THE NETTER COLLECTION

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "THE NETTER COLLECTION"

Transkript

1

2 THE NETTER COLLECTION OF MEDICAL ILLUSTRATIONS C LT 8 KAS- SKELET S STEM KISIM I Anatomi, Fizyoloji ve Metabolik Bozukluklar Haz rlanan çizimlerin derlenmesi FRANK H. NETTER, M.D. Russell T. Woodburne, M.A., Ph.D., Edmund S. Crelin, Ph.D., D. Sc. ve Frederick S. Kaplan, M.D., Dan flman Editör Henry J. Mankin, M.D. nin önsözü ile, Edith M. Ashley Ortopedik Cerrahi Profesörü, Harvard T p Fakültesi Çeviri Editörleri Prof. Dr. Tansu Aras l Uzm. Dr. Gülseren Kayalar Ak GÜNEfi TIP K TABEVLER

3 THE NETTER COLLECTION OF MEDICAL ILLUSTRATIONS C LT 8: KAS- SKELET S STEM KISIM I: ANATOM, F ZYOLOJ VE METABOL K BOZUKLUKLAR Copyright 2008 ISBN: ???-? Orijinal Ad : The Netter Collection of Medical Illustrations Musculoskeletal System Volume 8: Part I: Anatomy, Physiology, and Metabolic Disorders Yay nevi: Elsevier Saunders Yazarlar: Frank H. Netter, MD Orjinal ISBN: Çeviri Editörleri: Prof. Dr. Tansu Aras l, Uzm. Dr. Gülseren Kayalar Ak Kitab n 5846 ve 2936 say l Fikir ve Sanat Eserleri Yasas Hükümleri gere ince (kitab n bir bölümünden al nt yap lamaz, fotokopi yöntemiyle ço alt lamaz, resim, flekil, flema, grafik v.b. ler kopya edilemez) tüm haklar Günefl T p Kitabevleri Ltd fiti. ne aittir. Yay nc ve Genel Yay n Yönetmeni: Murat Y lmaz Genel Yay n Yönetmeni Yard mc s : Polat Sani Y lmaz Yay n Dan flman : Ali Aktafl Yabanc Dil Editörü ve Uluslararas liflkiler: Dr. Ali Sedat Törel Yay n Koordinatörü: Nuran Karacan Kurumsal letiflim Sorumlusu: Ayflegül fiahin Dizgi-Düzenleme: Turgut Yozgatl, Olcay Tafldemir Kapak Uyarlama: Olcay Tafldemir Pazarlama ve Sat fl Müdürü: Polat Sani Y lmaz Bask : Öncü Bas mevi - Ali Kabakç flhan No: 85/10-2 skitler/ankara Tel: (0312) UYARI Medikal bilgiler sürekli de iflmekte ve yenilenmektedir. Standart güvenlik uygulamalar dikkate al nmal, yeni araflt rmalar ve klinik tecrübeler fl nda tedavilerde ve ilaç uygulamalar ndaki de iflikliklerin gerekli olabilece i bilinmelidir. Okuyuculara ilaçlar hakk nda üretici firma taraf ndan sa lanan ilaca ait en son ürün bilgilerini, dozaj ve uygulama flekillerini ve kontrendikasyonlar kontrol etmeleri tavsiye edilir. Her hasta için en iyi tedavi fleklini ve en do ru ilaçlar ve dozlar n belirlemek uygulamay yapan hekimin sorumlulu undad r. Yay nc ve editörler bu yay ndan dolay meydana gelebilecek hastaya ve ekipmanlara ait herhangi bir zarar veya hasardan sorumlu de ildir.

4 Girifl ba lamadaki ustal ), anatomi ve fizyolojinin (metabolik rahats zl klar da dahil olmak üzere) 1. Bölümde 214 K s m olarak bulunmas flafl rt c de ildir. Konjenital ve geliflimsel bozukluklar 118, neoplazmalar 34, romatizmal bozukluklar 60, eklem protez ameliyatlar 41 (Bölüm 1 ve 2 de), yaralanmalar 182, infeksiyonlar 20, vasküler rahats zl klar 30 ve rehabilitasyon 20 Levha ile yer alarak bölümü oluflturur. Toplayacak olursak, 715 eder ki, bu da Dr. Netter için muhteflem bir performanst r. Bu say ya metinleri de eklersek 8. cildin üç bölümü uz te Chicago Üniversitesi nde intern iken, Dr. Frank Netter taraf ndan haz rlanm fl, bugün dünyaca ünlü olan Netter Koleksiyonu flaheserinin ilk kopyalar ndan birini edinmifltim. Konusu, muhteflem bir 13 bask dan sonra flimdilerde yenilenmifl ikinci bask s yap lan Sinir Sistemi idi. Arkadafllar m ve ben ve 35 y ld r bizden sonraki jenerasyondaki hekimler, çizimlerdeki ustal k ve anlafl l rl a hayret ettik. Ola anüstü olan, k sa fakat anlafl l r bir dilde yaz lm fl olan bir metinle karfl laflt r ld nda, 3 boyutlu yap lar n karmafl k tan m n ve anlamakta zorland m z karmafl k iliflkilerini inan lmaz bir aç kl k ve ustal kla tan mlayabilmesiydi. Bir dahinin eserine bakt m z için, kendisinin her fleyi tüm aç kl ile gördü ü ve bizden de ayn aç kl kla görmemizi isteyebilece i için, içimizde küçük bir flüphe vard. Tüm dünya gibi biz de sonraki bölümleri bekledik ve gelen 6 cilt bizi hayal k r kl na u ratmad te Üreme Sistemi, 1957 de Sindirim Sistemi, 1965 te Endokrin Sistemi, 1969 da Kalp, 1973 te Böbrekler, Üreter ve Mesane, 1979 da Solunum Sistemi bas lm fl ve hepsi de ayn dikkate de- er yetenekle, anatomi, embriyoloji, fizyoloji, patoloji ve klinik evrelerini yeterli detaylarla ve ola and fl bir aç kl kla göstermifl, her konu için temel ö retici ve referans kitab olmufltur. Geçen 35 y l içinde Netter çizimlerinin t p fakültelerinde derslerde veya uygulamal e itimde, ihtisas döneminde kaç kere kullan ld n, flekillerin dünyada kaç kopyas n n ç kar ld n merak ediyorum. Eminim ki bu say bu esere aziz bir varl k gibi sahip olan doktorlar, bilgi aray - fl ile veya bilimsel çal flmalar n n bir parças olarak defalarca okuyanlar ile kat be kat artm flt r. Yeri gelmiflken, Ortopedist, Romatolog, Fiziyatrist ve bu konularla ilgili konnektif doku hastal klar ile ilgilenen meslektafllar m ad na bir hayal k r kl - m belirtmek isterim. 1 ve 4. ciltlerdeki baz bölümler haricinde, t p dünyas nda, bu büyük çal flman n d fl nda bu konularla ilgili çok az ö retici atlas bulunmaktad r. Bu nedenle ihtisas yapan arkadafllar 8. cilt olan Kas-iskelet Sistemi kitab n büyük bir heyecanla bekliyorlar. Ayr ca bütün içeri ini, muhteflem çizimleri ve metnini göz önünde bulundurarak, beklemeye de er bir eser oluflunun d fl nda, bahsi geçen üç konuyu da kapsamas aç s ndan, bunun, yazar n flimdiye kadar yapt klar n n en iyisi oldu unu düflünüyorum. Dr. Frank Netter sadece yapmakla kalmam fl, daha önce yapt klar ndan da iyisini yapm fl. Kas-iskelet Sistemi Dr. Netter in en ra bet gören projelerinden birisidir. Seçilen konular n her biri, ayr ciltlerde incelenme ihtiyac gerektiren ve belki de neyi inceleyece ini bilen bir ustan n dehas n n en önemli göstergesidir. Her bölümün çeflitli konular ve birçok durumu içerdi i düflünülürse (yazar n konular manlar için k sa zamanda klasik bir t p kitab haline gelecektir. 8 cildin neden bu kadar çok K s m gerektirdi ini ve di er konulara oranla neden bu kadar çok metin içerdi ini merak edenler olabilir; cevap bana göre aç kt r. Kas-iskelet sistemi vücudumuzun hareketini ve kavray fl n sa layan destekleyici ve koruyucu birimleri içerir. Sistemdeki dokular, undiferansiye fibröz destek zarlar ndan (membran), kemiklerin ve eklemlerin ola anüstü karmafl k organ sistemlerine ve ayak baflparma ve birinci servikal vertebra gibi farkl anatomik yap lara kadar de ifliklik gösterirler. Travma ne kadar kemikler ve eklemlerle ilgili ise, metabolik kemik hastal klar da endokrin ve renal sistemleri; genetik bozukluklar ; di er çoklu organ sistemlerini; artritleri; immünoloji ve internal metabolizma sistemlerini ve neoplazmalar içeren onkolojiyi kapsar. Bütün bu konular bu muhteflem ciltte ve bilim dünyas nda bir araya getiren anatomik yap lard r ve belki de daha do rusu ba doku kimyas n n tüm altyap s n n, t p mühendisli i ve madde biliminin Dr. Netter taraf ndan her bölümde çok güzel ve anlafl l r olarak birlefltirilmesidir ten beri Frank Netter in 8. cildini benimle birlikte bekleyen kas-iskelet sistemi ile ilgilenen tüm ö rencilerin, doktorlar n ve pratisyenlerin hayal k r kl na u ramayaca n düflünüyorum. DR. HENRY J. MANK N Boston, Temmuz 1987 v

5 Önsöz The Netter Collection of Medical llustrations, Netter Medikal Çizimler Koleksiyonu nda flimdiye kadar çizmifl oldu um en hümanistik, en temel konu ile ilgili olan, kas-iskelet sisteminin bu kitab yla uzun zamand r ilgilenmek istiyordum. nsanlar n kemikleri k r l r, a r l ve flifl eklemleri, do ufltan, geliflimsel veya sonradan olan sakatl klar, metabolik anomalileri veya paralitik düzensizlikleri vard r. Baz lar kemik veya yumuflak doku tümöründen muzdariptir, baz lar cerrahi veya travmatik amputasyona katlanmaktad r, baz lar n n reimplantasyonu ve birço unun eklem protezi vard r. Liste böylece uzay p gider. Çevremizde bu tip insanlar çoktur ve bunlar genellikle arkadafllar m z, akrabalar m z veya tan d klar m zd r. En önemlisi bu rahats zl klar grafik simgelere ve bir sanatç n n ilham kayna na dönüflürler. Bu projeyi ele ald mda konunun geniflli ini hafife alm fl m. Netter Collection un önceki ciltlerinde bu aflikard, ancak bu kitapla iyice ortaya ç kt. Bu projenin, her kemi i, eklemi, kaslar, bunlar n yan nda sinirleri ve bunlar besleyen kan damarlar n ve bunlar etkileyebilecek çoklu düzensizlikleri de içerdi ini görünce konunun boyutlar n n ne kadar büyük oldu unu anlad k. Tüm safl mla konuyu tek kitapta ele alabilece imi düflündüm ise de, çok geçmeden bunun imkans z oldu u anlafl ld. Bu kadar kapsaml bir çal flma için iki cildin de yeterli olmayaca anlafl l nca üç kitap planland. Netter Collection 8. Cilt Bölüm 1 temel anatomi, embriyoloji, fizyoloji ve kas-iskelet sisteminin histolojisi kadar metabolik düzensizlikleri de içermektedir. fiu anda bask da olan 2. Bölüm, romatizmal ve artritik bozukluklarla, bunlar n konservatif ve cerrahi tedavilerini (eklem protezleri de dahil), konjenital ve geliflimsel bozukluklar ve hem kemik hem de yumuflak dokulardaki iyi ve kötü huylu neoplazmalar içermektedir. Üzerinde çal flt m 3. Bölüm, k r k ve ç k klar, bunlar n acil ve kesin tedavilerini, amputasyonlar (cerrahi ve travmatik) ve protezleri, spor yaralanmalar n, infeksiyonlar, periferik sinir ve pleksus yaralanmalar n, yan klar, kompartman sendromlar n, deri nakillerini, artroskopiyi ve engelli hastalar n bak m n ve rehabilitasyonunu içerecektir. Ancak, bu maddelerin ciltlere ayr larak s n fland r lmas ve düzenlenmesi birçok rahats zl n yukar daki hastal k gruplar na uymas nedeniyle o kadar da basit de ildir. Örne in osteogenezis imperfekta metabolik, konjenital veya geliflimsel olarak s n fland r labilir. Baker kisti, gangliyon, bursit ve villonodüler sinovit romatizmal, geliflimsel veya baz durumlarda travmatik bozukluklarla birlikte ele al nabilir. Patolojik k r klar genel k r klarla veya bunlara neden olan altta yatan spesifik hastal klarla birlikte ele al nabilir. Bu nedenle birçok kere bu konuda tecrübeye dayal kararlar al nmal ve baz konular birçok bafll k alt nda incelenmelidir. Umar m okuyucular bu konuda anlay fll davranacaklard r. Ayr ca, ortopedi, nöroloji ve nöroflirürji konular birbirini kapsad için, sinir sistemi üzerine haz rlad m atlaslara baflvurmak okuyucunun yarar na olacakt r. Burada benden yard mlar n esirgemeyen arkadafllar ma teflekkürlerimi ve takdirlerimi sunmak isterim. 1. Bölümde Michigan Üniversitesinden emekli, büyük bir anatomi Profesörü olan Doktor Russell Woodburne a teflekkür etmek isterim. lginç olan, bu uzun iflbirli imizde Dr. Woodburne ile hiç karfl laflmadan iletiflimimizi elektronik posta ve telefonla sa lad k. Bu, birbirimizi ne kadar iyi anlad m z n ve kafaca ne kadar uyufltu umuzun göstergesidir. Yak n zamanda kendisini flahsen tan may ümit ediyorum. Uzun zamand r arkadafl m olan Yale Üniversitesi Profesörü Dr Edmund S. Crelin ile (eski demiyorum çünkü ruhen çok gençtir), çeflitli kereler embriyolojinin aflamalar konusunda çal flt k. Kendisi bilgili bir ö renci ve konunun gerçek araflt rmac s oldu u kadar bilgilerini kolayl kla ve aç kl kla paylaflan biridir ve ayn zamanda yetenekli bir sanatç d r. Pennsylvania Üniversitesi Ortopedi Doçenti Dr. Frederick Kaplan n (art k benim için Freddie) bana kas iskelet fizyolojisi ve metabolik kemik hastal gibi zor konularda paha biçilmez yard mlar olmufltur. Arkadafll m zdan ve iflbirli imizden çok zevk ald m gibi, bilgisini ve konuya bak fl n da takdir ediyorum. Massachusetts General Hospital ortopedi flefi ve Harvard Üniversitesi Profesörü olan Dr. Henry Mankin ile raflitizm ve çeflitli flekilleri-beslenme, renal, metabolik-konusunda çal flmaktan da çok mutlu oldum. Çok etkileyici ve alçakgönüllü bir kifli. Bana zaman n ve bilgisini sunan, daha onlarca kifli var. Bu kitab n bir yerinde ad geçen herkese burada teflekkür etmek isterim. 8. cildin di er bölümlerinde bana yard m eden herkesin ad n, bu bölümler bas ld nda yazaca m. vii

6 Katk da Bulunanlar ve Dan flmanlar Bruce M. Carlson, M.D., Ph.D. Professor of Anatomy and Medical School, University of Michigan Medical School, Ann Arbor, Michigan Abass Alavi, M.D. Professor of Radiology of Pennsylvania, Scholl of Medicine; Chief, Divison of Nuclear Medicine, Hospital of the University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Charles C. Clark, Ph.D. Associate Professor of Research in Orthopaedic Surgery, Biochemistry and Biophysics, University of Pennsylvania Medical School, Philadelphia, Pennsylvania Maurice F. Attie, M.D. Assistant Professor of Medicine, Director of University Pennsylvania School of Medicine; Director of University of Pennsylvania Osteoporosis Center, Hospital of the University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Edmund S. Crelin, Ph.D., D. Sc. Chairman, Human Growth and Devolepment Study Unit; Professor of Anatomy and Orthopaedics and Rehabilitation, Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Charles S. August, M.D. Associate Professor of Pediatrics, University of Pennsylvania School of Medicine; Clinical Director Of Bone Marrow Transplantation Unit, Children s Hospital of Philadelphia, Philadelphia, Pennsylvania Murray K. Dalinka, M.D. Professor of Radiology and Orthopaedic Surgery, University of Pennsylvania School of Medicine, Chief, Divison of Skeletal Radiology, Hospital of the University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Jonathan Black, Ph.D. Prefessor of Research in Orthopaedic Surgery, University of Pennsylvania School of Medicine; Professor of Bioengineering, School of Engineering and Applied Science, University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Michael D. Fallon, M.D. Assistant Professor of Pathology, University of Pennsylvania School of Medicine; Attending Surgical Pathologist, Hospital of the University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Carl T. Brighton, M.D., Ph.D. Paul B. Magnuson Professor of Bone and Joint Surgery; Chairman, Departmant of Orthopaedic Surgery; Director of Orthopaedic Research, McKay Labarotory, University of Pennsylvania, School of Medicine; Philadelphia, Pennsylvania John G. Haddad, M.D. Professor of Medicine and Chief, Section of Endocrinology, University of Pennsylvania Medical School of Medicine, Philadelphia, Pennsylvania Joseph A. Buckwalter, M.D. Professor of Orthopaedic Surgery, University of lowa College of Medicine, lowa City, lowa Joseph P. Iannotti, M.D. Asistant Professor of Orhopaedic Surgery, University of Pennsylvania Medical School of Medicine, Philadelphia, Pennsylvania viii

7 Frederick S. Kaplan, M.D. Assistant Professor of Orthopaedic Surgery and Medicine, Director of Medical Education, Assistant Director of University of Pennsylvania Medical School of Medicine, Chief, Division of Metabolic Bone Diseases, Hospital of the Pennsylvania Philadelphia, Pennsylvania H. Ralph Schumacher, Jr., M.D. Professor of Medicine, University of PennsyIvania School of Medicine; Director of Arthritis-Immunology Center, Veterans Administration Medical Center, Philadelphia, Pennsylvania Michael E. Selzer, M.D., Ph.D. Joel S. Karp, Ph.D. Research Assistant Professor of Radiology, Hospital of the University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Professor of Neurology, University of Pennsylvania School of Medicine; Member, David Mahoney Institute of Neurological Sciences; Attending Neurologist, Hospital of the University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania Henry J. Mankin, M.D. Edith M. Ashley Professor of Orthopaedic Surgery, Harvard Medical School; Orthopaedist -in-chief, Massachusetts General Hospital, Boston, Massachusetts Russell T. Woodburne, M.A., Ph.D. Chairman, International Anatomical Nomenclature Committee; Emeritus Professor of Anatomy, Universty of Michigan Medical School, Ann Arbor, Michigan Edward A. Millar, M.D. Associate Clinical Professor of Orthopaedic Surgery, Northwestern University Medical School; Chief Surgeon Emeritus, Shriners Hospital for Grippled Children, Chicago, Illinois George A. G. Mitchell, Ch.M., D. Sc., F.R.C.S. Hon. Alumnus, The University of Louvain, Belgium; Chevalier (1st Cl.) Order of the Dannebrog; Emeritus Professor of Anatomy and Director of the Anatomical Laboratories, University of Manchester, Manchester, England Richard G. Schmidt, M.D. Assistant Professor of Orthopaedics, University of Pennsylvania, School of Medicine; Chief, Divison of Orthopaedic Oncology and Director of Bone Tumor Service, Hospital of the University of PennsyIvania, Philadelphia, Pennsylvania ix

8 Çeviriye Katk da Bulunanlar Uzm. Dr. Filiz Eser Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi II. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Dr. Yeflim Garip Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi I. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Uzm. Dr. Dilek Karakufl Uzm. Dr. Lale Aktekin Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi II. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Uzm. Dr. Ebru Alemdaro lu Sa l k Bakanl Ankara Fiziksel T p ve Rehabilitasyon E itim ve Araflt rma Hastanesi Prof. Dr. Tansu Aras l Ankara Üniversitesi T p Fakültesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal Emekli Ö retim Üyesi Uzm. Dr. fiükrü Aydo Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi I. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Uzm. Dr. Alev Çevikol Demirel Sa l k Bakanl D flkap Y ld r m Beyaz t E itim ve Araflt rma Hastanesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Dr. Betül Ekici Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi II. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Uzm. Dr. Emel Ekflio lu Sa l k Bakanl D flkap Y ld r m Beyaz t E itim ve Araflt rma Hastanesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Sa l k Bakanl Ankara Fiziksel T p ve Rehabilitasyon E itim ve Araflt rma Hastanesi Uzm. Dr. Gülseren Kayalar Ak Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi I. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Uzm. Dr. Dilek Keskin Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi II. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Uzm. Dr. Fatma Kumbara Özel Ada Hastanesi Uzm. Dr. Figen Oktay Sa l k Bakanl Ankara Fiziksel T p ve Rehabilitasyon E itim ve Araflt rma Hastanesi Uzm. Dr. Ece Ünlü Sa l k Bakanl D flkap Y ld r m Beyaz t E itim ve Araflt rma Hastanesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i Dr. M. Özge Y ld r m Sa l k Bakanl Ankara Fiziksel T p ve Rehabilitasyon E itim ve Araflt rma Hastanesi Dr. Esra Erkol nan Sa l k Bakanl Ankara Numune E itim ve Araflt rma Hastanesi I. Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Klini i x

9 Sunufl Kas-iskelet sistemindeki rahats zl klar insanlar n karfl laflt ortak ve ac veren deneyimlerdir. Ölüme yol açmamakla birlikte, kas-iskelet hastal klar yaflam kalitesini etkileyen hastal k gruplar içinde birinci, dolafl m bozukluklar da ekonomik maliyet aç s ndan ikinci s radad r. Bu genifl hastal klar dizisini anlayabilmek için öncelikle alt nda yatan temel bilim dallar n -anatomi, embriyoloji ve fizyoloji-incelemek gerekir. Bu nedenle Kas-iskelet Sisteminin ilk üç bölümünde Dr. Netter çizimleri yaparken, anatomi konusunda Dr. Russell Woodburne ile iflbirli i yapm flt r. Bu zor konunun bu kadar k saca sunuldu u baflka bir kaynak bilmiyorum. Etyolojide hastal klar n ço unun do ufltan veya geliflimsel oldu u saptand için, büyük önem tafl yan embriyoloji konusunda Dr. Netter, Dr. Edmund Crelin ile çal flm flt r. Geçen 40 y lda kas-iskelet sistemi fizyolojisi üzerindeki çal flmalar patlama yapm flt r. Birbiriyle ilgili bilim dallar n içeren çal flmalar-sistematik metabolizma, moleküler ve hücre biyolojisi, genetik, immünoloji, biyofizik ve biyomühendislik-sa l k ve hastal k kavramlar ndaki bilgilerimizde devrim yaratm fl ve yeni teflhis ve tedavi yöntemlerinin geliflmesine yol açm flt r. Dr. Carl Brighton, Dr. Henry Mankin, Dr. Michael Selzer ve di er baz di er doktorlar ve bilim adamlar n n ve benim talimatlar mla ve yol göstericili imizle Dr. Netter, bu de- iflik konunun resimli bir incelemesini haz rlam flt r. Bu kitaplar n kas-iskelet hekimli inde görsel rehber olarak hizmet edece i umulmaktad r. Kas-iskelet fizyolojisi çal flmalar, yine bu kitapta yer alan metabolik kemik hastal klar yla do rudan, hatta fark nda olmadan ilintilidir. Bütün metabolik kemik hastal klar içinde osteoporoz, bütün dünyada, ileri yafllardaki kemik k - r klar n n ve sakatl klar n ortak ve en büyük risk faktörüdür. Günümüzde menopoz dönemindeki kad nlarda görülen k r klar n 3 / 4 ü osteoporoz sonucunda olmaktad r. Birleflik Devletler de her y l bir milyondan fazla insan k r klar nedeni ile hastanelerde tadavi olmakta, bunlar n 1 / 4 ünü osteoporoza ba l kalça k r klar oluflturmaktad r. Daha az yayg n di er metabolik bozukluklar görece az rastlanan, kemik hücre metabolizmas n n kal tsal rahats zl klar na örnek olan osteogenezis imperfekta ve osteopetrozis de bu çal flmaya dahil edilmifltir, çünkü bunlar normal insan fizyolojisinin flafl rt c bak fl aç s n bulabilece imiz yegane pencerelerdir. Bunlar asl nda, kurallar kan tlayan istisnalard r. Büyük ngiliz doktor William Harvey üç yüz y ldan fazla bir süre önce flunlar yazm flt r: Do a gizli s rlar n, bilindik yöntemlerin d fl nda kalan yap tlar ndaki izlerden baflka hiçbir yerde bu kadar aç kl kla göstermez. T pta do ru düzgün ilerlemenin, akl m z, hastal klar n az rastlanan flekillerini dikkatlice inceleyemeye vererek do- an n kendine has kurallar n keflfetmekten baflka yol var m d r? Bu projede yer almam hakk nda meslekdafllar m ve arkadafllar mla konuflurken bana en çok Dr. Frank Netter ile çal flmak nas l birfley? diye sordular. Cevap basitti: bilge ve düflünceli bir ö retmen, hayal gücü kuvvetli ve hevesli bir ö renci, zeki ve dikkatli bir doktor, parlak ve esinli bir sanatç, ba l ve sad k bir arkadaflla çal flmak gibi. Frank Netter bunlar n hepsidir. Kendisi ideal olan, iyi bir ö retmenin ayn zamanda iyi bir ö renci olmas fleklinde özetler. Asl nda çok az insan bu kadar çok ö renci yetifltirir ve çok az etkilerinin nesiller ve ö retiler boyunca sürdü ünü görme f rsat na ve ayr cal na eriflir. Dr. Netter in eflsiz yetene i ilham vermeye ve ayd nlatmaya devam edecek ve öyle de kalacakt r. Bu alanda ve bu boyutta bir çal flmaya dahil olan birçok kifliye ve geliflmesine katk da bulunan herkese Dr. ve Bayan Netter e, ö rencilerime, meslekdafllar ma, arkadafllar ma ve özellikle aileme samimi teflekkürlerimi sunmak isterim. DR. FREDERICK S. KAPLAN Dan flman Editör xi

10 Teflekkür 40 y l kadar önce, NETTER TIBB Ç Z MLER KOLEKS YONU nun planlanma aflamas nda Frank Netter e, bafll ca vücut sistemlerinin anatomi, fizyoloji ve patolojisini ne kadar zamanda resimleyebilece ini düflündü ü soruldu u zaman, bir hayli düflündükten sonra 10 y l diye cevap verdi. Kas- skelet Sistemi 1. Bölüm ü oluflturmas aç s ndan önemli olan bu kitap, en baflta Koleksiyonun son bölümünün bafllang c olarak planlanm flt. Üç ciltlik serinin 1. Bölümü olmas da, geçen 40 y lda bu projenin konusunun ne kadar de iflti ini ve insan vücudu ve iflleyifli hakk ndaki bilgimizin zaman içinde ne kadar geliflti ini göstermesi aç s ndan önemlidir. Bu seriyle ilk defa karfl laflan biri için bu cilt, bütün di er vücut sistemleri kas-iskelet sistemine ba l oldu u için, mant kl bir bafllang ç olacakt r. Uzun zamand r bilen bizler için ise muhteflem bir sonuçtur. Bir bak ma en önce yaz lmas gereken olmal yd belki ama; düflününce, kaç rm fl da olabilirdik. Bu kitaplar n meydana getirilmesinde Dr. Netter ile birlikte çal flan bizler için, Kas-iskelet Sistemi 1. Bölüm baflka bir nedenle de önemli bir kilometre tafl - d r. lk defa gerçekten 2. ve 3. Bölümlerin gelece ini de düflünmeye bafllamam - za ra men, y llardan beri düflündü ümüz, var olan NETTER KOLEKS YO- NU nun tekrar gözden geçirilmesi idi. Bunun geçmiflte yap lmas n imkans z k lan, Frank Netter in flafl rt c üretkenli i idi. Bir önceki kitab henüz bask da iken yeni kitab bas ma haz r oluyordu. Böylece düzeltmeler gerekli oldu u halde yap lamad. Belki de zaman flimdi gelmifltir. Bütün NETTER KOLEKS YON u kitaplar nda oldu u gibi Dr. Netter bunda da iflin tam merkezinde her zaman odak noktas. Onun resimleri, onun dikkatli organizasyonu, neler önemli neler de ili ay rmaktaki ustal, ö renciler ve klinik çal flanlar n n neyi bilmek isteyeceklerine dair olan yan lmaz hisleri olmasayd bu kitaplar olmazd. Ona bir kez daha üstün yetene i ve bze baflka bir projede daha birlikte çal flma zevki verdi i için teflekkür ediyoruz. Kendisi, uzmanl k alanlar nda dan flmanl k sa lamakla kalmay p, ayr ca çizimlere efllik eden ve metinleri yazan kalabal k bir doktorlar ve bilim adam yazarlar taraf ndan da desteklendi. Bu kitaba yapt klar çok ve çeflitli katk lar için teflekkür ediyoruz. Dan flman editörlerimiz Dr. Russell Woodburne, Dr. Edmund Crelin ve Dr. Frederic Kaplan a da kitab n ana bölümlerinde t bbi dan flmanl k yapt klar ve birçok yazar n seçiminde yard mc olduklar için özellikle teflekkür ederiz. Düzgün kiflilikleri, sab rlar ve anlay fllar iflbirli imizi kiflisel ve profesyonel bir zevke dönüfltürdü. Ayr ca birçok insan zamanlar n, çabalar n ve deneyimlerini bu kitab n meydana getirilmesi için cömertçe sundu. Aralar ndan Dr. Joseph Lane, Ms. Joan Ellis, Mr. Robert Hunt, Mr. David Smith, ve Mr Harry Schwann a Dr. Kaplan a önerileri ve teknik yard mlar ndan dolay teflekkür etmek isteriz. Dr. Eugene Black ortezler konusunda de erli referans malzemesi sa lad ; Dr. Lee Peachey, Bölüm III, Levha 1 de kullan lan fotomikrografiler ; Dr. Crawford Campbell Bölüm IV, Levha 39 ve 44 deki radyografileri; Dr. Henry Mankin, Bölüm 4, Levha 41ve 43 de radyografiler ve patoloji slaytlar n sa lad lar. Ayr ca Journal of Bone and Joint e (Say 56A,1974) raflitizm ve osteomalasi çizimlerini kullanmam za izin verdikleri için teflekkür ederiz. NETTER KOLEKS YONU nda bir kitab haz rlarken mümkünse standard Amerikan t bbi metinlerinin terminolojisini kullanmak adettendir. Bütünde üslup ve sunum tutarl l n sa lamak için Blakiston Gould Medical Dictionary dördüncü bas m ve Nomina Anatomica dördüncü bas m bizim ana kaynaklar m z oldu. Dr. Donald Jenkins in de bu kitapta kullan lan terminolojinin ngilizce isimlerle uyum sa lamas konusunda yapt rehberli e minnettar z. Bu gibi projelerin tamamlanmas elbetteki insanda bir tatmin, gurur ve rahatlama duygusu uyand r yor. Ayn zamanda hofl ve tatmin edici uzun soluklu profesyonel birlikteli in bitifli ile bir kaybetme duygusu yaflat yor. Hepsinden önemlisi, bu kitapla beraber Frank Netter sa olsun arkas ndan baflka bir t p flaheseri için baflka çizimlerin gelmekte oldu unu bilmenin verdi i mutlulu u yaflamaktay z. PHILIP B. FLAGLER Direktör T bbi E itim Bölümü xii

11 Çeviri Editörü Önsözü Bütün t p alanlar na yönelik 12 cilt halinde yay mlanan bu çok güzel ve büyük eserin Günefl T p Kitabevleri nin öncülü ünde hekimlerimize sunulmas ndan büyük sevinç ve gurur duyuyorum. Bu dizinin Kas- skelet Sistemine ait Birinci Bölümünün-8. Cilt çeviri editörü olarak büyük katk lar olan de erli meslektafl m Uz. Dr. Gülseren Ak Kayalar a, çevirilerde eme i geçen tüm meslektafllar ma, Günefl T p Kitabevleri nin sahiplerine ve çal flanlar na çok teflekkür ederim. Bu büyük temel kayna- n, hekimlerimiz ve t p ö rencileri taraf ndan hak etti i ilgiyi görece ine ve kütüphanelerimizde uzun y llar boyu de iflmeyecek önemli yerini koruyaca - na inan yorum. Sayg lar mla Prof. Dr. Tansu Aras l Çeviri Editörü Meslek yaflam m n ilk dönemlerinde say lar oldukça az olan yaz l t bbi bilgilere ulaflabilmek için zorlan rken, bugün tarihteki yerini alan CLINICAL SYMPOSIA isimli küçük el kitaplar, içerdi i bilgilerin yan s ra muhteflem renkli çizimleri ile de biz hekimlerin büyük ilgisini çekti. Fonksiyonel anatomiyi bu kadar iyi aktarabilen, görselli in yaz l metinlere son derece gerçekçi flekilde eklendi i bu kitapc klardan y llarca hem bilgilenmek amac ile hem de bilimsel sunularda resimlerini kullanarak yararland m. Her kitapc n elimize ulaflmas ndan sonra, yenisine ne zaman kavuflaca m z sorar ve bekler olduk. Her çizimin alt ndaki F. Netter, M. D. imzas, hekim oldu unu anlad m z, bu çizimleri haz rlayan kifliye hayranl m z n giderek artmas na yol aç yordu. Dr. Frank H. Netter in muhteflem çizim becerisi t p bilgisi ve tükenmeyen enerjisi ile birleflti inde, metinleri de haz rlayan hekimlerin katk lar ile yo un görsellikte çok güzel ve de erli eserler olufluyordu. Baz lar n kaybetti ime çok hay fland m bu kitapc klar n ço u hala kütüphanemde duruyor ve günümüzde yaz l ya da elektronik bilgiye ulaflman n bütün kolayl klar na ra men, sunular mda hala bu güzel resimlerden yararlan yorum. T p dünyas Dr. Frank H. Netter i 1991 y l nda kaybetti, ancak onun 1954 y - l ndan beri ekibi ile bütün t p disiplinlerine yönelik haz rlay p yay nlad eserleri, klasik t p yay nlar aras nda hakkettikleri yerlerini alm fllard r. Her vücut sistemine ait anatomi, embriyoloji, fizyoloji, patoloji ve klinik bilgileri bu kadar aç k ve güzel görüntüleyerek aktaran bu eserden san r m daha uzun y llar yararlanacak ve kütüphanelerimizde önemli yer verece iz. çeri indeki bilgiler yeni görüfller ve araflt rmalarla yetersiz kalabilecektir; ancak, Dr. Netter in çizimleri önemini ve güzelli ini san r m klasikleflerek daima koruyacakt r. xiii

12 çindekiler BÖLÜM I Anatomi S rt Sayfa S rt Kaslar Levha Splenius ve Erektor Spina Kaslar Levha Transversospinal, nterspinal, ntertransvers ve Suboksipital Kaslar Levha S rt n Lomber Bölgesinden (L2 seviyesinde) Transvers Kesit Levha Suboksipital Bölge Levha S rt (Bel) Sinirleri Levha Tipik Spinal (torasik) Sinirin fiematik Resmi Levha Vertebral Kolon Levha Atlas ve Aksis Levha Servikal Vertebralar Levha Eksternal Kranioservikal Ligamentler Levha nternal Kranioservikal Ligamentler Levha Torakal Vertebralar ve Ligamentler Levha Lomber Vertebralar ve ntervertebral Disk Levha Pelvisin Kemikleri ve Ligamentleri Levha Lumbosakral Omurga ve Ligamentleri Levha Kalça Kemi i Levha Sakrum ve Koksiks Levha Üst Ekstremite Omuz ve Kolun Kutanöz Sinirleri ve Yüzeyel Venleri Levha Üst Ekstremitenin Kutanöz nnervasyonu Levha BÖLÜM I (devam ) Sayfa Vertebral Kolonu Üst Ekstremiteye Ba layan Kaslar; Omuz Kaslar Levha Skapulohumeral Bölge Levha Pektoral, Klavipektoral ve Aksiller Fasiya Levha Omuz ve Aksilla: Derin Diseksiyon Levha Sa Brakial Pleksus : Genel Dizilifl Levha Üst Ekstremitenin Dermal Segmentasyonu Levha Humerus ve Skapula (anterior ve posterior görünüm ) Levha Sa Klavikula ve Sternoklaviküler eklem Levha Omuz ve Akromiyoklaviküler Eklemler Levha Omuz Eklemi Levha Kol Kaslar, Arterleri ve Sinirleri (anterior ve posterior görünüm) Levha Sa Kolun Kesitsel Anatomisi Levha Muskulokutanöz Sinir Levha Dorsal Skapular, Supraskapular ve Aksiller Sinir ve Dirse in Üzerinde Radial Sinir Levha Brakial Arterle liflkili Sinirler ve Kaslar Levha Dirsek Eklemi Çevresindeki Aksiller ve Brakial Arterler ve Anastomozlar Levha Sa Dirsek Ekleminin Kemikleri Levha Sa Dirsek Ekleminin Ligamentleri Levha Ön Kolun Kutanöz Sinirleri ve Yüzeyel Venleri Levha Ön Kol Kaslar, Arterleri ve Sinirleri (anterior ve posterior görünüm) Levha Ön kol Kaslar n n Kemi e Tutunma Yerleri (tendonlar ) Levha Sa Ön Kolun Kesitsel Anatomisi Levha Ulnar Sinir Levha Median Sinir Levha Ön Kolda Radial Sinir Levha xiv

13 BÖLÜM I (devam ) Sayfa Üst Ekstremitenin Arterleri ve Sinirleri Levha El bile i ve El: Yüzeysel Disseksiyon (palmar, radial ve dorsal görünüm) Levha El bile i ve El: Kutanöz nnervasyon (dorsal görünüfl) Levha Elin Arter ve Sinirleri (palmar görünüfl) Levha El Bile inin Ekstensor Tendonlar Levha El Bile inin Fleksor Tendonlar, Arterleri ve Sinirleri Levha Elin ntrinsik Kaslar Levha Elin Boflluklar, Bursalar, Tendon ve Lumbrikal K l flar Levha El Bile i ve El: Derin Disseksiyon (palmar görünüm) Levha Parmaklar n Fleksor ve Ekstensor Tendonlar Levha Ön Kolun Kemikleri Levha Karpal Kemikler Levha El Bile inin Ligamentleri Levha El Bile inin Hareketleri Levha El Bile i ve Elin Kemikleri Levha Metakarpofalangeal ve nterfalangeal Eklemler Levha Parmaklar (2, 3, 4 ve 5.) Levha Üst Ekstremitenin Lenfatik Drenaj Levha Alt Ekstremite Alt Ekstremitenin Yüzeyel Venleri ve Kutanöz Sinirleri Levha Lomber Pleksus Levha Sakral ve Koksigeal Pleksuslar Levha Kalçan n Sinirleri Levha Femoral ve Lateral Femoral Kutanöz Sinirler Levha Obturator Sinir Levha Siyatik ve Posterior Femoral Kutanöz Sinirler Levha BÖLÜM I (devam ) Sayfa Kalça ve Uylu un Anterior Kaslar Levha Kalça ve Uylu un Kaslar Levha Kalça ve Uylu un Posterior Kaslar Levha Kalça ve Uyluk Kaslar n n Kemik Uzant lar (tendonlar) Levha Uylu un Kesitsel Anatomisi Levha Uylu un Arterleri ve Sinirleri: Yüzeyel Disseksiyon (anterior görünüm) Levha Uylu un Arterleri ve Venleri: Derin Disseksiyon (anterior ve posterior görünüm) Levha Femur Levha Kalça Eklemi Levha Diz Eklemi Levha Sa Diz Ekleminin Çapraz ve Kollateral Ligamentleri Levha Sa Diz Ekleminin ç K sm Levha Baca n Fasiyal Kompartmanlar Levha Baca n Kaslar, Arterleri ve Sinirleri: Derin Disseksiyon (anterior ve lateral görünüm) Levha Baca n Kaslar, Arterleri ve Sinirleri : Derin Disseksiyon (anterior görünüm) Levha Baca n Kaslar, Arterleri ve Sinirleri: Yüzeyel ve Parsiyel Disseksiyonlar (posterior görünüm) Levha Baca n Kaslar, Arterleri ve Sinirleri: Derin Disseksiyon (posterior görünüm) Levha Common Peroneal Sinir Levha Tibial Sinir Levha Tibia ve Fibula Levha Bacak Kaslar n n Kemik Uzant lar (tendonlar) Levha Ayak Bile inin Sinoviyal Tendon K l flar Levha Ayak Bile i ve Tarsal Eklemlerin Ligamentleri Levha Aya n Dorsumu ve Ayak Bile inin Anterior Kaslar, Arterleri ve Sinirleri (yüzeyel ve derin disseksiyonlar) Levha xv

14 BÖLÜM I (devam ) Sayfa Ayak Taban n n Kaslar, Arterleri ve Sinirleri Levha nterossöz Kaslar ve Plantar Arteriyel Ark Levha Aya n Kemikleri Levha Ayak Taban n n Tendon nsersiyolar ve Ligamentleri Levha Alt Ekstremitenin Lenf Damarlar ve Nodlar Levha BÖLÜM II Embriyoloji Sayfa Amfioksus; 16 Günlük nsan Embriyosu Levha Miyotomlar n, Sklerotomlar n ve Dermatomlar n çine Somitlerin Yay lmas Levha Vertebral Kolonun, Dermatomlar n ve Miyotomlar n Oluflumunda lerleyici Süreçler ; Aksiyal ve Apendiküler skeletin Mezenflimal Prekartilaj Primordias Levha Ossifikasyon Merkezlerinin Oluflum Zaman ve Olufltuklar Yerler ile Vertebral Kolonun BODY OF FATE, Kostal Ç k nt ve Nöral Ark Bileflenleri Levha Sternumun Geliflimi Levha Kafatas n n Erken Geliflimi Levha Miyad nda Do an Yenido an n skeleti Levha Do umdan Önce Ekstremitelerin Pozisyonlar ndaki De iflim; 6 Haftal k Apendiküler skeletin Prekartilaj Mezenflimal Hücre Konsantrasyonu Levha Ekstremite Geliflimi Boyunca Ventral Dermatom Modelindeki De iflimler Levha Mezenflimde lk Kemik Oluflumu; Yass Kemik Oluflumunun Erken Evreleri Levha Sekonder Osteon (Haversian Sistem) Levha Uzun Kemiklerin Büyümesi ve Ossifikasyonu Levha Enine Büyüme ile Kompakt Diafizeal Kemi in Osteonlar n n Periferal De iflimi Levha BÖLÜM II (devam ) Sayfa Yeniden Yap lanma: Büyüme Boyunca Kemi in Temel Yap ve Elemanlar n n Onar m Levha Diartrodial Eklemlerin 3 Tipinin Geliflimi Levha Haftal k Fetüste Miyotomlar n Segmental Da l m ; 8 Haftada skelet Kaslar n n Geliflimi Levha skelet Kas Fibrillerinin Geliflimi Levha Haftadan 7. Haftaya Vücudun Kesiti Levha Perineal Kaslar n Prenatal Geliflimi Levha Brankiomerik ve Komflu Miyotomik Kaslar n Kökeni ve nnervasyonu Levha Do umda Brankiomerik ve Komflu Miyotomik Kaslar Levha BÖLÜM III Fizyoloji Sayfa skelet Kas Fibrillerinin Mikroskopik Görünüflü Levha skelet Kas n n Organizasyonu Levha skelet Kas n n ntrinsik Kanlanmas Levha Miyofilamentlerin Bileflimi ve Yap s Levha Kas Kontraksiyonu ve Gevflemesi Levha Kas Kontraksiyonlar n n Biyokimyasal Mekanizmas Levha Sarkoplazmik Retikulum Levha Kalsiyum Tafl nmas ve Elektriksel Uyar Yoluyla Kas Kontraksiyonunun Bafllat lmas Levha Motor Ünit Levha Nöromuskuler Kavfla n Yap s Levha Nöromuskuler Kavfla n Fizyolojisi Levha Nöromuskuler Transmisyonun Farmakolojisi Levha Kas n Sinirsel Uyar ya Tepkisi; Kas Uzamas -Kas Gerilimi liflkisi Levha xvi

15 BÖLÜM III (devam ) Sayfa Kas Kontraksiyonu çin Enerji Kayna Olarak ATP nin Rejenerasyonu Levha Kas Fibrillerinin Tipleri Levha Kas Gelifliminin Yap s, Fizyolojisi ve Patofizyolojisi Levha Büyüme Pla n n Yap s ve Kanlanmas Levha Büyüme Pla n n Periferik Fibrokartilajinöz Eleman Levha K k rda n Bileflimi ve Yap s Levha Kemi in Bileflimi Levha Kortikal (Kompakt) Kemi in Yap s Levha Trabeküler Kemi in Yap s Levha Kollajenin Oluflumu ve Bileflimi Levha Proteoglikan n Oluflumu ve Bileflimi Levha Sinoviyal Membran n Yap s ve Fonksiyonu Levha Konnektif Dokunun Histolojisi Levha Kemik Homeostaz n n Dinamikleri Levha Kalsiyum ve Fosfat Metabolizmas n n Regülasyonu Levha skelet Kütlesinde Kemik Yap m ve Y k m n n Etkileri Levha Kemik Kütlesi Regülasyonunun Dört Mekanizmas Levha Normal Kalsiyum ve Fosfat Metabolizmas Levha Besinsel Kalsiyum Eksikli i Levha Kemik Kütlesinde Kullan lmama ve Stresin (A rl k Tafl nmas n n) Etkileri Levha A rl ks zl n (Uzay Uçuflu) Muskuloskeletal Etkileri Levha Fiziksel Stresle liflkili Kemik Mikromimarisi ve Kemi in Remodelingi Levha Kemikte Stresin Yol Açt Elektrik Potansiyeller Levha Kemikte Biyoelektrik Potansiyeller Levha Kemik Geometrisinde Yaflla liflkili De iflimler Levha BÖLÜM IV Metabolik Bozukluklar Sayfa Paratiroid Hormonun (PTH) Sentezi, Salg lanmas ve Fonksiyonu Levha Primer Hiperparatiroidizmin Patofizyolojisi Levha Primer Hiperparatiroidizmin Klinik Belirtileri Levha Hiperkalsemide Ay r c Tan Levha Hipoparatiroidizmin Patofizyolojisi Levha Kronik Hipoparatiroidizmin Klinik Belirtileri Levha Hipokalseminin Klinik Belirtileri Levha Psödohipoparatiroidizmin Patofizyolojisi ve Karakteristik Göstergeleri; Albright n Herediter Osteodistrofisi Levha Hedef Organda Paratiroid Hormon (PTH) Aktivitesinin Mekanizmas ; Siklik AMP nin PTH ya Yan t Levha Paratiroid Hormon (PTH) Ölçümünde Klinik Rehber Levha Raflitizm, Osteomalasi, Renal Osteodistrofi Çocuklukta Rikets (raflitizm), Yetiflkinde Osteomalasi Levha Raflitizm ve Osteomalaside Besinsel Yetersizlik Levha Vitamin D-Dirençli Raflitizm ve Proksimal Renal Tübüler Defektin Yol Açt Osteomalasi Levha Vitamin D-Dirençli Raflitizm ve Proksimal ve Distal Renal Tübüler Defektin Yol Açt Osteomalasi Levha Vitamin D-Ba ml (yalanc yetersizlik) Raflitizm ve Osteomalasi Levha Vitamin D-Dirençli Raflitizm ve Renal Tübüler Asidozun Yol Açt Osteomalasi Levha Renal Osteodistrofinin Metabolik De iflimi Levha Renal Osteodistrofide Kimyasal ve Kemiksel De iflikliklerin Oluflum Mekanizmas Levha Renal Osteodistrofide Kemik Belirtileri Levha Renal Osteodistrofinin Vasküler ve Yumuflak Dokudaki Belirtileri Levha Hipofosfatazya Levha xvii

16 BÖLÜM IV (devam ) Osteoporoz Sayfa Osteoporozun nedenleri Levha Osteoporozun Klinik Belirtileri Levha Osteoporozda lerleyici Omurga Deformitesi Levha Aksiyal Osteoporozda Radyografik Bulgular Levha Apendiküler Osteoporozda Radyografik Bulgular Levha Single-Foton ve Dual-Foton Absorbsiyometre Levha Kantitatif Bilgisayarl Tomografi Levha Transiliyak Kemik Biyopsisi Levha Spinal Osteoporozun Komplikasyonlar n n Tedavisi Levha BÖLÜM IV (devam ) Sayfa Osteoporozun Tedavisi Levha Osteoporoz ve Osteomalasinin Karfl laflt r lmas Levha Osteogenezis mperfekta Levha Marfan Sendromu Levha Ehlers-Danlos Sendromu Levha Osteopetrozis (Albers-Schönberg Hastal ) Levha Kemi in Paget Hastal Levha Fibrodisplazia (Miyositis) Ossifikans Progressiva Levha Seçilmifl Kaynaklar Konu ndeksi xviii

17 Bölüm I Anatomi Frank H. Netter, M.D. Katk da bulunanlar George A. G. Mitchell, Ch.M., D.Sc., F.R.C.S. Levha 8-14, 18, 25, 35-36, 47-49, 75-77, Russell T. Woodburne, M.A., Ph.D. Levha 1-7, 15-17, 19-24, 26-34, 37-46, 50-74, 78-96, Çeviri Dr. Yeflim Garip Dr. M. Özge Y ld r m Uzm. Dr. fiükrü Aydo Dr. Figen Oktay Uzm. Dr. Filiz Eser Uzm. Dr. Fatma Kumbara Uzm. Dr. Lale Aktekin Uzm. Dr. Dilek Karakufl

18 BÖLÜM I LEVHA 1 S rt Kaslar ve Fasiyalar Kafatas n n süperior nukhal çizgisi Spinöz proçes (C2) Sternokleidomastoid kas Boynun posterior üçgeni Trapezius kas nfraspinatus fasiya Spina skapula Deltoid kas S rt n Kas Yap lar Semispinalis kapitis kas Splenius kapitis kas Spinöz proçes (C7) Splenius servisis kas Romboideus minor kas Levator skapulae kas Serratus posterior süperior kas Romboideus major kas Supraspinatus kas S rt n kas yap s, üst ekstremite, toraks, bafl ve omurga fonksiyonlar ile ba lant l d r. Kafatas ndan pelvise uzan r ve vücudun aksiyal iskeletine destek sa lar (Levha 1). Kaslar kafatas na, vertebral kolona, gö üs kafesine, pelvise ve deriye göre pozisyonlar - na ba l olarak fonksiyonel biçimde organize olmufltur. S rt n yüzeyel kas yap s, omuz ve üst ekstremite ile ba lant l kaslar n hemen hemen tamam n içerir. Bu kaslar üst ekstremite ad alt nda tek tek tan mlan r. Ayr ca s rt kaslar n n üzerinde uzanan, kaburgalara yap flan iki kas daha vard r: serratus posterior süperior ve serratus posterior inferior. Bunlar solunum kaslar d r ve Netter Koleksiyonu, K s m 7, Sayfa 10 da ayr nt l olarak anlat lm flt r. Derin S rt Kaslar Derin s rt kaslar vertebral kolon, toraks ve pelvise göre yerleflimleri esas al narak befl kas grubuna organize olmufltur. Bunlar splenius, erector spina (sakrospinalis), transversospinal, interspinal ve intertransvers kaslar d r. Derin s rt kaslar vertebral kolonun median eksenininin solunda ve sa nda bilateral simetriktir. Splenius Kas. Splenius kas boynun arkas ndaki derin kaslar n içinde sarg, saklama ve tutma vazifesi görür (Levha 2). Ligamentum nuchae ve C7- T6 vertebralar n spinöz proçeslerinden orijin al r. Kas 2 bölüme ayr labilir insersiyosunu mastoid proçes ve kafatas n n süperior nukhal çizgisinin lateral üçte birine yapan splenius kapitis kas ve ilk 2 ya da 3 servikal vertebran n posterior tüberküllerinde sonlanan splenius servisis kas. Kas n servisis bölümü, splenius kas n n daha d fl ve daha afla s ndaki bölümüdür ve içeri giren demetleri lateral margini boyunca derin olarak k vr l r. Splenius kas kafa ve boynu arkaya do ru çeker ve yüzü kas n kas ld tarafa do ru döndürür. Her Teres minor kas Teres major kas Latissimus dorsi kas Spinöz proçes (T12) Torakolomber fasiya Eksternal abdominal oblik kas Lomber üçgen liak krest Gluteus medius fasiyas Gluteus maksimus fasiyas iki taraf kas ld nda, bafl ve boynu uzat r. Kas ikinci, beflinci ya da alt nc servikal sinirlerin dorsal ramuslar n n lateral dallar taraf ndan innerve edilir. Trapeziusun alt nda direkt olarak uzan r ve nukhal fasiya ile örtülüdür; mastoid insersiyosu sternokleidomastoidin insersiyosunun derinindedir ve erektor spina ve semispinalis kaslar n n üzerinde uzan r. Erektor Spina Kas. Kompleks, büyük kas erektor spina, torakolomber fasiyan n posterior tabakas - n n alt nda direkt olarak uzanarak, s rt n vertebrokostal olu unu kaplar (Levha 2). Sakrumun posterior yüzeyi, iliak krestin posterior bölümü, lomber Latissimus dorsi kas Serratus anterior kas Serratus posterior inferior kas 12. kosta Eksternal abdominal oblik kas Erektor spina kas nternal abdominal oblik kas vertebralar n spinöz proçeslerine ve supraspinal ligamente ba l büyük, kal n bir tendon ile bafllar. Tendonun anterior yüzeyinde bafllayan kas fibrilleri, lomber seviyelerde 3 kolona ayr l r: lateralde iliokostalis, ortada longissimus ve daha medialde spinalis kas. Erektor spina kas, tam olarak, s rt n uzunlu u boyunca yükselir, fakat kolonlar daha k - sa fasiküllerden oluflmufltur. Her kolon, baz lar n n orijin al rken baz lar n n insersiyo yapt ip benzeri fasikül serilerini içerir. Her fasikül, ba lant lar aras nda 6 ila 10 segment kateder. 2 THE NETTER COLLECTION, C LT 8

19 BÖLÜM I LEVHA 2 S rt Kaslar ve Fasiyalar (Devam ) Atlas n posterior tüberkülü (C1) Splenius ve Erektor Spina Kaslar Kafatas n n süperior nukhal çizgisi Suboksipital membran Longissimus kapitis kas Semispinalis kapitis kas Splenius kapitis ve splenius servisis kaslar Longissimus kapitis kas Spinöz proçes (C2) Semispinalis kapitis kas Spinalis servisis kas Spinöz proçes (C7) Serratus posterior süperior kas Longissimus servisis kas liokostalis servisis kas liokostalis kas Longissimus kas Spinalis kas liokostalis torasis kas Çengel Spinalis torasis kas liokostalis kas, erektor spinan n lateral parças - d r, iliak krestten bafllar ve afla alt nc ya da yedinci kaburgalar n anguluslar na insersiyo yapar; bu parça iliokostalis lumborum kas d r. Takip eden iliokostalis thorasis kas, afla alt kaburgan n üst s n rlar ndan bafllay p, iliokostalis lumborum un fasiküllerinin insersiyosunun hemen medialine yükselir; üst alt kaburgaya insersiyo yapar. liokostalis servisis kas yaklafl k olarak üst alt kaburgan n anguluslar ndan torasik parçan n medialine yükselir ve 4., 5., 6. servikal vertebralar n transvers proçeslerine insersiyo yapar. Longissimus kas n n thorasis, servisis ve kapitis olmak üzere 3 parças vard r. Longissimus torasis kas, erektor spina kas n n orta parças olarak yükselir ve afla 9 veya 10 kaburgaya ve ayn seviyelerdeki transvers proçeslere insersiyo yapar. Longissimus servisis kas üst dört ila alt torasik vertebran n transvers proçeslerinden longissimus torasis in üst s n r n n medialine yükselir ve ikinci ila alt nc servikal vertebralar n transvers proçeslerinde sonlan r. Longissimus kapitis kas, alt dört servikal vertebran n artiküler proçeslerini mastoid proçesin posterior margini ile birlefltirir. Spinalis kas, erektor spina kas n n en medial bölümü, en ince ve zay f olarak tan mlanan parçad r. Thorasis, servisis ve kapitis parçalar vard r. Spinalis thorasis kas son iki torasik ve ilk iki lomber vertebradan bafllar. Zay f tendonlar üstte 4-8 torasik vertebralar n spinöz proçeslerine insersiyo yapar. Erektor spina kas Serratus posterior inferior kas Transvers abdominal kas n aponevrozu nternal abdominal oblik kas Eksternal abdominal oblik kas Krista iliaka Spinalis servisis kas s kl kla yoktur ya da az geliflmifltir. Tam olarak tarif edildi inde, ligamentum nukha ve 7. servikal ve muhtemelen üst torasik vertebran n spinöz proçeslerinden bafllar. nsersiyosu aksisin ve muhtemelen üçüncü veya dördüncü servikal vertebran n spinöz proçeslerine uzanabilir. Spinalis kapitis kas ayr bir kas de ildir, fakat lateralde semispinalis kapitis ile kar flm flt r. Erektor spina kas vertebral kolona uzan r ve tek tarafl kas ld nda kolonu ayn tarafa e er. Longissimus kas n n kapitis insersiyosu bafl ayn tarafa e me ve yüzü ayn tarafa çevirme görevi görür. Erektor spina ayr ca gövdenin fleksiyonunu, esas olarak yerçekimi ve abdominal kaslar taraf ndan gerçeklefltirilen fleksiyonun derecesini ve h z n kontrol etmekte etkindir. Transversospinal Kaslar Longissimus torasis kas liokostalis lumborum kas Spinöz proçes (T12) Transvers abdominal kas ve aponevrozu Torakolomber fasiya (kesik) Transversospinal kas grubu erektor spinan n derininde yer alan bir grup kastan oluflmufltur (Levha 3). Ço unun orijini vertebralar n transvers proçesleri ve insersiyolar da spinöz proçesleridir. Semispinalis kas, ad n n da ifade etti i gibi, vertebral kolonun uzunlu unun yar s n kaplar ve torasis, servisis ve kapitis olmak üzere 3 bölümden meydana gelir. KAS- SKELET S STEM, KISIM I 3

20 Bölüm II Embriyoloji Frank H. Netter, M.D. Katk da bulunanlar Edmund S. Crelin, Ph.D., D.Sc. Levha 1-21 Çeviri Uzm. Dr. Ece Ünlü

21 BÖLÜM II LEVHA 1 Kas skelet Sisteminin Geliflimi Santral kanal ile sinir kordu (sol yar s ) Amfioksus (vücut ön duvar n n sol lateral taraf ) Dorsal sinir Segmente miyotomlar Notokord (sa yar s ) Dorsal yüzgeç Kuyruk Evrim nsanda kas iskelet sisteminin geliflimi, tekrarlanan filogenin ilginç bir göstergesidir. Sürekli geliflmekte olan insan vücut plan n n genetik kodunun k lavuzlu u, insan n omurgal atalar n n de iflik formlar n n, bal k, amfibiyanlar, sürüngenler ve memelilerden nas l evrimleflti ini özetlemektedir. Eriflkin evrelerinde bir grup canl hayvan, santral yaflam çizgilerindeki baz eski atalar n and r r. Baz nesli tükenmifl canl lar n fosil çeflitlerinin kay tlar na ait bilgi ve canl hayvanlarda karfl laflt rmal anatomi ve fizyoloji, insanda tamamen gereksiz ya da anlams z san labilecek pek çok geliflimi anlaml k lm flt r. A z Orta sagittal kesit Amniyonik kese Kalp primordiyas Farenksin solungaç yar lar Ventral sinir 16. günde insan embriyosu Nöral plaka Notokord Anüs Hensen nodülü (notokordun olufltu u yap ) Vücut sap Amfioksus Eriflkin amfioksus veya lanceletin, omurgal lar n eski atalar na benzedi i kabul edilmektedir (Levha 1). Bal a benzer bir hayvand r, yaklafl k 5 cm uzun- Yolk sak n çat s Afla da gösterilen fleklin enine kesiti Allantois lu undad r, erken dönem insan embriyosunun temel vücut plan na sahiptir. Santral sinir sistemi, insanda omurili e dönüflen embriyonik nöral tübe benzeyen sinir kordundan oluflmaktad r. Amfioksusun, sindirim, solunum, boflalt m ve dolafl m sistemleri erken dönem insan embriyosunu and rmaktad r. Erken dönem insan embriyosundaki gibi, amfioksusun iskeleti notokord içerir; sinir kordunun hemen alt nda vücut uzunlu u boyunca ince bir dizi fleklinde uzanan turgid hücreler yer al r. Amfioksusun kas sistemi, vücudun her iki taraf nda bireysel kas segmentlerinden oluflur, bunlara miyotom veya Notokord Ektoderm Mezoderm Amniyonun uç k sm miyomer ad verilir ve erken dönem insan embriyosundaki miyotomlara benzer görünümdedirler. Amfioksusun sinir kordu her miyotoma bir çift sinir Embriyonik diskin enine kesiti dal verir ve miyomlar n çizgili kas lifleri kas ld nda yüzmenin lateral kayma hareketleri oluflur. Endoderm Yolk sak n uç k sm Aksiyal skelet Aksiyal iskelet omurgalar, kaburgalar, sternum ve kafatas ndan oluflur. Gelecekte aksiyal iskelete dönüflecek ilk yap notokord dur (Levha 1). Bu, 15. günde, embriyonik diskin tam ortas nda Hensen nodülü olarak bilinen ektoderm kütlesinden kaynaklanan bir dizi hücredir. Notokord hücreleri geçici olarak yolk sak n çat s n oluflturan endodermden oluflur. Endodermden ayr ld ktan sonra notokord, geliflen ba rsaklar ile embriyonun nöral tübü aras nda embriyo uzunlu unca yer alan bir dizi hücreden oluflur. Notokord un her iki taraf nda yer alan dorsal mezoderm kal nlafl r ve geliflimin günleri aras nda çift hücre kütlesine ayr l r, bunlar somit olarak bilinir (4 oksipital, 8 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral, 8-10 koksigeal). Bu primitif segmentlerin veya somitlerin oluflumu, metamerizm olarak bilinen homolog yap lar n seri tekrar n ifade eder ve bu özellik pek çok eriflkin prevertebratta korunmufltur. Ço u, eriflkin forma geçerken segmentasyonunu kaybetmekle birlikte, omurgal lar n embriyosu temel olarak metameriktir. nsan embriyosunda somitin ilk önemli de iflimi bir dizi mezenflimal hücrenin somitin ventromedial kenar nda sklerotomlar oluflturmas d r (Levha 2). Sklerotomal hücreler somitlerden göç ederek vertebral kolonun ve kaburgalar n oluflumunu sa lamak için notokord da bir araya gelirler (Levha 3). Vertebral Kolon ve Kaburgalar Geliflimin 4. haftas nda, notokord un iki taraf ndan kaynaklanan iki komflu somite ait bir dizi sklerotomal hücreden primordium olarak bilinen omurgan n merkezi oluflur. Vücut flekil ald ktan sonra, çiftler halinde mezanflimal hücreler dorsal ve laterale do ru uzan r ve nöral arklar n primordias n ve kostal yap lar oluflturur. Kostal yap lar kaburga haline dönüflürler, torasik vertebralar n cisimleri ve nöral ark n transvers cisimleri ile eklem yaparlar. KAS- SKELET S STEM, KISIM I 125

N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel)

N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel) N-3 Diz Sabitleyici (Posterior Sheel) Laminasyon tekni i ile kaplanm fl 1 cm lik özel süngerli kumafltan yap lan dizli in sa ve sol yanlar nda 1'er adet arkada ise 3 adet cep içine yerlefltirilmifl sert

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel Kas Dokusunun Gelişimi Doç.Dr. E.Elif Güzel Kasların çoğunluğu mezodermden gelişir paraksiyal mezoderm lateral mezodermin somatik ve splanknik tabakaları neural krest hücreleri Paraksiyal mezoderm İskelet

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Yazar: Prof. Dr. Rasim ENAR Kardiyoloji ABD 2007 Servier laç n Türk Hekimlerine Arma an d r 2007 NOBEL TIP K TABEVLER KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Editör: Prof. Dr. Rasim ENAR

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

İNTRA MÜSKÜLER ENJEKSİYON ( IM)

İNTRA MÜSKÜLER ENJEKSİYON ( IM) 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 14.Hafta ( 15-19 / 12 / 2014 ) İNTRAMÜSKÜLER ( Kas İçi IM ) ENJEKSİYON TEKNİĞİ Slayt No : 24 4 İNTRA MÜSKÜLER ENJEKSİYON ( IM) IM. Enjeksiyon Uygulanan Başlıca Kas Grupları

Detaylı

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Prof. Dr. Yunus Kishalı Beykent Üniversitesi İstanbul Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğleri Tekdüzen Hesap Çerçevesi Tekdüzen Hesap Planı

Detaylı

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık S00 S01 S02 S03 S04 S05 S06 S07 S08 S09 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S29 S30 S31 S32 S33 S34 S35 S36 S37 S38 S39 BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin

Detaylı

OMUZ VE ÜST KOL BÖLGESİNE YÖNELİK KİNEZYOLOJİK BANTLAMA UYGULAMALARI

OMUZ VE ÜST KOL BÖLGESİNE YÖNELİK KİNEZYOLOJİK BANTLAMA UYGULAMALARI OMUZ VE ÜST KOL BÖLGESİNE YÖNELİK KİNEZYOLOJİK BANTLAMA UYGULAMALARI Supraspinatus kası Origo: Skapulanın supraspinöz fossası İnsersiyo: Humerus tuberkulum majus superior bölümü İnervasyon: Supraskapuler

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

Sakrum Kırıkları ve Biyomekaniği

Sakrum Kırıkları ve Biyomekaniği Sakrum Kırıkları ve Biyomekaniği Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü AMERİKAN HASTANESİ Embriyoloji Tüm vertebral kolon 44 mesodermal somatomerden oluşur

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu Embriyonik evrede kıkırdak kökenlidir. Daha sonra kemiklesir. Ergin evrede bazı vücut kısımlarında kıkırdak olarak kalır (burun ucu, kulak kepçesi, soluk borusu) skelet sistemi kemikler, eklemler, ligamentler

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 142

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük Sürekli elastik ve fleklini koruyabilen poliüretan köpükten üretilen yast k özel tasarlanan ergonomik flekliyle omuz ve boyun bölgesinin gevflemesini sa lar. Fermuarl, kolayl

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sayın hast, Hastalıkların teşhisi ve tedavisinde son on yılda çok büyük gelişmeler kaydedildi.

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar Koçluk Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü ve zay f yanlar

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98

Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98 SAĞLAMA ADRESĐ: Alter Yayıncılık Reklamcılık Organizasyon Tic.Ltd.Şti. Elif Sok. Sütçü Kemal Đş Merkezi No: 7 / 98 Đskitler-ANKARA Tel: 0312 341 89 96 0532 203 96 57 alter@alteryayincilik.com YAZIŞMA YÖNETĐMĐ

Detaylı

Okul Öncesinde Yeni Dönem Bafllad!

Okul Öncesinde Yeni Dönem Bafllad! Okul Öncesinde Yeni Dönem Bafllad! Yay nc l kta ilklere imza atmay bir gelenek hâline getirmifl olan Morpa flimdi de okul öncesi yay nc l nda gelmifl oldu u son noktay büyük bir gurur ve heyecanla sizlerle

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yay n No : 2973 Teknik Dizisi : 162 5. Bas - Ekim 2013 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-998 - 8 Copyright Bu

Detaylı

AİLELERİN YAŞADIKLARININ BETİMLENMESİ

AİLELERİN YAŞADIKLARININ BETİMLENMESİ 134 AİLELERİN YAŞADIKLARININ BETİMLENMESİ ÇİZELGE 122 Ailelerin Çocuğunuzda Bazı Sorunlar Olduğunu Nasıl Anladınız? a) Yürümede gecikme olduğunda 8 16 b) Görme bozukluğu fark edildiğinde 1 2 c) Hastanede

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir?

Şeker Hastalığı Nedir? Neden Önemlidir? Aile Hekimliği Sürekli Mesleki Gelişim Programı Hayatınız boyunca öngöremediğiniz ve hayat kalitenizi düşürecek pek çok sorun yaşayabilirsiniz. Şeker hastalığı(kısa olarak Diyabet diyebiliriz) ve obezite

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

3- Kayan Filament Teorisi

3- Kayan Filament Teorisi 3- Kayan Filament Teorisi Madde 1. Giriş Bir kas hücresi kasıldığı zaman, ince filamentler kalınların üzerinden kayar ve sarkomer kısalır. Madde 2. Amaçlar İnce ve kalın filamentlerin moleküler yapı ve

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

Yoga. Beden Ruh ile Bulufluyor

Yoga. Beden Ruh ile Bulufluyor Beden Ruh ile Bulufluyor Düzenli bir flekilde Yoga Hareketleri (Asanalar) yapan bir insan sadece her bir kas n esnetip güçlendirmekle kalmaz ayn zamanda daha iyi uyur metabolizmas n gelifltirir ve ideal

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır.

Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. Buradaki bilgiler özet olup genel hatları ile tanımlamalar bulunmaktadır. Derste anlatılan örnekler ve analizler bu dokümanda yer almaktadır. GİRİŞ İnşaat sektörü, barınma ihtiyacı başta olmak üzere insanların

Detaylı

II. PELV S-ASETABULUM

II. PELV S-ASETABULUM TOTB D Ortopedik Travma fiubesi Yönetim Kurulu Baflkan Bir Önceki Baflkan Prof. Dr. Kemal Aktu lu Prof. Dr. Kemal Durak Sekreter Doç. Dr. Güvenir Okçu Sayman Op. Dr. Halil Yalç n Yüksel Üyeler Prof. Dr.

Detaylı

IV. PELV S-ASETABULUM

IV. PELV S-ASETABULUM 19 ARALIK 2012, ÇARfiAMBA 1. GÜN 15:00 Girifl ve Kay t 20 ARALIK 2012, PERfiEMBE 2. GÜN I. OTURUM 09.00-10.20 Pelvis k r klar n n de erlendirilmesi 09.00-09.20 Pelvis ve asetabulum klinik anatomisi 09.20-09.40

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

O-11A El Bilek Ateli Anatomik

O-11A El Bilek Ateli Anatomik O-6 El Bilekli i ORSA ORTOPED SANAY 8 cm. eninde özel dokunmufl elastik banttan yap lan bilekli in bir ucu üçgen fleklinde k vr larak dikilmifl ve ucuna welcro monte edilerek genifl bir ayar mekanizmas

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas

Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas Atatürk ün Dünyas Cengiz Önal 64 Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas Han mlar, Beyler! stanbul dan geliyorsunuz. Hofl geldiniz. stanbul un fl k ocaklar n temsil eden yüce heyetiniz karfl s

Detaylı

Santral Disseksiyon. Dr. İbrahim Ali ÖZEMİR. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği

Santral Disseksiyon. Dr. İbrahim Ali ÖZEMİR. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği Dr. İbrahim Ali ÖZEMİR İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği 7. Endokrin Cerrahi Kongresi Antalya,2015 Profilaktik Santral Disseksiyon; Preoperatif

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI TEMEL BİLİMLER VE HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU-4 ( 4. ) DERS KURULU ( 21 MART 2016-18 MAYIS 2016) DERS PROGRAMI 1 T. C.

Detaylı

Yay n No : 2592 Teknik Dizisi : 151. 2. Bask - Kas m 2011 - STANBUL

Yay n No : 2592 Teknik Dizisi : 151. 2. Bask - Kas m 2011 - STANBUL Prof. Dr. YALÇIN YÜKSEL Deniz Mühendisli i Serisi - No 2 DEN Z TABANI H DROD NAM ve KIYI MORFOLOJ S (PLANLAMA ve TASARIM) Yay n No : 2592 Teknik Dizisi : 151 2. Bask - Kas m 2011 - STANBUL ISBN 978-605

Detaylı

Çocuk ve Tüberküloz (Verem)

Çocuk ve Tüberküloz (Verem) TÜRK TORAKS DERNEĞİ EĞİTİM KİTAPLARI SERİSİ Çocuk ve Tüberküloz (Verem) Pediyatrik Akciğer Hastalıkları Çalışma Grubu TÜRK TORAKS DERNE E T M K TAPLARI SER S Türk Toraks Derne i yay n d r Türk Toraks Derne

Detaylı

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 14 NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber ntraüterin Büyüme Gerili i - Say 14 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

BAĞDAT CADDESİ LEVENT ACARKENT www.dentram.com

BAĞDAT CADDESİ LEVENT ACARKENT www.dentram.com BAĞDAT CADDESİ LEVENT ACARKENT www.dentram.com Yüzünüzü güldüren uzmanlık ve teknoloji DENTRAM Dentram Diş Tedavi Kliniği, 1994 yılında Bağdat Caddesi nde, Ortodonti Uzmanı Dr. Aylin Sezen Yalçın ve Çene

Detaylı

JQUERY. Salih Baltal. Yay n Da t m Yaz l m ve E itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti.

JQUERY. Salih Baltal. Yay n Da t m Yaz l m ve E itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti. JQUERY-kunye 1/5/11 6:55 PM Page i JQUERY Salih Baltal Yay n Da t m Yaz l m ve E itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti. JQUERY-kunye 1/5/11 6:55 PM Page ii KODLAB 40 JQUERY SAL H BALTALI ISBN 978-605-4205-39-4

Detaylı

Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi

Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi Ünite Planı Öğretmenin Adı, Soyadı Okulunun Adı Okulunun Bulunduğu Mahalle Okulun Bulunduğu İl Emine ÇELİKCİ Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi Koyunbaba mahallesi ÇORUM Ünit Bilgisi Ünite Başlığı

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı