Prefrontal Korteks ve fiizofreni. Key words: Dopamine, working memory, schizophrenia, prefrontal cortex

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prefrontal Korteks ve fiizofreni. Key words: Dopamine, working memory, schizophrenia, prefrontal cortex"

Transkript

1 Derlemeler/Reviews Prefrontal korteks ve flizofreni Prefrontal Korteks ve fiizofreni Aygün Ertu rul 1, Murat Rezaki 1 ÖZET: Prefrontal korteks ve flizofreni Bir prefrontal korteks (PFK) ifllevi olan ifllem belle inde görülen bozukluklar flizofreninin temel endofenotiplerinden biri olarak kabul edilmektedir. Negatif belirtilerin de PFK ifllev bozuklu undan kaynakland düflünülmektedir. fiizofreni patofizyolojisinin anlafl lmas için PFK in ifllevlerinin, flizofrenide PFK de olan de iflikliklerin araflt r lmas gereklidir. Bu gözden geçirmede amaç flizofrenide PFK de olan de ifliklikleri de erlendirmek ve bu de iflikliklerin hastal n ortaya ç k fl ile iliflkisini tart flmakt r. Geriye dönük olarak kaynak taramas yap lm fl, son 10 y l içinde yay nlanm fl araflt rmalar gözden geçirilmifltir. Bu konuda yay nlanm fl çal flmalar, flizofreni, prefrontal korteks anahtar sözcükleri kullan larak Pubmed arama motoru arac l yla taranm flt r. Nörogörüntüleme çal flmalar nda flizofren hastalarda kontrollere göre hipofrontalite oldu u, prefrontal etkinlikte art fl gerektiren ifllem belle i görevleri s ras nda da hipofrontalitenin belirginleflti i gösterilmifltir. Negatif belirtilerin fliddeti ile hipofrontalite aras nda korelasyon oldu u da bildirilmifltir. Prefrontal kortekste sinaptik ifllev bozuklu una iflaret eden hücresel anormallikler bulunmufl, PFK in dopaminerjik modülasyonunda, GABAerjik nörotransmiter sisteminde bozukluklar, NMDA reseptör etkinli inden sorumlu moleküllerde de ifliklikler tespit edilmifltir. Kan tlar, flizofrenide prefrontal kortekste yap sal ve ifllevsel bozukluklar oldu unu göstermektedir. Bunun nedenleri ile ilgili kesin yarg lara varmak için henüz erken olmakla birlikte, bulgular nörogeliflimsel bir bozuklu a iflaret etmektedir. Anahtar sözcükler: Dopamin, ifllem belle i, flizofreni, prefrontal korteks ABSTRACT: Prefrontal cortex and schizophrenia Deficits in working memory, a prefrontal function, is accepted as one of the core endophenotypes of schizophrenia. Negative symptoms are also thought to be caused by dysfunction of prefrontal cortex (PFC). Functions of PFC and alterations in PFC in schizophrenia should be studied to better understand the pathophysiology of schizophrenia. The aim of this review is to assess the changes in PFC of schizophrenic patients and discuss their relationship with the disease process. Literature was reviewed retrospectively and the relevant studies within the last 10 years were included. For this purpose Pubmed search engine and schizophrenia, prefrontal cortex key words were used. Neuroimaging studies show hypofrontality in patients compared to controls, especially during working memory tasks which need activation of PFC. Negative symptoms are also found to be correlated with hypofrontality. There are cellular abnormalities which point out synaptic dysfunctions in PFC of schizophrenic patients. Dopaminergic modulation of PFC is found to be impaired, and deficits in GABAergic inhibitory system and alterations in molecules critical for NMDA receptor function are detected. Data show that there are structural and functional changes in PFC of schizophrenic patients. Although it is early to reach a definite conclusion, these changes seem to be caused by a neurodevelopmental pathology. Key words: Dopamine, working memory, schizophrenia, prefrontal cortex Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2006;16: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2006;16: Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi Psikiyatri ABD Ankara-Turkey Yaz flma Adresi / Address reprint requests to: Dr. Aygün Ertu rul, Hacettepe Üniversitesi Psikiyatri Bölümü, S hhiye, Ankara-Turkey Telefon / Phone: Faks / Fax: Elektronik posta adresi / address: Kabul tarihi / Date of acceptance: 25 A ustos 2005 / August 25, 2005 G R fi Prefrontal korteks (PFK) beyine iç ve d fl kaynaklardan gelen uyaranlar taramak, ay klamak, de- erlendirmek, anlam vermek, yeni düflünce ve kararlar oluflturmak gibi üst düzey biliflsel ifllevlerin bütünlefltirildi i ve eyleme geçirildi i beyin bölgesidir (1) Frontal kortekste, primer motor ve premotor kortekslerinin önünde yeralan PFK, yürütücü ifllevlerden sorumlu olan dorsolateral prefrontal korteks (DLPFK), dürtü ve duygular n düzenlenmesinde rol alan orbitofrontal korteks (OFK) ve dikkat, motivasyon, bellek gibi süreçlerde rol alan anterior singulat bölgelerden oluflmaktad r (2). Toplumun %1 ini etkileyen, geç ergenlik, erken eriflkinlik döneminde ortaya ç kan flizofreninin temel özelliklerinden birisi biliflsel ifllevlerde özellikle dikkat, bellek ve yürütücü ifllevlerdeki kay plar olmas d r. Bu kay plar hastal n gidiflinin önemli yorday c lar ndan olarak kabul edilmektedir. Baz biliflsel kay plar n kayna n n PFK ifllevlerindeki olan bir bozukluk oldu u düflünülmektedir (3). 118 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

2 A. Ertu rul, M. Rezaki fiizofreni patofizyolojisinde etkilenmifl olan nöral devrelerin tespit edilebilmesi için PFK nin ifllevlerinin anlafl lmas n n ve flizofrenide PFK te olan de iflikliklerin araflt r lmas n n yard mc olaca düflünülmüfltür. Bu gözden geçirmede amaç flizofrenide PFK te olan de ifliklikleri de erlendirmek ve bu de iflikliklerin hastal - n ortaya ç k fl ile iliflkisini tart flmakt r. Bu amaçla geriye dönük olarak kaynak taramas yap lm fl, son 10 y l ( ) içinde yay nlanm fl araflt rmalar gözden geçirilmifltir. Bu konuda yay nlanm fl çal flmalar, flizofreni, prefrontal korteks anahtar sözcükleri kullan larak Pubmed arama motoru arac l yla taranm flt r. fiizofreni ve ifllem belle i bozuklu u fllem belle i bir PFK ifllevidir ve bilginin alg sal, biliflsel ve duygusal yönleriyle geçici olarak zihinde tutulabilmesini ve bu flekilde davran fl n yönlendirilebilmesini sa lamaktad r. Prefrontal korteks dikkat ve ifllem belle i arac l ile davran fl n ve yürütücü ifllevlerin düzenlenmesini gerçeklefltirmektedir (3). fllem belle i bozuklu u flizofreninin temel endofenotiplerinden biri olarak tan mlanmaktad r (4). Bir ailenin hem hastal olan, hem de yatk nl k genlerini tafl - d halde hastalanmam fl üyelerinde bulunan, hastal k genleri ile iliflkili özelliklere endofenotip denmektedir (5). Hem flizofren hastalar hem de hasta olmayan akrabalar ifllem belle ini de erlendiren testlerde baflar s z olmaktad rlar (6). fllem belle i bozuklu u flizofrenide sabit bir özellik olarak da kendini göstermektedir. fiizofrenide hastal k süreci boyunca varoldu u, hiç ilaç almam fl, tedavi alan veya tedavisi kesilen hastalarda görülebildi i belirtilmifltir (7). Prefrontal korteksin ifllem belle indeki rolü insan d fl ndaki primatlarda gecikmifl yan t ödevleri kullan larak çal fl lm flt r. Bunlardan birisi olan okülomotor gecikmifl yan t ödevinde maymuna belli bir noktada bir uyaran gösterilmekte ve uyaran kaybolduktan saniyeler sonra maymunun o noktaya bakmas gerekmektedir. Bu süre içinde PFK da etkinlik art fl oldu u gösterilmifltir (8). Okülomotor gecikmifl cevap ödevi flizofrenide uzaysal ifllem belle i ifllevini incelemek için kullan ld nda belirgin bozukluk oldu u gösterilmifltir (9). fiizofren hastalarda N-Back paradigmas gibi di er ifllem belle i ödevlerinde, Wisconsin Kart Eflleme Testi (WKET), Londra Kulesi gibi yürütücü ifllevleri de erlendirmek için kullan lan testlerde de bozukluklar saptanm flt r (4,10). fiizofrenide ifllem belle i bozukluklar n n negatif belirtilerin daha a r oldu u hastalarda belirgin oldu u, dolay s yla negatif belirtilerin ve ifllem belle i bozukluklar n n ortak bir PFK patolojisinden kaynaklan yor olabilece i ileri sürülmüfltür (11-12) fiizofrenide prefrontal korteksle ilgili yap sal ve ifllevsel görüntüleme bulgular fiizofren hastalarda prefrontal bölgede gri ve beyaz cevher de iflikliklerini saptamay hedefleyen yap sal görüntüleme çal flmalar nda flizofren hastalarda kontrollere göre prefrontal gri cevher hacminde azalma oldu u bulunmufl (13), bu bulgu ilk episod flizofrenlerde de gösterilmifltir (14). Prefrontal beyaz cevher hacminde de azalma gösteren çal flmalar bulunmakla birlikte (13), bu bulgu di er çal flmalarda tekrarlanamam flt r (15). Yap sal görüntüleme çal flmalar nda çeliflkili bulgular n önemli bir nedeni bu çal flmalar n ço unda PFK in alt bölümlerinin ayr ayr ölçülmemifl olmas d r. Buchanan ve arkadafllar n n bilateral inferior frontal bölgelerde gri ve beyaz cevher hacminde azalma bildiren çal flmas bu bak mdan önemlidir (13). Beyin kan ak m çal flmalar nda ise ilk defa Ingvar ve Franzen in flizofren hastalarda frontal lobda bölgesel kan ak m nda azalma oldu unu göstermesinden sonra, birçok çal flmada prefrontal bölgenin etkinli inde azalma oldu u bulgusu tekrarlanm flt r (16). SPECT, PET, fmri gibi çeflitli nörogörüntüleme teknikleri kullan larak yap lan çal flmalarda flizofren hastalarda kontrollere göre hipofrontalite (kan ak m ya da glukoz kullan - m nda azalma) oldu u gösterilmifl, bu bulgu hiç ilaç kullanmam fl, ilac kesilmifl veya çocukluk bafllang çl eriflkin flizofren hastalarda tekrarlanm flt r (17). fiizofrenide belirti boyutlar ile frontal bölgede kanlanma azalmas aras ndaki iliflkinin araflt r ld çal flmalarda negatif belirtiler ile hipofrontalite aras nda korelasyon oldu- u gösterilmifl, defisit sendromu olan hastalarda hipofrontalitenin, defisit sendromu olmayan hastalara göre daha belirgin oldu u bulunmufltur (18-19). Hipofrontalite bulgusu özellikle prefrontal etkinlikte art fl gerektiren ifllem belle i görevleri s ras nda belirginleflmektedir (20). fiizofren hastalarda görülen hipofrontal cevab n k smen ifllem belle inin afl r yüklenmesini gerektiren, ka- Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

3 Prefrontal korteks ve flizofreni pasiteyi aflan görevler nedeniyle performans n yetersiz kalmas yla iliflkili olabilece i bildirilmifltir. fllem belle i performans normal olan hastalarda frontal bölge kan ak m na bak ld nda (21) baz bölgelerde prefrontal kortikal etkinli in azalmad hatta artma e iliminde oldu u bulunmufltur. Bu sonuçlar hastalar n görevin gereklerini yerine getirirken bunu daha az verimlilikle yapabildikleri, belli bir performansa ulaflmak için daha fazla frontal etkinlik göstermek zorunda kald klar fleklinde yorumlanm flt r. fllem belle i görevleri s ras nda anormal beyin aktivasyon bulgular PFK le s n rl kalmamaktad r. Bir metaanaliz çal flmas nda ifllem belle i görevleri s ras nda hipofrontaliteye ek olarak anterior singulat ve sol frontal lobun ön ucunda etkinlik art fl oldu u belirtilmifl, bu sonuç tek bir bölgeye odaklanmak yerine de iflik bölgeleri içeren devreleri incelemenin önemini ortaya koymufltur (22). fiizofrenide prefrontal korteksle iliflkili nörogeliflimsel bulgular ve hücresel anomaliler Prefrontal korteksin geliflimi di er bölgelere göre daha geç tamamlanmaktad r. Bu nedenle PFK in sorumlu oldu u birçok ifllevin tam olgunlu a eriflmesi geç ergenlik, erken eriflkinlik döneminde olmaktad r (23). Bu dönem flizofreni belirtilerinin de en s k olarak aç a ç kt dönemdir. Ergenlik döneminde PFK in ifllevsel olarak olgunlaflmas ndan sorumlu olan geç geliflimsel süreçler belirtilerin ortaya ç k fl n tetikliyor olabilir. Ergenli in geç dönemlerinde PFK de sinaptik ba lant lar n yar s na yak n n n kayb yla sonuçlanan yo un bir sinaptik budanma olur. Geliflimin bu evresinde PFK ve ön singulat korteks gibi frontal asosiyasyon bölgeleri ile medyal temporal ve limbik bölgeler aras ndaki aksonal ba lant lar n miyelinizasyonu devam etmektedir. Sinaptik budanma PFK de nöral devrelerin olgunlaflmas n sa larken, miyelinizasyon sinyal iletiminin verimlili ini art rmakta ve bu flekilde frontotemporal sistemde bilginin etkili bütünleflmesini sa lamaktad r (24). Bu iki geliflimsel süreç flizofrenide etkilenen birçok duygusal ve biliflsel ifllevin geliflmesinde önemli role sahip olabilir. fiizofrenide PFK içindeki sinaptik ba lant larda bozukluklar oldu u bildirilmifl (25), negatif belirtileri belirgin olan flizofren hastalarda neokortikal ve limbik bölgelerde beyaz cevherde yap sal bozukluklar bulunmufltur (26). Bu bulgularla uyumlu olarak bir difüzyon tensor görüntüleme çal flmas nda prefrontal bölgede beyaz cevher bütünlü ünde olan bozulman n negatif belirtilerin fliddeti ile iliflkili oldu u gösterilmifltir (27). Nörogeliflimsel olarak; nörondaki bir sorunun aksonal projeksiyon ve olgunlaflmada anormalliklere ve ikincil beyaz cevher de iflikliklerine sebep olabilece i ya da birincil sorunun aksonal geliflim ve sinaps oluflumunda olabilece i ve bunun nörotrofik faktörlerin azalmas yla beyin bölgelerinin geliflimini bozabilece i ileri sürülmüfltür (26). fiizofrenide PFK te hücresel yap lanmada bozukluk oldu u bilinmektedir. Postmortem çal flmalarda kortekste nöron gövde ve uzant lar n n hacminde azalma, sinaps yap s nda anormallikler oldu u gösterilmifltir (28). Prefrontal kortekste sinaptik ifllev bozuklu u flizofrenideki temel patofizyolojik özelliklerden birisi olarak belirtilmektedir (29-30). fiizofrenide PFK te sinaptik vezikül proteinlerden sinaptofizinin azald bulunmufl (31), mikrodizi çal flmalar nda, flizofrenide PFK da sinaps n yap ve ifllevlerinden sorumlu proteinleri kodlayan birçok genin ekspresyonunda azalma oldu u gösterilmifltir (30,32-34). Özellikle sinapslar n plastikli inde rol alan gen ve proteinlerdeki de iflim dikkat çekicidir. Nöron uzant lar n n hacmindeki azalma da sinapslardaki azalman n göstergesi olarak yorumlanmaktad r. fiizofren hastalarda PFK de 3. katmandaki nöronlar n proksimal dendritlerindeki ç k nt lar n yo unlu unda da %20-50 azalma oldu u (35), Brodman 9. alanda 6. katmanda katekolamin içeren aksonlar n uzunluklar nda kontrollere göre önemli derecede azalma oldu u da gösterilmifltir (36). Bu bulgular DLPFK devrelerinde bozukluk oldu una iflaret etmektedir. fiizofren hastalar n PFK lerinde beyinden elde edilen nörotrofik faktör (BDNF) miktarlar nda ve nörotrofin reseptörleri olan trkb ve trkc mrna s nda da azalma oldu u bildirilmifltir (37-39). Nörotrofinler trk reseptörleri arac l yla glutamaterjik ve GABAerjik nöronlar n hayatta kalmas n, nöronlar n ateflleyebilirli ini, aksonal dallanmay, dendritik yap lanmay, sinaps proteinlerinin düzeylerini, dendritik ç k nt yo unlu unu etkilemektedir. fiizofrenide PFK te nörotrofik gen ekspresyonunda olan azalma nöronlar n büyüme faktörlerine daha az cevap vermesine ve sinaptik iletiflimde ve hücresel ifllevlerde bozulmaya yol aç yor olabilir. fiizofrenideki hücresel bozukluklara iliflkin di er bil- 120 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

4 A. Ertu rul, M. Rezaki gilerimiz proton manyetik rezonans spektroskopi (MRS) çal flmalar ndan gelmektedir. Bu görüntüleme yöntemi ile hücre içi nöronal bir belirteç olan N-asetil aspartat (NAA) ölçülerek in vivo koflullarda nöron gruplar n n durumu de erlendirilebilmektedir. NAA, beyinde glutamattan sonra en fazla miktarda bulunan serbest aminoasittir. Nöron içinde mitokondride sentezlenmektedir ve nöron-glia döngüsüne girmektedir (40). Son y llarda NAA n n nöron bütünlü ünün yan s ra myelin sentezi, ozmoz regülasyonu, ve inflamasyon modülasyonu gibi görevleri oldu u, özellikle mitokondriyal ifllevin iflaretçisi oldu u düflünülmektedir (41-42) fiizofren hastalarda yap lan çal flmalar DLPFK ve hipokampusta NAA da azalma oldu unu göstermektedir (43). Bu da postmortem çal flmalarla uyumlu bir sonuçtur. MRS ve PET in birlikte uyguland bir çal flmada ise PET ile ifllem belle ini de erlendiren biliflsel testler s - ras nda kanlanma azalmas görülen prefrontal bölgede nöronal etkinlikte de anormallikler oldu u gösterilmifltir (44). Bu bulgu hipofrontalite ile birlikte görülen ifllem belle i kapasitesindeki azalman n DLPFK teki hücresel patolojiyle iliflkili oldu una iflaret etmektedir. Radyonüklid tarama ve MRS de erlendirmesinin birlikte yap ld bir çal flmada DLPFK teki projeksiyon nöron patolojisinin beyin sap ndaki dopamin nöron etkinli i ile iliflkili oldu u bildirilmifltir. stirahat durumunda, prefrontal nöronal bütünlü ün göstergesi olan NAA düzeyindeki düflüklü ün beyinsap dopamin nöronlar nda daha az atefllemeyi ve dolay s yla dopamin reseptörleriyle ba lanacak daha az endojen dopamin sal verilmesini yordad gösterilmifltir. Öte yandan, sistemik amfetamin uygulamas sonras nda DLPFK teki düflük NAA düzeyinin daha fazla dopamin sal verilmesini yordad bulunmufltur (45). Bu bulgu azalm fl prefrontal glutamaterjik ç kt n n amfetamine afl r dopamin cevab na neden oldu unu belirten hayvan çal flmalar yla uyumludur (46). Bu sonuçlar DLPFK te baz nöron gruplar nda olan hücresel anormalliklerin, flizofrenide negatif belirtiler ve ifllem belle i s ras nda görülen anormal kortikal etkinlikle ve dopamin nöronlar n n istirahatte ve amfetamin uyar s sonras etkinli iyle iliflkili oldu unu göstermektedir. Lipska ve Weinberger PFK in geliflimsel patolojisiyle ilgili bir hayvan modeli oluflturmufllard r (47). Bu model yenido an s çanlarda PFK in ön hipokampus ile ba lant lar n n kopar lmas temeline dayanmaktad r. Do umdan sonra ilk 1 hafta içinde s çan yavrular nda ön hipokampusun zedelenmesi PFK in geliflimini etkilemektedir. Bu s çanlarda prefrontal nöronlarda gen ve protein ekspresyonunda de ifliklikler olmakta, piramidal nöronlar n dendritlerinin uzunlu unda ve dendritik ç k nt lar n n yo unlu unda, NAA konsantrasyonunda azalma görülmektedir. NAA de ifliklikleri erken eriflkinli e kadar ortaya ç kmamakta, bu da yenido anda hipokampal lezyon oluflturulmas n n erken eriflkinlikte prefrontal nöronlarda geliflimsel süreçlerin gerektirdi i plastik uyumu de ifltirdi ini göstermektedir. Bu hayvanlarda sosyal içeçekilme ve ifllem belle i bozukluklar da görülmektedir. Tüm bu bulgular fenomenolojik olarak flizofreni ile benzerlik göstermektedir (48). Bu de ifliklikler eriflkin s çanlar n ön hipokampusu zedelendi inde görülmemektedir. Bu da sorunun, girdilerin kayb ile iliflkili de il, prefrontal devrenin geliflimsel plastikli inde oldu una iflaret etmektedir. Ön hipokampusu zedelenmifl s çanlarda görülen di er bir bulgu beyin sap nda dopamin düzenlenmesinde bozukluk olmas d r. Bu s çanlar n erken eriflkinli e erifltiklerinde stres alt nda ve amfetamin uygulamas ile hiperaktif olduklar gözlenmifl, prefrontal kortikal nöronlar ç kar ld nda ise bu davran flsal afl r duyarl l n normale döndü ü görülmüfltür (49). Prefrontal patoloji ile beyin sap dopamin etkinli i aras ndaki iliflki maymun modellerinde de çal fl lm flt r. Hipokampus dahil olmak üzere medyal temporal korteksin yenido an maymunlarda ç kar lmas ile DLPFK te geliflimsel patoloji oluflturulmufltur. Yenido an döneminde hipokampusu ç kar lan maymunlar, eriflkin döneminde (5 yafl nda) hipokampusu ç kar lan ve normal maymunlarla karfl laflt r lm fllard r. Hayvanlar eriflkinlik ça na geldi inde (8 yafl), sadece yenido an döneminde hipokampusu ç kar lan maymunlarda DLPFK te flizofren hastalardakine benzer flekilde NAA azalmas oldu u gösterilmifltir (50). Maymunlarda yap lan bir mikrodiyaliz çal flmas nda ise DLPFK e amfetamin infüzyonu sonras kaudat çekirdekteki dopamin yan t ölçülmüfl, normal hayvanlar ve eriflkin dönemde medyal temporal bölgesi zedelenmifl hayvanlarda dopamin sal verilmesinde azalma saptan rken, yenido an döneminde zedelenenlerde dopamin sal verilmesinde artma oldu u bulunmufltur. Dolay s yla, primatlarda medyal temporal bölgede erken dönemde olan hasarlar n eriflkinlik döneminde DLPFK in striatal dopamin etkinli i üzerindeki düzenle- Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

5 Prefrontal korteks ve flizofreni yici etkisini bozdu u sonucuna var lm flt r (51). Bu sonuçlar, erken dönemde olan hasarlar n ba lant l nöral sistemlerin iflleyiflinde uzun vadeli de iflikliklere yol açabilece ini, bu de iflikliklerin sadece temporolimbik ba lant lar n kesilmesine de il, anormal geliflimsel süreçlerin devrelerde yaratt plastik adaptasyona ba l oldu unu düflündürmektedir. Hayvan çal flmalar nda elde edilen bu bulgular flizofren hastalarda yap lan çal flmalarla uyumludur. Hipokampusun DLPFK e girdiler göndermesi, hayvan çal flmalar nda neonatal olarak hipokampus zedelenmesinin PFK te flizofrenidekine benzer de iflikliklere yol açmas, bu hastal kta iki bölge aras ndaki ba lant larda bozukluk olabilece ini düflündürmüfltür. Ba lant bozuklu u olarak bilinen bu hipotez hipokampusun obstetrik komplikasyonlardan en çok etkilenen bölge olmas ve DLPFK-hipokampus iliflkinin nörogeliflimsel olarak aç klanabilmesi aç s ndan önemlidir. Bir görüntüleme çal flmas nda, flizofren hastalarda ifllem belle i aktivasyonu s ras nda sol hipokampus ve sa DLPFK aras nda ifllevsel ba lant n n modülasyonunda bozukluk oldu u ve görev s ras nda hastalarda sa l kl kontrollerde görülmeyen kal c bir ba lant oldu u bildirilmifltir. Bu bulgu flizofrenide DLPFK ile hipokampus aras nda uygunsuz bir etkileflim oldu u fleklinde yorumlanm flt r (52). fiizofrenide PFK deki hücresel anomalileri nörogeliflimsel bak fl aç s yla aç klayan görüfllerin yan s ra nörodejeneratif bir sürecin rol ald n iddia edenler de mevcuttur (53). DLPFK ve hipokampusta tespit edilen NAA düflüklü ünün daha çok kronik flizofrenlerde görülmesi, yeni bafllang çl flizofrenlerde bunun tersi sonuçlar olmas, uzunlamas na çal flmalarda prefrontal gri cevher kayb oldu unun bildirilmesi dejeneratif bir süreci destekleyen bulgulardan baz lar d r (43,54-56). Dejeneratif hastal klarda görülen gliozisin flizofrenide görülmemesi ise bu görüflün aleyhine bir bulgu olarak de erlendirilmektedir (57). fiizofrenide prefrontal kortekste nörotransmiterlerle iliflkili de ifliklikler Dopamin Dorsolateral PFK te dopamin nörotransmisyonunun ifllem belle i aç s ndan kilit rol oynad düflünülmektedir. Primatlarda yap lan kay t çal flmalar insanlarda yap lan ifllevsel görüntüleme çal flmalar bu iliflkiyi do rulamaktad r. Ventral tegmental alandan (VTA) yola ç - kan mezokortikal dopamin sistemi D1 reseptörlerinin yo un oldu u neokorteksle yo un ba lant lar içermektedir. Primatlarda gecikmifl yan t ödevleri kullan - larak yap lan testlerde D1 reseptör uyar m n n ifllem belle ini gelifltirdi i gösterilmifltir (58). Bu sonuçlar, ifllem belle i ve DLPFK aras ndaki veriler ile birlikte de- erlendirildi inde DLPFK dopamin transmisyonundaki bir bozuklu un ifllem belle i bozukluklar ndan sorumlu olabilece ini düflündürmüfltür. Hayvan çal flmalar dopaminin belli ba lamsal de- ere sahip uyaranlara daha keskin cevap verebilmesi için PFK e ince ayar yapt n göstermektedir (59). Bu ince ayar ve filtreleme ifllevi dopaminin glutamaterjik ve GABAerjik nöronlar etkilemesi sonucu olabilir. Normal koflullarda VTA uyar m prefrontal kortikal nöronlarda k smi depolarizasyona ve spontan aksiyon potansiyeli atefllemesinde azalmaya yol açmaktad r. Yenido an döneminde hipokampusu zedelenmifl s çanlarda ise VTA uyar m prefrontal piramidal nöronlar n k smi depolarizasyonuna yol açarken, sessizleflme veya ince ayar yerine prefrontal nöronlar n kontrolsüz olarak atefllemelerine neden olmaktad r (60). Stres deneysel olarak erken dönemde beyni zedelenmifl hayvanlarda prefrontal ifllevlerde anormal de iflikliklere yol açabilmektedir. Normal geliflmifl bir PFK te, stres durumunda dopaminerjik aktivasyon prefrontal etkinli in odaklanmas n, beyinsap dopamin etkinli inin azalmas n, bu flekilde biliflsel kaynaklar n belli bir davran fla yönlenmesini sa lamaktad r. Geliflimsel olarak hasarl hayvanlarda ise PFK in dopaminerjik aktivasyonu prefrontal etkinli i düzensizlefltirmekte ve beyinsap dopamin etkinli inin paradoksik olarak artmas na yol açmaktad r. Bu anormal cevap biliflsel kontrolün yitimine ve afl r subkortikal etkinlikten kaynaklanan belirtilere neden oluyor olabilir (48). fiizofrenide DLPFK te dopamin düzenlenmesinde olan bozuklu un striatal dopamin etkinli indeki bozuklu a yol açt ve bunun da PFK de kronik bir hipodopaminerjik durumla sonuçland belirtilmektedir. fiizofrenideki negatif belirtiler ve kognitif bozukluklar prefrontal hipodopaminerji ile iliflkilendirilirken, psikotik belirtiler hiperdopaminerjik durumla iliflkilendirilmifltir (61). 122 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

6 A. Ertu rul, M. Rezaki Prefrontal kortikal nöronal etkinlikte dopaminin düzenleyici rolünün kritik bir öneme sahip olmas, PFK te dopaminin etkinli ini de ifltirecek bir genetik polimorfizmin prefrontal fizyolojide de iflime yol aç yor olabilece ini düflündürmüfltür. Bu konuda en çok çal fl lan genlerden birisi Katekol-O-Metil Transferaz (COMT) enzimini kodlayan gendir. Bu postsinaptik enzim dopamini metilleyerek homovalinik asite katabolize olmas n sa lar. COMT geninde kodlayan dizide 472. pozisyonda guaninin adeninle yerde ifltirdi i bir tek nükleotid polimorfizm mevcuttur. Bu yerde ifltirme peptit dizisinde valinin metioninle yerde ifltirmesiyle sonuçlanmakta ve enzimin etkinli ini de ifltirmektedir. Met aleli varl - nda enzim etkinli i Val alelinin dörtte biri kadar olmaktad r (62). Val/Val genotipi olan bireyler Met/Met genotipi olanlara göre dopamini daha h zl etkisizlefltirmektedirler. Prefrontal kortekste dopamin transporter yo unlu unun az olmas ve dopaminin birincil olarak COMT arac l yla uzaklaflt r l yor olmas bu polimorfizmin prefrontal ifllevler aç s ndan önemli oldu unu göstermektedir (63). Dopaminin h zl uzaklaflt r lmas na yol açan COMT Val alelinin prefrontal ifllevlerdeki bozulmada rolü oldu unu bildiren çal flmalar mevcuttur (64-65). Val/Val genotipi olan kiflilerin Wisconsin Kart Eflleme Testi (WKET) nde Met/Met ve Met/Val genotipi olanlara göre daha baflar s z olduklar gösterilmifltir (65). COMT Val alelinin flizofreni için bir yatk nl k geni oldu unu gösteren ba lant analizi ve iliflkilendirme çal flmalar bulunmakla birlikte (65-66), bu iliflkinin gösterilemedi- i çal flmalar da mevcuttur (67). GABA fllem belle i çeflitli beyin bölgelerini içine alan yayg n nöronal a lar n etkinli i sonucu oluflmakla birlikte, as l olarak, uyaran n verilmesi ile davran flsal cevab n bafllang c aras nda atefllemesini sürdüren DLPFK piramidal nöronlar n n koordine etkinli ine dayanmaktad r. Di er nörotransmiter sistemlerin yan s ra, inhibitör bir nörotransmiter olan GABA kullanan PFK nöronlar - n n da ifllem belle i sürecinde piramidal nöron senkronizasyonunun sa lanmas nda rol oynad düflünülmektedir. Bu inhibisyonun ifllem belle i s ras nda hangi piramidal nöronlar n aktive olaca n kontrol ederek yersel, ifllem belle inin farkl fazlar nda ne zaman aktif olacaklar n belirleyerek de zamansal bir role sahip oldu u belirtilmifltir (68). fiizofren hastalarda görülen ifllem belle i bozukluklar n n kayna GABAerjik sistemde olan bozukluklar da olabilir. fiizofren hastalarda DLPFK te GABA sentezinde rol alan glutamik asit dekarboksilaz 67 (GAD67) mrna s n n doku konsantrasyonunda azalma tespit edilmifltir. Bu bulgu postmortem çal flmalarda en s k bildirilen bulgulardan birisidir (32, 68). Dorsolateral PFK te BDNF reseptörü TrkB mrna seviyesi ile GAD67 mrna seviyeleri aras nda korelasyon bulunmas nedeniyle TrkB ekspresyonundaki de iflikliklerin flizofren hastalarda parvalbumin içeren nöronlarda GAD67 ekspresyonunda ve GABA sentezinde olan azalmadan sorumlu olabilece i iddia edilmifltir (38). GABAerjik girdide azalma olmas n n da flizofren hastalarda piramidal nöronlarda artm fl GABA-A reseptör ekspresyonuna neden oldu u belirtilmektedir (3). GABAerjik belirteçlerde olan sinaps öncesi ve sinaps sonras de ifliklikler flizofrenide PFK de GABA internöron altgruplar nda ifllev kayb oldu una iflaret etmektedir. Özellikle parvalbumin eksprese eden GABA hücrelerinin perisomatik inhibisyon etkisinde ortaya ç kan bozulma ile birlikte DLPFK te piramidal hücrelerde senk-ronizasyonun bozuldu u ve bunun da ifllem belle inde bozulmaya yol açt iddia edilmektedir (70). Hastalardaki GABAerjik kay plar n nedenleri bilinmemektedir. Ancak GABAerjik nöronlarda GABA ile birlikte bulunan NADPH diaforezin PFK da da l m n n de- erlendirildi i çal flmalarda flizofren hastalarda derin katmanlarda d fl katmanlara göre daha fazla yo unluk oldu u görülmüfl, bu da flizofrenide nöronlar n göç etmesinde bozukluk oldu u görüflüyle uyumlu bulunmufltur (71). Postmortem çal flmalarda GABAerjik nöronlarda bulunan ve hücre d fl na sal verilen reelin proteinin ve mrna s n n flizofren hastalar n PFK inde önemli derecede azalm fl oldu u tespit edilmifltir. Reelinin fetal kortekste bulunmas ve nöron göçü aç s ndan önemli olmas nedeniyle bu bulgular geliflimsel bir kusurun kan t olarak de erlendirilmifltir (72). Glutamat Glutamaterjik piramidal nöronlar PFK ile temporal korteks/hipokampus, talamus ve flizofrenide bozukluk tespit edilmifl olan di er birçok beyin bölgesini birbirine ba layan projeksiyon sistemlerini oluflturmaktad r. NMDA reseptörlerinin nöronlar n göçü, nöronlar n fark- Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

7 Prefrontal korteks ve flizofreni l laflmas, trofik faktörlere cevap, plastiklik, sinaptik ç - k nt lar n oluflmas gibi süreçlerde rolleri bilinmektedir (72). Özellikle NMDA antagonistlerinin flizofreni benzeri sendroma yol aç yor olmalar, glutamat n flizofrenideki yap sal ve ifllevsel bozuklu un patofizyolojisinde önemli rol oynayabilece ini göstermektedir (72). Postmortem ve genetik çal flmalar flizofrenide PFK te NMDA reseptör modülasyonunda bozukluk oldu una iflaret etmektedir. fiizofren hastalarda PFK de NMDA altbirimlerinden NR1 de serin 97 de fosforilasyonda azalma oldu u, bunun da NMDA reseptör ifllevinin bozulmas na yol açt bildirilmifltir (73). NMDA reseptör altbirimlerinden NR2D mrna s nda ise art fl tespit edilmifl, bunun prefrontal etkinlik azalmas n telafi edici bir cevap oldu u düflünülmüfltür (74). Genetik çal flmalar frontal NMDA reseptör ifllev bozuklu uyla iliflkilendirilen nöroregulin, disbindin, G72 gibi moleküllerin genlerinde olan polimorfizmlerin flizofreni riskini art rd n göstermektedir (72). Protein fosfataz 1 inhibitörü olan ve birçok reseptör ve iyon kanal n n etkinli ini düzenleyen DARPP-32 nin flizofrenide dopamin ve glutamat ile ilgili patofizyolojik süreçlerde önemli rol oynad düflünülmüfltür ve flizofren hastalarda DLPFK de efllefltirilmifl kontrollere göre azalm fl bulunmufltur (75). SONUÇ fiizofrenide prefrontal bölgenin rolü ile ilgili olarak postmortem çal flmalar, görüntüleme çal flmalar ve hayvan çal flmalar önemli bulgular elde edilmesini sa lam flt r. fiizofrenide özellikle DLPFK te ifllev bozuklu u oldu unu gösteren kan tlar flöyle özetlenebilir: - Biliflsel ifllevlerde, özellikle ifllem belle inde kay plar olmas - PFK te bölgesel kan ak m nda ve glukoz metabolizmas nda azalma tespit edilmesi - PFK te hücresel seviyede anormallikler bulunmas - PFK in dopaminerjik modülasyonunun bozuldu una iliflkin bulgular - Korteksin inhibitör nörotransmiter sisteminin (GABAerjik) önemli yap tafllar n n PFK te azalm fl bulunmas - NMDA reseptör etkinli inden sorumlu moleküllerde de ifliklikler tespit edilmesi Prefrontal kortekste tespit edilmifl olan bu bozukluklar n hangilerinin sebepler, hangilerinin ise hastal k sürecinde oluflmufl sonuçlar oldu unu söylemek için henüz elimizde yeterli veri bulunmamaktad r. Bulgular flizofrende PFK i içine alan devrelerde ba lant bozukluklar oldu unu düflündürmektedir. Kan tlar, bu bozukluklar n genetik ve epigenetik etmenlerin bir araya gelmesiyle, nörogeliflimsel bir patoloji sonucu ortaya ç kt na iflaret etmektedir. Bu bozukluklar n klinikteki görünümü ise flizofreni belirtileri olmaktad r. Hastal n tedavisi, belki de önlenebilmesi, bu devre bozuklu- u na müdahale edilebilecek kritik noktalar n tespit edilmesiyle olacakt r. Kaynaklar: 1. Wood JN, Grafman J. Human prefrontal cortex: processing and representational perspectives. Nature Rev Neurosci 2003;4; Salloway SP, Blitz A. Introduction to functional neural circuitry.in: Brain Circuitry and Signaling in Psychiatry, Kaplan GB, Hammer RP (editors).first ed.,washington DC:American Psychiatric Publishing,Inc.,2002: Volk DW, Lewis DA. Impaired prefrontal inhibition in schizophrenia: relevance for cognitive dysfunction. Physiol Behav 2002; 77: Barch DM, Sheline YI, Csernansky JG, Snyder AZ. Working memory and prefrontal cortex dysfunction: specifity to schizophrenia compared with major depression. Biol Psychiatry 2003; 53: Özer S, Ayhan Y, Uluflahin A. Bipolar bozukluk ve flizofreni geneti inde sorunlar n giderilmesinde endofenotip yaklafl m n n yeri. Türk Psikiyatri Derg 2004;25: Conklin HM, Curtis CE, Katsanis J, Iacono WG. Verbal working memory impairment in schizophrenia patients and their first degree relatives: evidence from the digit span task. Am J Psychiatry 2000; 157: Barch DM, Carter CS, Braver TS, Sabb FW, MacDonald A 3rd, Noll DC, Cohen JD. Selective deficits in prefrontal cortex function in medication-naive patients with schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 2001; 58: Funahashi S, Chafee MV, Goldman-Rakic PS. Prefrontal neuronal activity in rhesus monkeys performing a delayed anti-saccade task. Nature 1993; 365: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

8 A. Ertu rul, M. Rezaki 9. Park S, Puschel J, Sauter BH, Rentsch M, Hell D. Spatial working memory deficits and clinical symptoms in schizophrenia: a 4 month follow-up study. Biol Psychiatry 1999; 46: Gold JM, Carpenter C, Randolph C, Goldberg TE, Weinberger DR. Auditory working memory and Wisconsin Card Sorting Test performance in schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 1997; 54: Voruganti LN, Heslegrave RJ, Awad AG. Neurocognitive correlates of positive and negative syndromes in schizophrenia. Can J Psychiatry 1997;42: Pantelis C, Stuart GW, Nelson HE, Robbins TW, Barnes TR. Spatial working memory deficits in schizophrenia: relationship with tardive dyskinesia and negative symptoms. Am J Psychiatry 2001; 158: Buchanan RW, Vladat K, Barta PE, Pearlson GD. Structural evaluation of the prefrontal cortex in schizophrenia. Am J Psychiatry 1998; 155: Ohnuma T, Kimura M, Takahashi T, Iwamoto N, Arai H. A magnetic resonance imaging study in first episode disorganized type patients with schizophrenia. Psychiatry Clin Neurosci 1997; 52: Bilder RM, Wu H, Bogerts B, Degreef G, Ashtari M, Alvir JM, Snyder PJ, Lieberman JA. Absence of regional hemispheric volume asymmetries in first episode schizophrenia. Am J Psychiatry 1994; 151: Ingvar D, Franzen G. Distribution of cerebral activity in chronic schizophrenia. Lancet 1974; 2: Bunney WE, Bunney BG. Evidence for a compromised dorsolateral prefrontal cortical parallel circuit in schizophrenia. Brain Res Brain Res Rev 2000; 31: Andreasen NC, Rezai K, Alliger R, Swayze VW, Flaum M, Kirchner P, Cohen G, O Leary DS. Hypofrontality in neuroleptic-naive patients and in patients with chronic schizophrenia. Assessment with xenon 133 single-photon emission computed tomography and the Tower of London. Arch Gen Psychiatry 1992; 49: Yürekli Y, Bodur Z, Gülseren L, Mete L. Eksiklik sendromu olan ve olmayan flizofreni tan l hastalarda beyin kan ak mlar n n karfl laflt r lmas Türk Psikiyatri Derg 2003;14: Weinberger DR, Berman KF, Illowsky BP. Physiological dysfunction of dorsolateral prefrontal cortex in schizophrenia:iii. A new cohort and evidence for a monoaminergic mechanism. Arch Gen Psychiatry 1988; 45: Callicott JH, Bertolino A, Mattay VS, Langheim FJ, Duyn J, Coppola R, Goldberg TE, Weinberger DR. Physiologic dysfunction of the dorsolateral prefrontal cortex in schizophrenia revisited. Cereb Cortex 2000; 10: Glahn DC, Ragland JD, Abramoff A, Barrett J, Laird AR, Bearden CE, Velligan DI.Beyond hypofrontality: a quantitative meta-analysis of functional neuroimaging studies of working memory in schizophrenia. Hum Brain Mapp 2005;25: Fuster JM. Frontal lobe and cognitive development. J Neurocytol 2002; 31: Woo TUW, Crowell AL. Targeting synapses and myelin in the prevention of schizophrenia. Schizoph Res 2005; 73: McGlashan TH, Hoffman RE. Schizophrenia as a disorder of developmentally reduced synaptic connectivity. Arch Gen Psychiatry 2000; 57: Sigmundsson T, Suckling J, Maier M, Williams S, Bullmore E, Greenwood K, Fukuda R, Ron M, Toone B. Structural abnormalities in frontal, temporal and limbic regions and interconnecting white matter tracts in schizophrenic patients with prominent negative symptoms. Am J Psychiatry 2001; 158: Wolkin A, Choi SJ, Szilagyi S, Sanfilipo M, Rotrosen JP, Lim KO. Inferior frontal white matter anisotropy and negative symptoms of schizophrenia: a diffusion tensor imaging study. Am J Psychiatry 2003;160: Selemon LD, Goldman-Rakic PS. The reduced neuropil hypothesis: a circuit based model of schizophrenia. Biol Psychiatry 2000;47: Goldman-Rakic PS. The physiological approach: Functional architecture of working memory and disordered cognition in schizophrenia. Biol Psychiatry 1999; 46: Mirnics K, Middleton FA, Lewis DA, Levitt P. Analysis of complex brain disorders with gene expression microarrays: schizophrenia as a disease of the synapse. Trends Neurosci 2001; 24: Davidsson P, Gottfries J, Bogdanovic N, Ekman R, Karlsson I, Gottfries CG, Blennow K. The synaptic vesicle specific proteins rab3a and synaptophysin are reduced in thalamus and related cortical brain regions in schizophrenic brains. Schizophr Res 1999; 40: Mirnics K, Middleton FA, Marquez A, Lewis DA, Lewitt P. Molecular characterization of schizophrenia viewed by microarray analysis of gene expression in prefrontal cortex. Neuron 2000; 28: Hakak Y, Walker JR, Li C, Wong WH, Davis KL, Buxbaum JD, Haroutunian V, Fienberg AA. Genome wide expression analysis reveals dysregulation of myelination-related genes in chronic schizophrenia. Proc Natl Acad Sci USA 2001; 98: Lehrmann E, Hyde TM, Vawter MP, Becker KG, Kleinman JE, Freed WJ. The use of microarrays to characterize neuropsychiatric disorders: postmortem studies of substance abuse and schizophrenia. Curr Mol Med 2003; 3: Glantz LA, Lewis DA. Decreased dendritic spine density on prefrontal cortical pyramidal neurons in schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 2000; 57: Akil M, Edgar CL, Pierri JN, Casali S, Lewis DA. Decreased density of tyrosine hydroxylase immunoreactive axons in the entorhinal cortex of schizophrenic subjects. Biol Psychiatry 2000; 47: Weickert CS, Hyde TM, Lipska BK, Herman MM, Weinberger DR, Kleinman JE. Reduced brain-derived neurotrophic factor in prefrontal cortex of patients with schizophrenia. Mol Psychiatry 2003; 8: Hashimoto T, Bergen SE, Nguyen QL, Xu B, Monteggia LM, Pierri JN, Sun Z, Sampson AR, Lewis DA. Relationship of brain-derived neurotrophic factor and its receptor TrkB to altered inhibitory prefrontal circuitry in schizophrenia. J Neurosci 2005; 25: Weickert CS, Ligons DL, Romanczyk T, Ungaro G, Hyde TM, Herman MM, Weinberger DR, Kleinman JE. Reductions in neurotrophin receptor mrnas in the prefrontal cortex of patients with schizophrenia. Mol Psychiatry 2005 (bask da) Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

9 Prefrontal korteks ve flizofreni 40. Baslow MH. Functions of N-acetyl-L-aspartate and N-acetyl-Laspartylglutamate in the vertebrate brain: role in glial cell-specific signaling. J Neurochem. 2000;75: Rael LT, Thomas GW, Bar-Or R, Craun ML, Bar-Or D.An antiinflammatory role for N-acetyl aspartate in stimulated human astroglial cells. Biochem Biophys Res Commun 2004;319: Signoretti S, Marmarou A, Tavazzi B, Lazzarino G, Beaumont A, Vagnozzi R.N-Acetylaspartate reduction as a measure of injury severity and mitochondrial dysfunction following diffuse traumatic brain injury. J Neurotrauma 2001;18: Keshavan MS, Stanley JA, Pettegrew JW. Magnetic resonance spectroscopy in schizophrenia: Methodological issues and findings-part II. Biol Psychiatry 2000; 48: Bertolino A, Esposito G, Callicott JH, Mattay VS, Van Horn JD, Frank JA, Berman KF, Weinberger DR. Specific relationship between prefrontal neuronal N-acetyl aspartate and activation of the working memory cortical network in schizophrenia. Am J Psychiatry 2000; 157: Bertolino A, Breier A, Callicott JH, Adler C, Mattay VS, Shapiro M, Frank JA, Pickar D, Weinberger DR. The relationship between dorsolateral prefrontal neuronal N-acetyl aspartate and evoked release of striatal dopamine in schizophrenia. Neuropsychopharmacology 2000; 22: Roffman JL, Lipska BK, Bertolino A, Van Gelderen P, Olson AW, Khaing ZZ, Weinberger DR. Local and downstream effects of excitotoxic lesions in rat medial prefrontal cortex in vivo 1H-MRS signals. Neuropsychopharmacology 2000; 22: Lipska BK, Weinberger DR. To model a psychiatric disorder in animals: schizophrenia as a reality test. Neuropsychopharmacology 2000; 23: Weinberger DR, Egan MF, Bertolino A, Callicott JH, Mattay VS, Lipska BK, Berman KF, Goldberg TE. Prefrontal neurons and genetics of schizophrenia. Biol Psychiatry 2001; 50: Lipska BK, al-amin HA, Weinberger DR. Excitotoxic lesions of the rat medial prefrontal cortex: Effects on abnormal behaviors associated with neonatal hippocampal damage. Neuropsychopharmacology 1998; 19: Bertolino A, Saunders RC, Mattay VS, Bachevalier J, Frank JA, Weinberger DR. Altered development of prefrontal neurons in rhesus monkeys with neonatal mesial temporolimbic lesions: A proton magnetic resonance spectroscopic imaging study. Cereb Cortex 1997; 7: Saunders RC, Kolachana BS, Bachevalier J, Weinberger DR. Neonatal lesions of the medial temporal lobe disrupt prefrontal cortical regulation of striatal dopamine. Nature. 1998;393: Meyer-Lindenberg AS, Olsen RK, Kohn PD, Brown T, Egan MF, Weinberger DR, Berman KF. Regionally specific disturbance of dorsolateral prefrontal-hippocampal functional connectivity in schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 2005; 62: Lieberman JA. Is schizophrenia a neurodegenerative disorder? A clinical and neurobiological perspective. Biol Psychiaytry 1999;46: Bartha R, al-semaan YM, Williamson PC, Drost DJ, Malla AK, Carr TJ, Densmore M, Canaran G, Neufeld RW. A short echo proton magnetic resonance spectroscopy study of the left mesialtemporal lobe in first-onset schizophrenic patients. Biol Psychiatry 1999;45: Molina V, Sanchez J, Reig S, Sanz J, Benito C, Santamarta C, Pascau J, Sarramea F, Gispert JD, Misiego JM, Palomo T, Desco M. N-acetyl-aspartate levels in the dorsolateral prefrontal cortex in the early years of schizophrenia are inversely related to disease duration. Schizophr Res 2005;73: Rapoport JL, Giedd JN, Blumenthal J, Hamburger S, Jeffries N, Fernandez T, Nicolson R, Bedwell J, Lenane M, Zijdenbos A, Paus T, Evans A. Progressive cortical change during adolescence in childhood-onset schizophrenia. A longitudinal magnetic resonance imaging study.arch Gen Psychiatry 1999;56: Bogerts B. The neuropathology of schizophrenic diseases: historical aspects and present knowledge. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci 1999;249 (Suppl. 4): Sawaguchi T, Goldman-Rakic PS. The role of D1 dopamine receptor in working memory: local injections of dopamine antagonists into the prefrontal cortex of rhesus monkeys performing an oculomotor delayed response task. J Neurophysiol 1994; 71: Suri RE, Schultz W. A neural network model with dopamine like reinforcement signal that learns a spatial delayed response task. Neuroscience 1999; 91: O Donnell P, Lewis BL, Weinberger DR, Lipska BK. Neonatal hippocampal damage alters electropysiological properties of prefrontal cortical neurons in adult rats. Cereb Cortex 2002;12: Weinberger DR. Implications of normal brain development for the pathogenesis of schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 1987; 44: Lachman HM, Papolos DF, Saito T, Yu YM, Szumlamski CL, Weinshilboum RM. Human catechol-o-methyl transferase pharmacogenetics: Description of a functional polymorphism and its potential application to neuropsychiatric disorders. Pharmacogenetics 1996; 6: Lewis DA, Melchitzky DS, Sesack SR, Whitehead RE, Sungyoung AUH, Sampson A. Dopamine transporter immunoreactivity in monkey cerebral cortex. J Comp Neurol 2001; 432: Bilder RM, Volavka J, Czobor P, Malhotra AK, Kennedy JL, Ni X, Goldman RS, Hoptman MJ, Sheitman B, Lindenmayer JP, Citrome L, McEvoy JP, Kunz M, Chakos M, Cooper TB, Lieberman JB. Neurocognitive correlates of the COMT Val(158)Met polymorphism in chronic schizophrenia. Biol Psychiatry 2002; 52: Egan MF, Goldberg TE, Kolachana BS, Callicott JH, Mazzanti CM, Straub RE, Goldman D, Weinberger DR. Effect of COMT Val 108/158 Met genotype on frontal lobe function and risk for schizophrenia. Proc Natl Acad Sci USA 2001; 98: de Chaldee M, Laurent C, Thibaut F, Martinez M, Samolyk D, Petit M, Campion D, Mallet J. Linkage disequilibrium on the COMT gene in French schizophrenics and control subjects. Am J Med Genet 1999; 88: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

10 A. Ertu rul, M. Rezaki 67. Ho B-C, Wassink TH, O Leary DS, Sheffield VC, Andreasen NC. Catechol-O-methyl treansferase Val 158 Met gene polymorphism in schizophrenia: working memory, frontal lobe MRI morphology and frontal cerebral blood flow. Mol Psychiatry 2005; 10: Constantinidis C, Williams GV, Goldman-Rakic PS. A role for inhibiton in shaping the temporal flow of information in prefrontal cortex. Nature Neurosci 2002; 5: Akbarian S, Kim JJ, Potkin SG, Hagman JO, Tafazzoli A, Bunney WE Jr, Jones EG. Gene expression for glutamic acid decarboxylase is reduced without loss of neurons in prefrontal cortex in schizophrenics. Arch Gen Psychiatry 1995; 52: Lewis DA, Hashimoto T, Volk DW. Cortical inhibitory neurons and schizophrenia. Nat Rev Neurosci 2005; 6: Coyle JT. The GABA-glutamate connection in schizophrenia: which is the proximate cause? Biochem Pharmacol 2004; 68: Emamian ES, Karayiorgou M, Gogos JA. Decreased phosphorylation of NMDA receptor type 1 at serine 897 in brains of patients with schizophrenia. J Neurosci 2004; 24: Akbarian S, Sucher NJ, Bradley D, Tafazzoli A, Trinh D, Hetrick WP, Potkin SG, Sandman CA, Bunney WE Jr, Jones EG. Selective alterations in gene expression for NMDA receptor subunits in prefrontal cortex for schizophrenics. J Neurosci 1996; 16: Albert KA, Hemmings HC Jr, Adamo AI, Potkin SG, Akbarian S, Sandman CA, Cotman CW, Bunney WE Jr, Greengard P. Evidence for decreased DARPP-32 in the prefrontal cortex of patients with schizophrenia. Arch Gen Psychiatry 2002; 59: Akbarian S, Vinuela A, Kim JJ, Potkin SG, Bunney Jr WE, Jones EG. Distorted distribution of nicotinamide-adenine dinucleotide phosphate diaphorase neurons in temporal lobe of schizophrenics implies anomalous cortical development. Arch Gen Psychiatry 1993; 50: Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, Cilt: 16, Say : 2, 2006 / Bulletin of Clinical Psychopharmacology, Vol: 16, N.: 2,

Beyin görüntüleme teknolojisindeki geliþmeler

Beyin görüntüleme teknolojisindeki geliþmeler Þizofrenide Beyin Görüntüleme Yöntemleri Doç. Dr. Alp ÜÇOK* Beyin görüntüleme teknolojisindeki geliþmeler þizofreninin daha iyi anlaþýlmasýna önemli katkýlarda bulunmuþtur. Yaþayan hastada beyin görüntüleme

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Araflt rmalar/researches N. E.-Özen, N. Yüksel, C. Boratav, S. Karakafl

Araflt rmalar/researches N. E.-Özen, N. Yüksel, C. Boratav, S. Karakafl Araflt rmalar/researches N. E.-Özen, N. Yüksel, C. Boratav, S. Karakafl fiizofreni, Depresyon ve Alkol Ba ml l nda Frontal Bölge fllevselli inin De erlendirilmesi Nurper Erberk-Özen 1, Nevzat Yüksel 2,

Detaylı

Derleme/Review H. M. Emül, Ö. Geçici, A. Haktan r. fiizofrenide Aç klama Modelleri ve Proton Manyetik Rezonans Spektroskopi Çal flmalar

Derleme/Review H. M. Emül, Ö. Geçici, A. Haktan r. fiizofrenide Aç klama Modelleri ve Proton Manyetik Rezonans Spektroskopi Çal flmalar Derleme/Review H. M. Emül, Ö. Geçici, A. Haktan r fiizofrenide Aç klama Modelleri ve Proton Manyetik Rezonans Spektroskopi Çal flmalar H. Murat Emül 1, Ömer Geçici 2, Alpay Haktan r 3 ÖZET: fiizofrenide

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

Son y llarda flizofrenide görülen biliflsel

Son y llarda flizofrenide görülen biliflsel Derlemeler/Reviews fiizofrenide biliflsel ifllev bozukluklar ve antipsikotik tedavi fiizofrenide Biliflsel fllev Bozukluklar ve Antipsikotik Tedavi Berna Binnur Akdede 1, Köksal Alptekin 2 ÖZET: fiizofrenide

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Şizofreni Hastalarındaki Bilişsel İşlevlere Etkileri

Şizofreni Hastalarındaki Bilişsel İşlevlere Etkileri Araştırmalar / Original Papers Katekol-O-Metiltransferaz Geni Val158Met Polimorfizminin Şizofreni Hastalarındaki Bilişsel İşlevlere Etkileri Gülfizar Sözeri Varma 1, Filiz Karadağ 2, M. Emin Erdal 3, Özlem

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Varsanıların Nörobiyolojisi

Varsanıların Nörobiyolojisi Türk Psikiyatri Dergisi 2005; 16(4):268-275 Varsanıların Nörobiyolojisi Dr. Aygün ERTUĞRUL 1, Dr. Murat REZAKİ 2 ÖZET Amaç: Varsanılar şizofreninin temel belirtilerinden birisi olmakla birlikte, ortaya

Detaylı

Şizofreni olgularında sol temporal lob proton manyetik rezonans spektroskopi bulguları

Şizofreni olgularında sol temporal lob proton manyetik rezonans spektroskopi bulguları ARAŞTIRMA Gülhane Tıp Dergisi 2009; 51: 152-157 Gülhane Askeri Tıp Akademisi 2009 Şizofreni olgularında sol temporal lob proton manyetik rezonans spektroskopi bulguları Barbaros Özdemir (*), Cemil Çelik

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Prof. Dr. Sacit Karamürsel İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Elektroansefalogram (EEG), merkezi sinir

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

D fl güzel, içi kaliteli OBO WDK Kablo Döfleme Kanallar, her zaman, her yere uyar

D fl güzel, içi kaliteli OBO WDK Kablo Döfleme Kanallar, her zaman, her yere uyar D fl güzel, içi kaliteli OBO Kablo Döfleme Kanallar, her zaman, her yere uyar OBO Top Modeller LFS Kablo Kanal Sistemleri Her ölçüde çekici Kablo Döfleme Kanal YEN Gelifltirilmifl ürün kalitesi VDE Belgeli

Detaylı

Araflt rmalar/researches M. Emül, M. Dalk ran, fi. Turan, R. Yavuz, A. Duran, M. U ur

Araflt rmalar/researches M. Emül, M. Dalk ran, fi. Turan, R. Yavuz, A. Duran, M. U ur Araflt rmalar/researches M. Emül, M. Dalk ran, fi. Turan, R. Yavuz, A. Duran, M. U ur için %9 ve çocuklar için %13 oldu u bildirilmifltir (1). fiizofreni yüksek oranda genetik etkileflim alt nda olmas

Detaylı

Prof Dr Süheyla ÜNAL İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD MALATYA

Prof Dr Süheyla ÜNAL İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD MALATYA Prof Dr Süheyla ÜNAL İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD MALATYA Son iki yıl içinde hiçbir şirket ya da kurumla araştırma, sunu, danışmanlık gibi gelir getirici etkinliklerde bulunmadığımı belirtmek

Detaylı

TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ

TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü Omurilik Hasarı Birincil hasar İkincil hasar Sistemik değişiklikler (bradikardi, hipotansiyon,

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI

T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI İLK PSİKOTİK ATAK VE KRONİK ŞİZOFRENİ HASTALARININ MANYETİK REZONANS SPEKTROSKOPİ BULGULARININ KARŞILAŞTIRILMASI UZMANLIK TEZİ DR. DUYGU

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

KİLO KONTROLÜ. Doç. Dr. FERDA GÜRSEL

KİLO KONTROLÜ. Doç. Dr. FERDA GÜRSEL KİLO KONTROLÜ Doç. Dr. FERDA GÜRSEL Sinsi sinsi artan Obesiti FE azalması metabolik hızın düşmesine neden olur. Harcanan enerji alınandan fazla değilse o zaman kilo alımı gerçekleşir. Aşırı Yağlılığın

Detaylı

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas Orijinal Makale / Original Article 45 Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas A Study of the Validity and Reliability of Ross Information Processing Assessment

Detaylı

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.

Detaylı

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol 1 Acibadem University Medical Faculty 2 Maltepe University Medical

Detaylı

YASAL FA Z UYGULAMASI VE B R YARGITAY KARARI

YASAL FA Z UYGULAMASI VE B R YARGITAY KARARI KARAR ELEfiT R S YASAL FA Z UYGULAMASI VE B R YARGITAY KARARI KARAR ELEfiT R S Av. MEHMET BAYRAKTAR* I- G R fi 2003, 2004 ve 2005 Mali Y l Bütçe Kanunlar ile; 3095 say l Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine

Detaylı

Microswitchli çubuk termostat

Microswitchli çubuk termostat E-mail: Fax: +49 661 6003-607 Veri Sayfası 60.1530 Sayfa 1/6 Microswitchli çubuk termostat STMA tip serisi Özellikler Mikroswitchli Alüminyum döküm gövde Koruma sınıfı IP 54 Yüksek aşırı sıcaklık koruması

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev ürünlerin vergilendirilmelerine iliflkin aç klamalar n yap ld Maliye Bakanl Genel

Detaylı

Sosyal Beyin, Zihin Kuramı ve Evrim

Sosyal Beyin, Zihin Kuramı ve Evrim İçerik Sosyal Beyin, Zihin Kuramı ve Evrim Dr. Muzaffer Kaşar Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi BARİLEM Deneysel ve Evrimsel Psikiyatri Grubu Evrim sürecinde insan beyni Ayna nöronlar, dil ve

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Say sal Koordinat okuma sistemleri

Say sal Koordinat okuma sistemleri Say sal Koordinat okuma sistemleri Magnescale Tel: +49 711 5858-777 E-Mail: smse-mp@eu.sony.com www.sonymanufacturing.com Güvenilir ölçme sistemleri-yüksek kalite ve daha fazla kâr Sony manyetik cetvelleri

Detaylı

Beyin salınımları ve bağlanırlık

Beyin salınımları ve bağlanırlık Beyin salınımları ve bağlanırlık FF seminerleri Tolga Esat Özkurt 09/11/12 İnsan beyni YeAşkinler için 1300-1400 gram (~ vücudun 50 de 1 i), enerjinin ise 1/5 ini tükeayor 100 milyar nöron Nöronlar: beynin

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

Kad n ve Erkek Beyninin Farkl l klar. Ertu rul Eflel 1. Key words: brain, development, gender, evolution, sexual orientation

Kad n ve Erkek Beyninin Farkl l klar. Ertu rul Eflel 1. Key words: brain, development, gender, evolution, sexual orientation Derleme/Review Kad n ve erkek beyninin farkl l klar Kad n ve Erkek Beyninin Farkl l klar Ertu rul Eflel 1 ÖZET: Kad n ve erkek beyninin farkl l klar Kad n ve erkeklerin beyin ifllevleri aras nda baz farkl

Detaylı

Geç Bafllang çl fiizofreni: Bir Gözden Geçirme. bafllang ç kategorisini kullanmamaktad r.

Geç Bafllang çl fiizofreni: Bir Gözden Geçirme. bafllang ç kategorisini kullanmamaktad r. Araflt rmalar/researches Geç bafllang çl flizofreni: Bir gözden geçirme Geç Bafllang çl fiizofreni: Bir Gözden Geçirme Sermin Kesebir 1, Baybars Veznedaro lu 2 ÖZET: Geç bafllang çl flizofreni: Bir gözden

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

3 0.12.2007 tarih ve 26742 say l Resmi Gazetede yay mlanan 2007/13033

3 0.12.2007 tarih ve 26742 say l Resmi Gazetede yay mlanan 2007/13033 mali ÇÖZÜM 151 B NEK OTOMOB L K RALAMA fi RKETLER NDE (RENT A CAR) KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER NDE KDV ORANI %18 OLDU I-G R fi: Memifl KÜRK* 3 0.12.2007 tarih ve 26742 say l Resmi Gazetede yay

Detaylı

Þizofrenik bozukluðun patogenezi ile ilgili

Þizofrenik bozukluðun patogenezi ile ilgili Þizofrenide Beynin Geliþimsel Yetersizliði Doç. Dr. Köksal ALPTEKÝN* Þizofrenik bozukluðun patogenezi ile ilgili düþünceler son yýllarda oldukça deðiþmiþtir. Toplumu ve aileleri sorumlu tutan sosyal ve

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

Yönetici Ýþlevler ve Dikkat Süreçlerine Ýliþkin Kuramsal Modeller ve Nöroanatomi

Yönetici Ýþlevler ve Dikkat Süreçlerine Ýliþkin Kuramsal Modeller ve Nöroanatomi Yönetici Ýþlevler ve Dikkat Süreçlerine Ýliþkin Kuramsal Modeller ve Nöroanatomi Birim Günay KILIÇ* ÖZET Beyinde bilgi iþleniþinin dinamik ve karmaþýk doðasý yüksek düzeyli biliþsel iþlevleri tanýmlamada

Detaylı

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Kendimiz Yapal m Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Bu yaz da 8 sat r, 16 sütundan oluflan LED li kayan yaz projesi anlat l yor. Projenin en önemli özelli i gerek donan m gerekse yaz l m olarak basit olmas.

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler

Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler Dr. Hişam Alahdab Anadolu Sağlık Departman Merkezi Tıbbi Direktör Yardımcısı Tarih Sunum Planı Sağlıkta verimliliğin her düzeydeki önemi Verimsizliğin sebepleri Verimliğiliği

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi

Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi Türk Onkoloji Dergisi 9;24(1):15- Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi The effect of stopping power ratios of different protocols on %DD curve Hilal ACAR 1 1 stanbul Üniversitesi

Detaylı

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE Teknik Alan YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Buluş, bcl2 baskılama işleviyle anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2001 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ.

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2001 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ. ÖZGEÇMİŞ TC KİMLİK NO: PERSONEL AD: SOYAD: DOĞUM TARİHİ: SİCİL NO: UYRUK: EHLİYET: 25120892212 TOLGAY ERGENOĞLU 7/5/68 12:00 AM A55479 TÜRKİYE B DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM İngilizce ÜDS 65

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

nikotinik reseptörler rler ve sigara Dokuz Eylül Üniversitesi kları AD. oguz.kilinc@deu.edu.tr Sunum planı Bağı Nikotin bağı

nikotinik reseptörler rler ve sigara Dokuz Eylül Üniversitesi kları AD. oguz.kilinc@deu.edu.tr Sunum planı Bağı Nikotin bağı Reseptörden kliniğe: Santral nikotinik reseptörler rler ve sigara Dr. Oğuz O KılınçK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp p Fakültesi Göğüs s Hastalıklar kları AD. oguz.kilinc@deu.edu.tr Sunum planı Bağı ğımlılık

Detaylı

Depresif belirtiler flizofreninin seyrinde yayg n olarak. lk Atak fiizofrenide Depresif Belirtiler: Alt Ayl k zleme Çal flmas

Depresif belirtiler flizofreninin seyrinde yayg n olarak. lk Atak fiizofrenide Depresif Belirtiler: Alt Ayl k zleme Çal flmas Olgu Sunumlar /Case reports lk Atak fiizofrenide Depresif Belirtiler: Alt Ayl k zleme Çal flmas lk Atak fiizofrenide Depresif Belirtiler: Alt Ayl k zleme Çal flmas Dr. Özcan Uzun, Dr. Nihat Zincir, Dr.

Detaylı

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010

HASAR TÜRLER NE GÖRE BAfiVURU ADETLER OCAK-ARALIK 2009/2010 2010 Y l nda Güvence Hesab na Yap lan lar Rekor Düzeyde Artt A. Kadir KÜÇÜK Güvence Hesab Müdürü üvence Hesab nda 2010 y l nda yap - G lan baflvurularda yüzde 111 gibi rekor bir art fl yaflan rken, toplam

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man

Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man 214 EK M-ARALIK DÖNEM BANKA KRED LER E M ANKET Doç.Dr.Mehmet Emin Altundemir 1 Sakarya Akademik Dan man nin 214 y dördüncü çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas (TCMB) taraf ndan 9 Ocak 215

Detaylı

Yard. Doç. Dr. Kaan Yücel

Yard. Doç. Dr. Kaan Yücel Yard. Doç. Dr. Kaan Yücel Lisans: Tıpta Uzmanlık Alanı: Yan Dal Uzmanlık Alanı: Yüksek Lisans: Doktora: Email: Site: Özgeçmiş Adı Soyadı: Şefik Kaan Yücel Doğum Tarihi: 22 Şubat 1970 Öğrenim Durumu: Derece

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, parkinson hastalığının semptomatik tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin

Detaylı

ÖZET LATHEMENOLOGY TO PHENOMOLOGY: SCHIZENCEPHALY, SCHIZOTAXIA, SCHIZOPHRENIA ABSTRACT

ÖZET LATHEMENOLOGY TO PHENOMOLOGY: SCHIZENCEPHALY, SCHIZOTAXIA, SCHIZOPHRENIA ABSTRACT L ATOMENOLOJ DEN FENOMENOLOJ YE: fi ZANSEFAL, fi ZOTAKS VE fi ZOFREN GİRİŞ fiizofreni araflt rmalar ndaki en önemli problem, henüz kesin bir gen bölgesinin veya beyinde anlafl labilir nöral devrelerin

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

AKIM TRANSFORMATÖRLER

AKIM TRANSFORMATÖRLER Ak m Transformatörleri FAT 0B FAT 0 Ç NDEK LER Özellikler Akım Transformatörlerinin Gücünün Belirlenmesi Teknik Tablo Oran Hatası Grafiği Sipariş Kodları Teknik Resimler 1 2 2 4 FAT 40 FAT 40L FAT 0 FAT

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

VOB-DOLAR/ONS ALTIN. VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB-DOLAR/ONS ALTIN. VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES VOB-DOLAR/ONS ALTIN VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 VOB-DOLAR/ONS ALTIN VADEL filem SÖZLEfiMES V A D E L fi L E M V E O P S Y O

Detaylı

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com www.gedikdokum.com Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar Is tma sistemlerinin balanslanmas sayesinde tüm sisteme do ru zamanda, gerekli miktarda debi ve dolay s yla gereken s her koflulda sa lanabilir.

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Bu bölümde; Fizik ve Fizi in Yöntemleri, Fiziksel Nicelikler, Standartlar ve Birimler, Uluslararas Birim Sistemi (SI), Uzunluk, Kütle ve

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ. Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011

KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ. Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011 KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011 SANAYİLEŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN KABULLER 1. Ekonomi, belli bir alanda uzmanlaşmaktan çok

Detaylı

Tesislerde Akustik Boyutland rma Yeni VDI 2081 in Uygulamalar

Tesislerde Akustik Boyutland rma Yeni VDI 2081 in Uygulamalar Tesisat Mühendisli i Dergisi Say : 92, s. 17-22, 2006 Tesislerde Akustik Boyutland rma Yeni VDI 2081 in Uygulamalar Prof. Dr. Karl-Josef Albers * Bu makale, Alman So utma ve klimlendirme Tekni i Derne

Detaylı

Olgu Sunumlar /Case Reports D. Gürp nar, A. Erol, L. Mete. Depresyon ve Nöroplastisite. varsay m, depresyonun santral sinir sisteminde nöronal

Olgu Sunumlar /Case Reports D. Gürp nar, A. Erol, L. Mete. Depresyon ve Nöroplastisite. varsay m, depresyonun santral sinir sisteminde nöronal Olgu Sunumlar /Case Reports D. Gürp nar, A. Erol, L. Mete Depresyon ve Nöroplastisite Dilek Gürp nar 1, Alm la Erol 2, Levent Mete 3 ÖZET: Depresyon ve nöroplastisite Monoamin varsay m depresyonun santral

Detaylı

Rinosinüzitler Editör / Prof. Dr. Atilla Tekat 30 Yazar kat l m yla 16.5 x 23.5 cm, X+182 Sayfa 163 Resim, 9 fiekil, 16 Tablo ISBN 978-975-8882-29-8

Rinosinüzitler Editör / Prof. Dr. Atilla Tekat 30 Yazar kat l m yla 16.5 x 23.5 cm, X+182 Sayfa 163 Resim, 9 fiekil, 16 Tablo ISBN 978-975-8882-29-8 Deomed Medikal Yay nc l k Rinosinüzitler Editör / Prof. Dr. Atilla Tekat 30 Yazar kat l m yla 16.5 x 23.5 cm, X+182 Sayfa 163 Resim, 9 fiekil, 16 Tablo ISBN 978-975-8882-29-8 Türk Kulak Burun Bo az ve

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Olgu Sunumlar /Case Reports C. Cerit, M. Y ld z, S. Candan

Olgu Sunumlar /Case Reports C. Cerit, M. Y ld z, S. Candan Olgu Sunumlar /Case Reports C. Cerit, M. Y ld z, S. Candan Psikotik Bozuklu u Olan ve Antipsikotik laç Kullanan Hastalarda Obezite S kl ve Bir Y l n Sonunda Kilo De iflimi Cem Cerit 1, Mustafa Y ld z 2,

Detaylı

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00

Yakıt Özelliklerinin Doğrulanması. Teknik Rapor. No.: 942/7193278-00 Müşteri : Kozyatağı Mahallesi Sarı Kanarya Sok. No: 14 K2 Plaza Kat: 11 Kadıköy 34742 İstanbul Türkiye Konu : Seçilen Yakıt Özelliklerin Belirlenmesi için Dizel Yakıtlara İlişkin Testlerin, Doğrulanması

Detaylı