ÇEV 310 Su ve Toprak Kirliliği

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇEV 310 Su ve Toprak Kirliliği"

Transkript

1 Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 1

2 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 2

3 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 3

4 Birbirlerine ayrılmaz bir şekilde bağlı ve biri diğerine sürekli etki eden toprak, hava ve su, yaşadığımız çevreyi meydana getirmektedir. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 4

5 Su, sadece hayatın kaynağı olmayıp, insanlık düşüncesinin gelişmesinde de başlıca rol oynayan ilk maddelerden en önemlisidir. Tarihteki ilk medeniyetler yerleşim bölgelerini hep göl, nehir su kaynaklarının yanı, çöllerde vahaların yakını veya deniz kenarlarında kurmuşlardır. Kişi, kuruluş ve ülkelerin fabrika ve endüstrilerini işletebilmek için su ve enerjiye ihtiyaçları vardır. Nüfus artışı ile tarım dışında sanayi ve diğer sektörlerdeki su kullanımları artmış ve son yıllarda kişi başına tüketilen su miktarı ülkelerin gelişmişlik değerlendirmelerine esas teşkil etmiştir. Bir toplumun, ekonomik, sosyal ve endüstriyel gelişmelerini etkileyen temel maddelerden en önemlisi olan suyun, dünyada sınırlı miktarda bulunması, kullanım alanlarındaki sarfiyatının akıllı bir programa göre yapılmasını gerektirir. Su zengini ülke= m3/kişi.yıl Türkiye=1430m3/kişi.yıl Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 5

6 İnsanın bağımlı olduğu temel madde sudur. İnsan, tarih boyunca su kaynaklarının önceleri kolayca bulunduğu yerlerde yerleşime geçmeye alışmıştır. Su, sadece insanlar için değil insanın bağımlı olduğu yiyecek kaynakları olan bitki ve hayvanların gelişmesi içinde gereklidir. Yaklaşık 10 bin sene önce, insan toplulukları sulu ziraat ve tarım yapmayı öğrenince, çalışmadan doğrudan yararlanmak yerine, mevsimlerin, yağışların ve arazi geometrisinin etkilerini de göz önünde tutarak, ondan en büyük fayda temin edecek şekilde çalışma yoluna gitmiştir. Mısır medeniyetinde tarıma paralel olarak her sene taşan Nil suları, civardaki arazilerin sınırlarını tanınmaz hale getirerek toplumsal sorunlar ortaya çıkartmıştır. Bu sorun çözüm bulabilmek için, yani taşkın sularından sonra toprakların çökelmesi ile izi kaybolan arazi sınırlarını yeniden tesbit edebilmek için, arazi ölçümleri ve bunun sonucunda da geometrinin ilk bilgileri bu medeniyette kullanılmaya başlamıştır. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 6

7 İlk ulaşım damarları olarak su yolları, bölge ticaretinin yaygınlaşarak gelişmesine ve toplum olaylarının hareketliliğine meydan vermiştir. Felsefi ve inanç etkinliği açısından ilk kayıtlar eski yunan düşünürlerinden Anadolumuzun bugünkü Efes civarlarında yaşamış olan Tales in, evrendeki tüm varlığın ilk maddesinin su olduğuna dair düşüncesidir. Evrendeki herşeyin su, toprak, hava ve ateşten meydana geldiği fikri hakim olmuştur. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 7

8 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 8

9 Dünyada bulunan suların %97 si tuzlu olduğundan geriye kalan %3 lük kısım 35 milyon km 3 tatlı sudur. Bu su dünya yüzeyinde eşit şekilde yayılmamıştır. Eğer yayılmış olsa idi yeryüzünün her noktasında 70 cm derinlikte tatlı su bulunacaktı. Tatlı su miktarının büyük bir kısmı kutup bölgelerindeki buzullarda veya çok derin jeolojik tabakalarda, ulaşılması teknolojik olarak çok pahalı olan derinliklerde yer altı suyu olarak bulunmaktadır. Bugün için devamlı olarak kullanılabilecek ve doğal su çevrimine katkıda bulunan miktar sadece binde 3 civarındadır. Bu da 100 trilyon m 3 lük temiz su hacmine eşit olduğu anlaşılmıştır. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 9

10 Latin Amerika daki Atamaca çölü dünyanın en kurak bölgesi özelliğini taşımaktadır. Nu çöllün Şili de bulunan kısmındaki Arica denen yerde, devamlı olarak yıllık sıfır yağış ölçülmektedir. Hawaii deki Kauau adasında, bir yılda 11,5 m yağış ölçülmektedir. Amazon su toplama havzasında yıllık gözlenen yüzeysel akış miktarı, dünya toplamının %20 sini teşkil etmektedir. Türkiye nin büyük bir kısmı ve bilhassa Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz kısımları Mayıs-Eylül ayları zarfında hemen hiç yağış almamaktadır. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 10

11 Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 11

12 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 12

13 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 13

14 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 14

15 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 15

16 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 16

17 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 17

18 Topoğrafik ve Morfolojik Özelliklere Göre Dağ akarsuları (Eğim >0.01) Plato (Yayla) akarsuları ( ) Ova akarsuları (0,001-0,0001) Geniş akarsu ve haliçler (<0,0001) Akarsu Boyunca Akımın Değişimine Göre Sulak akarsular (havza büyüdükçe debisi artan sulak bölge akarsuları) Bozkır akarsuları (Akarsu boyunca buharlaşma ve sızma sonucu debisi azalan) Karstik akarsular (Yeraltında toplanan ve akarsu şebekesi oluşturacak şekile kısmen veya tamamen yüzeye çıkan akarsulardır) Akımın Sürekliliğine Göre Sürekli akışlı akarsular (Yatağında yıl boyunca su bulunan akarsular) Periyodik akışlı akarsular (Yatağında yalnız bol yağışlı mevsimlerde su bulunan) Sel vadileri (Senelerce yatağı kuru olmasına rağmen ani bir sağanaktan sonra kısa bir süre büyük nehir görünümü kazanan çöl akarsuları) Akış Rejimine Göre Yağmur (Plüvial) rejimli akarsular (yağmurla beslenen, Y. Okyanus, Y. Akdeniz, Y. tropikal) Kar (nival) rejimli akarsular (Kar erimesiyle beslenir, karlı dağ,karlı ova rejimi) Buzul (glaziye) rejimli akarsular (Buzul erimesiyle beslenen) Karma rejimli akarsular (hepsinin etkili olabildiği) Büyüklüklerine Göre Çay (ilkbaharda suyu çoğalan diğer mevsimlerde kuruyabilen, kolu olmayan, fazla meyilli, kısa boylu) Dere (ilkbaharda suyu artan tüm yıl boyunca pek kurumayan, bir kolu olan, orta eğim ve uzunluktadır) Irmak (iki veya daha fazla dereyi kol alan, yatağı zaman zaman değişiklik gösterebilen, membada fazla mansapta az eğimli olan ve oldukça uzun olan) Nehir (yatak boyu çok uzun, yatağında bol alüvyon bulunan, birden fazla ırmağı kol alan) Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 18

19 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 19

20 Gölün büyüklüğü : Dünya üzerindeki göllerin büyüklükleri değişkendir. Hazar Gölü Dünya nın en büyük gölüdür. ( km 2 ) Gölün beslenmesi : Göller, yağış suları, akarsular ve kaynaklar tarafından beslenir.göllerin su seviyeleri beslenmeye bağlı olarak değişir. Bazı göller fazla sularını bir akarsu ile denize boşaltır. Bu akarsulara göl ayağı ya da gideğen denir. Göle su taşıyan akarsulara ise geleğen denir. Örneğin Manyas ve Ulubat (Apolyont) gölleri bir akarsu ile sularını Marmara Denizi ne boşaltır. Gölün derinliği : Tektonik ve krater göllerinin derinlikleri genellikle fazladır. Dünya nın en derin gölü tektonik bir göl olan Baykal Gölü dür.(1637m) Göl suyunun tuzluluğu : Göl sularının içinde çözünmüş halde madensel tuzlar bulunmaktadır. Buharlaşma nedeniyle göl suyunun tuz yoğunluğu artar. Özellikle kapalı havzalarda yüzeyden akış olmadığı için göl suları tuzludur. Örneğin ülkemizdeki Burdur Gölü ve Tuz Gölü nün suları tuzludur. Açık havza göllerinde ise, sular yüzeyden boşaldığı için madensel tuz oranı düşük, buna bağlı olarak sular tatlıdır. Göl suyunun sıcaklığı : Göl suyunun sıcaklığı, gölün bulunduğu enleme, iklim koşullarına ve mevsime göre değişir. Ayrıca gölün derinliği, gölün bulunduğu yükselti ve gölü besleyen sular da göl suyunun sıcaklığı üzerinde etkilidir. Göl suyunun hareketliliği : Göl suyunun hareketliliği üç nedene bağlıdır : Gölün beslenmesine ve havzadaki iklim koşullarına bağlı oluşan seviye farkı nedeniyle su seviyesinde değişiklik olur. Göl yüzeyinde rüzgarlar etkisiyle dalgacıklar oluşur. Göl yüzeyinin bir bölümündeki basınç değişmeleri alçalma ve yükselme şeklindeki ritmik hareketlere neden olur. Bunlara duran dalga ya da seş (seiches) dalgaları denir. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 20

21

22 Göl Tipleri Göller, göl çanağının oluşum özelliklerine göre yerli kaya gölleri ve set gölleri olarak iki ana bölümde toplanır. Yerli Kaya Gölleri Göl çanağının çeşitli nedenlerle ana kaya üzerinde oluşturduğu göllerdir. Göl çanağını oluşturan etkene göre 4 gruba ayrılır. Tektonik Göller : Yerkabuğunun tektonik hareketleri sırasında oluşan çanaklardaki göllerdir. Tuz gölü, Akşehir, Eber Acıgöl, Burdur, Hazar, İznik, Sapanca, Ulubat ve Kuş Gölü (Manyas ). Volkanik Göller : Volkanik patlamalar ile oluşan çanaklardaki göllerdir. Krater gölü, kaldera gölü ya da maar gölü gibi çeşitleri vardır. Nemrut Kaldera gölü, Karapınar yakınlarındaki Acı göl ve Meke Tuzlası maar gölleri, Isparta yakınlarında Gölcük Krater gölü. Karstik Göller : Eriyebilen kayaçların bulunduğu yerlerde oluşan göllerdir. Elmalı polyesindeki Karagöl, Korkuteli'nin batısındaki Söğüt gölü, Bucak yakınlarındaki Kestel gölü, Obruk platosunda Kızören, Meyil, Çırakdeniz, İmraş ve Ereğli yakınlarındaki Akgöl. Buzul Gölleri : Buzullaşma döneminde buzulların aşındırmasıyla oluşan çanaklardaki göllerdir. Kaçkar, Mescit, Esence, Aladağlar, Bingöl, Buzul, Tendürek'te buzul göllerine rastlanır. Set Gölleri Çöküntü çukurlarının, vadilerin ya da koyların önünün bir setle kapatılması sonucu oluşan göllerdir. Alüvyal Set Gölleri : Akarsuların yan kollarının taşıdıkları alüvyonlarla ana akarsuyun önünü kapatması ile oluşan göllerdir. Ankara'da yer alan Mogan, Eymir, Adapazarı yakınlarında yer alan Sülük gölü, Ege bölgesinde yer alan Köyceğiz ve Çamiçi ( Bafa ) gölü. Kıyı Set Gölleri : Deniz akıntılarının oluşturduğu kıyı kordonlarının koyların önünü kapatmasıyla oluşan sığ göllerdir. Bu göllere lagün adı da verilir. Büyük ve Küçük Çekmece gölleri, Ölüdeniz Moren Set Gölleri : Buzullardan çıkan suların önünün moren setleri ile kapatılması sonucu oluşan göllerdir. Türkiye de yok. Heyelan Set Gölleri : Akarsu vadisinin önünün, toprak kayması sonucunda toprak kütlesi tarafından kapatılmasıyla oluşan göllerdir. Sera (Trabzon) ve Tortum (Erzurum), Abant ve Yedigöller (Bolu). Volkanik Set Gölleri : Volkanik olaylar sırasında çıkan lavların bir çukurluğun önünü kapatmasıyla oluşan göllerdir. (Van gölü) Yapay Set Gölleri : Akarsu vadisinin önünün yapay bir setle kapatılması ile oluşan baraj gölleridir. Baraj gölleri enerji üretmek, içme ve sulama suyu sağlamak, erozyonu önlemek, taşkınlardan korunmak amacıyla yapılır. Atatürk, Keban, Karakaya, Hirfanlı, Hasan Polatkan... Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 22

23 Göllerin termal özellikleri derinlikle değişim gösterir. Göllerdeki sıcaklıklar C arası soğuk, C arası sıcak olarak değerlendirilir. Epilimniyon tabakasında rüzgar ve dalga hareketleri nedeniyle sürekli bir karışım söz konusudur ve sıcaklık bu tabakada genelde sabittir. Hipolimniyon tabakası nispeten daha yoğun su içerir ve üst katmanlara göre daha soğuktur. Sıcaklık gradyanının (thermocline) oluştuğu bölge ise metalimniyon olarak adlandırılır. Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 23

24 Dimictic: Soğuk enlemlerde bulunurlar. Karışım yılda 2 kez olur. Cold monomictic: Soğuk bölgeler, özellikle kutuplara yakın yerlerdir. Sıcaklık +4 0 C yi geçmez. Tabakalaşma 1 kez yazın olur. Warm monomictic: Sıcak enlemler, subtropikal dağlık bölgelerde bulunur. Sıcaklık yüzey sularında ve dip sularında daima +4 0 C nin üstündedir. Senede 1 kez, kış ayında sularda sirkülasyon olur. Polymictic: Sularda çok sayıda sirkülasyon periyodu mevcuttur. Sıcaklık tüm derinliklerde +4 0 C nin biraz üstündedir. Sığ göller genelde bu sınıfa girerler. Oligomictic: Tropikal bölgelerde bulunur. Göllerin suyu her derinlikte sıcaktır ve düzensiz bir şekilde değişim gösterir. Amictic: Yüksek enlemlerde ve kutuplarda bulunur. Tabakalar arasında sıcaklık değişimi yoktur. Yüzeyde kalın bir buz tabakası mevcuttur. Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 24

25 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 25

26 Oligotrofik göl: Düşük birincil üretim ve düşük biyokütle. Düşük besin maddesi derişimi (N ve P). Oksijence doygun. Balık türü olarak alabalık ve somon v.b. türler. Mezotrofik: Ötrofik ve Oligotrofik göl arası geçiş dönemi. Balık türü somon ve tatlı su levreği. Yaz aylarında katmanlaşma dönemlerinde düşük oksijen derişimleri. Ötrofik: Yüksek besin derişimi. Balık türü sazan ve tahta. Kullanımı kısıtlı. Hipolimnion katmanında 1 mg/l nin altında oksijen derişimleri Hiperotrofik: Çok yüksek besin derişimleri. Balık türleri sazan ve tahta. Anoksik ve anaerobik koşullar söz konusu. Distrofik: Organik madde derişimi yüksek (hümik fülvik asitler v.b.) Havza dışından taşınan organik materyallerdir. Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 26

27 Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 27

28 Dünyada en kaliteli ve bol miktarda bulunan sular jeolojik kayaçların boşluklarındaki yer altı sularıdır. Başlıca özellikleri, Yeraltı suları içinde jeolojik tabakalardaki madenleri eritmiş olduğundan içimi daha lezzetlidir ve damak tadı verir. Yeraltı su hazneleri üstlerinde başka jeolojik katmanlar bulunduğundan doğrudan ve güneş ışınımı ile temasta bulunmadığından buharlaşma kayıpları azdır. Bu bakımdan kurak ve yarı kurak bölgelerde yüzeysel biriktirme haznesi yapmak yerine yeraltında su biriktirme hazneleri inşa ederek buharlaşma kayıpları azaltılabilir. Yeraltı suları atmosferden kaynaklanacak kirlenmelere karşı korunmalıdır. Bunların beslenme sahalarında endüstri ve yapılaşma gibi çalışmalara izin verilmemesi halinde, yeraltı sularının kirlenmesine meydan verilmez. Yüzeysel biriktirme hazneleri bir savaş durumunda ilk bombalanacak hedeflerdir ve bir şehrin su dağıtım şebekesi ve sistemine zarar verilerek, halkın susuzluk çekmesine ve bunun sonucunda en azından psikolojik olarak sorunlara neden olur. Halbuki, yeraltı suları sıkıntı zamanlarında kuraklık dahil baş vurulacak en güvenilir kaynaktır. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 28

29 Akifer Türleri Basınçsız akifer Yeraltı suyu tablası üzerinde atmosfer basıncına eşit basıncın bulunmasıdır. Basınçlı akifer Bir akiferin basınçlı olabilmesi için iki geçirimsiz tabakanın arasında geçirimli bir tabakanın (akifer) bulunması gereklidir. Sızdırmalı akifer Sızdırmalı akiferlerin doğada meydana gelebilmesi için jeolojik olarak en altta geçirimsiz, onun üzerinde geçirimli ve onunda üstünde yarı geçirimli tabakanın bulunması gereklidir. Yarı geçirimli tabakaya aktard denilir. Mercek Akiferler Altta tamamen geçirimsiz ve onun üzerinde de geçirimli tabakanın bulunması durumunda, eğer geçirimli tabakanın içinde sınırlı bir alanda geçirimsiz bir tabaka bulunursa, buna hidrolojide mercek denildiğinden, bu sınırlı geçirimsiz tabaka üzerinde birikecek olan yeraltı suyu haznesine de mercek akifer denir. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 29

30 Ekolojik, Ekonomik, Biyolojik ve Sosyal İşlevlerine Göre Tanımlar: Temel yaşan öğelerinden biri olan suyun deposu ve süzgecidir. Zararlı maddelerin panzehiri, tamponu ve filtresidir. Katı yerkabuğu ile atmosfer, hidrosfer ve biosfer arasında cereyan eden ekolojik döngülerin önemli bir istasyonudur. Milyonlarca toprak canlılarının konutu, barınağı ve yaşam kaynağıdır. Dünya üzerinde bir eşi daha bulunmayan gen rezervi bankasıdır. Tarım ve orman ürünlerinin kaynağı ve temelidir. Kil, kum, çakıl, maden gibi endüstriyel yeraltı servetlerinin deposudur. Taban sularının, Jeotermal kuvvetlerin, doğal gaz ve petrolün deposu ve kaynağıdır. İnsanlara ait besin maddelerinin %78 ini oluşturan bitkisel besinlerin deposu ve üretim kaynağıdır. Bitkilerin köklerinin yaydığı, kenetlediği, böylece ayakta durmalarını sağladığı bir temel beslenme ortamıdır. İnsanların yerleşim mekanıdır. Toplum için gerekli alt yapıların temelidir. Ölümün sessizliğini ebedileştirmek için yer yuvarlağı üzerine giydirilmiş paha biçilmez bir mantodur. İnsanın VATAN adı altında bayraklaştırdığı, uğruna kanını döküp canını verdiği ulusal ve kutsal bir varlıktır. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 30

31 İnorganik Madde Grupları Fiziksel ayrışma sonucu meydana gelmiş, çeşitli tane boyutlarına sahip maddelerdir. Tane Boyutu Sınıfı Ekivalan çaplara göre sınır değerler (mm) Taş ve blok 20mm den büyük İskelet kısım Çakıl 20-2 İskelet kısım Kum İnce kısım Toz İnce kısım Kil 0,002mm den küçük İnce kısım Organik maddeler Bitki ve hayvan artıklarında oluşan humus kısmıdır. Sıvı Maddeler Toprakta bulunan su besin tuzları ve organik maddeleri çözündürdüğünde toprak çözeltisi adını alır. Gaz maddeler Toprak havası atmosfere kıyasla genel olarak daha fazla karbondioksit ve su buharı içermektedir. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 31

32 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 32

33 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 33

34 Hidrolojik Çevrim Dünya atmosferi ve yer küresinde bulunan katı, sıvı ve buhar halinde bulunan suların hepsi zaman zaman güneş enerjisi sonucunda başladığı kabul edilen ve daha sonra suyun bu üç türünü troposferin üst tabakalarına taşıyarak sonunda yer yüzü ve tekrar okyanuslara ulaşan suların durmadan dönüp dolaştığı yolların hepsine birden su çevrimi (hidrolojik çevrim) adı verilir. Su türlerinin yenilenme oranları farklıdır. Nehirler ortalama 15 günde Atmosferdeki su buharının yenilenmesi ortalama 8 günde Kutup buzulları milyonlarca yılda Yeraltı suları deniz ve göl suları ise binlerce yılda yenilenme sürecine girerler. İnsan faaliyetleri dolayısı ile de ilave çevrimler meydana gelebilir. Bu çevrimlere insanlar tarafından inşa edilen veya düzenlenen su yapı veya alanları sebep olur. Mesela, baraj inşa edildikten sonra serbest su yüzeyinden olan buharlaşma ile daha küçük ölçekte bir su çevrimi başlamıştır. Açılan sondaj kuyuları ile yeryüzüne çıkarılan sular da, yeni çevrimleri ortaya çıkarır. Tarıma elverişli yörelerin sulanması ile ortaya yeniden bir alt çevrim çıkar. Bitki örtüsü dolayısı ile sadece buharlaşma veya terleme değil, ikisinin birden aynı yerde ve zamanda ortaya çıkması ile buharlaşma+terleme (evapotranspirasyon) sonunda sular havaya gaz (su buharı) halinde dönerler. Koruma altındaki ormanlık arazileri de buharlaşma+terleme ile çevrime katkıda bulunur. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 34

35 Yağmur damlacıklarının oluşması ve hareketleri sırasında havada bulunan O 2,N 2,CO 2,SO 2 gibi gazlar, bu damlacıklar içerisinde çözünürler. Bu gazların yanı sıra atmosferdeki mikroskobik ölçüdeki askıda katı maddeler de yağmur damlacıkları bünyesine geçerler. Genel bir özellik olarak deniz ve okyanuslar üzerinden alınan yağmur örneklerinde, karadaki örneklerden daha fazla, ayrıca bazı özel endüstri bölgelerinde çok daha yüksek konsantrasyonlarda söz konusu gaz ve çözünmüş madde bulunmaktadır. Atmosferdeki CO 2 ve SO 2 derişiminin yüksekliği, yağmur suyunun ph nı düşürmektedir. Bu reaksiyonlar sonucu oluşan sülfürik asit, asit yağmurlarını oluşturmaktadır. CO 2 +H 2 O H + + HCO 3 SO 2 +½O 2 SO 3 SO 3 +H 2 O H 2 SO 4 2H++SO 4-2 Yağmur suları yeryüzüne düştükten sonra, toprakta doğal olarak bulunan kireç ile temas sonucunda suyun ph derecesi artar. Turbalarda bulunan hümik asitlerin etkisi ve pirit içeren linyit kömürlerinin açık ocaklarında biriken suların ph ı düşmektedir. 2FeS 2 +7H 2 O+½O 2 2Fe(OH) 3 +8H++4SO 4 -- pirit Hidrolojik çevrimi içerisinde suyun bir kısmı sızma ile yeraltına ulaşır. Süzülme sırasında oluşan doğal filtrasyon sonucu su içerisinde askıda katı maddeye rastlanmaz. (Sızma olayında, süzülürken suyun içerdiği askıda katı maddeler, toprağın gözeneklerinde tutulur, filtrelenir ve dolayısıyla bulanıklığı giderilir). Sızma sırasında ve yer altı suyu hareketi sırasında çözünmüş minerallerin konsantrasyonu nitelik ve nicelik olarak önemli miktarlarda artış gösterir. Bu artış zeminin cinsine ve suyun ph sına bağlıdır. Na, Ca, Cl 2 ve NO 3- iyonları çözünürlüğü ph a çok az bağımlı, ancak metal iyonlarının çözünürlüğü ph düştükçe artmaktadır. Diğer yandan hümik asitlerin suda çözünmesi ve özellikle organik maddelerin aerobik veya anaerobik ayrışması sonucunda da ph düşmektedir. Dağlık bölgelerde (göreli olarak daha yüksek bölgeler) çözünmüş toplam iyon miktarı az; daha alçak bölgelerde ise toplam çözünmüş iyon miktarı fazladır. (Bu durum değinim süresinin farklılığından ileri gelmektedir.) Su, ilk önce Ca bakımından doygunluğa erişir. Daha sonra Mg, Na, K bakımından doygunluğa erişir. (Ca>Mg>Na>K) Klorür miktarına bakarak suyun katettiği yol hakkında bilgi edinilir. HCO 3- >SO 4 >Cl Ayrıca, karstik bölgelerde sızma ile doğal filtrasyon olayı yoktur. Yüzey suları alıcı ortam niteliğinde olduğu için doğal ve/veya antropojen olarak kirlenmeye her zaman için açıktır. Kirlenme açısından yüzey sularındaki değişim iki yönlüdür: Bir yandan suyun içerdiği askıdaki ve çözünmüş maddelerin derişimi artarken öte yandan bu sularda biyokimyasal olayların neden olduğu bir doğal arıtma olayı yer alır. Ve böylece, özellikle organik madde bakımından azalmalar meydana gelir: Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 35

36 Tatlı su +4 0 C de en yoğundur. 1 g/cm 3,0 0 C de donar, C de kaynar. (Deniz seviyesinde...) Deniz suyu 2 de donar. 0 0 C deki yoğunluğu 999,9 mg/cm 3 Sıfır derecede 1 g/cm 3 den azdır. (0,9998 g/cm 3 ) 0 0 C nin hemen altındaki buz için Buzun özgül ağırlığı 0,9107 g/cm ,7 mg/cm 3, Su donduğunda yoğunluk azalır; hacmi artar. ( oranında) Kayaç çatlaklarındaki su donarak, parçalar, basınç azalır. hacim genişler. 760 mm Hg=1 atm basınçta C de kaynar. * +4 0 C de en ağır olur, (Kayaların Kavitasyon = Aşındırma Likid özellik Karıncalanma donma sonucu ayrışmasını, göllerin tabakalaşmasını ve kışın derin sulardaki canlıların korunmasını sağlar. Suyun Kaynama Noktası-Basınç İlişkisi *Viskozitenin yüksek oluşu: Basınç kn/m Süspanse haldeki maddelerin taşınıp çökelmesi sonucu Kaynama Nokt. ( 0 C) ,2 siltli-killi toprak oluşur. Sıcaklık Yoğunluk Kinematik Buhar basıncı Deniz Suyunun Özellikleri kg/m 3 visk m 2 /s kn/m 2 Öz. Ağ = 1025 kg/m ,9 1,792 0,61 Kinematik viskozite saf sudan % 10 daha yüksek ,0 1,519 0,872 EC kat fazla ,0 0,557 12,335 Donma noktası 2 0 C ,3 0, ,33 * Atm. Basıncı: 1,0336 kg/cm 2 (10,33 metre su sütünü) Saf su elektrik akımını çok az iletir. Su içerisindeki çözünmüş madde miktarına bağlı olarak elektriksel iletkenliği de artmaktadır. Yabancı madde içermesi durumunda Donma Noktası düşer, Kaynama Noktası yükselir. (Örn: 1 L suda 1 mol madde çözündüğünde molar KN yükselmesi 0,519 0 C, molar DN düşmesi ise 1,86 0 C dir). Sıcaklık-yoğunluk su akımlarını doğurur. Suyun viskozitesi yüksektir. Süspansiyon halindeki katı madde taşınmasına ve çökelme sonucunda siltli ve killi toprakların oluşmasına neden olur. Kimyasal aktivitesi çeşitli metal tozlarının ve gazların çözünmesine elverişlidir. Çözünmüş besin maddelerini bitki ve hayvanlara taşır. Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 36

37 Su kalitesi, suyun hangi amaç için kullanıldığına göre farklılık gösterir. Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 37

38 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 38

39 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 39

40 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 40

41 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 41

42 Sulama suları, ister akarsulardan, ister pompajla kuyulardan ve isterse göl, gölet, baraj gibi durgun sulardan alınmış olsunlar üzerinde ve içerisinde devamlı temas halinde oldukları kaya ve toprak materyallerinden çözündürdükleri bir kısım tuzları da içerirler ve bunda sulama suyunun çözünmüş madde miktarı ve bileşimini tayin eder. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 42

43 Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 43

44 Genellikle sulama sularında ph değerinin 6,5-8,0 olması istenir. Bununla birlikte, bitki çeşidi, toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri ph değerini etkileyebilir. ph değeri 9,0 ın üzerindeki suların sulama suyu olarak kullanılması sakıncalıdır. 4,5 ve daha düşük ph değerinin ise birçok bitkide ürün veriminin düşmesine neden olmaktadır. Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 44

45 Doğal olarak sularda çözünmüş halde bulunan tuzlar, sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum katyonları, klorür, sülfat, bikarbonat ve karbonatları ile az miktarda flor, nitrat ve fosfatları ve yine çok az miktarda bulunan bor, demir, mangan, silisyum ve diğer mineral maddelerdir. Bu maddelerden bazıları bitkilerde toksik etki yapar, toprağın tuzluluk miktarını arttırır, Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 45

46 * Elektriksel iletkenlik, doğal bir sudaki iyonlarına ayrılmış elementlerin toplam derişimlerini belirlemek için tüm dünyada yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Çizelgede sulama sularının elektriksel iletkenlik değerlerine göre sınıflandırmaları bulunmaktadır. * Sulama amaçlı kullanılan sular C1 S1 ve C1 S2 ve C2 S1 sınıflarındaki sulardır. C1 S3 ve C1 S4 hatta C2 S2 ve C2 S3 ve C2 S4 sınıflarındaki sularda belli oranlarda jips (alçı taşı ) kullanılarak dayanıklı bitkilerin yetiştirilmesinde kullanılabilir. Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 46

47 Sulama suyu kalitesini etkileyen en önemli katyon sodyum katyonudur. Sulama suyundaki sodyum derişimi miktar olarak düşük olsa bile, diğer katyonların toplam derişimine göre nisbi oranı fazla ise önemli ölçüde alkalilik zararı meydana getirebilir. Sodyum ile doymuş topraklarda, Toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri bozulur Strüktür oluşumu zayıflar Toprağın hava ve su geçirgenliği azalır ph yapısı alkali olur Bitkilerin besin maddesi alınımı geriler Osmotik basıncı arttırarak bitkilerin kök emme basıncının suyu absorplaması engellenir Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 47

48 Y.Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 48

49 Doç.Dr. Serdar GÖNCÜ 49

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1)

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1) Yer altı Suyu Yeraltı Suyu Hidrolojisi Giriş Hidrolojik Çevrim Enerji Denklemleri Darcy Kanunu Akifer Karakteristikleri Akım Denklemleri Akım Ağları Kuyular Yeraltısuyu Modellemesi 1 Su, tüm canlılar için

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ Sıra No: SULAMA SUYU ANALİZLERİ: 2014 FİYATI 1 ph 14,00 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 3 Sodyum (Na)

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ 1.1 GİRİŞ Hidrolojinin kelime anlamı su bilimi olup böyle bir bilime ihtiyaç duyulması suyun doğadaki bütün canlıların yaşamını devam ettirebilmesi için gereken çok

Detaylı

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR. Veli&Sümeyra YILMAZ

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR. Veli&Sümeyra YILMAZ DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR 1 2 3 4 Dünyadaki Su Tatlı Su Tatlı Yüzey Suları 5 Su ihtiyacının karşılanması için alınabilecek önemler: a) Baraj yapma b) Suların kirlenmesini engelleme c) Her alanda su tüketiminde

Detaylı

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

SİVAS İLİNİN JEOTERMAL. Fikret KAÇAROĞLU, Tülay EKEMEN Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 58140 SİVAS

SİVAS İLİNİN JEOTERMAL. Fikret KAÇAROĞLU, Tülay EKEMEN Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 58140 SİVAS SİVAS İLİNİN JEOTERMAL SULARI Fikret KAÇAROĞLU, Tülay EKEMEN Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 58140 SİVAS JEOTERMAL ENERJİ Jeotermal Enerji, yerkabuğunun çeşitli

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR Bir nehir kenarında gezerken çakılların renk ve biçim bakımından birbirlerinden farklı olduğunu görürüz. Bu durum bize, kayaçların farklı ortamlarda oluştuğunu gösterir.

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ

BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ TOPOĞRAFYA, YÜKSELTİ VE RÖLİYEF Yeryüzünü şekillendiren değişik yüksekliklere topoğrafya denir. Topoğrafyayı oluşturan şekillerin deniz seviyesine göre yüksekliklerine

Detaylı

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 381 Yer kabuðu Nelerden Oluþur? Milyarca yýl önce Dünya, ekseni etrafýnda dönen, erimiþ ve gaz hâlinde bulunan maddelerden oluþmuþtu. Zamanla dýþtan içe doðru soðuyarak yer kabuðu

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012 Yüzeysel Akış Giriş Bir akarsu kesitinde belirli bir zaman dilimi içerisinde geçen su parçacıklarının hareket doğrultusunda birçok kesitten geçerek, yol alarak ilerlemesi ve bir noktaya ulaşması süresince

Detaylı

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Çevre ve Orman Bakanlığından

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler.

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarların şekillendirici etkilerinin görüldüğü yerlerin

Detaylı

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yerçekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

FURKAN ERKAN 1263 10/H COĞRAFYA PERFORMANS

FURKAN ERKAN 1263 10/H COĞRAFYA PERFORMANS FURKAN ERKAN 1263 10/H COĞRAFYA PERFORMANS Su, yeryüzünde canlı hayatı için vazgeçilmez bir unsurdur. Geçmişte büyük medeniyetlerin Fırat, Dicle, Ganj ve İndüs havzalarında kurulmaları tesadüf değildir.

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

Atoller (mercan adaları) ve Resifler

Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atoller (mercan adaları) ve Resifler Atol, hayatlarını sıcak denizlerde devam ettiren ve mercan ismi verilen deniz hayvanları iskeletlerinin artıklarının yığılması sonucu meydana gelen birikim şekilleridir.

Detaylı

SU, HALDEN HALE GİRER

SU, HALDEN HALE GİRER Atmosferde yükselen buhar soğuk hava tabakasıyla karşılaştığında yoğuşur. Gaz halindeki bir madde dışarıya ısı verdiğinde sıvı hale geçiriyorsa bu olaya yoğuşma denir. Sıcak Hava Yükselir ve Soğuyup Yağış

Detaylı

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir?

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? KPSS Coğrafya Kısa Bilgiler 1-Bitki çeşitliğinin en fazla olduğu bölgemiz hangisidir? -Marmara Bölgesi 2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? -Doğu

Detaylı

Prof. Dr. Sait GEZGİN, Uzman Nesim DURSUN. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Böl., Konya. *sgezgin@selcuk.edu.

Prof. Dr. Sait GEZGİN, Uzman Nesim DURSUN. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Böl., Konya. *sgezgin@selcuk.edu. Toprağa Farklı Şekil ve Miktarlarda Uygulanan TKİ-Hümas ın Toprak Reaksiyonu ve luluğuna Etkisi, Bu Etkisinin Diğer Bazı Humik asit Kaynakları ile Karşılaştırılması Prof. Dr. Sait GEZGİN, Uzman Nesim DURSUN

Detaylı

O."aapari üç unsur: su, TopRAx, SU KAVNAI{IARI girri N: r-. sıjııı!i $ $J ııç,iifu Aşağıda verilen şekilden yararlanarak soruları cevaplayınız. Su kaynakları arasında nasıl bir ilişki vardır? - Su döngüsü

Detaylı

Su temini açısından en değerli sular atmosferden yağışla gelen, yer üstü ve yer altında bulunan tatlı sulardır.

Su temini açısından en değerli sular atmosferden yağışla gelen, yer üstü ve yer altında bulunan tatlı sulardır. Yer küresindeki su rezervi= yaklaşık 1.36 10 9 km 2. %97 si okyanuslarda %3 ü de göller, nehirler ve yer altı su yataklarında Su temini açısından en değerli sular atmosferden yağışla gelen, yer üstü ve

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır.

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır. BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA 3.1. Giriş Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

ISPARTA VE ÇEVRESI SU KAYNAKLARININ BELIRLENMESI, DEGERLENDIRILMESI VE KALITESININ KORUNMASI

ISPARTA VE ÇEVRESI SU KAYNAKLARININ BELIRLENMESI, DEGERLENDIRILMESI VE KALITESININ KORUNMASI ISPARTA VE ÇEVRESI SU KAYNAKLARININ BELIRLENMESI, DEGERLENDIRILMESI VE KALITESININ KORUNMASI Prof. Dr. Nevzat Özgür & Çalisma Grubu Süleyman Demirel Üniversitesi Jeotermal Enerji, Yeraltisuyu ve Mineral

Detaylı

EK 1 TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ

EK 1 TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ EK 1 TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ Atıksu muhtevası, balığın yüzgeçlerine yapışarak solunum epitellerinin şişmesine ve parçalanmasına neden olur ve bu şekilde balıklara zarar verir.

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır.

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır. MADDE VE ISI Madde : Belli bir kütlesi, hacmi ve tanecikli yapısı olan her şeye madde denir. Maddeler ısıtıldıkları zaman tanecikleri arasındaki mesafe, hacmi ve hareket enerjisi artar, soğutulduklarında

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :... LYS COĞRAFYA Ödev Kitapçığı 1 (TM-TS) Doðal Unsurlar - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Adý

Detaylı

BUHARLAŞMA. Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner.

BUHARLAŞMA. Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. BUHARLAŞMA Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. BUHARLAŞMANIN MEKANİZMASI Suyun sıvı halden gaz (su buharı)

Detaylı

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri DENEY 3 MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri AMAÇ: Maddelerin üç halinin nitel ve nicel gözlemlerle incelenerek maddenin sıcaklık ile davranımını incelemek. TEORİ Hal değişimi,

Detaylı

TOPRAK İLMİ, ORMAN EKOLOJİSİ, HAVZA AMENAJMANI VE ETÜD-PROJE İŞLERİ

TOPRAK İLMİ, ORMAN EKOLOJİSİ, HAVZA AMENAJMANI VE ETÜD-PROJE İŞLERİ DİKKAT: 1- Sorular çoktan seçmeli test şeklinde olup, cevap kağıdındaki doğru cevaba ait kare kutunun içi X (çarpı) şeklinde işaretlenerek cevaplanacaktır. 2- Cevaplandırmada siyah kurşun kalem ve yumuşak

Detaylı

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Doðal Sistemler ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR...12 Ölçme ve Deðerlendirme...14 Kazaným Deðerlendirme Testi...16 Ünite Deðerlendirme Testi...18 Doðal Sistemler ÜNÝTE - 2 LEVHA

Detaylı

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI DÜNYADA yılda 40.000 km³ tatlı su okyanuslardan karalara transfer olmaktadır. Bu suyun büyük bir kısmı taşkın vb. nedenlerle kaybolurken

Detaylı

İSTANBUL UN ÇEVRE SORUNLARI

İSTANBUL UN ÇEVRE SORUNLARI TMMOB ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI İSTANBUL ŞUBESİ İSTANBUL UN ÇEVRE SORUNLARI 05.06.2014 MEGA PROJELER VE SU HAVZALARINA ETKİSİ 3. HAVALİMANI PROJESİ KANAL İSTANBUL SU HAVZALARININ DURUMU VE KURAKLIK TEHLİKESİ

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

2014 YILINDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER

2014 YILINDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER NDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER SIRA NO TARİFENİN NEV'İ KARAR NO KARAR TARİHİ SAYFA NO 1 ANADOLU YAKASI PARK VE BAHÇELER MÜDÜRLÜĞÜ 1 Ağaç Budama Bedeli 1.1 Ağaç Budama Ücreti 2 Ağaç Kesim

Detaylı

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ

HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü HAVZA SEÇİMİ YÖNTEM VE KRİTERLERİ Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Dairesi Başkanı Havza? Hidrolojik olarak; Bir akarsu tarafından parçalanan, kendine

Detaylı

Jeomorfolojinin Metodu: 1- Gözlem Metodu: 2-Deney Metodu : 3-Karşılaştırma Metodu : 4. Haritalama, GIS ve uzaktan algılama metotları

Jeomorfolojinin Metodu: 1- Gözlem Metodu: 2-Deney Metodu : 3-Karşılaştırma Metodu : 4. Haritalama, GIS ve uzaktan algılama metotları Jeomorfolojinin Metodu: 1- Gözlem Metodu:Arazide yer şekilleri tasvir edilir, bu yer şekilleri üzerinde ölçümler yapılır, belirli özellikler haritaya geçirilir.ayrıca, görülen yer şeklinin krokisi veya

Detaylı

Hidroloji: u Üretim/Koruma Fonksiyonu

Hidroloji: u Üretim/Koruma Fonksiyonu Hidroloji: u Üretim/Koruma Fonksiyonu Ormanların yağışlardan yararlanmayı artırma, su ekonomisini düzenleme ve sürekliliğini sağlama, su taşkınlarını önleme, dere, nehir, bent, baraj, su kanalı ve benzeri

Detaylı

ĠNSANLAR ĠġLEYEREK MADDEYĠ DEĞĠġTĠREBĠLĠR

ĠNSANLAR ĠġLEYEREK MADDEYĠ DEĞĠġTĠREBĠLĠR MADDENĠN DEĞĠġĠMĠ Maddenin değişimi biçim ya da yapı yönünden gerçekleşebilir. * Basınç,ısı gibi etkenler maddenin değişimine etkili olabilir. * Birbiri içine katılan maddelerle farklı özellikte yeni maddeler

Detaylı

TEBLİĞ. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden: İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER VE KAYNAKLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ

TEBLİĞ. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden: İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER VE KAYNAKLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ 10 Ekim 2012 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 28437 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden: TEBLİĞ İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER VE KAYNAKLARIN KORUMA ALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç,

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM Rehber Öğretmen : Şule Yıldız Hazırlayanlar : Bartu Çetin Burak Demiral Nilüfer İduğ Esra Tuncer Ege Uludağ Meriç Tekin 2000-2001 İZMİR TEŞEKKÜR Bize bu projede yardımda bulunan başta

Detaylı

BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ

BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ 7.1 DEPREM TÜRLERİ Bölüm6 da deprem nedir, nasıl oluşur ve deprem sonucunda oluşan yer içinde hareket eden sismik dalgaların nasıl hareket ettiklerini ve yer içinde nasıl bir

Detaylı

Bitki büyümesi, yayılışı ve verim Yeryüzünde su Hücrenin önemli bileşeni (%70-80) Kuraklığa dayanıklı bitkilerde % 20, tohumlarda % 5 Su-oksijen

Bitki büyümesi, yayılışı ve verim Yeryüzünde su Hücrenin önemli bileşeni (%70-80) Kuraklığa dayanıklı bitkilerde % 20, tohumlarda % 5 Su-oksijen BÖLÜM 2 SU VE HÜCRE SU Bitki büyümesi, yayılışı ve verim Yeryüzünde su Hücrenin önemli bileşeni (%70-80) Kuraklığa dayanıklı bitkilerde % 20, tohumlarda % 5 Su-oksijen Metabolizma-kimyasal reaksiyonlar

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AKIŞKAN YATAKLI ISI TRANSFER DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ

Detaylı

SEFA GEYİKLİ 75. YIL YİBO YÜKSEKOVA SELÇUK KÜÇÜKAŞÇI MUSABEYLİ YİBO KİLİS

SEFA GEYİKLİ 75. YIL YİBO YÜKSEKOVA SELÇUK KÜÇÜKAŞÇI MUSABEYLİ YİBO KİLİS SEFA GEYİKLİ 75. YIL YİBO YÜKSEKOVA SELÇUK KÜÇÜKAŞÇI MUSABEYLİ YİBO KİLİS Y.İ.B.O. 5 (Çalıştay 2011-1) Proje Danışmanlığı Eğitimi Çalıştayı TÜSSİDE - GEBZE Asit yağmuru, hava içinde bulunan kimyasalların

Detaylı

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprak Nedir? Toprağın Tanımı Toprağın İçindeki Maddeler Toprağın Canlılığı Toprak Neden Önemlidir? Toprağın İnsanlar İçin Önemi Toprağın Hayvanlar İçin Önemi

Detaylı

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR?

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? Prof. Dr. METİN ATAMER Dr. EBRU ŞENEL ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ SÜT TEKNOLOJİSİ BÖLÜMÜ Kaliteli süt üretimi için sağlanması gereken koşullar; Sağlıklı inek Özenli

Detaylı

HİDROELTRİK SANTARALLERİ

HİDROELTRİK SANTARALLERİ HİDROELTRİK SANTARALLERİ Bir miktar yükseklik kazandırılmış akışkanın(suyun) potansiyel enerjisine hidrolik enerji denir. Bu enerjiyi önce çeşitli düzeneklerle mekanik enerjiye, ordanda elektrik enerjisine

Detaylı

Zeminlerden Örnek Numune Alınması

Zeminlerden Örnek Numune Alınması Zeminlerden Örnek Numune Alınması Zeminlerden örnek numune alma tekniği, örneklerden istenen niteliğe ve gereken en önemli konu; zeminde davranışın süreksizliklerle belirlenebileceği, bu nedenle alınan

Detaylı

KAPTAJ UYGULAMALARI VE İYİ UYGULAMA YÖNTEMLERİ

KAPTAJ UYGULAMALARI VE İYİ UYGULAMA YÖNTEMLERİ KAPTAJ UYGULAMALARI VE İYİ UYGULAMA YÖNTEMLERİ Kaptajlar bilindiği üzere bir su kaynağının isale hattına verilebilmesini, (boruya alınabilmesini) sağlamak amacıyla yapılan su toplama odalarıdır. Kaptajlar

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı

İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı İlk çamur arıtım ünitesidir ve diğer ünitelerin hacminin azalmasını sağlar. Bazı uygulamalarda çürütme işleminden sonra da yoğunlaştırıcı kullanılabilir. Çürütme öncesi ön yoğunlaştırıcı, çürütme sonrası

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA

TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA 5. YARIYIL KOD DERSLER İş Yükü AKTS K (saat) 0624501 Hidroloji 150 5 3 0624503 Sulama 150 5 3 0624508 Mesleki uygulama 90 3 2 0624509 Sulama Suyu Kalitesi 90 3 3 Seçmeli Ders

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU

HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU İL HEYELAN AKTİVİTE DURUMU Olmuş Muhtemel Her ikisi FORMU DÜZENLEYENİN İLÇE AFETİN TARİHİ ADI SOYADI BELDE ETÜT TARİHİ TARİH KÖY GENEL HANE/NÜFUS İMZA MAH./MEZRA/MEVKİİ

Detaylı

TÜRKİYE'NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ VE COĞRAFİ KONUMU

TÜRKİYE'NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ VE COĞRAFİ KONUMU TÜRKİYE'NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ VE COĞRAFİ KONUMU Bölgelerimiz ve en kalabalık bölümlerinin eşleştirilmesi: İç Anadolu- Yukarı Sakarya Bölümü, Karadeniz - Doğu Karadeniz kıyıları, Ege-Kıyı ovaları, Marmara

Detaylı

OZON VE OZON TABAKASI

OZON VE OZON TABAKASI OZON VE OZON TABAKASI Yer yüzeyi yakınlarında zehirli bir kirletici olan ozon (O 3 ), üç tane oksijen atomunun birleşmesinden oluşur ve stratosfer tabakasında yaşamsal önem taşır. Atmosferi oluşturan azot

Detaylı

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 İsim/ Soy isim: Sınıf:.. SORULAR 1. Yukarıdaki şekilde de

Detaylı

3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI

3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI 3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI 3.10.1. İstanbul da Çevresel Konular 3.10.1.1. Hava Kalitesi İstanbul un nüfusunun hızlı artışı ve kalitesiz yakıt kullanımı nedeniyle 1985 li yıllardan itibaren

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 YEREL RÜZGARLAR MELTEMLER Bu rüzgarlar güneşli bir günde veya açık bir gecede, Isınma farklılıklarından kaynaklanan

Detaylı

2016 YILINDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER

2016 YILINDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER NDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER SIRA NO TARİFENİN NEV'İ KARAR NO KARAR TARİHİ SAYFA NO 1 ANADOLU YAKASI PARK VE BAHÇELER MÜDÜRLÜĞÜ UYGULANACAK İ 1 Ağaç Budama Bedeli 1.1 Ağaç Budama Ücreti

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

Fezalar Eğitim Kurumları MSO 2013. Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı 6. SINIF AÇIKLAMALAR. Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır.

Fezalar Eğitim Kurumları MSO 2013. Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı 6. SINIF AÇIKLAMALAR. Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır. GROUP A M S O Fezalar Eğitim Kurumları Matematik ve Fen Bilgisi Olimpiyatı (23 ŞUBAT 2013, CUMARTESİ) 2 0 1 3 6. SINIF AÇIKLAMALAR Bu soru kitapçığında, çoktan seçmeli 40 soru vardır. Matematik bölümünün

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

2015-2016 Bahar. Hidroloji. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1.

2015-2016 Bahar. Hidroloji. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1. Hidroloji Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi naat Mühendislii Bölümü 1 2 Hidroloji

Detaylı

SIVILAR VE ÖZELLİKLERİ

SIVILAR VE ÖZELLİKLERİ SIVILAR VE ÖZELLİKLERİ Sıcaklık düşürüldükçe kinetik enerjileri azalan gaz molekülleri sıvı hale geçer. Sıvı haldeki tanecikler birbirine temas edecek kadar yakın olduğundan aralarındaki çekim kuvvetleri

Detaylı

Türkiye Hazır Beton Birliği İktisadi İşletmesi Deney / Kalibrasyon Laboratuvarı. Deney Listesi

Türkiye Hazır Beton Birliği İktisadi İşletmesi Deney / Kalibrasyon Laboratuvarı. Deney Listesi REVİZYON GÜNCELLEME DOKÜMAN NO YAYIN L27 01.01.2008 13.01.2014-06 08.05.2014 1/8 GÜNCELLEŞTİRMEYİ GERÇEKLEŞTİREN (İSİM / İMZA / TARİH) : DENEYLERİ A01 İri agregaların parçalanmaya karşı direnci Los Angeles

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA

III.BÖLÜM A - KARADENİZ BÖLGESİ HAKKINDA III.BÖLÜM Bu bölümde ağırlıklı olarak Kızılırmak deltasının batı kenarından başlayıp Adapazarı ve Bilecik'in doğusuna kadar uzanan ve Kastamonu yu içine alan Batı Karadeniz Bölümü, Kastamonu ili, Araç

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 PROJE HEDEF SORUSU: Seralarda oluşan karbondioksit (CO2) gazı, sera etkisine neden olur mu? KÜRESEL ISINMA NEDĐR? Küresel ısınma,

Detaylı

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA ÖĞRETMENLĐĞĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME 8. SINIF FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 3. ÜNĐTE: MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ KONU: BAZLAR ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı