Yard.Doç.Dr. Farmakoloji Anabilim Dalı. Trabzon Sunumu 26/10/2007. ksojen

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yard.Doç.Dr. Farmakoloji Anabilim Dalı. Trabzon Sunumu 26/10/2007. ksojen"

Transkript

1 NÖROTOKSİSİTE TE VE GLUTAMAT İLİŞKİSİ Yard.Doç.Dr.Dr. Ahmet Hacımüft ftüoğlu Atatürk Üniversitesi,, Tıp T Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Trabzon Sunumu 26/10/2007 Nörotoksisite: Endojen ve ekse ksojen toksik maddelerin sinir sisteminin normal aktivitesini olumsuz yönde değiştirmesi nörotoksisite olarak adlandırılır. Bu değişiklik bazen sadece fonksiyonel düzeyde kalmaz, anatomik yani hücre yapısında değişikliğe kadar gidebilir. Nörotoksik ajan için miktar ve maruz kalma süresi önemlidir. 2 1

2 Ekzojen Kaynaklı Toksik Etkenler: Karbon monoksit gibi zararlı gazlar, İlaç tedavisi, Radyoterapi, Ağır metaller, Böcek ilaçları, Nörotoksinler, Çözücüler, Kozmetikler, Çeşitli yiyecekler (midyede domoik asit bulunması gibi) Doğal olarak bulunan çok çeşitli maddeler (bazı nohutlarda bulunan L-BOAA, bazı bitkilerde bulunan L-BMAA gibi) nörotoksik etki oluşturabilir. L-BOAA Beta-N-Oksalamino-L-alanin L-BMAA - Beta-N-metil-amino-L-alanin 3 Nörotoksinler: Nörotoksinlerin birçoğu voltaja bağımlı iyon kanallarını bozarak etki oluştururlar. Örneğin, Tetradotoksin ve batragotoksin sodyum kanalları, Maurotoksin, agitoksin, margatoksin, slotoksin ve hefutoksin gibi doğal kaynaklı nörotoksinler potasyum kanalları, Kalsiseptin, taikatoksin ve kalsikludin de kalsiyum kanalları üzerinden toksik etkilerini oluşturur. Arı,, akrep, örümcek, yılan zehiri çeşitli nörotoksinler içerirler. 4 2

3 Nörotoksik Hasar Türleri Nöron Normal Aksonopati Sinapslarda Aşırım Nöronopati Miyelinopati Bozukluğu Miyelin Akson Sinaps Nörotoksisite Tipleri Nöronopati: : Nöron hücresinin ölümü. Ölen nöronların yerine yeni nöronlar konulamaz. Alkol, CO vs. Aksonopati: : Akson dejenerasyonu. Periferik SS için geri dönüşümlüdür. Hekzan,akrilamid gibi Myelinopati: Myelin yapıda hasar. MSS ve PSS için büyük oranda geri dönüşlüdür. Kurşun,hekzaklorofen neden olabilir. Aşırım toksisitesi: Nörotransmisyon bloke olur. Organofosfat zehirlenmesi gibi. 6 3

4 Nörotoksisite vücutta oluşan endojen nörotoksik ajanlarla da oluşabilir. Buna en önemli örnek glutamattır. Glutamat aynı zamanda nörotransmitterdir. Glutamat konsantrasyonu bir nöronun çevresinde kritik düzeye erişirse, nöron apopitozisle ortadan kalkabilir. Glutamat dışında endojen nörotoksik ajanlar arasında kainik asit, kinolik asit, NO, bilirübin ve histamin de gösterilebilir. 7 Hacimuftuoglu A,

5 Glutamat: L-Glutamat Sentezi: Beyinde L-glutamatL sinir terminallerinde iki kaynaktan sentezlenir. 1. Krebs siklusunda alfa-ketoglutaratın transaminasyonu yoluyla glukozdan, 2. Glial hücrelerde sentezlenen glutamin,, sinir hücresi terminallerine taşınır. Burada mitokondriyel glutaminaz enzimiyle lokal olarak glutamata dönüşür. BOS ta glutamin yüksek konsantransyonda bulunur. 9 EAAT3 EAAT2 EAAT1 Stephens RL Aspartat Aminotransferaz 2. Glutamin Sentetaz 3. Glutaminaz 10 5

6 Nörodejeneratif hastalık patojenezinde glutamatın rolü Huntington Hastalığı: NMDA agonisti kinolinat injeksiyonu semptomları taklit edebilir. AIDS demansı (HIV ile ilişkili kognitif-motor kompleks): Bu hastalıktaki nöron ölümü NMDA antagonistleri ile deneysel çalışmalarda geri çevrilebilmiştir. Nöropatik ağrı sendromu: NMDA antagonistleri ve NOS inhibitörleri ağrıyı azaltmıştır. 11 Parkinson Hastalığı: Nöronları glutamatın oluşturduğu nörotoksisiteye yatkın hale getirir. Amyotrofik lateral skleroz: Bu hastalıkta glutamat uptake aktivitesi azalarak motor nöronları glutamatla oluşan hasara yatkın hale getirir. 12 6

7 Homosistinüri, hiperprolinemi: : Zayıf glutamat reseptör agonisti gibi davranırlar. Kurşun ensefalopatisi Alzheimer Hast: : Beta-amiloid amiloid proteini birikimi nöronları glutamat toksisitesine yatkın hale getirir. Glutamat taşıyıcı ekpresyonu azalmıştır. Tourette sendromu: Bazal ganglionlardaki hasarın sorumlusunun glutamat olduğu düşünülmektedir. 13 Glutamat reseptörleri: NMDA Kainat AMPA (alfa-amino amino 3-hidroksi3 hidroksi-5- metilisokzasole-4-propionik asit) Metabotrobik reseptörler 14 7

8 NMDA reseptör kompleksi 15 Eksitatör ve inhibitör reseptörler: NMDA, kainat ve AMPA reseptörleri eksitatör etkiler oluştururlar. Metabotrobik Glutamat reseptörlerinin (mglur)) ise hem eksitatör hem de inhibitör etkileri bildirilmiştir. Bunların içerisinde hücresel düzeyde en fazla incelenen NMDA reseptörleri olmuştur. Bunların bellekle ilgili süreçler, gelişimsel plastisite,, epilepsi ve beyin iskemisinin nörotoksik etkileri gibi nörofizyolojik ve patolojik süreçlerde önemi ortaya konmuştur. 16 8

9 NMDA reseptörü: Ligantla açılıp kapanan iyon kanalı üzerindeki iki farklı protein alt-birimi olan NMDAR1 ve NMDAR2 (NR 2A,2B, 2C, 2D) den oluşur. Bu reseptörler beyin ve omurilikteki belirli nöronlarda yaygın olarak dağılmışlardır. Özellikle hipokampus ve serebral kortekste yüksek yoğunlukta bulunurlar. Aşırı ve/veya uzamış NMDA reseptör aktivasyonu ilerde anlatacağım mekanizmayla hedef nöronları öldürür. Bu sürece; eksitotoksisite denir. 17 NMDA reseptör aktif bölgeleri: Na+ + ve Ca +2 un hedef hücrelere girişini sağlayan yüksek iletimli kanal Glisin bağlanma bölgesi: Yeni antiepileptik ilaçlar ve ajanlar için bağlanma bölgesi, iskemik beyin hasarını artırdığı düşünülmekte Fensiklidin ve non- kompetetif antagonistlerin (ketamin( ketamin,, MK 801) bağlanma bölgesi: Bu antagonistler en fazla reseptör aktifken etkilidir. Voltaj bağımlı- Mg +2 bağlanma bölgesi Voltaj bağımsız blok yapan katyon bölgesi: Zn +2 bağlar Poliamin düzenleyici bölgesi: Spermin ve spermidin ile NMDA reseptörle düzenlenen iletimi kolaylaştırır. 18 9

10 NMDA reseptörü ve depolarizasyon sonrası değişim Na-Ca +2 kotransportunun inhibitörü olan KB-R 7943 maddesi, NMDA kanal etkinliğini bloke edebilir. 19 Poliaminlerin dramatik olarak yükseldiği beyin iskemisi ve beyin travması gibi patolojik durumlarda poliaminler,, oluşan nöronal hasardan sorumlu olan eksitotoksik mekanizmaları potansiyalize eder. Feniletanolaminlerden olan ifenprodil ve eliprodil (SL ),, NMDA resöptörünün poliamin bölgesinin antagonistidir, iskemi ve travma sonrası gelişen hasara karşı nöroprotektif etki meydana getirmişlerdir

11 AMPA Reseptörlerinin GluR1,, GluR2, GluR3, GluR4 tipleri ve Kainik Asit Reseptörleri: GluR5, GluR6, GluR7, KA1, KA2 tipleri vardır. AMPA ve Kainik Asit (KA) reseptörleri hızlı eksitatör sinaptik aşırımda rol oynarlar. AMPA ve Kiskalat, AMPA reseptör kanallarının agonistidirler. Kainat ve Domeat, Kainik Asit reseptörlerine daha yüksek afinite gösteren agonistlerdir. GluR2 AMPA reseptör kanallarının kalsiyum iyonlarına çok düşük geçirgenliği vardır; bu tip reseptör kanallarının fazla miktarda ekspresyonu, nöronları glutamat reseptörü aktivasyonu sonrası oluşan 21 kalsiyum toksisitesine karşı korur. Metabotropik glutamat reseptörleri: Bunlar iyon kanallarıyla ilişkili reseptörlerin aksine yavaş sinaptik yanıt oluştururlar. Bunlar katyona özgül iyon kanallarına bağlanıp hızlı eksitatör sinaptik yanıt oluşturan iyonotropik glutamat reseptörlerinden farklıdır. İyonotropik glutamat reseptörlerinin aksine metabotrobik glutamat reseptörleri (mglurs( mglurs) aktive edildiğinde G proteinle kenetlenirler. Bu reseptörlerin 3 grubu ayırt edilir. GrupI: : mglur1, mglur5 GrupII: : mglur2, mglur3 GrupIII: : mglur4, mglur6,7,

12 Metabotrobik reseptör aktivasyonu 23 Glutamat nörotoksisitesinin oluşum mekanizmaları: İki ayrı yolak glutamatın oluşturduğu nörotoksisite için bildirilmiştir. Bunlar eksitotoksik yolak ve oksidatif yolaktır. Eksitotoksik yolak yukarıda değinildiği gibi, NMDA ve diğer benzeri glutamat reseptörlerinin aşırı aktivasyonuna ve sonuçta hızlı ve yavaş sitotoksik olayların her ikisinin de tetiklenmesine yol açar

13 Eksitotoksik yolaktaki hızlı etkiler, N-metilN metil-d- Aspartat Reseptörünün (NMDAR( NMDAR) aktivasyonuna bağlı olarak, Ca +2 iyonunun zararlı olan yüksek konsantrasyonda hücre içine girişine yol açar. Yavaş etkiler ise daha çok metabotrobik glutamat reseptör aktivasyonu sonrası gelişir. Oksidatif yolak,, glutamat-sistin antiport sistemini bozar, glutatyon seviyelerini azaltır ve nörotoksik olan aşırı reaktif oksijen oluşumuna yol açar. 25 Hücre içi kalsiyum artışı- nörotoksisite ilişkisi Hücre içi Ca +2 un aşırı miktarları nöronal disfonksiyon (işlev bozukluğu) ve hücre ölümüne yol açabilir. Nöronal Ca +2 artışı ATPaz, fosfolipazlar, proteazlar, endonükleazlar gibi bir çok enzimi aktive edebilir. Bu enzimlerin aktivitesindeki artış geri dönüşümsüz nöronal hasara yol açar

14 Hücre içi serbest Ca +2 artışı Hücre dışı kaynaklı Ca +2 Hücre içi kaynaklı Ca +2 Voltaj bağımlı Ca kanalları ve Ligant bağımlı Ca kanalları içinden hücreye girer. Ca +2 Ca +2 IP 3 ın indüklediği Ca +2 salınımı ve Ca +2 nin indüklediği Ca +2 salınımı ile oluşur Bu olaylar sonucunda hücre içi düşük düzeydeki Ca +2 (10-8 M), yükselerek 10-7, 10-6 M düzeyine çıkar ve toksik etkilerini göstermeye başlar. Glutamat düzeylerinin 10-5 M üstüne yükseltilmesi hücre içi kalsiyumu daha fazla artıramaz Gepdiremen A, DuzenlI S, Hacimuftuoglu A, Suleyman H, Oztas S. Pharmacol Res ;43(3):

15 Serbest oksijen radikalleri ve glutamat nörotoksisitesi Serbest oksijen radikalleri; süperoksid dismutaz enzimlerinin, katalazın ve glutatyon peroksidazın sıkı kontrolü altındadır. Serbest radikallerin ana üreticisi mitokondridir. Oksijen radikalleri hücre, doku ve organ hasarı oluşumuna katkı yaparlar. Salisilik Asit (SA), OH - radikali yakalayıcı olarak glutamat (10-7 M) ve Kainik Asit toksisitesini önlemede çok etkili bulunmuştur. Bu durum NMDA ve KA in serbest radikal oluşturarak hücre ölümü yaptığını düşündürmektedir. 29 Gepdiremen A, Hacimuftuoglu A, Duzenli S, Oztas S, Suleyman H. Pharmacol Res ;42(6):

16 Serbest oksijen radikalleri ve glutamat nörotoksisitesi Serbest oksijen radikalleri glutamat uptake inhibisyonu yapabilir. Ayrıca NMDA reseptör aktivasyonu yaparak, süperoksit salınımına, hücre içi kalsiyum artışına ve NO oluşumuna yol açabilir. Çalışmalar, antioksidanların nöropatik ağrıda analjezik etkili olduklarını göstermiştir. Bu durum, serbest oksijen radikallerinin doku hasarının oluşturduğu ağrıda rolünün olduğunu düşündürmektedir. Serbest oksijen radikallerinin oluşturduğu ağrı, glutamat reseptör aktivasyon artışından kaynaklanabilir. Yani; Ağrı yolağının birinci sıra nöron ucundaki sinapsta glutamat artmaktadır, Glutamat taşıyıcıları hücre dışı glutamatı dengede tutmaya çalışmaktadır, Serbest oksijen radikalleri glutamat transportunu zayıflatmaktadır. 31 Fig.. 1. The effects of systemic phenyl-n-tert tert-butylnitrone (PBN) 50 mg/kg on formalin-induced induced pain in mice. The data are presented as cumulative mean licking and biting time ± S.E.M. (s) during the acute phase (0 5 min), quiescent phase (5 15 min), and tonic phase (15 30 min) ) of the formalin test. Asterisks indicate significant differences between the control group and the treatment group: : *P* < 0.05 by a two-way way ANOVA, followed by a Student Newman Newman Keuls post hoc test. Hacimuftuoglu A et al., Behav Brain Res. 16;173(2):

17 Fig.. 2. The effects of systemic doses of 4-hydroxy-2,2,6,6-tetramethylpiperidine-1-oxy (TEMPOL) 200 and 50 mg/kg) on formalin-induced induced pain in mice. The data are presented as cumulative mean licking and biting time ± S.E.M. (s) during the acute phase (0 5 min), quiescent phase (5 15 min), and tonic phase (15 30 min) ) of the formalin test. Asterisks indicate significant differences between the control group and the treatment group: : ***P < by a two-way way ANOVA, followed by a Student NewmanKeuls post hoc test. Hacimuftuoglu A et al., Behav Brain Res. 16;173(2): Fig.. 3. The effects of systemic doses of N-acetyl-L-cysteine cysteine (NAC) 200 and 100 mg/kg on formalin-induced induced pain in mice. The data are presented as cumulative mean licking and biting time ± S.E.M. (s) during the acute phase (0 5 min), quiescent phase (5 15 min), and tonic phase (15 30 min) ) of the formalin test. Asterisks indicate significant differences between the control group and the treatment group: : *P* < 0.05; ***P < by a two-way way ANOVA, followed by a Student Newman Newman Keuls post hoc test. Hacimuftuoglu A et al., Behav Brain Res. 16;173(2):

18 Bennet and Xie Sinir bağlanması sonrası oluşan nöropatik ağrı glutamat taşıyıcı proteinleri azaltmıştır Sinir bağlanması sonrası oluşan nöropatik ağrı Azalmış Glutamat Taşıyıcıları Sung, B. et al. J. Neurosci. 2003;23: , 36 18

19 x EAAT3 x EAAT2 EAAT1 Stephens RL Sonuçta glutamat artmış, NMDA fazla uyarılmış olabilir. Bu ancak glutamatın o bölgede belirlenmesiyle mümkün olan kesinleştirilememiş bir durumdu. Fakat son zamanlarda glutamat artışı in vivo voltametri teknikleriyle ortaya konulabilmektedir. Duyusal ağrı yolağının 1. sinapsında glutamat major eksitatör nörotransmitterdir. Antikanser ilaçlardan olan paklitakselin oluşturduğu nöropatik ağrının da bu bölgedeki artmış glutamat salınımından kaynaklandığı ortaya konmuştur. Burada in vivo voltametriyle glutamat artışı gösterilmiştir

20 Binns BC, Figure 1: Glutamate amplitudes on control (a) and paclitaxel taken -treated animals mice (b) a ConcentrationVS. Time b ConcentrationVS. Time } 50μM Glutamate } 50μM Glutamate 300 Concentration( M) ox TTL Concentration( M) ox TTL Time (10 Time (seconds) intervals) Time (seconds) Time (10 sec intervals) Hacimuftuoglu A et al.,efic, EJP,2006,S60 20

21 NO-glutamat toksisite ilişkisi: NMDA ve KA reseptör aktivasyonunun serebellar parçalarda argininden NO sentezini indüklediği gösterilmiştir. NO serebral iskemide ikili rol oynar; nöroproteksiyon ve nörotoksisite. Nörotoksin olarak NO, glutamat salınımını ve NMDA reseptörlerin aşırı aktivasyonuyla iskemik eksitotoksik beyin hasarını artırır. Diğer taraftan serebral iskeminin erken basamaklarında iskemik bölgenin kanlanmasını artırır. Bir nitrik oksit sentaz inhibitörü olan 7-nitroindazolün, NMDA nın intrastriatal injeksiyonu ile oluşturulan hasarı azalttığı fakat KA veya AMPA yla oluşturulan hasara etkisi olmadığı gösterilmiştir. Bir çalışmada SNP (sodyum nitroprussid) hidroksil radikal oluşumuna neden olmuştur. Bu çalışmada nimodipin ve dantrolen SNP nin oluşturduğu nörotoksisiteyi önlemede başarısız olmuştur. 41 NMDA receptor Ca 2+ Glutamate Ca 2+ Glutamate Thiol S Zn finger Thiol S Zn finger NMDA receptor Ca 2+ CAM nnos NOS NO NO ONOO - nörotoksisite 21

22 Glutamat/sistin antiport sistem bozukluğu ve nörotoksisite: Glutamat/sistin antiportu sistini hücre içine, glutamatı hücre dışına taşır M lık ekstraselüler glutamat konsantrasyonunda sistin alımı tamamen durur. Sistin, hücrede antioksidan savunma mekanizması olan indirgenmiş glutatyon (GSH) un sentezi için gereklidir. GSH, ekstraselüler glutamat tarafından tüketilirse hücreler bir çeşit programlı hücre ölümüyle ölebilirler. Bu tip hasar antioksidanlarla bariz şekilde azaltılabilir. 43 Tore Syversen-2006 SSCT 44 22

23 Glutamat taşıyıcıları ve eksitotoksisiteye yatkınlık: Glutamat taşıyıcıları için genler klonlanmıştır ve 5 alt-tip tip ayırt edilmiştir. Glutamat/aspartat aspartat taşıyıcısı (GLAST=EAAT1), glutamat taşıyıcısı 1 (GLT-1=EAAT2), eksitatör aminoasit taşıyıcısı 3 (EAAC1=EAAT3), eksitatör aminoasit taşıyıcısı 4 (EAAT4) ve EAAT5. Glutamat taşıyıcılarının uptake inhibitörü threo-beta beta- benzyloxyaspartate (TBOA) sinaptik aralıkta glutamat artışına yol açarak, NMDA reseptörlerinin aktivasyonu sonucu nörotoksik etki oluşturur fakat gliotoksik değildir. TBOA,, ciddi nekrotik nörodejenerasyona yol açmıştır. Glutamat taşıyıcılarının nekrotik ölüme karşı önemli koruyucu etkileri görülmüştür. Bu etki glutamat reseptör antagonistleri ile bloke edilebilmiştir. İlave olarak TBOA, sıçan hipokampusunda iskemi oluşturmuştur. 45 x EAAT3 x EAAT2 EAAT1 Stephens RL

24 GLT-1 i genetik olarak ortadan kaldırılan farelerde azalmış glutamat taşınımı aktivitesi sonucu nöbetler ve nörotoksisiteye yatkınlık gözlenmiştir. Glutamat taşınımı aktivitesinde değişiklikler saptanan hastalıklar arasında ALS (Amyotrofik( lateral skleroz), Huntington,, Parkinson ve Alzheimer Hastalığı sayılabilir. Glutamat disfonksiyonu patojeneze katkı mı yapıyor yoksa hastalık patolojisinin bir sonucu mu bilinmemektedir. Ama nörodejenerasyonun başlangıcında glutamat taşıyıcı aktivitede değişimler başlar. 47 ALS: GLT-1 1 (EAAT2) taşıyıcı miktarı düşük bulunmuştur. Burda değişmiş GLT-1 mrna süreçlerinden bahsedilmektedir. Son çalışmalar, beta laktam antibiyotiklerin glutamat taşıyıcı aktivite artışı yaptıkları yönünde bilgi vermektedir ve ALS hastalarında denenmektedir. Alzheimer Hast: Glutamat taşıyıcılarının sayısı yaşlılıkta azalmaya başlar.. Sağlıklı gruplarla karşılaştırınca Alzheimer hastalarında EAAT1 ekspresyonu azalmıştır.. GLT-1 (EAAT2) inaktivasyonu gözükür. Plateletlerdeki uptake aktivitesi beyin glutamat upteki hakkında bilgi verebilir

25 Rothstein JD et al, Nature, 433(7021):73-7, 7, İnme, omurilik yaralanması: Glutamatın taşınma yönü tersine döner, sinaptik glutamat artar. Bu durumda beta laktam antibiyotiklerle glutamat uptekinin artırılmasının tedavi edici etkisi olabilir. Bu konuda yap lm lm ş olan çal şmalar dikkate al nd nd ğ nda; glutamat n nörotoksisite oluşumunda umunda hangi mekanizmalar ne ölçüde kulland ğ ğ n kesin olarak ortaya koyabilmek içinin daha ileri araşt rmalara rmalara gerek olduğu gerçeği ortaya ç kmaktad r

26 Gelecekte Yapılması Planlanan Çalışmalar Paklitakselin oluşturacağı olası nörotoksik etkilerin nöron hücre kültür ortamında gösterilmesi (Tübitak 1001 projesi kapsamında desteklendi). Antikanser ilaçların indüklediği ağrı duyarlılık artışının glutamat düzeyiyle ilişkisi (Tübitak 1001 projesi kapsamında 3 yıllığına desteklendi). Kapsaisinin indüklediği spinal glutamat salıverilmesi ve ağrı ilişkisi (voltametri çalışması) Genetiği değiştirilmiş farelerde glutamat taşıyıcı proteinlerin yokluğunda, paklitakselin oluşturacağı etkilerin değişimi 51 TEŞEKKÜR Prof.Dr.. Robert Stephens (Ohio State University) Prof.Dr. Akçahan Gepdiremen Prof.Dr.. Fatma Göçer Doç.Dr. Halis Süleyman Yard.Doç.Dr. Zekai Halıcı Prof.Dr. Greg Gerhardt ve Sensor Teknolojisi Çalışanları (Kentucky Üniversitesi) Araş.Gör. Elif Çadırcı Res.Ass Ass. Chalonda Handy Res. Kenny Roman Dr. Abdülmecit Albayrak 52 26

27 Kinolinik Asit: Kinolinik asid,, L-triptofandanL sentezlenen endojen eksitatör nörotoksindir. Kinolinik asit NMDA resöptörü üzerinden toksisite oluşturur. Kinolinik asid seviyesinin AIDS hastalarında dramatik olarak yükseldiği bulunmuştur. AIDS demansında motor belirtiler, BOS taki kinolinat seviyeleriyle orantılıdır. Antiretroviral ajan azidotimidinle tedavi BOS kinolinat seviyelerini azaltmıştır. 53 NMDA ve non-nmda reseptör antagonistlerinin yenidoğan beyin kültürlerinde, florosan mikroskopuyla patolojik değerlendirmesi CHX: Sikloheksimid: : Programlı hücre ölümünde peptidil transferaz aktivitesini önleyerek proteinlerin sentezini önler S. Grojean Exp Neurol 166 (2000),

28 Domoik asid (DA) su yosunlarında bulunur ve yosunlarla beslenen midyenin yenmesiyle insanda toksik birikim olabilir. DA, Kainik Asit reseptör agonistidir de Kanada da domoik asit zehirlenme salgını oluşmuştur. Bu nörotoksinin insanda birikimi hipokampusa zarar verebilir ve demans oluşturabilir. 55 Bir çeşit nohutun (Latirus Sativus) ) diyetsel birikimiyle ilişkili olarak gelişen nörolatrizm,, Doğu Afrika ve Güney Asya da sık görülen bir durumdur. Beta-N-Oksalamino Oksalamino-L- alanin (L-BOAA) bu bitkiden ayrıştırılan sorumlu toksindir. Bu aminoasit AMPA resöptör agonisti gibi davranır. Motor korteks ve lumbar sipinal kortta seçici olarak toksik etkiler oluşturur. Cycascircinalis bitkisinin tohumu beta-n-metil metil-amino-l- alanin (L-BMAA) aminoasiti içerir. Nötraldir, eksitatör veya toksik değildir ama bikarbonatın varlığında eksitotoksik olur ve AMPA ve NMDA reseptör agonisti gibi davranır

29

30 Activation of voltage-gated gated sodium channels triggers excitotoxicity 59 Glia subsets of glia have been shown to contain: 1.voltage voltage-gatedgated Na+and and Ca2+channels 2.Cl Cl-channels 3.Na Na+/K+ +/K+pumps; ; HCO3-/H+ /H+exchanger 4.neurotransmitter transporters (glu, GABA, gly,, ) 5.neurotransmitter receptors 60 30

31 Thomas C. Westfall 61 Glutamatın ortamdan taşıyıclarla alınma hızı yaşla değişmekte (rat( çalışması) Greg Gerhard 2006,Sensor teknoloji 62 Kursu, Kentucky 31

32 Thomas C. Westfall 63 threefold increase in protein levels and a comparable increase in GLT-1 1 specific biochemical and electrophysiological transport. Nick Provart 64 32

33 Steve Cox-J16 J NO as a friend: NMDA Huntington s Ca 2+ >90% of neurons die but all nnos neurons survive Glutamate RJ Ferrante, 1985 Thiol S Zn finger S-nitrosylation of thiol or S-nitrosylation of zinc finger and redox of thiols NMDA receptor closes the NMDA receptor CAM nnos NO Prevents excessive NMDA activation and neurotoxicity SA Lipton, 1993; M. Gbadegesin, 1999; M. Espey, 2000 Concentration, distance or form of NOS which decide of NO effect but also a type of the cell. Can the form of NO affect its effect? 66 33

34 NO + NO & NMDA Neurotoxicity vs. NO Related Neuroprotective Effects Ca 2+ Thiol S Glutamate NO, O 2- Zn finger NMDA receptor NGL, SNAP = donor of NO + ; neuroprotective SIN-1 = NO, O 2- ; neurotoxic SA Lipton, Factors deciding of the NO effect: NO ONOO- Concentration Distance Type of the neuron Form of NO Can intra-extracellular milieu affect the NO effect? 67 Kalsiyum nörotoksisite ilişkisi Glutamat reseptör aktivasyonu sonrası gelişen kalsiyum artışı; protein kinaz, fosfolipaz,, NO sentezi, mitokondriyal fonksiyon bozulması ve serbest radikal oluşumuna yol açar. Kalsiyumun artışı, bu sayılan öldürücü süreçlerin birini veya birkaçını aktive edebilir. Bazı araştırıcılara göre serbest kalsiyum artışı, membran bütünlüğünün bozulması sonrası gelişen bir olaydır ve oksidanların indüklediği hücre ölümüne katkısı yoktur. Fakat diğer bir görüşe göre hücre içi kalsiyum seviyelerindeki erken yükselmenin oksidatif stresi oluşturduğu, mitokondrilere zarar verdiği ve kalsiyum bağımlı sindirici enzimleri aktiflediği,, mitokondri ve iskeleti hasarladığı ve sonuçta oksidanların indüklediği hücre ölümlerinde merkezi bir rol oynadığı savunulmuştur

35 Kalsiyum nörotoksisite ilişkisi Endoplazmik retikulum (ER) kalsiyumun hücre içindeki major depo yeridir ve hücresel kalsiyum homeostazisini sağlar. Oksidanlar, sulfidril aktif ajanlar ve serbest radikaller kalsiyum- ATPazı inhibe eder. ER den kalsiyum salar. Bu durum ER kalsiyumunun oksidan toksisitesinde rol oynadığını düşündürmektedir. Dantrolen, sarkoplazmik retikulum ve ER den kalsiyum salınımını inhibe eder. Dantrolen,, çalışmamızda, glutamat toksisitesinde oluşan hücre ölümünü önlemiş, nimodipinle beraber daha da önlemiş fakat kontrol değerine çekememiştir. Bu sonuçta, sodyum/klor bağımlı glutamat toksisite komponenti rol oynayabilir. Metabotrobik glutamat agonistleri ile hücre kültürlerinde oluşan astrosit şişmesi, dantrolen tarafından azaltılmıştır. Nimodipin,, kainatın indüklediği nörotoksisitede de doz-bağımlı nöroproteksiyon yapmaktadır. 69 Depolanma, salınma ve gerialınım: Glutamat içeren sinir uçları glutamatı sinaptik veziküllerde depolar ve sinir uçlarının depolarizasyonu ile Ca +2 a bağımlı ekzositotik süreçle glutamatı sinaptik aralığa salıverir. Sinaptik glutamatın etkisi presinaptik sinir terminalinde ve/veya glial hücrelerdeki yüksek afiniteli uptake yapan sodyum kenetli glutamat taşıyıcılarıyla sonlandırılır. Glutamat glial hücrelerde glutamin sentetazla glutamine döndürülür. Astrositlerde glutamat alfa ketoglutarata okside olabilir. Bu da aktif bir şekilde sinire taşınabilir ve nöronal glutamat sentezi sırasında eksilen alfa-ketoglutaratın yerine konabilir. Glutamat sentezi; ana prekürsörü olan glutaminin birikimi, yeni sentezlenen glutamat salınımı ve son ürün inhibisyonuyla kontrol altında tutulur. Glutamat reseptörlerinin aşırı veya uzun süre aktivasyonu eksitotoksisiteye ve nöron ölümüne yol açabilir. Hücrelerarası glutamat konsantrasyonu 1-33 µm ıµ aştığı zaman toksikasyon başlar

36 Bu durumda NO toksisitesinde kalsiyumun oksidan hücre ölümünün sebebi değil, sonucu olduğu yaklaşımına güç vermektedir. Fakat NMDA reseptör aktivasyonunda tersi durum söz konusuydu. SNP nin indüklediği nörotoksisitede kalsiyum salınımı muhtemelen nöronların membran bütünlüğünün bozulmasından kaynaklanmaktadır.. Fakat NO sentezi için hücre içi kalsiyumun gerekliliği de bir başka önemli noktadır. NO ın, glutamat nörotoksisitesinde NMDA reseptör kenetli iyon kanallarını kapatarak koruyucu rol oynadığı, fakat NO in artan konsantrasyonlarının, oksijen radikal oluşumuyla ilişkili olduğu ve toksik hale gelmeye başladığı, retinal nöron kültürlerinde gösterilmiştir. 71 Gepdiremen A, Hacimuftuoglu A, Buyukokuroglu ME, Suleyman H. Nitric oxide donor sodium nitroprusside induces neurotoxicity in cerebellar granular cell culture in rats by an independent mechanism from L-type or dantrolene-sensitive calcium channels. Biol Pharm Bull Oct;25(10):1295 ;25(10):

37 Gepdiremen A, Hacimuftuoglu A, Buyukokuroglu ME, Suleyman H. Nitric oxide donor sodium nitroprusside induces neurotoxicity in cerebellar granular cell culture in rats by an independent mechanism from L-type or dantrolene-sensitive calcium channels. Biol Pharm Bull Oct;25(10):1295 ;25(10): Gepdiremen A, Hacimuftuoglu A, Buyukokuroglu ME, Suleyman H. Nitric oxide donor sodium nitroprusside induces neurotoxicity in cerebellar granular cell culture in rats by an independent mechanism from L-type or dantrolene-sensitive calcium channels. Biol Pharm Bull Oct;25(10):1295 ;25(10):

38

Psikofarmakolojiye giriş

Psikofarmakolojiye giriş Psikofarmakolojiye giriş Genel bilgiler Beyin 100 milyar nöron (sinir hücresi) içerir. Beyin hücresinin i diğer beyin hücreleri ile 1,000 ile 50,000 bağlantısı. Beynin sağ tarafı solu, sol tarafı sağı

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

BORİK ASİTİN YENİ DOĞAN SIÇAN BEYİN HÜCRE KÜLTÜRLERİNDE GLUTAMATLA OLUŞTURULAN NÖROTOKSİSİTEYE ETKİSİ

BORİK ASİTİN YENİ DOĞAN SIÇAN BEYİN HÜCRE KÜLTÜRLERİNDE GLUTAMATLA OLUŞTURULAN NÖROTOKSİSİTEYE ETKİSİ TC. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIP FAKÜLTESİ FARMAKOLOJİ ANABİLİM DALI BORİK ASİTİN YENİ DOĞAN SIÇAN BEYİN HÜCRE KÜLTÜRLERİNDE GLUTAMATLA OLUŞTURULAN NÖROTOKSİSİTEYE ETKİSİ Ecz. Abdullah

Detaylı

Beyin Kan Dolaşımı ve İskemi Patofizyolojisi

Beyin Kan Dolaşımı ve İskemi Patofizyolojisi Beyin Kan Dolaşımı ve İskemi Patofizyolojisi Yrd. Doç. Dr. Aysel MİLANLIOĞLU Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji ABD Beyin metabolik olarak vücuttaki en aktif organlardan biridir ve bu aktiviteyi

Detaylı

DUYARLILIK ARTIŞINDA GLUTAMAT VE TAŞIYICILARININ ROLÜ

DUYARLILIK ARTIŞINDA GLUTAMAT VE TAŞIYICILARININ ROLÜ PAKLİTAKSELLE OLUŞAN AĞRI A DUYARLILIK ARTIŞINDA GLUTAMAT VE TAŞIYICILARININ ROLÜ Yrd. Doç.Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı, Erzurum 1 AKUT AĞRI AMPA/KAI

Detaylı

Nikotinik Asetilkolin Reseptörlerinin Farmakolojisi. Dr. Vahide Savcı. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AD

Nikotinik Asetilkolin Reseptörlerinin Farmakolojisi. Dr. Vahide Savcı. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AD Nikotinik Asetilkolin Reseptörlerinin Farmakolojisi Dr. Vahide Savcı Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AD 1 İçerik Giriş Nikotinik reseptörlerin yapısı Tedavi alanları

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder

SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi vücutta, kas kontraksiyonlarını, hızlı değişen viseral olayları ve bazı endokrin bezlerin sekresyon hızlarını kontrol eder. Çeşitli duyu organlarından milyonlarca

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Anksiyete ve stres tepkisinde iyonotropik glutamat reseptörlerinin rolü ve tedavi seçenekleri. Doç. Dr. M.Murat Demet

Anksiyete ve stres tepkisinde iyonotropik glutamat reseptörlerinin rolü ve tedavi seçenekleri. Doç. Dr. M.Murat Demet Anksiyete ve stres tepkisinde iyonotropik glutamat reseptörlerinin rolü ve tedavi seçenekleri Doç. Dr. M.Murat Demet Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı MANİSA Konuşma Akışı

Detaylı

TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ

TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ TRAVMATİK SPİNAL KORD LEZYONLARINDA MEDİKAL TEDAVİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü Omurilik Hasarı Birincil hasar İkincil hasar Sistemik değişiklikler (bradikardi, hipotansiyon,

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin yapısında, çoğunlukla oksijen yer almaktadır. (reaktif oksijen türleri=ros) ROS oksijen içeren, küçük ve oldukça reaktif moleküllerdir.

Detaylı

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM

HÜCRE ZARINDA TAŞINIM HÜCRE ZARINDA TAŞINIM Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ YDÜ TIP FAKÜLTESİ BİYOFİZİK AD Küçük moleküllerin zardan geçişi Lipid çift tabaka Polar moleküller için geçirgen olmayan bir bariyerdir Hücre içindeki suda

Detaylı

SEREBELLAR GRANÜL HÜCRELERĠ ÜZERĠNE SĠSPLATĠN VE ĠFOSFAMĠD NÖROTOKSĠSĠTESĠNDE Ca +2 VE K ATP KANALLARININ ROLÜ

SEREBELLAR GRANÜL HÜCRELERĠ ÜZERĠNE SĠSPLATĠN VE ĠFOSFAMĠD NÖROTOKSĠSĠTESĠNDE Ca +2 VE K ATP KANALLARININ ROLÜ T.C. ESKĠġEHĠR OSMANGAZĠ ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ TIBBĠ FARMAKOLOJĠ ANABĠLĠM DALI SEREBELLAR GRANÜL HÜCRELERĠ ÜZERĠNE SĠSPLATĠN VE ĠFOSFAMĠD NÖROTOKSĠSĠTESĠNDE Ca +2 VE K ATP KANALLARININ

Detaylı

Sitrik Asit Döngüsü. (Trikarboksilik Asit Döngüsü, Krebs Döngüsü)

Sitrik Asit Döngüsü. (Trikarboksilik Asit Döngüsü, Krebs Döngüsü) Sitrik Asit Döngüsü (Trikarboksilik Asit Döngüsü, Krebs Döngüsü) Prof. Dr. İzzet Hamdi Öğüş hamdiogus@gmail.com Yakın Doğu Ünversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı, Le>oşa, KKTC Sir Hans

Detaylı

ZEHİRLENME VE NÖROLOJİK BAKI DOÇ. DR. YUSUF YÜRÜMEZ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ ATOK-3 İZMİR

ZEHİRLENME VE NÖROLOJİK BAKI DOÇ. DR. YUSUF YÜRÜMEZ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ ATOK-3 İZMİR ZEHİRLENME VE NÖROLOJİK BAKI DOÇ. DR. YUSUF YÜRÜMEZ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ ATOK-3 İZMİR SUNU PLANI Giriş Patofizyoloji Klinik Özet GİRİŞ Sinir sistemi; iletileri alan, analiz eden ve uygun şekilde yanıt

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon

Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon Yoğun Bakımda Nörolojik Resüsitasyon Dr.Canan Aykut Bingöl Yeditepe Üniversite Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Kardiak Arrest 200 000-375 000 kardiak arrest/yıl (ABD) %20 spontan dolaşım sağlanıyor

Detaylı

NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR NÖRODEJENERASYON MEKANİZMALAR. Doç. Dr. Emine Akal Yıldız

NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR NÖRODEJENERASYON MEKANİZMALAR. Doç. Dr. Emine Akal Yıldız NÖRODEJENERATİF HASTALIKLAR NÖRODEJENERASYON MEKANİZMALAR Doç. Dr. Emine Akal Yıldız Alzheimer Beyindeki spesifik bölgelerdeki nöronların ilerleyici ve geri dönüşümsüz kaybı Parkinson ALS (Amyotrofik Lateral

Detaylı

PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI

PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI Uzm. Dr. Neslim G. Doksat, Çocuk Ergen ve Genç Psikiyatrı neslimg@superonline.com www.doksat.com www.neslimdoksat.com

Detaylı

Amikasin toksisitesine bağlı deneysel akut böbrek hasarı modelinde parikalsitol oksidatif DNA hasarını engelleyebilir

Amikasin toksisitesine bağlı deneysel akut böbrek hasarı modelinde parikalsitol oksidatif DNA hasarını engelleyebilir Amikasin toksisitesine bağlı deneysel akut böbrek hasarı modelinde parikalsitol oksidatif DNA hasarını engelleyebilir Gülay Bulut 1, Yıldıray Başbuğan 2, Elif Arı 3 Hamit Hakan Alp 4, İrfan Bayram 1 Yüzüncü

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ. Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ.

SİNİR SİSTEMİ. Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ. SİNİR SİSTEMİ Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ http://yunus.hacettepe.edu.tr/~ucalis/ SİNİR SİSTEMİ Sinir sistemi, organizmanın gerek kendisinde gerekse çevresinde meydana gelen değişikliklere karşı koordine şekilde

Detaylı

Merkezi Sinir Sistemi İlaçları

Merkezi Sinir Sistemi İlaçları Merkezi Sinir Sistemi İlaçları Prof.Dr. Ender YARSAN A.Ü.Veteriner Fakültesi Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Kemoterapötiklerden sonra en fazla kullanılan ilaçlar Ağrı kesici, ateş

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

2013 NİSAN TUS FARMAKOLOJİ

2013 NİSAN TUS FARMAKOLOJİ 2013 NİSAN TUS FARMAKOLOJİ Doğru Yanıt : E Referans: e-tus İpucu Serisi Farmakoloji Ders Notları Sayfa: 43 Doğru Yanıt :E Doğru Yanıt : B Referans: e-tus İpucu Serisi Farmakoloji Ders Notları Sayfa: 197

Detaylı

SİNİR R S İSTEMİ EGZE Z RS R İZ

SİNİR R S İSTEMİ EGZE Z RS R İZ SİNİR SİSTEMİ VE EGZERSİZ Sinir sistemi; hareket etme, konuşma ve vücudumuzdaki milyonlarca hücrenin koordineli bir şekilde çalışmasını sağlayan iç haberleşme yoludur. Bu nedenle, sinir sistemi hemostasizin

Detaylı

Hedgehog Sinyal Yolağı. Wild-Type Shh -/- Gli3 -/-

Hedgehog Sinyal Yolağı. Wild-Type Shh -/- Gli3 -/- Hedgehog Sinyal Yolağı Wild-Type Shh -/- Gli3 -/- Hedgehog Sinyal Yolağı Hedgehog sinyal yolu ilk olarak Drosophila da keşfedilmiş7r (1978, 1995 Nobel ödülü) ve omurgalılarda da korunmuş bir sinyal yoludur.

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

ANKSİYETE BOZUKLUKLARINDA ANTİEPİLEPTİKLERİN KULLANIMI

ANKSİYETE BOZUKLUKLARINDA ANTİEPİLEPTİKLERİN KULLANIMI ANKSİYETE BOZUKLUKLARINDA ANTİEPİLEPTİKLERİN KULLANIMI Prof. Dr. Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD ANTİEPİLEPTİKLER Karbamezepin Okskarbazepin Lamotrijin Riluzol Valproik

Detaylı

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji ABD 22. Ulusal Farmakoloji Kongresi 5 Kasım 2013, Antalya 1 Organizmanın çok çeşitli tehdit algısına

Detaylı

İnsan beyni, birbiri ile karmaşık ilişkiler içinde bulunan nöron hücreleri kitlesidir. Tüm aktivitelerimizi kontrol eder, yaradılışın en görkemli ve

İnsan beyni, birbiri ile karmaşık ilişkiler içinde bulunan nöron hücreleri kitlesidir. Tüm aktivitelerimizi kontrol eder, yaradılışın en görkemli ve YAPAY SİNİRAĞLARI İnsan beyni, birbiri ile karmaşık ilişkiler içinde bulunan nöron hücreleri kitlesidir. Tüm aktivitelerimizi kontrol eder, yaradılışın en görkemli ve gizemli harikalarından biridir. İnsan

Detaylı

TRANSLASYON ve PROTEİNLER

TRANSLASYON ve PROTEİNLER TRANSLASYON ve PROTEİNLER Prof. Dr. Sacide PEHLİVAN 13 Aralık 2016 mrna daki baz sırasının kullanılarak amino asitlerin doğru sıra ile proteini oluşturmasını kapsayan olayların tümüne Translasyon veya

Detaylı

Demans ve Alzheimer Nedir?

Demans ve Alzheimer Nedir? DEMANS Halk arasında 'bunama' dedigimiz durumdur. Kişinin yaşından beklenen beyin performansını gösterememesidir. Özellikle etkilenen bölgeler; hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarıdır. Durumun

Detaylı

İnmede Tedavisi BR.HLİ.102

İnmede Tedavisi BR.HLİ.102 BR.HLİ.102 Serebral Felç (İnme) ve Spastisitede Botoks Spastisite Nedir? Spastisite belirli kasların aşırı aktif hale gelerek, adale katılığına, sertliğine ya da spazmlarına neden olmasıyla ortaya çıkan

Detaylı

Glutamat Sistemi ve Şizofreni

Glutamat Sistemi ve Şizofreni Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2016; 8(4):394-405 doi: 10.18863/pgy.253445 Glutamat Sistemi ve Şizofreni Glutamatergic System and Schizophrenia Osman Özdemir, Pınar Güzel

Detaylı

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar)

2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) Düz kaslar 2 tip düz kas vardır: 1. Viseral düz kaslar. (mide, barsak, üreter, damarlar) 2. Çok üniteli düz kaslar (iris kasları, piloerektör kaslar) UYARILMALARI: Düz kaslar tiplerine göre farklı uyarılır

Detaylı

11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI

11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI 11. SINIF KONU ANLATIMI 25 İNSAN FİZYOLOJİSİ SİNİR SİSTEMİ-9 ÇEVRESEL (PERİFERİK) SİNİR SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ HASTALIKLARI B) ÇEVRESEL (PERİFERAL) SİNİR SİSTEMİ Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir

Detaylı

Elektrokimyasal İleti II

Elektrokimyasal İleti II Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektrokimyasal İleti II Prof. Dr. Cem Şeref Bediz DEUTF Fizyoloji Anabilim Dalı Bu saate neler öğreneceğiz? İmpuls, uyartı, sinyal nedir Hücre zarının elektrokimyasal

Detaylı

SİNİR HÜCRELERİ. taşınması çevresel sinir sistemi tarafından meydana getirilen sinir hücreleri tarafından gerçekleştirilir.

SİNİR HÜCRELERİ. taşınması çevresel sinir sistemi tarafından meydana getirilen sinir hücreleri tarafından gerçekleştirilir. SİNİR HÜCRELERİ Sinir hücreleri nöron adını alır.hayvanlarda değişik görevler üstlenen nöronlar örneğin deniz anemonunda bir sinirsel ağ oluşturmuştur.tentaküllerin hareketi bu sinir ağı tarafından kontrol

Detaylı

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 1 METABOLİZMA Hücrede meydana gelen tüm reaksiyonlara denir Anabolizma: Basit moleküllerden kompleks moleküllerin sentezlendiği enerji gerektiren reaksiyonlardır X+Y+ENERJİ

Detaylı

Fizyoloji ve Davranış

Fizyoloji ve Davranış Fizyoloji ve Davranış sorular sorular - sorular Farketmeden sıcak sobaya dokunduğunuzda hemen elinizi çekersiniz. Bu kısa sürede vücudunuzda neler olur? Kafein, esrar, alkol v.b.nin vücudunuzda ne tür

Detaylı

Bazı Biyoaktif Bileşiklerin Kanser Hücrelerinde Farklı Ölüm Mekanizmalarını İndükleyici Etkilerinde Hücre İçi Kalsiyumun Rolü Yrd. Doç. Dr. Seval KORKMAZ FARGEM (Farmasötik( Araştırma Geliştirme Merkezi)

Detaylı

Depresyonda Güncel Tedaviler. Doç. Dr. Murat ERKIRAN

Depresyonda Güncel Tedaviler. Doç. Dr. Murat ERKIRAN Depresyonda Güncel Tedaviler Doç. Dr. Murat ERKIRAN Akış Major depresif bozuklukta yeni antidepresanlar Major depresif bozukluk tedavisi Psikotik özellikli depresyon tedavisi Geliştirme aşamasında olan

Detaylı

MOTOR PROTEİNLER. Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR

MOTOR PROTEİNLER. Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR MOTOR PROTEİNLER Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR Hücre iskeleti, Hücre şeklini ve sitoplazmanın organizasyonunu belirleyen bir yapı iskelesi görevi yapar. Hücre hareketlerinin gerçekleşmesinden sorumludur.

Detaylı

Protein katlanması. http://www.youtube.com/watch? feature=player_detailpage&v=gfcp2xpd29i

Protein katlanması. http://www.youtube.com/watch? feature=player_detailpage&v=gfcp2xpd29i Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Protein katlanması ve hatalı katlanma nedir? Şaperon proteinlerin rolü Ubiquitin- Proteozom sistemi Hatalı protein katlanması ile ilişkili hastalıklar Protein katlanması Proteinler

Detaylı

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ DNA replikasyonu DNA nın replikasyonu, DNA molekülünün, sakladığı genetik bilgilerin sonraki nesillere aktarılması için kendi kopyasını

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ. Dicle Aras. Sinir, sinir sistemi, yapısı ve fizyolojik sınıflaması

SİNİR SİSTEMİ. Dicle Aras. Sinir, sinir sistemi, yapısı ve fizyolojik sınıflaması SİNİR SİSTEMİ Dicle Aras Sinir, sinir sistemi, yapısı ve fizyolojik sınıflaması Sinir Sinir sistemi fonksiyonları Sinir sistemi vücudun tüm aktivitelerini koordine eder. Organizmanın içinde bulunduğu duruma

Detaylı

Nöronal Plastisite Paneli

Nöronal Plastisite Paneli 21. Ulusal Farmakoloji Kongresi Osmangazi Üniversitesi Eskişehir Nöronal Plastisite Paneli Ersin O. Koylu Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Beyin Araştırmaları Uygulama ve Araştırma

Detaylı

ALKOLE BAĞLI OLMAYAN HEPATİK FİBROZ MODELİNDE BETAİN TEDAVİSİNİN İYİLEŞTİRİCİ ETKİSİ

ALKOLE BAĞLI OLMAYAN HEPATİK FİBROZ MODELİNDE BETAİN TEDAVİSİNİN İYİLEŞTİRİCİ ETKİSİ ALKOLE BAĞLI OLMAYAN HEPATİK FİBROZ MODELİNDE BETAİN TEDAVİSİNİN İYİLEŞTİRİCİ ETKİSİ İlknur Bingül*, A. Fatih Aydın*, Canan Başaran-Küçükgergin*, Işın Doğan-Ekici**, Jale Çoban***, Semra Doğru-Abbasoğlu*,

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

Pediatrik Nörolojik modeller

Pediatrik Nörolojik modeller Pediatrik Nörolojik modeller Prof. Dr. Semra Hız Kurul Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Çocuk Nörolojisi BD Pediatrik Nörolojik modeller Migren Modeli Epilepsi Modeli

Detaylı

GLUTAMAT TAŞIYICISI EAAT2 İN TRANSKRİPSİYONU VE REGÜLASYONUNUN KONTROLÜ

GLUTAMAT TAŞIYICISI EAAT2 İN TRANSKRİPSİYONU VE REGÜLASYONUNUN KONTROLÜ T. C. EGE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ GLUTAMAT TAŞIYICISI EAAT2 İN TRANSKRİPSİYONU VE REGÜLASYONUNUN KONTROLÜ Doktora Tezi Dr. Oğuz GÖZEN Tez Danışmanı: Prof. Dr. Şakire PÖĞÜN EGE ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

Yağlı karaciğer (metabolik sendrom) modeli geliştirilen sıçanlarda psikoz yatkınlığındaki artışın gösterilmesi

Yağlı karaciğer (metabolik sendrom) modeli geliştirilen sıçanlarda psikoz yatkınlığındaki artışın gösterilmesi Yağlı karaciğer (metabolik sendrom) modeli geliştirilen sıçanlarda psikoz yatkınlığındaki artışın gösterilmesi Oytun Erbaş, Fatih Oltulu, Altuğ Yavaşoğlu, Hüseyin Aktuğ, Dilek Taşkıran Tanım Metabolik

Detaylı

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI

HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI HORMONLAR VE ETKİ MEKANİZMALARI Receptörler İntrasellüler hidrofobik(llipofilik)ligandlara baglananlar Nükleer hormon reseptörleri Guanylate siklaz(nitrikoksid receptor) Hücre yüzey hidrofilik ligandlara

Detaylı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı e-posta: alperi@hacettepe.edu.tr Neden bu konu? Septik şok çalışma

Detaylı

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI Dr. Yasemin Sezgin yasemin sezgin HÜRESEL BOYAMANIN TEMEL PRENSİPLERİ Hem fiziksel hem kimyasal faktörler hücresel boyamayı etkilemektedir BOYAMA MEKANIZMASı Temelde boyanın

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3 1 Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim

Detaylı

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var.

HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ. Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZAR SİSTEMLERİ Yüzey (plazma) zarı: Tüm hücrelerde var. İç zar: Ökaryotik hücrelerde var. HÜCRE ZARININ GÖREVLERİ Hücre içini çevresinden ayırır Hücrenin iç bölümlerini belirler Proteinlere bağlı

Detaylı

KAS FĐZYOLOJĐSĐ. Doç.Dr.Nesrin Zeynep Ertan

KAS FĐZYOLOJĐSĐ. Doç.Dr.Nesrin Zeynep Ertan KAS FĐZYOLOJĐSĐ Doç.Dr.Nesrin Zeynep Ertan < Temel özellikleri Đskelet kası: Đstemli kontrol edilir Çizgili görünümdedir. Çok çekirdekli hücrelerdir. Kalp kası: Đstemsiz kontrol edilir. Çizgili görünümdedir.

Detaylı

HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin

HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin HÜCRE YAŞLANMASI Hücrenin biyosentez mekanizmalarındaki hatalar toplamıdır Hücresel metabolizmanın yavaşlaması sonucu geri dönüşü olmayan olaylar toplamıdır Yaşlılık

Detaylı

İskelet kası gevşeticileri

İskelet kası gevşeticileri İskelet kası gevşeticileri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 21.10.2010 İskelet kası gevşeticileri Nöromusküler

Detaylı

madde2 Transport protein Transport protein

madde2 Transport protein Transport protein Terimler Uniport taşınma Hücre zarına yerleşmiş bir transport proteinin tek bir maddeyi tek yönde taşıması. Taşınan maddeye göre pasif veya aktif olarak gerçekleşir madde Transport protein Simport taşınma

Detaylı

ÇİSEM İLGİN ( ) LÜTFİYE ALAÇAM ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ ÜNİVERSİTESİ

ÇİSEM İLGİN ( ) LÜTFİYE ALAÇAM ( ) Prof. Dr. Figen ERKOÇ GAZİ ÜNİVERSİTESİ HAZIRLAYLANLAR ÇİSEM İLGİN (040559015) LÜTFİYE ALAÇAM (040559003) ZEYNEP HALICI (040559014) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ ÜNİVERSİTESİ 1 TRANSAMİNAZLAR Transaminazlar veya Aminotransferazlar

Detaylı

SĐNAPTĐK POTANSĐYELLER

SĐNAPTĐK POTANSĐYELLER 498 ĐÇĐNDEKĐLER I. Sinaptik Potansiyeller 1.1. Eksitatör Postsinaptik Potansiyel (EPSP) 1.2. Đnhibitör Postsinaptik Potansiyel (IPSP): II. Sinaptik Đletim ve Postsinaptik Potansiyellerin Entegrasyonu SĐNAPTĐK

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

Ders 11 - Protein kodlamayan RNA ların insan hastalıklarındaki rolu

Ders 11 - Protein kodlamayan RNA ların insan hastalıklarındaki rolu Ders 11 - Protein kodlamayan RNA ların insan hastalıklarındaki rolu Kodlamayan RNA lar ü Kodlamayan genomun hem normal gelişim için gerekli olduğu ortaya konulmuş hem de birçok hastalıkla ilişkilendirilmiş8r.

Detaylı

21. Ulusal Farmakoloji Kongresi Eskişehir 21 Ekim Doç.Dr.. Hakan Kayır GATA T. Farmakoloji AD. Ankara

21. Ulusal Farmakoloji Kongresi Eskişehir 21 Ekim Doç.Dr.. Hakan Kayır GATA T. Farmakoloji AD. Ankara Bazal ön uyaran aracılı inhibisyonun dürtüsellik ve fensiklidine yanıtlardaki rolü 21. Ulusal Farmakoloji Kongresi Eskişehir 21 Ekim 11 Yrd.Doç.Dr Doç.Dr.. Hakan Kayır GATA T. Farmakoloji AD. Ankara Şizofreni

Detaylı

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA ESER ELEMENTLER İnsan vücudunda en yüksek oranda bulunan element oksijendir. İkincisi ise karbondur. İnsan vücudunun kütlesinin %99 u sadece 6 elementten meydana gelir. Bunlar:

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Transforming growth factor ß. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur. Transforming growth factor ß Hem omurgalılarda hem de omurgasızlarda gelişimin düzenlenmesinde önemli işlevleri vardır. Sinyal molekülleri, reseptör ve ko-reseptörler C. elegans tan insana kadar korunmuştur.

Detaylı

Kafa Travmalı Hastaya Yaklaşım. Dr. İ. Özkan Akıncı İTF Anesteziyoloji A.D.

Kafa Travmalı Hastaya Yaklaşım. Dr. İ. Özkan Akıncı İTF Anesteziyoloji A.D. Kafa Travmalı Hastaya Yaklaşım Dr. İ. Özkan Akıncı İTF Anesteziyoloji A.D. KAPALI KAFA TRAVMASI Delici ve ateşli silahlara bağlı olmayan, künt travma sonucu meydana gelen beyin hasarına denilir. KAFA TRAVMASI

Detaylı

Diyabetik Kardiyomyopati ve Endotel disfonksiyonu

Diyabetik Kardiyomyopati ve Endotel disfonksiyonu Diyabetik Kardiyomyopati ve Endotel disfonksiyonu Prof.Dr.A.Tanju ÖZÇELİKAY Ankara Üniversitesi Eczacılık k Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Türk Farmakoloji Derneği i 21. Ulusal Farmakoloji Kongresi

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

1-MSS (Merkezi Sinir Sistemi-CNS) 2-PSS (Perifer Sinir Sistemi-PNS)

1-MSS (Merkezi Sinir Sistemi-CNS) 2-PSS (Perifer Sinir Sistemi-PNS) 1-MSS (Merkezi Sinir Sistemi-CNS) 2-PSS (Perifer Sinir Sistemi-PNS) 1-Sinir Hücresi (Nöron, nörosit) -Sitoplazması:Nöroplazma -Gövdesi(Perikaryon) -Uzantıları: a.dendrit (=ağaç) -Sitoplazması:Dendroplazma

Detaylı

ANKSİYETE BOZUKLUKLARININ KARDİYOVASKÜLER SİSTEM ÜZERİNE ETKİLERİ. Doç.Dr.Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD

ANKSİYETE BOZUKLUKLARININ KARDİYOVASKÜLER SİSTEM ÜZERİNE ETKİLERİ. Doç.Dr.Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD ANKSİYETE BOZUKLUKLARININ KARDİYOVASKÜLER SİSTEM ÜZERİNE ETKİLERİ Doç.Dr.Aylin Ertekin Yazıcı Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Açıklama 2008 2010 Araştırmacı: Lilly Konuşmacı: Lundbeck Sunum

Detaylı

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün;

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün; Epilepsi bir kişinin tekrar tekrar epileptik nöbetler geçirmesi ile niteli bir klinik durum yada sendromdur. Epileptik nöbet beyinde zaman zaman ortaya çıkan anormal elektriksel boşalımların sonucu olarak

Detaylı

*Periferik sinirlerde kayıt yöntemleri ve ileti hızı ölçümleri. *periferik sinir-kas patolojileri

*Periferik sinirlerde kayıt yöntemleri ve ileti hızı ölçümleri. *periferik sinir-kas patolojileri PERİFERİK SİNİRLER *Periferik sinirlerde kayıt yöntemleri ve ileti hızı ölçümleri. *Kronaksi, reobaz *periferik sinir-kas patolojileri KAFA SİNİRLERİ I. N.olfactarius II. N.opticus III. N.oculomotorius

Detaylı

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD SKY- Sıklık 1 275 000 Kişi 259 000 Kişi Ağrı % 48-94 Yaşamı sınırlayan şiddetli ağrı % 11-34 Yaşam kalitesini en fazla düşüren

Detaylı

KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ VE TÜTÜN KULLANIMI: MEKANİZMA. Mini Ders 2 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi

KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ VE TÜTÜN KULLANIMI: MEKANİZMA. Mini Ders 2 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ VE TÜTÜN KULLANIMI: MEKANİZMA Mini Ders 2 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi TEMEL SLAYTLAR Kardiyovasküler Hastalıkların Epidemiyolojisi

Detaylı

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU Arı Zehiri - Tanım Arı zehiri, bal arıları tarafından öncelikle memelilere ve diğer iri omurgalılara karşı

Detaylı

SİNİR SİSTEMİ. Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

SİNİR SİSTEMİ. Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER SİNİR SİSTEMİ Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER 1. Sinir Sistemi Organizasyonu Omurgalılarda sinir sistemi iki kısımda incelenir; bunlar merkezi sinir sistemi [central nervous system, (CNS)] bu bilgiyi

Detaylı

Omega 3 nedir? Balık ve balık yağları, özellikle Omega-3 yağ asitleri EPA ve DHA açısından zengin besin kaynaklarıdır.

Omega 3 nedir? Balık ve balık yağları, özellikle Omega-3 yağ asitleri EPA ve DHA açısından zengin besin kaynaklarıdır. Alfalino Omega 3 nedir? Omega 3 yağ asitleri vücut için gerekli olan ama vücudun üretemediği yağ asitleridir. Besinlerle alınamadığı durumlarda gıda takviyeleri ile alınmaları gerekmektedir. Temel Omega-3

Detaylı

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ

NÖROBİLİM ve FİZYOTERAPİ TFD Nörolojik Fizyoterapi Grubu Bülteni Cilt/Vol:1 Sayı/Issue:5 Kasım/November 2015 www.norofzt.org DOÇ. DR. BİRGÜL BALCI YENİ BİR ALAN!!!! Sinir bilim veya nörobilim; günümüzün sinir sistemi bilimlerinin

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI

ADIM ADIM YGS LYS Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI ADIM ADIM YGS LYS 177. Adım DOLAŞIM SİSTEMİ 5 İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI İNSANDA BAĞIŞIKLIK VE VÜCUDUN SAVUNULMASI Hastalık yapıcı organizmalara karşı vücudun gösterdiği dirence bağışıklık

Detaylı

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş KİMYA-IV Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş Organik Kimyaya Giriş Kimyasal bileşikler, eski zamanlarda, elde edildikleri kaynaklara bağlı olarak Anorganik ve Organik olmak üzere, iki sınıf altında toplanmışlardır.

Detaylı

HÜCRELERARASI İLETİŞİM

HÜCRELERARASI İLETİŞİM HÜCRELERARASI İLETİŞİM Bazı sorular!!! Bitki hücreleri ne hakkında konuşur? Bir hücre diğerine ne söyler ve diğer hücre buna nasıl cevap verir? Bu sorulara, önce mikroorganizmalar arasındaki iletişime

Detaylı

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Prof.Dr.Oktay Demirkıran İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Acil Yoğun Bakım Ünitesi Avrupa da yaklaşık 700,000/yıl

Detaylı

Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur?

Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur? Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur? DR. DENİZ TEKİN Ankara Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü KURŞUN Kurşun maruziyeti, ciddi

Detaylı

Hd 50. Hidrojen Molekülleri. Hidrojen bakımından zengin alkali su. Gerekli mineral takviyeleri. Üstün antioksidan etkisi

Hd 50. Hidrojen Molekülleri. Hidrojen bakımından zengin alkali su. Gerekli mineral takviyeleri. Üstün antioksidan etkisi Hd 50 Hidrojen Molekülleri Hidrojen bakımından zengin alkali su Üstün antioksidan etkisi Gerekli mineral takviyeleri Dayanıklı ve mükemmel performans Hidrojen molekülleri doğal ortamda bulunur, basit yapıdadır

Detaylı

Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması. Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr

Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması. Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr Beyin Kan Akımı B.O.S. ve Beyin Metabolizması Dr Şebnem Gülen sebnem@baskent.edu.tr Beyin kan akımı Kalp debisinin %15 i 750-900 ml/dk Akımı regüle eden ve etkileyen üç temel faktör; Hipoksi Hiperkapni

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı