun reabsorpsiyonuna neden olarak P un mobilizasyonunu sağlar (14, 28, 35). 1,25(OH) 2 D 3 yapımını arttırarak ince barsaktan P un emilimini arttırır (14, 35). Proksimal tübüllerden P un reabsorpsiyonunu azaltarak P un idrarla atılmasına yol açar (14, 35, 46). b) CT nin Etkisi: Kemik dokusundan P kaybını önler ve serbest inorganik P düzeylerini azaltır. Gastrointestinal sisteme emilimi konusunda bir etkinliği yoktur. Böbrek tübüllerinde reabsorpsiyonunu azaltarak idrarla PO -3 4 atılımını sağlar (35). c) 1,25(OH) 2 D 3 ün Etkisi: Barsaklarda aktif taşıma mekanizmaları ile P un emilimini uyarır (14, 28, 35). Kemik dokusundan mobilizasyonu sağlar. Böbreklerde P un renal atılımını kısıtlar (35). ALKALEN FOSFATAZ Alkalen Fosfataz Fizyolojisi Alkali ortamda organik fosfatların ester bağlarını hidrolize ederek, organik radikal ve inorganik fosfat oluşumunu sağlar. Serum ALP ı karaciğer ve kemik, gebelikte ise plasenta kaynaklıdır (5, 6, 52). Yaş ile birlikte ALP düzeylerinde çarpıcı değişimler gözlenir. Çocuklarda (özellikle 2 yaşından küçüklerde) kemik büyümesine bağlı olarak artış gösterir. Adölesan döneminde artma gösteren ALP düzeyi, erişkin dönemine kadar giderek azalır. Yaşlılarda ALP düzeyleri hafifçe artmış durumdadır (52, 53). Fizyolojik kemik gelişimine paralel olarak ALP düzeyi artışı, erkeklerde kızlara oranla daha belirgindir. Kızlarda 15 yaşında, erkeklerde ise 18 yaşında erişkin ALP düzeyine erişilir (53). Serum referans aralığı bebeklerde ve çocuklarda IU/L (54), yetişkinlerde IU/L dir (39). Patofizyolojisi

23 Kemik oluşumunun uyarıldığı durumlarda osteoblast aktivitesi ile ilişkili bir enzim olan ALP ın aktivitesi, artış gösterir. Çocuk hastalığı olan ve D vitamini eksikliğine bağlı kemik mineralizasyonunun yetersiz kaldığı raşitizmde, osteoid doku kalsifiye olmaz ve osteoblast aktivitesi yükselir. Osteoblastik aktivite artışı ile paralel olarak raşitizmde ALP aktivite artışı gözlenir. Erişkinlerde görülen osteomalaside de ALP aktivitesi artar (53). ALP da en belirgin aktivite artışı Paget hastalığında görülür (39, 53, 54). 40 yaş sonrasında kadın ve erkeklerde görülen bu hastalığın başlangıcında osteoklast aktivitesi artar ve anormal bir kemik resorpsiyonu olur (53). Akciğer, prostat ve meme malignitelerine bağlı olarak görülen kemik metastazlarında ALP aktivitesinin artması kemiği etkiler. Kemiğin primer tümörü olan osteosarkomlarda osteoblastik etkilenme derecesine bağlı olarak ALP aktivitesinde artış görülür (53). Hiperparatiroidizmde PTH salınımına bağlı olarak, kemik metabolizması bozulur. Kemik kırıklarının iyileşme döneminde, osteoblastik hücreler uyarıldığı için ALP aktivitesi artar (53). Bunun dışında hamilelik, karaciğer hastalıkları ve kalp yetersizliğinde de ALP düzeyinde artış gözlenir (39, 54). ALP aktivitesi hipoparatiroidizm, çocuklarda büyüme geriliği, hipofosfatazya ve pernisyöz anemide azalır (39, 54). Alkalen Fosfatazın Kemik Dokusundaki Rolü Kemik dokusunun mineral fraksiyonunda önemli miktarda [Ca 3 (PO 4 ) 2 ] bulunur. Karbonat, florid, hidroksit ve sitrat bileşikleri kemikteki diğer mineral bileşiklerini oluşturur. Kemik matriksinde ALP nin etkisi sonucu artan Ca +2 xpo -3 4 iyon çarpımı, çok az çözünebilen [Ca 3 (PO 4 ) 2 ] çökelmesini arttırır (55).

24 GEREÇ ve YÖNTEMLER MATERYAL Bu çalışmaya Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı na baş vuran hiçbir sağlık problemi bulunmayan (25,80±3,07) yaşları arasında 20 hamile kadın dahil edilmiştir. Kontrol grubu ise hiç doğum yapmamış, hiç laktasyonu olmamış, oral kontraseptif kullanmayan ve hiçbir sağlık sorunu olmayan (25,75±3,26) yaşları arasında gönüllü kadınlardan oluşturulmuştur. Hasta grubundan 5 kişi hamileliğinin ilerleyen dönemlerinde kasılma ve kramp gibi şikayetlerle Ca ve Mg takviyesi almak zorunda kaldığı için çalışmadan çıkarılmıştır. ÖRNEKLERİN ANALİZE HAZIRLANMASI Hasta grubundan (hamileliğin 25-26, haftalarında, doğumun olduğu gün ve doğumdan 6 hafta sonra) ve kontrol grubundan alınan kan örnekleri bir süre oda sıcaklığında bekletildikten sonra 3000 rpm de 10 dk santrifüjlendi. Hasta ve kontrol grubunun serum Ca, P, Alb ve ALP düzeyleri hastanemiz Merkez Laboratuarı ında, PTH düzeyleri ise Nükleer Tıp Laboratuarı nda tayin edildi. YÖNTEMLER Kalsiyum Düzeylerinin Belirlenmesi

25 Serum Ca düzeyleri, seri numaraları 1725 (poliklinik hastaları için), 1554 (servis hastaları için) olan Beckman Coulter Synchron LX20 otoanalizör cihazında, numaralı kitlerle MC (modüler kimyasal) ünitesinde iyon selektif yöntemi ile tayin edildi. Albümin Düzeylerinin Belirlenmesi Serum Alb düzeyleri Beckman Coultter Synchron LX20 otoanalizör cihazında, numaralı kitlerle MC ünitesinde spektrofotometrik yöntem ile ölçüldü. Fosfor Düzeylerinin Belirlenmesi Serum P düzeyleri Beckman Coulter Synchron LX20 otoanalizör cihazında, numaralı kitlerle MC ünitesinde spektrofotometrik yöntem ile tayin edildi. Alkalen Fosfataz Düzeylerinin Belirlenmesi Serum ALP düzeyleri Beckman Coulter Synchron LX20 otoanalizör cihazında, numaralı kitlerle CC (kartuj kimyasal) ünitesinde spektrofotometrik yöntem ile ölçüldü. Paratiroid Hormon Düzeylerinin Belirlenmesi BioDPC firmasının immulite cihazında, kimyasal immunoassay yöntemi ile serum PTH düzeyleri belirlendi. İmmulite enzim immunometrikassay DPC solid faz yöntemi ile çalışır. Serumdaki antijenin kantitatif tayini için hazırlanmıştır. Barkod ile tanımlanan kitler; test ünitesi içeren polistiren boncuktur. Polistiren boncuk spesifik monoklonal veya poliklonal antikorlarla kaplanmıştır. Hasta örneği test ünitesine otomatik olarak pipetlenir sonra reaktif olarak ALP a bağlanmış antikor ilavesi yapılır. İnkubasyon sonunda 5 kez yıkama yaparak bağlanmayanlar uzaklaştırılır. Sonra substrat (Adamantil dioksetan fosfat) ortama ilave edilir. Bu aşamada kararsız olan yapı kararlı hale dönüşerek yüksek enerjisi ile ışıma yapar. Bu ışıma luminometrede birer saniye aralıklarla 12 defa okunur. En yüksek ve en düşük değer

26 atıldıktan sonra sayılan 10 değerin ortalaması alınarak örnekteki antijen konsantrasyonu belirlenmiş olur. İSTATİSTİKSEL ANALİZ Analizler için WCP lisans numaralı Minitab Inc. Release 13 paket programı kullanıldı. Çalışmada elde ettiğimiz verilerin normal dağılım gösterip göstermediğini anlamak için Kolmogorov-Smirnov Testi, kontrol ve hasta gruplarına ait parametrelerin istatistiksel analizi için Student s t Testi, hasta gruplarının kendi içindeki istatistiksel analizleri için Two-Way ANOVA Testi kullanıldı. Sonuçlar Ca ve P için mg/dl, Alb için g/dl, PTH için pg/ml ve ALP için IU/L olarak verildi.

27 BULGULAR Kontrol ve hamile gruplarının yaş ortalamalarının istatistiksel karşılaştırılması yapıldığında anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). Sağlıklı hamile grubunun ve hiç doğum yapmamış, laktasyonu olmamış, sağlıklı kontrol grubunun serum Ca, Alb, PTH, P ve ALP düzeyleri Tablo 5, 6, 7, 8, 9 ve 10 da görülmektedir. Tablo 5. Hamilelik ve laktasyonda serum Ca düzeyleri. Haftalar Doğumun Doğumdan 6 Olgu Yaş (Yıl) (mg/dl) (mg/dl) olduğu gün (mg/dl) hafta sonra (mg/dl) Doğum Sayısı Beslenme Durumu M. Ö 23 8,7 8,5 8,4 9,6 2 Kötü N. S 21 8,9 8,8 8,4 9,3 2 Kötü B. E 25 8,8 9,3 9,2 9,5 2 Kötü M. Ç 22 9,3 8,7 8,3 9,1 1 Kötü S. A 24 9,2 9,7 9,4 10,0 2 İyi Z. C 28 8,9 8,9 8,3 9,2 1 İyi Ö. T 25 8,8 8,9 8,5 9,3 1 İyi N. E 27 8,7 8,7 8,6 - a 2 Kötü F. A 28 8,2 8,4 8,2 8,2 1 Kötü M. O 31 9,2 9,1 8,9 - a 2 İyi S. K 27 9,5 8,0 8,3 8,9 2 İyi T. B 32 9,0 9,0 8,9 9,4 2 İyi Ş. Y 24 9,2 8,8 9,0 9,6 1 İyi E. O 25 9,1 9,0 8,6 - a 2 İyi F. D 25 9,2 8,8 8,4 9,2 1 İyi a: Kontrole gelmeyip, kanı alınamayan kadınlar. Tablo 6. Hamilelik ve laktasyonda serum Alb düzeyleri. Haftalar Olgu Yaş Doğumun olduğu gün Doğumdan 6 hafta sonra Doğum Beslenme

28 (Yıl) (g/dl) (g/dl) (g/dl) (g/dl) Sayısı Durumu M. Ö 23 3,2 3,2 2,3 4,1 2 Kötü N. S 21 3,1 2,6 2,7 3,9 2 Kötü B. E 25 3,2 3,0 2,7 4,0 2 Kötü M. Ç 22 3,1 3,0 2,7 3,3 1 Kötü S. A 24 3,2 3,2 3,1 4,3 2 İyi Z. C 28 3,1 2,7 2,8 4,0 1 İyi Ö. T 25 3,6 2,7 2,8 3,9 1 İyi N. E 27 3,2 3,0 2,4 - a 2 Kötü F. A 28 2,7 2,5 2,1 3,5 1 Kötü M. O 31 2,8 2,7 2,8 - a 2 İyi S. K 27 3,2 2,3 2,0 3,9 2 İyi T. B 32 3,2 3,1 2,9 4,0 2 İyi Ş. Y 24 3,3 3,1 2,9 4,1 1 İyi E. O 25 3,0 2,8 2,5 - a 2 İyi F. D 25 3,3 3,0 2,4 4,0 1 İyi a: Kontrole gelmeyip, kanı alınamayan kadınlar. Tablo 7. Hamilelik ve laktasyonda serum PTH düzeyleri. Haftalar Doğumun Doğumdan 6 Olgu Yaş (Yıl) (pg/ml) (pg/ml) olduğu gün (pg/ml) hafta sonra (pg/ml) Doğum Sayısı Beslenme Durumu M. Ö 23 20,2 40,0 51,0 49,1 2 Kötü N. S 21 23,9 30,2 25,3 85,4 2 Kötü B. E 25 9,5 6,9 2,9 13,2 2 Kötü M. Ç 22 33,8 18,3 14,3 51,9 1 Kötü S. A 24 39,8 26,8 69,3 50,3 2 İyi Z. C 28 15,7 40,5 38,8 69,7 1 İyi Ö. T 25 8,6 14,0 42,8 11,7 1 İyi N. E 27 18,8 27,0 19,3 - a 2 Kötü F. A 28 7,1 22,5 6,6 40,8 1 Kötü M. O 31 23,8 30,5 21,6 - a 2 İyi S. K 27 20,0 37,5 13,7 57,6 2 İyi T. B 32 20,5 18,2 14,3 17,6 2 İyi Ş. Y 24 34,9 20,6 31,2 109,0 1 İyi E. O 25 42,0 33,0 28,0 - a 2 İyi F. D 25 28,1 23,7 19,3 57,0 1 İyi a: Kontrole gelmeyip, kanı alınamayan kadınlar. Tablo 8. Hamilelik ve laktasyonda serum P düzeyleri. Olgu Yaş (Yıl) (mg/dl) Haftalar (mg/dl) Doğumun olduğu gün (mg/dl) Doğumdan 6 hafta sonra (mg/dl) Doğum Sayısı Beslenme Durumu

29 M. Ö 23 3,0 3,4 3,6 3,9 2 Kötü N. S 21 3,5 3,2 3,5 4,0 2 Kötü B. E 25 2,1 3,4 3,1 3,2 2 Kötü M. Ç 22 3,3 3,1 3,4 2,9 1 Kötü S. A 24 2,9 3,2 4,0 2,3 2 İyi Z. C 28 3,0 3,1 3,3 3,9 1 İyi Ö. T 25 2,3 2,4 2,7 3 1 İyi N. E 27 3,7 3,9 3,1 - a 2 Kötü F. A 28 3,3 3,3 3,3 3,8 1 Kötü M. O 31 2,4 3,0 3,4 - a 2 İyi S. K 27 3,6 3,3 3,5 4,7 2 İyi T. B 32 3,4 3,4 3,2 3,7 2 İyi Ş. Y 24 3,5 3,4 3,6 4,0 1 İyi E. O 25 3,7 3,5 1,8 - a 2 İyi F. D 25 2,9 3,4 3,7 4,4 1 İyi a: Kontrole gelmeyip, kanı alınamayan kadınlar. Tablo 9. Hamilelik ve laktasyonda serum ALP düzeyleri. Haftalar Doğumun Doğumdan 6 Olgu Yaş (Yıl) (IU/L) (IU/L) olduğu gün (IU/L) hafta sonra (IU/L) Doğum Sayısı Beslenme Durumu M. Ö Kötü N. S Kötü B. E Kötü M. Ç Kötü S. A İyi Z. C İyi Ö. T İyi N. E a 2 Kötü F. A Kötü M. O a 2 İyi S. K İyi T. B İyi Ş. Y İyi E. O a 2 İyi F. D İyi a: Kontrole gelmeyip, kanı alınamayan kadınlar. Tablo 10. Kontrol grubunda serum Ca, Alb, PTH, P, ALP düzeyleri. Olgu Yaş (Yıl) Alb (g/dl) Ca (mg/dl) PTH (pg/ml) P (mg/dl) ALP (IU/L) R. Y 24 3,9 9,0 67,1 2,8 38,0 S. E 28 4,1 9,4 45,2 2,6 41,0

30 C. T 27 3,8 9,2 22,0 3,8 47,0 K. T 33 3,7 8,7 31,6 3,4 47,0 M. A 27 3,8 9,3 27,7 3,0 46,0 F. T 26 3,5 10,0 29,3 2,9 38,0 Z. P 27 4,0 9,2 22,0 3,1 38,0 Y. U 30 3,6 9,4 21,1 2,9 38,0 E. Y 26 3,9 9,2 37,8 3,1 48,0 D. K 23 3,6 9,9 20,0 3,6 36,0 Y. T 25 3,9 9,0 31,4 3,0 52,0 G. K 32 3,5 8,9 38,9 3,7 102,0 B. S 20 3,9 9,7 19,9 4,5 55,0 B. E 25 3,8 9,3 20,7 4,2 50,0 A. A 21 4,1 8,7 29,3 3,0 47,0 Y. A 25 3,6 8,8 35,3 3,2 45,0 A. B 24 3,8 9,1 19,8 3,9 39,0 A.A 24 4,0 9,4 15,8 2,7 40,0 N. A 23 3,5 9,3 20,3 3,8 45,0 F. G 25 4,2 9,0 23,2 4,5 49,0 Serum Ca düzeylerinin ortalama değeri hamile grubunda; haftalarda 8,98±0,32 mg/dl, haftalarda 8,84±0,39 mg/dl, doğumun olduğu gün 8,63±0,37 mg/dl, doğumdan 6 hafta sonra 9,28±0,44 mg/dl, kontrol grubunda ise 9,23±0,40 mg/dl olarak bulunmuştur. Hamile grubunun haftalarda (p<0,05), haftalarda (p<0,01), doğumun olduğu gün (p<0,001) serum Ca düzeyleri, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında anlamlı olarak düşük bulunmuş olup, doğumdan 6 hafta sonra (p>0,05) serum Ca düzeyleri ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır (Şekil 3, Tablo 11).

31 10,5 Serum Ca (mg/dl) 10,0 9, ,0 8, ,0 11 7,5 N = Doğumun Doğumdan 6 Kontrol CA25_26 CA34_36 CADOGUM CALAKTAS CAKONTRO Haftalar Haftalar olduğu gün hafta sonra Şekil 3. Hamile, laktasyon ve kontrol gruplarında serum ortalama Ca düzeylerinin karşılaştırılması. Tablo 11. Hamile grubunun , haftalar, doğumun olduğu gün, doğumdan 6 hafta sonra ve kontrol grubunun serum Ca düzeylerinin ortalama değerleri (1). Grup n Ortalamalar Hafta 15 8,98 ± 0,32 * Hafta 15 8,84 ± 0,39 ** Doğumun Olduğu Gün 15 8,63 ± 0,37 *** Doğumdan 6 Hafta Sonra 12 9,28 ± 0,44 Kontrol 20 9,23 ± 0,40 * Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında p<0,05 ** Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında p<0,01 *** Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında p<0,001 (1) Karşılaştırmalar Student s t testi ile yapılmıştır.

32 Hamile grubunun serum Ca düzeyleri kendi aralarında karşılaştırıldığında ve haftalar arasında (p>0,05) anlamlı bir fark bulunamamıştır haftalar ve doğumun olduğu gün serum Ca düzeyleri arasında (p<0,01) anlamlı bir fark olduğu bulunmuş ve doğumun olduğu gün serum Ca düzeylerinin daha düşük olduğu görülmüştür haftalar ve doğumdan 6 hafta sonraki serum Ca düzeyleri arasında (p<0,05) anlamlı bir fark olduğu ve doğumdan 6 hafta sonra serum Ca düzeylerinin yükseldiği bulunmuştur haftalar ve doğumun olduğu gün serum Ca düzeyleri arasında (p>0,05) anlamlı bir fark bulunmamaktadır haftalar ve doğumdan 6 hafta sonra serum Ca düzeyleri arasında (p<0,01) anlamlı bir fark olduğu ve doğumdan 6 hafta sonraki serum Ca düzeylerinin yüksek olduğu gözlenmiştir. Doğumun olduğu gün ve doğumdan 6 hafta sonra serum Ca düzeyleri arasında (p<0,001) anlamlı bir fark olduğu ve doğumdan 6 hafta sonra serum Ca düzeylerinin yükseldiği belirlenmiştir (Şekil 4, Tablo 12). 9,4 Serum Ca (mg/dl) 9,2 9,0 8,8 8,6 Mean 8,4 CA25_26 CA34_36 CADOGUM CALAKTAS Doğumun Doğumdan 6 Haftalar Haftalar olduğu gün hafta sonra Şekil 4. Hamilelik ve laktasyonda serum Ca düzeylerinin karşılaştırılması.

33 Tablo 12. Hamile grubunun , haftalar, doğumun olduğu gün ve doğumdan 6 hafta sonra, serum Ca düzeyleri arasındaki karşılaştırmalar (1) Haftalar Haftalar Doğumun olduğu gün Doğumdan 6 hafta sonra Haftalar ---- p>0,05 p<0,01 p<0, Haftalar p>0,05 p<0,01 Doğumun olduğu gün p<0,001 Doğumdan 6 hafta sonra (1) İki yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Serum Alb düzeylerinin ortalama değeri hamile grubunda; haftalarda 3,15±0,21 g/dl, haftalarda 2,86±0,27 g/dl, doğumun olduğu gün 2,61±0,31 g/dl, doğumdan 6 hafta sonra 3,92±0,27 g/dl, kontrol grubunda ise 3,81±0,21 g/dl bulunmuştur. Hamile grubunun haftalarda (p<0,001), haftalarda (p<0,001), doğumun olduğu gün (p<0,001) serum Alb düzeyleri, kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük bulunmuş olup, doğumdan 6 hafta sonra (p>0,05) serum Alb düzeyleri ile kontrol grubu arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır (Şekil 5, Tablo 13). 4,5 5 Serum Alb (g/dl) 4,0 3,5 3, ,5 2,0 1,5 N = 12 ALB25_ Doğumun Doğumdan 6 Kontrol ALB34_36 ALBDOGUM ALBLAKT ALBUKONT Haftalar Haftalar olduğu gün hafta sonra Şekil 5. Hamile, laktasyon ve kontrol gruplarında serum ortalama Alb düzeylerinin karşılaştırılması.

34 Tablo 13. Hamile grubunun , haftalar, doğumun olduğu gün, doğumdan 6 hafta sonra ve kontrol grubunun serum Alb düzeylerinin ortalama değerleri (1). Grup n Ortalamalar Hafta 15 3,15±0,21 *** Hafta 15 2,86±0,27 *** Doğumun Olduğu Gün 15 2,61±0,31 *** Doğumdan 6 Hafta Sonra 12 3,92±0,27 Kontrol 20 3,81±0,21 * Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında p<0,05 ** Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında p<0,01 *** Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında p<0,001 (1) Karşılaştırmalar Student s t testi ile yapılmıştır. Hamile grubunun serum Alb düzeyleri kendi aralarında karşılaştırıldığında, ve haftalar arasında (p<0,01) anlamlı bir fark olduğu ve haftalarda serum Alb düzeylerinin düşük olduğu görülmüştür haftalar ve doğumun olduğu gün serum Alb düzeyleri arasında (p<0,001) anlamlı bir fark olduğu ve doğumun olduğu gün serum Alb düzeylerinin düşük olduğu bulunmuştur haftalar ve doğumdan 6 hafta sonra serum Alb düzeyleri arasında (p<0,001) anlamlı bir fark olduğu ve doğumdan 6 hafta sonra serum Alb düzeylerinin yükseldiği belirlenmiştir haftalar ve doğumun olduğu gün serum Alb düzeyleri arasında (p<0,05) anlamlı bir fark olduğu, doğumun olduğu gün serum Alb düzeylerinin düşük olduğu bulunmuştur haftalar ve doğumdan 6 hafta sonra serum Alb düzeyleri arasında (p<0,001) anlamlı bir fark olduğu ve doğumdan 6 hafta sonra serum Alb düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Doğumun olduğu gün ve doğumdan 6 hafta sonra serum Alb düzeyleri arasında (p<0,001) anlamlı bir fark olduğu ve doğumdan 6 hafta sonra serum Alb düzeylerinin yüksekseldiği bulunmuştur (Şekil 6, Tablo 14). 4,0 b (g/dl) 3,8 3,6

35 Doğumun Doğumdan 6 Haftalar Haftalar olduğu gün hafta sonra Şekil 6. Hamilelik ve laktasyonda serum Alb düzeylerinin karşılaştırılması. Tablo 14. Hamile grubunun , haftalar, doğumun olduğu gün ve doğumdan 6 hafta sonra, serum Alb düzeyleri arasındaki karşılaştırmalar (1) Haftalar Haftalar Doğumun olduğu gün Doğumdan 6 hafta sonra Haftalar ---- p<0,01 p<0,001 p<0, Haftalar p<0,05 p<0,001 Doğumun olduğu gün p<0,001 Doğumdan 6 hafta sonra (1) İki yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Serum PTH düzeylerinin ortalama değeri hamile grubunda; haftalarda 23,11±10,91 pg/ml, haftalarda 25,98±9,65 pg/ml, doğumun olduğu gün 26,56±17,76 pg/ml, doğumdan 6 hafta sonra 51,11±28,88 pg/ml, kontrol grubunda 28,92 pg/ml bulunmuştur. Hamile grubunun haftalarda (p>0,05), haftalarda (p>0,05), doğumun olduğu gün (p>0,05) serum PTH düzeyleri ile kontrol grubu PTH düzeyleri

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı

2) Kolekalsiferol (D 3)

2) Kolekalsiferol (D 3) Sunum İçeriği Öğretim Görevlisi :Yrd.Doç.Dr.Bekir ÇÖL Hazırlayan ve Sunan : Fulya ÇELEBİ Konu : D Vitamini 31/10/2008 D vitamini formları kaynaklarına genel bakış Deride ve vücutta D vitamini sentezi İnce

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

ENERJİ METABOLİZMASI

ENERJİ METABOLİZMASI ENERJİ METABOLİZMASI Soluduğumuz hava, yediğimiz ve içtiğimiz besinler vücudumuz tarafından işlenir, kullanılır ve ihtiyaç duyduğumuz enerjiye dönüştürülür. Gün içinde yapılan fiziksel aktiviteler kalp

Detaylı

RUMİNANTLARDA KALSİYUM,FOSFOR VE MAGNEZYUM YETMEZLİKLERİ-1

RUMİNANTLARDA KALSİYUM,FOSFOR VE MAGNEZYUM YETMEZLİKLERİ-1 RUMİNANTLARDA KALSİYUM,FOSFOR VE MAGNEZYUM YETMEZLİKLERİ-1 Kalsiyum, fosfor ve magnezyum, kas yapısı, fizyolojik olaylar ve birçok dokunun normal fonksiyonları için gereklidir. Kemik formasyonu, kas kontraksiyonu,

Detaylı

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi HİPERKALSEMİ Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi Tanım: Hiperkalsemi serum kalsiyum düzeyinin normalden (9-11 mg/dl) yüksek olduğunda meydana gelen

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

KALSİYUM METABOLİZMASINI DÜZENLEYEN HORMONLAR

KALSİYUM METABOLİZMASINI DÜZENLEYEN HORMONLAR KALSİYUM METABOLİZMASINI DÜZENLEYEN HORMONLAR Kalsiyum iyonlarının katıldığı olaylar - Kemik mineralizasyonu - Kas ve sinir uyarılması -Kan pıhtılaşması -Salgılama -Membranbütünlüğü ve transport -Enzim

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN KARBONHİDRATLAR Normal diyet alan kişilerde enerjinin % 55-60 ı karbonhidratlardan sağlanır. Bitkiler karbonhidratları fotosentez yoluyla güneş ışığının yardımıyla karbondioksit ve sudan yararlanarak klorofilden

Detaylı

Hipokalsemi. Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı

Hipokalsemi. Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı Hipokalsemi Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı Kalsiyum 03.01.2014 57.Milli Pediatri Kongresi 2 Kalsiyum Fetal dönem Çocukluk çağı Erişkin

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER Siren SEZER, Şebnem KARAKAN, Nurhan ÖZDEMİR ACAR. Başkent Üniversitesi Nefroloji Bilim

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI Dr. Dilek TORUN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13-17 Kasım 2013 30. Ulusal Nefroloji Hipertansiyon Diyaliz ve Transplantasyon

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

Vitamin metabolizması bozukluklarında laboratuvar. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu

Vitamin metabolizması bozukluklarında laboratuvar. Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Vitamin metabolizması bozukluklarında laboratuvar Prof.Dr.Dildar Konukoğlu Vitaminler Vitaminler büyüme, sağlık, her türlü verim performansı gibi yaşamsal fonksiyonların devamlılığı için çok az miktarlarda

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI

2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI 2013 NİSAN TUS DAHİLİYE SORULARI Doğru cevap: B Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Ders Notları Cilt 2 Sayfa: 10 Doğru cevap: A Referans: e-tus İpucu Serisi Dahiliye Cilt 1 Ders Notları Sayfa: 233

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI

ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI ORGANİZMANIN ÖNEMLİ METABOLİK DURUMLARI Metabolizma durumları Memelilerde ana hatları ile en az iki metabolizma durumu önemlidir. Bunların birincisi besin maddelerinin kana emildiği beslenme (rezorpsiyon),

Detaylı

Yağlar ve Proteinler

Yağlar ve Proteinler Yağlar ve Proteinler Yağlar Yağlar, yağ asitleri ve gliserolden oluşmuş organik bileşiklerdir. Yağlar en ekonomik enerji kaynaklarıdır. Yağlar aynı miktardaki karbonhidrat ve proteinlerin iki katından

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ 2009-2010,Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin amacı Eritrositlerin yapısal özellikleri Fonksiyonları Eritrosit yapımı ve gerekli maddeler Demir metabolizması Hemoliz Eritrosit

Detaylı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. Fetus Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 8.Hafta ( 03-07 / 11 / 2014 ) FETUS FİZYOLOJİSİ 1.Embriyonun Gelişmesi 1.) Plasenta 2.) Amnion Kesesi ve Amnion Sıvısı Slayt No: 9 1.) EMBRİYONUN GELİŞMESİ

Detaylı

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME Beslenme Yetersizliğine Bağlı Sorunlar 1 PROTEİN ENERJİ YETERSİZLİĞİ Büyüme ve gelişme için gerekli olan enerji, protein, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yeterince alınmamasına

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti Prospektüs ; berrak sarı renkli çözelti olup her ml'si 500.000 IU Vitamin A, 75.000 IU Vitamin D 3 ve 50 mg Vitamin E içerir. FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ uygun farmasötik şekli, içerdiği A, D 3 ve E vitamin

Detaylı

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ İdrar oluşturmak... Üriner sistemin ana görevi vücutta oluşan metabolik artıkları idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırmak ve sıvı elektrolit dengesini korumaktır. Üriner

Detaylı

Beslenme Dersi sunusu

Beslenme Dersi sunusu Beslenme Dersi sunusu Beslenme ile ilgili kavramlar Besin (lat.aliment): Yenebilen bitki ve hayvan dokularıdır. Su, organik ve inorganik ögelerden oluşur. Hayvansal ve bitkisel olarak iki kaynaktan elde

Detaylı

AMİLAZ (SERUM) Klinik Laboratuvar Testleri

AMİLAZ (SERUM) Klinik Laboratuvar Testleri AMİLAZ (SERUM) Kullanım amacı: Klinik uygulamada, pankreas dokusu ve tükürük bezleri ile ilişkili her türlü zedelenme olasılığının değerlendirilmesi amacıyla ihtiyaç duyulur. Akut ve kronik pankreatitler

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

CALCİDİNE GRANÜLE. Elemanter kalsiyum mcg İnternasyonel ünite

CALCİDİNE GRANÜLE. Elemanter kalsiyum mcg İnternasyonel ünite CALCİDİNE GRANÜLE FORMÜL : 5 gram granülde ; Vitamin D 2 (Ergokalsiferol)...3000 internasyonal ünite Kalsiyum glukonat...375 mg (33.75 mg elemanter kalsiyum) (1.69 meq) Kalsiyum magnezyum inositohekzafosfat...125

Detaylı

PRİMER HİPERPARATİROİDİ DE AYIRICI TANI

PRİMER HİPERPARATİROİDİ DE AYIRICI TANI PRİMER HİPERPARATİROİDİ DE AYIRICI TANI Dr. Cevher Akarsu 13.02.2015 Primer Hiperpara*roidi (PHPT) Görülme sıklığı:%0,1-0,3 65 yaş üzerindeki postmenapozal kadınlarda daha yaygın PHPT ayaktan hastalarda

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME. Beslenme BESİN ÖĞELERİ. Beslenme karın doyurmak veya doydurmak demek değildir. Besin maddesi

SAĞLIKLI BESLENME. Beslenme BESİN ÖĞELERİ. Beslenme karın doyurmak veya doydurmak demek değildir. Besin maddesi SAĞLIKLI BESLENME Yrd. Doç. Dr. Omca DEMİRKOL Beslenme Bilim Dalı Beslenme, besinlerin üretiminden hücrede kullanımına değin geçen tüm evrelerde insan-besin ilişkisini inceleyen bir bilim dalıdır. Beslenme

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III 1: DİYABET...1 Diabetes insipedius...2 Diabetes mellitus...2 Diyabetin Etkileri...3 Belirtiler...4 Nedenler...4 Tedavi...4 Bitkilerin Rolü...5 Tıbbi Faydaları...6 2: KARACİĞER

Detaylı

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri

TESTOSTERON (TOTAL) Klinik Laboratuvar Testleri TESTOSTERON (TOTAL) Kullanım amacı: Erkeklerde ve kadınlarda farklı kullanım amaçları vardır. Erkeklerde en çok, libido kaybı, erektil fonksiyon bozukluğu, jinekomasti, osteoporoz ve infertilite gibi belirti

Detaylı

PROSPEKTÜS. Multimix Pediatrik Şurup, dengeli oranlarda bir araya getirilmiş bir multivitamin kombinasyonudur.

PROSPEKTÜS. Multimix Pediatrik Şurup, dengeli oranlarda bir araya getirilmiş bir multivitamin kombinasyonudur. PROSPKTÜS FORMÜLÜ: Her 5 ml (1ölçek) Multimix Pediatrik Şurup etkin madde olarak 2500, 0.9 B 1, 1 B 2, 1.3 B 6, 45, 400 D 3, 8.94, 3.5 D-Pantotenol, 0.085 D-, 11, tatlandırıcı olarak Ksilitol, tat ve koku

Detaylı

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ ÜREME SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ Kadın ve erkek üreme sistemi dölün üretilmesi amacı ile özelleşmiş özel organlardan oluşmaktadır. Bazı üreme organları cinsiyet hücrelerini üretir, diğerleri

Detaylı

Dr. Mehmet PENSE S.Ü. Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu

Dr. Mehmet PENSE S.Ü. Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Dr. Mehmet PENSE S.Ü. Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu İnsan ve hayvan organizması temel olarak; organik, inorganik maddelerden kuruludur. Organik Yapıyı: Karbonhidrat, Lipit, Protein, Hormon İnorganik

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

ph = 6,1 + log [CO 2 ]

ph = 6,1 + log [CO 2 ] ASİT-BAZ DENGESİ Asit-baz dengesi tanımı Biyolojik reaksiyonların hepsi optimum bir ph ortamında normal olarak cereyan ederler; ortamın ph değerinin değişmesi, önemli bozukluklara neden olur. Organizmada

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 2. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar?

BÖBREK HASTALIKLARI. Prof. Dr. Tekin AKPOLAT. Böbrekler ne işe yarar? BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar

Detaylı

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları

Sunum planı. Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Hipofiz Epifiz Tiroid Paratiroid ve Pankreas hormonları Hipofiz bezi (hypophysis) Hipofizial çukurlukta bulunur (sella turcica) 9 adet hormon üretir İki bölümü vardır: Anterior

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

ĐÇERĐK. Vitamin B6 Formları. LOGO www.themegallery.com. Tarihsel Bakış. Yapısal Formüller. 4 Piridoksin Piridoksal Piridoksamin Piridoksal-fosfat

ĐÇERĐK. Vitamin B6 Formları. LOGO www.themegallery.com. Tarihsel Bakış. Yapısal Formüller. 4 Piridoksin Piridoksal Piridoksamin Piridoksal-fosfat LOGO ĐÇERĐK Tarihsel Bakış B6 Vitamininin Genel Özellikleri Kimyasal Ve Biyolojik Fonksiyonları Biyokimyasal Fonksiyonları YRD. DOÇ. DR. BEKİR ÇÖL SUNAN: DUYGU BAHÇE Emilim, Transport ve Metabolizma İmmün

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

ÜNİTE 17 Biyoelementler II (Eser Elementler)

ÜNİTE 17 Biyoelementler II (Eser Elementler) ÜNİTE 17 Biyoelementler II (Eser Elementler) Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Eser element kavramını tanıyacak, Eser elementlerin biyoelementler içindeki yer ve önemini kavrayacak, Sağlıklı bir yaşam

Detaylı

PARATİROİD BEZİ HASTALIKLARI FİZYOPATOLOJİSİ

PARATİROİD BEZİ HASTALIKLARI FİZYOPATOLOJİSİ FİZYOPATOLOJİ (KLİNİK BİYOKİMYA) PARATİROİD BEZİ HASTALIKLARI FİZYOPATOLOJİSİ Prof. Dr Arif ALTINTAŞ Prof. Dr. Ulvi Reha FİDANCI Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Paratiroid

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler

Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler Hikaye: aşağıdaki özellikler sorulmalıdır. Diyet ve sıvı alımı ( et, süt, sodyum, potasyum, askorbik asit ) İlaç alımı :

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

Su vücudun her yanına dağılmıştır Su oranı, kas, karaciğer, böbrek gibi organlarda yüksek, kemik ve dişlerde düşüktür.

Su vücudun her yanına dağılmıştır Su oranı, kas, karaciğer, böbrek gibi organlarda yüksek, kemik ve dişlerde düşüktür. Su ve Mineraller Su Suyun Önemi Su bütün canlıların yapılarının en büyük bölümünü oluşturan önemli bir maddedir. İnsan, besin almadan haftalarca canlılığını sürdürmesine karşın, susuz ancak birkaç gün

Detaylı

Görevi: Bütün vücut hücrelerinin içindeki ve dışlarındaki suyun düzenlenmesi, kalp ritmi, sinir uyarılarının ve kaskasılmalarının

Görevi: Bütün vücut hücrelerinin içindeki ve dışlarındaki suyun düzenlenmesi, kalp ritmi, sinir uyarılarının ve kaskasılmalarının İNORGANİK BİLEŞİKLER Su Asit Baz Tuz Mineraller SU Özellikleri Yüksek yüzey gerilimine sahiptir Yüksek özgül ısı nedeniyle sıcaklık değişimine karşı dirençlidir Yüksek buharlaşma ısısı nedeniyle soğutma

Detaylı

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Yasemen YANAR Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölüm Başkanı Tarih boyunca medeniyetler

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire ENDOKRİN SİSTEM HASTALIKLARI Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Hipertiroidi ya da hipertiroidizm, tiroid bezinin fazla çalışmasıyla ortaya çıkan hastalık tablosudur. Hipertoridizme sebep olan birçok mekanizma

Detaylı

Pfizer İlaçları Ltd.Şti. Ortaköy - İstanbul KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

Pfizer İlaçları Ltd.Şti. Ortaköy - İstanbul KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 500 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 25 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.4 mg 127 B2 Vitamini 1.75 mg 125 Niasinamid 20 mg 125

Detaylı

İntrasellüler Sıvı (Hücre İçi Sıvı) Extrasellüler Sıvı (Hücre Dışı Sıvı) Total Vücut Suyu 60 = 42 lt Vücut Sıvı Bölmelerini Etkileyen Faktörler

İntrasellüler Sıvı (Hücre İçi Sıvı) Extrasellüler Sıvı (Hücre Dışı Sıvı) Total Vücut Suyu 60 = 42 lt Vücut Sıvı Bölmelerini Etkileyen Faktörler Vücut ağırlığının yaklaşık %60 ını su oluşturur. Ölçümünde Deuterium Oksid kullanılır. Yağ dokusu ve yaş ile ters, kas dokusu ile doğru orantılıdır. Total vücut suyu, genel anlamda iki büyük kompartmanda

Detaylı

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER

KULLANIM KILAVUZUNDA BULUNACAK BİLGİLER İsim: Centrum Silver Birim formülü Bir film tablet içeriği : % ÖGD** Vitaminler Lutein 1000 mcg * A Vitamini 800 mcg 100 (% 50 Beta Karoten) B1 Vitamini 1.65 mg 150 B2 Vitamini 2.1 mg 150 Niasinamid 24

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım

Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım Karaciğer Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım Dr. Sıtkı Sarper SAĞLAM DR.SITKI SARPER SAĞLAM - KEAH ACİL TIP KLİNİK SUNUMU 04.10.2011 1 Netter in Yeri: DR.SITKI SARPER SAĞLAM - KEAH ACİL TIP KLİNİK SUNUMU

Detaylı

İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ

İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ AMAÇ: Katılımcıların bu sunumun sonunda kan gazı ve asit baz dengesi ile ilgili bilgilerini artırmaları amaçlanmıştır. HEDEFLER:

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ

MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ MENAPOZDA VE YAŞLILIKTA BESLENME 1 MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ MENOPOZDA GÖRÜLEN SORUNLAR MENOPOZ DÖNEMİNDE BESLENME İLKELERİ YAŞLILIKTA BESLENME YAŞLILIKTA BESLENME İLKELERİ 2 3 YAŞAM BEBEKLİK ÇOCUKLUK

Detaylı

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi?

2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru yanıt hayır olabilir mi? ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE FARMAKODİNAMİK FARKLILIKLAR 17.12.2004 ANKARA Prof.Dr. Aydın Erenmemişoğlu ÇOCUKLARDA İLAÇ KULLANIMINDA FARMAKOKİNETİK VE 2x2=4 her koşulda doğru mudur? doğru

Detaylı

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT Prof.Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Sempatik Sistem Adrenal Medulla Kas kan dolaşımı Kan basıncı Solunum sıklık ve derinliği Kalp kasılma gücü Kalp atım

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 KRONİK HASTALIK ANEMİSİ IX. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU GİRİŞ VE TANIM Kronik

Detaylı

Yardımcı madde olarak ; Şeker, vanilin kullanılmıştır.

Yardımcı madde olarak ; Şeker, vanilin kullanılmıştır. CALCİDİNE GRANÜL FORMÜL : 5 gram granülde ; Kalsiyum magnezyum inositoheksafosfat...125 mg Kalsiyum glukonat...375 mg (33.75 mg elementer kalsiyum) (1.69 meq) Vitamin D 2 (Ergokalsiferol)...3000 IU Yardımcı

Detaylı

PROSPEKTÜS DECAVİT YUMUŞAK KAPSÜL

PROSPEKTÜS DECAVİT YUMUŞAK KAPSÜL Multivitamin ve Mineral Kombinasyonu FORMÜLÜ : PROSPEKTÜS DECAVİT YUMUŞAK KAPSÜL 11 Vitamin Vitamin A 10.000 I.U Vitamin B 1 20 mg Vitamin B 2 5 mg Vitamin B 6 10 mg Vitamin B 12 0.005 mg Vitamin C 150

Detaylı

TEMEL, İLK 3 YILDA ATILIYOR!

TEMEL, İLK 3 YILDA ATILIYOR! Acıbadem Hastanesi Büyüme ve Ergenlik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Atilla Büyükgebiz ile, çocuğun doğumundan itibaren vücudunda hangi hormonların ne gibi işlevleri olduğunu, ilk 3 yılın önemini ve ergenlik

Detaylı

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir.

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir. Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca

Detaylı

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ Keçi, kuru ve sıcak yerlerde ve özellikle tarımsal açıdan geri kalmış bölgelerde yaşayan insanlar için çok önemli bir besin ve gelir kaynağıdır. Gerek

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

Biberon Maması İçerik ve Çeşitleri

Biberon Maması İçerik ve Çeşitleri Biberon Maması İçerik ve Çeşitleri Biberon Mamaları Annesütünün ikamesidir. Annesütü alamayan bebekler için Annesütü yetersizliğinde Annesütü ve inek sütünde enerji ve ana besin maddeleri Anne Sütü (100ml)

Detaylı

KULLANMA TALİMATI DEVİT-3

KULLANMA TALİMATI DEVİT-3 KULLANMA TALİMATI DEVİT-3 IM/oral ampul Ağızdan alınır. Etkin madde: Her 1 ml lik ampulde: 7.5 mg (300.000 IU) D 3 vitamini içerir Yardımcı maddeler: Bütilhidroksitoluen, ayçiçek yağı Bu ilacı kullanmaya

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı

Detaylı

DİYABETTE TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ. Diyetisyen Osman Yıldırım

DİYABETTE TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ. Diyetisyen Osman Yıldırım DİYABETTE TIBBİ BESLENME TEDAVİSİ Diyetisyen Osman Yıldırım Tıbbi Beslenme Tedavisi (TBT) Diyabetin önlenmesi Diyabetin tedavisi Diyabet ile ilişkili komplikasyonların tedavisi Temel Enerji Kaynağımız

Detaylı