ENERJİSA İÇİN GERÇEKLEŞTİRİLEN HES İŞLETMESİ TEMELLERİ KISA KURSU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ENERJİSA İÇİN GERÇEKLEŞTİRİLEN HES İŞLETMESİ TEMELLERİ KISA KURSU"

Transkript

1 ENERJİSA İÇİN GERÇEKLEŞTİRİLEN HES İŞLETMESİ TEMELLERİ KISA KURSU Nisan 2014 Bu raporun her türlü kopyalanması, ve referans verilerek kullanılması serbest olup, hiçbir şekilde telif hakkı içermemektedir. 1

2 2

3 İÇİNDEKİLER 1.1 Dünyada Ve Türkiye de Enerji Durumu Su Enerjisi Kaynağı Su Gücünden Faydalanmanın Kısa Tarihi Hidroelektrik Tesisler Hakkında Genel Bilgiler Tanımlar Su Enerjisinden Faydalanma Elektrik Enerjisi İhtiyacının Değişimi Su Gücünün Belirlenmesi HES Sınıflandırılması HES Türlerine Göre Yapı Elemanları Nehir Santralleri Kanal Türü (Çevirme kanalı) Santralleri Baraj Santralleri Hidroelektrik Tesisin Projelendirilmesi İçin Gerekli İş Sırası TEMEL HİDROLOJİ Hidrolojik çevrim Yağış Yağışın Ölçülmesi Karın Ölçülmesi Yağış Verilerinin Analizi Verilerin Homojen Hale Getirilmesi Eksik Verilerin Tamamlanması Ortalama Yağış Yüksekliğinin Hesabı Yağış Yüksekliği-Alan-Süre (P-A-t) Analizi Yağış Yüksekliği-Süre-Tekerrür (P-t-T) Analizi Buharlaşma Su yüzeyinden buharlaşma miktarının hesabı Buharlaşma Miktarının Azaltılması Akım Ölçümleri ve Verilerin Analizi Gelişmiş akım ölçüm teknikleri Akış Kayıtlarının Analizi Akış Korelasyon ve Regresyon Analizi Zaman serileri Zaman serisi tahmin yöntemleri Kuraklık Kuraklık Çeşitleri Kuraklık İndeksleri Kuraklık davranışının belirlenmesi Yapay Sinir Ağları Tek tabakalı yapay sinir ağları ve işletme ilkeleri Çok tabakalı yapay sinir ağları ve işletme ilkeleri Yapay sinir ağları ile eğitme ve modelleme Uygulama: Enerji Üretimi İçin Bırakılan Su Tahmini TEMEL HİDROLİK Kavramlar (Viskozite, Nevtoniyen akışkan, özgül ağırlık, özgül kütle, laminer ve türbülanslı akım) Hidrostatik (Düzlemsel ve Eğrisel yüzeylere gelen kuvvetler, kaldırma kuvveti) Temel denklemler (Kütlenin korunumu, enerjinin korunumu ve momentum korunumu) 53 3

4 3.4 Bernoulli Denklemi uygulamaları (enerji çizgisi ve piyozemetri çizgisi) Basınçlı boru akımları Sürekli ve yersel yük kayıpları Venturimetreler Açık kanal akımları temel tanımlar ve kabuller Enerji denklemi, özgül enerji Kritik derinlik, nehir ve sel rejimi Kanal kesit değişimi (eşik, taban daralması) Hidrolik sıçrama HİDRO ELEKTRİK TESİS KISIMLARI Su Alma Yapısı Genel Yer Seçimi Su Alma Yapısı Elemanları Su Alma Yapısı Izgara Yükleri Nehir Ve Kanal Üzerindeki Su Alma Yapıları Elemanları Su Alma Yapısı Hesapları Hidrolik Hesaplar Ve Boyutlandırılması STATİK HESAPLAR EKONOMİK HESAPLAR İletim ( İsale) Yapıları Kanallar Kanal Eğimleri, Tipleri Hidrolik Hesaplar TÜNELLER Tünellerin Sınıflandırılması Boyutları, Hızları Tünel Hesapları Hidrolik Hesaplar Statik Hesaplar DENGE BACASI (Surge Tank) Amacı Denge Bacasının Yeri Denge Bacası Tipleri Denge Bacası Hesapları YÜKLEME HAVUZLARI (Yükleme Odaları)(HEADPOINT veya FORBAY) Yükleme Havuzu Tertip Şekli ve Kısımları Yükleme Havuzunun Tertip Şekli Yükleme Havuzunun Kısımları Boyutlandırma Vorteks (Girdap) Durumu Vorteks Oluşumuna Tesir Eden Faktörler ve Vorteksin Zararları Vorteks Oluşumuna Karşı Alınacak Önlemler CEBRİ BORULAR Giriş Jeolojik Etütler, Güzergâh Seçimi Ve Yerleştirilmesi Cebri Boru Ekonomik Çap Analizi Su Darbesi (Water Hammer) HİDROLİK DÜŞÜ (YÜK) KAYIPLARI TÜRBINLER VE REGÜLASYON Hidrolik Türbinlerde Kavitasyon 112 4

5 4.9.1 Kavitasyon Kavitasyon olayının zararlı etkileri Kavitasyon olayı etmenleri İşletme şartlarının değişmesi Kavitasyon sınırının tespiti Kavitasyon olayını önleyici önlemler Kavitasyon olayının gözlemlenmesi için yöntemler TÜRKİYE'NIN HİDROELEKTRİK POTANSİYELİ BARAJ HAZNELERİ ve İŞLETİLMELERİ HAZNELERİN ÖZELLİKLERİ Yükseklik - Hacim Bağıntısı Hazne Kısımları Hazne Verimi Hazne Verimlilik Eğrisi HAZNE HACMİNİN BELİRLENMESİ Genel Debi Toplam Eğrisi Metodu Faydalı Hacmin Bulunması Hazne Veriminin Bulunması Ardışık Tepeler Metodu İşletme Çalışması Diğer Metotlar HAZNE GÜVENİRLİĞİ ÖLÜ HACMİN BELİRLENMESİ BARAJ YÜKSEKLİĞİNİN BELİRLENMESİ Rüzgâr Kabartı Yüksekliği Dalga Tırmanma Yüksekliği Emniyet Payı ve Hava Payı Baraj Yüksekliği HAZNENİN TEMİZLENMESİ HAZNELERDEN SIZMALAR VE KAÇAKLAR HAZNE YERİ SEÇİMİ ÖZET ÇÖZÜLMÜŞ PROBLEMLER 137 5

6 1.1 DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ENERJİ DURUMU BÖLÜM 1 Toplumların üç tane vazgeçilemez unsuru vardır. Bunlar enerji, su ve gıda olarak sıralanabilir. Son zamanlarda çevre unsuru da bunlara eklenmektedir. Tablo 1.1 de 2010 yılına göre dünyada en çok elektrik tüketen 20 ülke ve kişi başına düşen elektrik tüketimleri kilovat saat (kwh) cinsinden verilmiştir. Listede en çok elektrik tüketen ilk 3 ülke ABD, Çin ve Japonya olduğu görülüyor. Türkiye elektrik tüketiminde 18 inci sıradadır. Kişi başına düşen elektrik tüketimi bazen tek başına ülkelerin gelişmişlik göstergesi olarak alınabilmektedir. Kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketimi bakımından ilk 10 ülke ve değerleri Tablo 1.2 de verilmiştir. Kuzeydeki gelişmiş soğuk ülkeler ile petrol üreten ülkeler listede ön sıralardadır. Bu listede Türkiye 2012 verilerine göre 3168 kwh ile 66. sıradır. Kişi başına düşen elektrik enerji miktarında ise Türkiye henüz Avrupa ülkelerini yakalayamamıştır. Türkiye deki elektrik üretiminin dünya ülkeleri ile karşılaştırılmasından, elektrik enerjisi üretiminde Türkiye nin önünde hızlı koşması gereken daha uzun mesafe olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan 2007 yılında en çok hidroelektrik enerji üreten ülkeler ve üretim miktarları da Tablo 1.3 de gösterilmiştir. Hidroelektrik enerji üretimi sıralamasında ise Türkiye 16 ıncı sıradadır yılında Türkiye elektrik üretim 790 milyon kwh ve bundaki hidrolik elektrik üretimi payı %3 tür yılında Türkiye nin toplam elektrik üretimi 239,5 milyar kwh ile 1950 üretimi 790 milyon kwh ile karşılaştırılabilir. Elektrik üretiminin 62 yılda 300 kattan fazla artmış olduğu görülür. Tablo yılına göre en çok elektrik tüketen 20 ülkenin toplam elektrik tüketimi ve kişi başına elektrik tüketimi Sıra No Ülke Elektrik tüketimi, Kişi başına elektrik milyar kwh tüketimi, kwh 1 ABD Çin Japonya Rusya Hindistan Kanada Almanya Fransa Brezilya Güney Kore İngiltere İspanya İtalya Meksika Avustralya Iran Suudi Arabistan Türkiye Endonezya Tayland

7 Tablo 1.2 Kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketimi bakımından ilk 10 ülke, 2012 Sıra No Ülke adı Kişi başına düşen elektrik tüketimi (kwh/kişi) Tahmin yılı 1 İzlanda 52, Norveç 24, Kuveyt 16, Kanada 16, Finlandiya 15, İsveç 14, Birleşik Arap Emirlikleri 13, Lüksemburg 12, ABD 11, Avustralya 10, Tablo yılına göre dünyadaki en çok hidroelektrik enerji üreten ülkeler ve üretim miktarları Sıra No Ülke Miktar, kwh Tarih 1 Çin Brezilya Kanada Avrupa Birliği ABD Rusya Norveç Hindistan Venezüella Japonya n İsveç Fransa Paraguay Kolombiya Avustralya Türkiye İsviçre İtalya Arjantin Vietnam Pakistan İspanya

8 1970 yılından sonraki yıllarda toplam üretilen elektrik enerjisi milyar kwh cinsinden ve bunun içindeki kömür, sıvı yakıtlar, doğal gaz ve hidrolik payları % olarak Tablo 1.4 de gösterilmiştir. Bu tablodan görüldüğü gibi 1985 yılından sonra doğal gazdan elektrik üretimi giderek artmış ve 2007 yılında doğal gazın payı %50 ye varmıştır. Buradan giderek elektrik üretiminin doğal gaza bağlı hale geldiği görülür. Doğal gazın büyük bir kısmı diğer yakıt kaynakları ile birlikte yurt dışından ithal edilmektedir yılında yıllık hidroelektrik enerji üretimi sadece 3 milyar kwh tir ve hidroelektrik üretimin toplam elektrik üretimi içindeki payı %35 tir e gelince toplam elektrik tüketimi 23 milyar kwh ye çıkmış ve hidrolik pay ise %49 olmuştur. Kısaca 1980 de toplam tüketimin yaklaşık yarısı hidroelektrik enerjiden sağlanmıştır. Bu artışta Keban Barajı elektrik üretiminin devreye girmesi etkilidir. Tablo 1.4 Türkiye de yıllara göre elektrik enerjisi üretim miktarı (milyar kwh) ve enerji kaynaklarına göre elektrik enerjisi payları (%) Yıl Toplam, milyar kwh Kömür, % Sıvı yakıtlar, % Doğal gaz; % Hidrolik,% Yenilenebilir Enerji ve Atıklar (*) ; % , , , , , , , , ,6 (*) Jeotermal, rüzgâr, katı biokütle, biyogaz ve atık kaynaklarını içerir ile 1980 arasında her yıl elektrik tüketimi % 10 dan fazla artmıştır. Bu yüksek artışta toplumun refah seviyesi artışına bağlı olarak kişi başına elektrik tüketiminin artışı, elektriksiz köylere elektrik bağlanması ve az da olsa sanayi imalatlarının artmaya başlaması etkili olmuştur a gelindiğinde, sudan üretilen elektrik miktarı yılda 23 milyar kwh olmuş ve bu değerin toplam elektrik üretimindeki payı % 40 lardadır yılında 9 milyar kwh olan toplam elektrik enerjisi üretimi, 2012 yılında 239,5 milyar kwh olmuştur. Başka bir ifade ile 42 yılda yaklaşık 26 kat artmıştır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre elektrik enerjisi yıllık artışı %6,3 tür (Keskin, 2013). Hidroelektrik enerji üretiminin toplam elektrik üretimindeki payı 1970 de %35 iken, 1982 de %53 e kadar çıkmıştır ve 1988 yıllarındaki artışta Karakaya gibi önemli barajların katkısı büyük olmuştur. Toplam elektrik üretimindeki 1993 yılından sonraki büyük artışlarda Atatürk Barajının büyük katkısının olduğu tablodan da görülmektedir.1993 yılından 2012 yılı sonuna kadar Atatürk Barajı ortalama her yıl yaklaşık 7 milyar kwh elektrik üreterek Türkiye elektrik üretimine tek başına büyük miktarda katkı sağlamıştır. Türkiye nin Temmuz 2013 tarihine göre elektrik enerjisi kurulu gücü MW dır. Tablo 1.5 te Türkiye de elektrik enerjisi kurulu gücü kaynakları MW cinsinden ve yüzdeleri verilmiştir. 8

9 Tablo 1.5 Elektrik Enerjisi Mevcut Kurulu Gücü (Temmuz 2013) KAYNAK KURULU GÜÇ, MW YÜZDE, % TERMİK ,6 HİDROLİK ,8 RÜZGÂR ,0 JEOTERMAL 160 0,3 ATIK, BİOGAZ 155 0,3 TOPLAM ,0 Hidrolik kurulu güç MW yani %35,8 dir. Termik kaynaklardan Kömür = MW, Fuel-oil + motorin = MW, Doğalgaz = MW ve Çok yakıtlılar MW olmak üzere toplam MW dır. Elektrik enerjisi kaynaklarına göre yüzde dağılımları grafik olarak Şekil 1.1 de verilmiştir. TERMİK HİDROLİK RÜZGAR JEOTERMAL ATIK, BİOGAZ Şekil 1.1 Temmuz 2013 e göre Türkiye Elektrik Enerjisi kurulu güç yüzdeleri Yıllara göre Türkiye nin son on yıldaki enerji ithalatı ve toplam ithalatı Tablo 1.6 da gösterilmiştir. Tabloda kullanılan TÜİK verilerine göre, 2012 yılında yaklaşık 237 milyar dolarlık ithalatın yapıldığı Türkiye'de, bunun yaklaşık %25 i, yani 60 milyar doları enerji için kullanılmıştır. Böylece Türkiye'nin enerji faturası 2012 yılında 2011 yılında gerçekleşen 54 milyar dolarlık rakama göre yüzde 11 artmıştır. Türkiye'nin ithal enerji faturası küresel krizin etkisiyle ekonomide ciddi bir daralma yaşanan 2009 yılında 30 milyar dolara gerilemişti. Krizden çıkış yılı olan 2010'da hızla büyüyen bu rakam 39 milyar dolara ulaşmıştı. Türkiye'nin enerji faturası; 2008'de 48 milyar dolar, 2007'de 34 milyar dolar, 2006'da 9

10 29 milyar dolar, 2005'te 21 milyar dolar, 2004'te 14 milyar dolar, 2003'te 12 milyar dolar, 2002 yılında ise 9 milyar dolar olmuştu. Tablo 1.6 Türkiye nin yıllara göre enerji ithalatı (milyar dolar), toplam ithalatı (milyar dolar bunların yıllık değişimleri ve enerji ithalatının toplam ithalattaki pay (%) Yıl Enerji İthalatı milyar dolar Değişim % Diğer İthalat, milyar dolar Değişim % Toplam İthalat, milyar dolar Değişim % Enerjinin payı % Bu değerlendirmelerden anlaşıldığına göre enerji ithalatımız toplam ithalatın yaklaşık 4 te biri kadardır. Bunun yanında Türkiye toplam enerji ihtiyacının ancak %30 unu iç kaynaklardan karşılamakta, geri kalan %70 inde dışa bağımlıdır petrol krizinden beri, yani yaklaşık 40 yıldır, Türkiye ekonomisinin en büyük sıkıntılarından biri, belki de birincisi enerji ithalat miktarının çok yüksek olmasıdır yıllarında Fırat nehrinin üzerinde böyle barajlar yapılacak, bu kadar enerji elde edilecek ve su bu kadar yükseltilerek bu ovalar sulanacak denildiğinde, ülke yöneticileri bu rakamlara pek inanmamışlar, bu kadar enerjiyi toprağa mı vereceğiz, demişlerdi. 1.2 SU ENERJİSİ KAYNAĞI Su kuvveti, hidrolojik çevriminde suyun hareketinden elde edilir. Suyun hareketi de güneş radyasyonundan sağlanır. Gelen güneş enerjisi kara ve deniz tarafından emilir. Yüzeyi ısıtarak su olan ortamlarda buharlaşma ortaya çıkar. Yeryüzüne gelen bütün güneş radyasyonun %50 lik gibi büyük bir kısmı suyun buharlaşmasında harcanır ve su çevrimini döndürür. Bu çevrime giren enerji gerçekten çok büyüktür. Fakat çok sınırlı bir kısmı teknik olarak geliştirilebilir. Buharlaşan su atmosfere karışır ve havadaki su buharı içeriğini artırır. Küresel, bölgesel ve yerel rüzgâr sistemleri havayı ve onun içindeki buhar içeriğini yeryüzüne dağıtır. Bu dağıtım buharlaşmanın başladığı yerden yüz binlerce kilometre uzağa kadar gidebilir. Sonunda buhar yağmur ve yağış şeklinde yere düşer. Bunun %78 i okyanuslara %22 si yeryüzündeki karaya düşer. Bu ise okyanuslardan kara yüzeyine doğru net bir su taşıması sağlar. Buna eşdeğer bir su miktarı da nehirler ve yeraltı suyu akışı ile denizlere geri döner. İşte nehirlerde akan su hidroelektrik üretiminde kullanılabilir. Daha doğrusu yüksek seviyeden alçak seviyeye hareket eden suyun enerjisi değerlendirilmektedir. Bu hareket yerçekimi ile sağlanır ve su böylece okyanuslara geri döner. 10

11 1.3 SU GÜCÜNDEN FAYDALANMANIN KISA TARİHİ Ticari olarak elektrik enerjisi sağlanmadan önce, su gücü sadece sulamalarda ve çeşitli makinelerin işletilmesinde kullanılırdı. Bu makineler su değirmenleri ve dokuma makineleriydi Suyun gücünden faydalanarak insanlar daha iyi hayat tarzı için tabiatla çalışmışlardır. Düşen suyun mekanik gücü, hizmetler ve üretim uygulamaları için kullanılan eski bir kaynaktır. Bu Anadolu da 2000 yıl önce insanlar tarafından buğday tandırını un haline getirmek için su çarklarını çevirerek yapılıyordu lı yıllarda, suyun mekanik enerjisi pompalama ve öğütmelerde yaygın kullanılıyordu ve 1800 lı yıllarda su türbinlerinin gelişmesi yaşandı. İlk hidroelektrik santral İngiltere de crayside, Rothburg de yılında kuruldu. Hidroelektriğin ABD de ilk sanayide kullanımı Michigan da Grand Rapids de çalışan bir dinamo kullanılarak tiyatronun ve mağaza önünün aydınlatılması sağlanmış oldu de bir tırça dinamo, bir un değirmeni türbinine bağlanarak Niagara şelalesi, New York ta sokalar aydınlatıldı. Daha sonra hızlı sudan elektrik enerjisi üretimi her tarafta yaygınlaştı. İlk hidroelektrik santraller o günün fosil yakıtlı santrallerine göre daha güvenli ve verimliydi. Elektrik ihtiyacı artarken fosil yakıtlı, nükleer ve su santrallerinin sayı ve büyüklükleri de artmıştır. Buna paralel olarak bunların çevre ve sosyal etkileri de artmış oldu. Bugün hidroelektrik santrallerin gücü birkaç kilowattan yüzlerce gigawatta kadar artmış ve değişmiştir. Büyük projeler içinde Brezilya da MW gücündeki Itaipu, MW gücünde Çin deki Üç Boğazlar, ve 1400 MW gücündeki Atatürk barajı sayılabilir. Hidroelektrik santraller, türbinleri çeviren suyu tüketmezler. Enerji ürettikten sonra su diğer çeşitli ihtiyaçlar için kullanılabilir. Gerçekte ise, hidroelektrik projelerinin büyük bir kısmı çok amaçlı planlanmıştır. Bu durumlarda barajları taşkınları ve kuraklıkları azaltmada, tarım için gerekli sulamaların yapılmasında, evler, belediyeler ve sanayiler için su temininde kullanılırlar. Ayrıca gemicilik, balıkçılık, turizm ve boş zamanları değerlendirmek için mevcut şartların geliştirilmesinde barajlar değerlendirilebilir. 1.4 HİDROELEKTRİK TESİSLER HAKKINDA GENEL BİLGİLER Tanımlar Su kuvveti tesisleri (SKT)-hidroelektrik tesisleri-, suyun potansiyel ve kinetik enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren tesislerdir. Böyle bir tesis, su kütlesinin düşey bir mesafeden düşürülmesi prensibine göre çalışır. Brüt (teorik, ham) düşüm yüksekliği, doğal veya yapay bir su iletim yolunun iki ardışık kesitinin su yüzeyleri arasındaki kot farkına eşittir. Net (faydalı) düşüm yüksekliği, brüt düşüm yüksekliğinden suyun iletilmesi sırasında meydana gelen yük kayıplarını çıkarmak suretiyle elde edilir. Net düşüm yüksekliği türbin giriş ve çıkış noktaları arasındaki basınç farkı (yük farkı) olarak da tanımlanır. Su kuvveti tesislerinde maliyet yönünden düşüm yüksekliğini büyük seçmek, küçük seçmekten genellikle daha ekonomik olur. Bir su kuvveti tesisindeki yapı elemanlarının, özellikle türbinlerin boyutlandırılmasında esas alınan debiye donatım debisi denir. Enerji talebini karşılamak için belirli bir zaman diliminde kullanılabilecek debi ise faydalı debi dir. Donatım debisi faydalı debinin maksimum değeridir. Bir su kuvveti tesisinde yükseklik değişimi, belirli sınırlar içinde kaldığından üretilen enerji büyük ölçüde debiye bağlıdır. Tesiste bir saniyede üretilen enerjiye güç, ana gruplarda üretilmesi mümkün olan maksimum aktif güçlerin toplamına ise kurulu güç denir. Bu güç türbin milli üzerindeki mekanik güçlerin toplamına eşit alınabilir. Grupların verebilecekleri en büyük güçlerin toplamına tesisten alınabilen maksimum 11

12 güç denir. Tesisten devamlı elde edilebilecek güce sürekli yük (taban yük), tüketici şebekesinde oldukça kısa sürelerde ihtiyaç duyulan ve tesisin şebekeye vermesi gereken en büyük güce ise pik yük denir. Bir santralin kurak bir yılın pik saatlerinde sürekli olarak üretebileceği güce garanti edilmiş güç, belirli bir zaman süresinde üretilen ortalama yükün tesisin pik yüküne oranına ise yük faktörü denir. Tesisin güç gidiş çizgisinin (yük eğrisi) altında kalan kapalı alan, üretilen enerji miktarını gösterir. Bir su kuvveti tesisinde belirli bir zaman diliminde ideal işletme şartlarında üretilmesi mümkün olan enerji miktarına üretilebilir enerji, hem kurak hem sulak yıllarda emniyetle üretilebilen enerji güvenilir (firm) enerji denir. Bir akarsuyun güvenilir enerjisi biriktirme tesisleri ile önemli ölçüde arttırılabilir. Güvenilir olmayan (ikinci derece, sekonder) enerji ise üretim ve kapasitesi önceden tahmin edilemeyen ve herhangi bir zamanda beklenen talebi karşılamada güvenilemeyen enerjidir. Bir su kuvveti tesisin belirli bir sürede ürettiği enerjinin, tam kurulu güç ile çalışması durumunda üretebileceği enerjiye oranı, kapasite faktörü olarak tanımlanır. Bölgeler arasında iletim şebekesi kurularak çeşitli enerji üretim kaynaklarının birlikte çalışmasının sağlanmasına enterkonnekte sistem (ulusal şebeke) denir. Bu sayede besleyici sistemin yük faktörü büyük ölçüde arttırılır Su Enerjisinden Faydalanma Bir akarsuyun enerjisinin önemli bir bölümü suyun türbülanslı hareketi, suyolundaki cidar dirençleri, dirsekler, daralmalar, genişlemeler, çevrintiler, katı madde taşınması gibi enerji tüketici unsurlar tarafından termik ve ses enerjisine dönüştürülerek harcanır. Su kuvveti tesisleri ile bu kayıplar azaltılır ve prensip olarak üç değişik şekilde doğal eğim bir noktada toplanarak düşüm yüksekliği elde edilir (Şekil 1.2). (a) Kabartma tesisi (baraj), (b) Çevirme iletim tesisi, (c) Taban kotunun düşürülmesi. Şekil 1.2 Bir akarsuda düşüm yüksekliğinin oluşturulması Elektrik Enerjisi İhtiyacının Değişimi 12

13 Elektrik enerjisi ihtiyacı gün ve yıl içinde sürekli olarak değişmektedir (Şekil 1.3). Gün boyunca elektrik ihtiyacı kısa zaman aralıkları ile değişir. Sabah saatlerinde işyerleri çalışmaya başlayınca elektrik tüketimi yükselir ve iş makinelerinin devreye girmesiyle ilk pik oluşur. Belki sabahın geç saatlerinde ikinci bir pik noktasına erişilir. Öğle tatilinde elektrik tüketimi belirgin şekilde azalır. İkindi vakti sabahın geç saatlerindeki ikinci pik değerine erişilir. Şekil 11.2 (a) da akşam iş makinelerinin durduğu işi bırakma saati açıkça görülmektedir. Aydınlatmanın başladığı saatlerde tekrar yüksek bir pik enerji tüketimi oluşur ve sinema, tiyatro, lokanta ve eğlence yerlerinin kapandığı saatlerde tekrar düşer. Enerji tüketim çizgisi diğer çalışma günlerinde de aynen tekrarlanmasına rağmen pik saatlerinde mevsimsel değişimler meydana gelir. İhtiyaçtaki bu büyük değişimler enerji tüketimini büyük ölçüde pahalılaştırır. Pik ihtiyaçlarını karşılayacak enerji üretim makineleri ancak çok kısa bir sürede tam kullanılabilmektedir. Bu nedenle tek bir makinenin yalnız başına elektrik enerjisi talebini karşılaması yerine birçok küçük makinenin beraberce karşılaması tercih edilir. Bu gibi durumlarda yalnız bazı makine üniteleri gece ve gündüz sürekli çalışıp baz enerji üretirken, diğerleri ihtiyaç olduğu zamanlarda devreye girerler. Şekil 1.3 Elektrik Enerjisi İhtiyacının Gün ve Yıl Boyunca Değişimi Su Gücünün Belirlenmesi Ağırlığı G olan bir cismin H yüksekliğinden düşmesi ile yapacağı iş E P (kgm)= G H değerine eşittir. İşletme debisi Q(m 3 /s) olan ve t(s) zamanı içinde toplanmış bir suyun H(m) yükseklikten düşmesi halinde sahip olduğu potansiyel enerjisi (kg m), eşitliği ile bulunur. E p = γ Q H t (1.1) Suyolunda meydana gelen kayıpların düşüm yüksekliği hesabında göz önüne alınıp alınmadığına göre tesisin brüt veya net enerjisinden söz edilir. Türbinlerde suyun potansiyel enerjisi mekanik enerjiye dönüştürülür. Türbin çarkını çevirmekle elde edilen mekanik enerji, jeneratörler yardımı ile elektrik enerjisine dönüştürülür. Kıvılcım sıçramalarını önlemek ve tüketicilerin elektrikli ev aletlerinin tehlikesizce kullanmalarını sağlamak için elektrik 13

14 üreten makinelerde ve tüketici elektrik şebekelerinde alçak gerilim olması gerekir. Jeneratörlerden düşük gerilimde çıkan bu akım büyük mesafelere taşındığında, yüksek gerilime göre çok daha büyük kayıplar meydana geldiğinden, iletim hatlarında yüksek gerilim gereklidir. Bu ise transformatörler ile sağlanır. Türbin, jeneratör ve transformatör sonunda çıkan enerjinin sisteme giren enerjiye oranı su kuvveti tesisinin toplam verimi olarak ifade edilir. Bu değer, η= η T η J η TR (1.2) eşitliğinden hesaplanır. Burada, η T η J η TR : 0, arasında değişen türbin verimi, : 0,91-0,96 arasında değişen jeneratör verimi, : 0,97-0,985 arasında değişen transformatör verimidir. Toplam verimin sınır değerleri, η = 0,85 x 0,91 x 0,97 = 0,75 ile η = 0,90 x 0,96 x 0,985 = 0,85 arasında değişmektedir. (11.1) eşitliği ile hesaplanan potansiyel enerji karşılığı elde edilecek net elektrik enerjisi miktarı için E = η γ Q H n t (1.3) eşitliği ile yazılabilir. Burada H n net düşüm yüksekliğidir. Tesisin net gücü (kgm/s), N = = η γ Q H n (1.4) Bağıntısı ile bulunur. Beygir gücü (BB) = 75 kg.m/s, kilovat (kw) = 102 kgm/s ve suyun özgül ağırlığı 1000 kg/m 3 olmak üzere tesisin net gücü, N = 13,3ηQH n (BB)= 9,81ηQH n (kw) (1.5) eşitliği ile bulunur. Toplam verimin sınır değerleri dikkate alınarak tesisin net gücü, N = (10 ile 11)QH n (BB) = (7 ile 8) QH n (Kw) (1.6) eşitlikleri ile hesaplanabilir. Bir yılda üretilen enerji için yıl 8760 saat alınarak hesaplar yapılır. Su kuvveti tesislerinde güç birimi olarak genellikle aşağıdaki değerler kullanılır. Kilovat (kw) : 10 3 vat =1 kw Megavat (MW) : 10 6 vat = 10 3 kw 14

15 Gigavat (GW) : 10 9 vat = 10 6 kw Teravat (TW) : vat= 10 9 kw Yukarıdaki formüllerden görüleceği üzere bir HES ten elde edilecek elektrik enerjisi gücü doğrudan suyun düşme yüksekliğine ve türbinlerden geçecek debiye bağlıdır. Bir hidroelektrik tesisin yapımında amaç, minimum yatırımla, drenaj alanındaki suyun potansiyel enerjisinden (tesisin ömrü içinde) maksimum enerji elde etmektir. Diğer bir deyimle; hidroelektrik elde etmek için iletim yapıları ile santrale getirilip türbinden geçecek olan su: 1. Minimum masrafla getirilmeli, 2. Minimum düşü kaybı ile türbine kadar iletilmeli, 3. Tesisin, ömrü içinde arızasız ve kesintisiz çalışabilmesi için hidrolik, hesap ve sistem hataları minimuma düşürülecek şekilde projelendirilmelidir. Ayrıca, projelendirilmede 1. Maksimum debi seçilmeli (Ancak, tesisin drenaj alanındaki toplam ortalama su miktarının sınırlı olduğu ve debi artırıldıkça tesis yatırımının da artacağı hatırlanmalıdır. 2. Maksimum brüt düşü kullanılmalı ( Girişte maksimum su seviyesi; kuyruksuyu kanalında ise minimum su seviyesi temin edilecek şekilde projelendirilerek maksimum brüt düşü elde edilmelidir.) 3. Bütün yapılar, en az düşü kaybı verecek ve en ucuz olacak şekilde boyutlandırılmalıdır. 4. Türbin, jeneratör ve trafo en yüksek verimle çalışacak şekilde hesap ve imal edilmelidir HES Sınıflandırılması Hidroelektrik santraller düşülerine (suyun düşüm yüksekliği: H), ürettikleri enerjinin karakter ve değerine, kapasitelerine, yapılışlarına ve üzerinde kuruldukları suyun özelliklerine göre şu bölümlere ayrılırlar Düşülerine göre: 1. Alçak Düşülü Santraller: H < 15 m. Genellikle, debisi büyük, düz arazilerde akan, yatak eğimi az nehirler üzerinde kurulan ve çoğunlukla Kaplan türbini kullanılan santrallerdir. 2. Orta Düşülü Santraller: H = m. Çeşitli debilerdeki, nehirler üzerinde kurulan ( Kanal Santralleri da bu gruba girebilir. ) Kaplan veya Francis türbini kullanılan santrallerdir ve çok kere, birinci grupta olduğu gibi bu santrallerde da ayrıca ve uzunca bir cebri boru sistemi yoktur. Giriş yapısı bu işi de görür. 3. Yüksek Düşülü Santraller: H > 50 m. Genellikle engebeli veya dağlık araziden akan nehirler veya barajlar üzerinde kurulan santrallerdir. Debiler değişiktir. Bir yaklaşım kanalı veya tüneli, uzunca bir cebri borusu vardır. Francis veya Pelton türbinleri ile donatılmışlardır. Ürettikleri enerjinin karakter ve değerine göre: 1. Taban Yük Santralleri ( Base - Load Plants): Devamlı olarak % 30 ' un üzerinde kullanma faktörü (plant factor) ile enerji üreten santrallerdir. 2. Doruk Yük Santralleri (Peak - Load Plants: Puant): Enerjinin en çok ihtiyaç duyulduğu sürelerde çalışan santrallerdir. Ve plant faktör % 30 ' un altında olabilir. 15

16 Kapasitelerine göre: 1. Çok küçük HES: 99 kw ye kadar kapasiteli santraller. 2. Küçük HES: kw. 3. Orta HES: kw. 4. Yüksek HES: kw ve daha fazla kapasiteli santraller. Yapılışlarına göre: 1. Yer Altı Santrali: Topografik, jeolojik, ekonomik veya emniyet nedenleri ile santrali yer altında yapmak icap edebilir. 2. Yarı Gömülü veya Batık Santral: Santral dar ve kayalık bir vadide yapılacaksa ve açıkta yer yoksa santralin yarısı yer altında, yarısı açıkta olabilir. Yahut da, santral kot itibarı ile tamamıyla yer altında çıkmakta ise böyle bir santral yapılabilir. Üste bir gezer vinç ( gantry crane) konur ve bütün ağır vasıtaların yükleri bu vinç ile alınarak santral alt kotlarına indirilir. 3. Yer Üstü Santrali: Jeneratör katı ve üst yapı yer üstündedir. Üzerinde kuruldukları suyun özelliklerine göre: Buna göre santraller klasik tür ve pompalı tür olarak iki ana gruba ayrılırlar. Klasik türler de (a) Nehir santrali türü, (b) Baraj Hazneli tür, (c) Havuzlamalı tür diye üçe ayrılırlar. Pompalı tür de Tam Pompalı tür ve Pompalı ve doğal akışlı tür diye ikiye ayrılabilir. Pompa Rezervuarlı Santraller (Pumped - Storage Plants) enerjiye ihtiyaç azaldığı saatlerde şebekeden aldıktan enerji ile pompa olarak çalışarak rezervuara su basarlar. Günün enerjiye en çok ihtiyaç olduğu saatlerde ( pik saatlerde) birikmiş suyu türbinden geçirerek enerji üretirler. Türkiye'de halen kurulmuş böyle bir santral yoktur. Fakat ileride kurulabilir. 1.5 HES TÜRLERİNE GÖRE YAPI ELEMANLARI Hidroelektrik santral türlerine göre gerekli yapı elemanları esas olarak aynı olmakla birlikte bir kısmında bazı farklılıklar bulunabilir Nehir Santralleri Nehir tabanı yeterince genişse, bütün yapı bu genişliğe yerleştirilir, değilse, o kesit kazılarak genişletilip bütün tesisler aynı en kesit üzerine yerleştirilir. Bu yapılar şunlar olabilir: a) Regülatör ve ilgili yapılar (nehir nakil araçları geçiş yeri, tomruk yolu, balık geçiş yeri b) Eşik ( sill) c ) lzgara (trashrack) d) Perde ve benzeri duvar (guidewall) e) Servis köprüsü f ) Dalgıç perde (yüzer buzlar için deflektör) g) Giriş yapısı ve bölme ayakları h) Santral binası i ) Kuyruk suyu kanalı j ) Koruyucu yan duvarlar (istinat duvarları). 16

17 1.5.2 Kanal Türü (Çevirme kanalı) Santralleri Bu tip santralleri yapabilmek için su, bir çevirme yapısı ile bir kanala (veya tünele) çevrilerek santraller ve ilgili yapılar bu kanalın üzerine yapılır. Yahut bu kanal (veya tüneli ) düşü kazanmak için epeyce uzatılarak topografyanın ve jeolojinin en uygun olduğu bir yerden cebri boru ile santrale bağlanır. Avrupa ve Amerika gibi memleketlerde nehirlerin debisi büyük, meyili az olduğu için hem su üzeri nakliyat yapılabilmekte ve hem de nehirlerdeki balıklar epeyce önem kazanmaktadır. Bu memleketlerde yapılan santraller bu iki fonksiyonu da yerine getirecek şekilde projelendirilmektedir. Tipik bir kanal santralı şeması Şekil 1.4 te gösterilmiştir. Klasik bir kanal santrali ile ilgili yapılar şu bölümlerden oluşmaktadır: Şekil 1.4 Kanal türü bir santral şeması Nehir çevirme yapıları a) Regülatör ( Kapaklı veya kapaksız tip kum ve buz geçidi - silt savağı) b) Nehir nakliyat geçidi c) Tomruk, kütük v. s. için geçit d) Balık geçidi Kanal ( veya tünel ) girişindeki yapılar a) Giriş eşiği b) Giriş ızgarası c) Yüzen buzlar için dalgıç perde (skimmer wall veya deflector wall) d ) Giriş savağı e) Çökeltim havuzu f ) Kanal giriş eşiği 17

18 g) Silt veya kum temizleme savağı h) Tranzisyon yapısı i ) Giriş kapağı Yaklaşım kanalı ve ilgili yapılar Çakıl geçitleri, demiryolu, karayolu köprüleri ters sifon v. s Santral giriş yapısı a) Giriş ağzı b) Dolu savak ve dolu savak kanalı c) Dip savak ve kapağı Santral binası ve ilgili yapılar a) Yükleme odası ve ilgili teçhizatı ( eşik, ızgara, kapak b) Santral (salyangoz, emme borusu, drenaj çukuru, üst yapı, çıkış suyu kanalı) Diğer yapılar a) Nehir tabanı koruyucu yapıları b) Akım ve taşkın için yapılacak istinat duvarları v. s Baraj Santralleri Tipik bir baraj santraline ait yapılar şunlardır: a) Su alma yapısı (intake) b) Kuvvet tüneli (veya kanal) (power tunnel) c) Denge bacası (surge tank) d) Vana odası (valve chamber e) Cebri borular ( penstocks) f) Santral binası (power house) g) Çıkış suyu kanalı (tail water canal) h) Şalt sahası ve iletim hatları (switchyard and transmission lines) 1.6 HİDROELEKTRİK TESİSİN PROJELENDİRİLMESİ İÇİN GEREKLİ İŞ SIRASI İNCELEME ve PLANLAMA PROJE (TASARIM) İNŞAAT İŞLETME ve BAKIM İstikşaf Çalışması Fizibilite Çalışması Kesin Proje İnşaat İşleri Hidromekanik ve Elektrik İşleri Santral İşletmesi Çevre Etkileri İzlemesi 18

19 Hidroloji çalışmaları 1. Hidroloji etütleri ile ilgili temel bilgiler a) Hidrolojik verilerin istatistik analizi b) ihtimal hesapları 2. Su kaynağı a) Meteorolojik ölçümler (yağış buharlaşma, sıcaklık v. s.) b) Kar ölçümleri c )Akım ölçümleri d) Yeraltı suyu ölçümleri e ) Rutubet ölçümleri f) Su kalitesi ölçümleri g) Su temini (projede kullanılabilecek su) 3. Su hakları ile ilgili çalışmalar 4. Su ihtiyaçları ve lüzumlu depolama (içme, kullanma, sulama ve enerji için ihtiyaç duyulan suyun depolama imkanları ve işletme çalışmaları) 5. Taşkın hidrolojisi a ) Taşkın tekerrür analizi b) Dolu savak hidrolojisi c) Taşkının ötelenmesi Baraj (veya regülatör) İle ilgili çalışmalar 1. Genel araştırma ve veri toplama 2. Baraj (veya regülatör) yeri jeolojik etüdü 3. Temel sondajları 4. Yerinde permeabilite deneyleri 5. Kayma deneyleri ( shear vane test) 6. Malzeme etütleri 7. Jeolojik etütler 8. Mekanik deneyler ( kaya mekaniği ve zemin mekaniği deneyleri) 9. Dolu savak etütleri 10. Dip savak etütleri 11. Derivasyon etütleri 12. Barajların işletme çalışmaları ( minimum, normal ve maksimum su yüzü kolları) Hidroelektrik santral ile ilgili çalışmalar 19

20 1. Santralın yaklaşık yeri 2. Projeye esas olacak doneler,( tomografik, jeolojik, sismik, malzeme, hidroloji, meteorolojik ve hidrolik verileri, ulaşım durumu ve istimlak işleri gibi 3. Enerji pazarlaması etüdü 4. Santralın ana hatları ile tespit ve tertibi 5. Elde edilebilecek yıllık enerji 6. Elektrik birim fiyatı hesabı, (TL/kWh) 7.1/1000 ve 1/500 ölçekli haritalar, 8. Mansap suyu çalışmaları 9. Kesin proje çalışmaları Yukarıda belirtilen etütler tamamlandıktan sonra 'Kesin Proje' çalışmalarına başlanabilir. Hidroelektrik tesislerin kesin projeleri DSİ - Bölge Müdürlüklerince, Barajlar ve Hidroelektrik Santraller Daire Başkanlığı HES Şube Müdürlüğünce ve bazen de yerli veya yabancı proje bürolarınca yapılmaktadır. Bu safhada bir hidroelektrik tesisin ana bölümleri olan su alma yapısı ( veya regülatör), tünel, denge bacası, vana odası, cebri boru, santral, mansap suyu yapıları, şalt sahası ve iletim hatlarının kesin projeleri, bundan sonraki bölümlerde belirtilen esaslar dahilinde hazırlanır. KAYNAKLAR Erkek, C, Ağıralioğlu, N., Su Kaynakları Mühendisliği, 7. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul, Ağıralioğlu, N., Atatürk Barajı ve Türkiye ye Etkileri, İstanbul, Yıldız, K., Hidroelektrik Santraller Hesap Esasları ve Projelendirilmesi DSİ Barajlar ve HES Dairesi ANKARA

21 BÖLÜM 2 2. TEMEL HİDROLOJİ Hidroloji su bilimi anlamına gelmektedir. En yaygın olan tanımı Yer küresinde bulunan suların oluşumunu, dolaşımını (çevrimini), dağılımını, fiziksel ve kimyasal özelliklerini ve çevre ile olan karşılıklı ilişkilerini inceleyen temel ve uygulamalı bilim dalı şeklindedir. Atmosfer, deniz ve yeraltında bulunan sularla sırası ile meteoroloji, oşinografi ve hidrojeoloji bilim dalları ilgilenmektedir. Disiplinler arası olan Hidrolojinin bu bilim dalları ile yakın ilişkisi vardır. Hidrolojik çalışmalar gözlem ve ölçümlerin yapılması, verilerin işlenmesi, istatistik analiz tekniklerinin verilere uygulanması ve matematik modellerin kurulması gibi safhalardan meydana gelir. 2.1 Hidrolojik çevrim Tabiatta dinamik bir şekilde sürekli dolaşan su katı, sıvı ve gaz hallerinin birinde bulunur. Suyun atmosfer ile yeryüzü arasında dolaştığı yolların tümüne hidrolojik çevrim denir. Hidrolojik çevrim, meydana getiren ana elemanlar yağış, sızma, yüzeysel akış, yeraltı suyu akımı, buharlaşma ve terleme şeklinde sayılabilir (Şekil 2.1). Şekil 2.1 Hidrolojik çevrim (Su döngüsü) Suyun biriktirme sistemleri arasındaki döngüsü hidrolojik çevrimin mühendislik hidrolojisi açısından tanımını teşkil eder. Su, atmosfer biriktirme sisteminden yağış ile yüzeysel biriktirme sistemine bir kısmı sızma ile zemin nemi biriktirme sistemine, oradan da perkolasyon yoluyla yeraltı biriktirme sistemine geçer. Her üç sistemin de buharlaşma ve terleme yoluyla atmosfer ile ilişkileri bulunduğu gibi yüzeysel biriktirme sistemi yüzeysel akış, zemin nemi biriktirme sistemi yüzey altı akışı ve yeraltı 21

22 biriktirme sistemi de yeraltı akışı şeklinde sularının bir kısmını akarsu biriktirme sistemine gönderir. Akarsu biriktirme sistemine düşen yağış eklenip buharlaşma kayıpları çıktıktan sonra geriye kalan su akarsulardan akış şeklinde denizlere veya göllere ulaşmakta, oradan buharlaşma ile atmosfere geri dönmektedir. Hidrolojik çevrim enerjisini güneşten ve yerçekiminden almaktadır. Sistem, düzenli bir şekilde birbirleriyle ilişkili olan ve çevresinden belli bir sınırla ayrılan bileşenler takımı olarak tanımlanır (Beyazıt, 1999). Şekil 2.2 de bir sistem kavramsal olarak gösterilmiştir. Şekil 2.2 Sistem elemanları Kütlenin korunumu ilkesi hidrolojik çevrimin herhangi bir parçasında su miktarının korunduğunu gösteren süreklilik denklemine götürür. Bu ilke su dengesi veya su bütçesi olanakta adlandırılır. Dünyamızda dolaşan su miktarı değişmemekle birlikte sadece biriktirme sistemlerindeki su bulunma oranları değişmektedir. Yeryüzünde bir yılda düşen yağış, o yıl içinde buharlaşarak havaya geri dönen su miktarına eşittir. Bu miktar ortalama olarak yılda 100 cm kadardır. Genel anlamda su bütçesi aşağıdaki eşitlik ile ifade edilir. Burada I göz önüne alınan hidrolojik sisteme birim zamanda giren su miktarını, Y: birim zamanda sistemden çıkan su miktarını, ve S ise sistemde birikmiş su miktarını gösterir. Örnek: Yüzölçümü 200 km 2 olan bir gölde belli bir yılda yıllık yağış yüksekliği 70 cm olarak ölçülmüştür. Göle giren akarsuların yıllık ortalama debisi 1,20 m 3 /s, gölden çıkan akarsuların yıllık ortalama debisi 1,27 m 3 /s dir. O yıl boyunca göldeki su seviyesinin 9 cm yükseldiği gözlenmiştir. Göldeki suyun yeraltına sızması ihmal edilebilecek kadar azdır. Bu verilere dayanarak o yıl içinde göl yüzeyindeki yıllık buharlaşma yüksekliğini hesaplayınız. Cevap : Q giren - Q çıkan = Q Birikme Q giren = 0.7x200x x86400x365= 140x ,84x10 6 = 177,84x10 6 m 3 /yıl Q çıkan = 1,27x86400x365 = 40,05x10 6 m 3 /yıl Q Birikme = 200x10 6 x0,09 =18x10 6 m 3 /yıl Q çıkan = Q giren -Q Birikme 40,05x10 6 +B= (177,84-18)x10 6 B = 159,84xl0 6-40,05xl0 6 = 119,79xl0 6 m 3 Örnek: Yüzey alanı 40 km 2 olan bir bölgede haziran ayında göle giren akarsu debisi 0,56 m 3 /s, gölden çıkan su debisi 0,48 m 3 /s, aylık ortalama yağış yüksekliği 45 mm, aylık ortalama buharlaşma yüksekliği 105 mm ve göl tabanından aylık sızma yüksekliği ise 25 mm olarak tahmin edilmektedir. 1. Haziran ayında göldeki su değişimini hesaplayınız? 2. Yine aynı ayda su seviyesindeki azalma ne kadar olur? 22

23 Çözüm: b) 2.2 Yağış Atmosferden katı ya da sıvı halde yeryüzüne düşen sulara yağış denilir. Sıvı haldeki yağış yağmur şeklindedir, katı haldeki yağış ise kar, dolu, çiğ, kırağı şekillerinde olabilir. Konvektif, orografik ve deprosyonik olmak üzere 3 tip yağış şekli vardır Yağışın Ölçülmesi Yatay bir yüzeye düşen ve düştüğü yerde kalarak biriktiği kabul edilen su sütununa "yağış yüksekliği" adı verilir ve genellikle mm cinsinden ifade edilir (1mm = 1 kg/m 2 ). Yağmurun ölçülmesi için uygulamada iki tip yağış ölçer kullanılır. a. Yazıcı Olmayan Ölçekler (Plüviyometre): Düşey kenarlı bir kap şeklindedir (Şekil 2.3). Uygulamada en çok kullanılan plüviyometre tipi olup 20 cm çaplı bir silindir şeklindedir. Okuma hassasiyetini artırmak için, bu silindirden daha küçük ikinci bir silindir iç kısma yerleştirilmiştir. Plüviyometreler, yalnızca belirli bir zaman aralığındaki toplam yağış yüksekliğini verirler, yağış yüksekliğinin zamanla değişimini kaydedemezler. b. Yazıcı Ölçekler (Plüviyograf): Bunlar, yağış yüksekliğinin zamanla değişimini kaydederler. 3 tipi vardır. 1. Tartılı plüviyograflar: Yağmur, alt tarafına yay monte edilmiş bir kovada toplanır; yağmur yağdıkça kova ağırlaşarak aşağı doğru hareket edip dönen bir kâğıt şerit üzerindeki yazıcı ucu hareket ettirir ve böylece yağış yüksekliğinin zamanla değişimi kaydedilir. Bu sistemle, oldukça hassas ve doğru ölçümler yapılabilir. Türkiye'de en yaygın olarak kullanılan plüviyograf tipidir. 2. Devrilen kovalı plüviyograflar: Giriş kabına yağan yağmur küçük bir kovada toplanır. Kova dolunca devrilir ve her devrilme ile yazıcı bir uç kâğıt şerit üzerinde hareket eder. Bir kovacık devrilince yerine bir diğeri geçerek dönel şerit üzerinde basamaklı çizgiler elde edilir. Hassasiyeti daha azdır. 23

24 3. Şamandıralı plüviyograflar: Kaptaki su seviyesinin yükselmesi ile su yüzeyinde bulunan bir şamandıra (yüzgeç), yazıcı bir ucu hareket ettirerek kâğıt şerit üzerinde yazı yazmasını sağlar. Şekil 2.3 Plüvyometre (Weather-Bureau tipi) Ayrıca, radarlar yardımıyla da anlık yağmur ölçümleri yapılabilmektedir. Özellikle gerçek zamanlı tahminlerde kullanılır Karın Ölçülmesi Yağmur ölçekleri kullanılır. Karın donmasını önlemek için ölçüm aletine kalsiyum klorür veya etilen glikol gibi antifriz maddeler konur. Karın erimesiyle oluşacak akış miktarını hesaplamak için karın su eşdeğerinden yararlanılır. Kar eridiğinde oluşacak su miktarının su yüksekliği cinsinden değerine karın su eşdeğeri denir. Rüzgâr tesiri, ölçeğin etrafındaki engeller, ölçek kabında buharlaşma, civardan sıçrayan damlalar gibi ölçüm hatalarına dikkat edilmesi gerekir. 2.3 Yağış Verilerinin Analizi Yağış verilerinin analizi için aşağıdaki tanımları yapmak uygun olacaktır. Yağış süresi (t): Bir yağışın başlama anı ile sona erişi arasında geçen süredir. Toplam yağış eğrisi: Yağış kayıtları düzenlenerek, toplam yağış (P) ordinatta, zaman (t) apsiste olmak üzere toplam yağışın zamanla değişimini veren grafiğe "toplam yağış eğrisi" denir (Şekil 2.4). 24

25 Yağış şiddeti, mm/s Yağış, mm Toplam yağış eğrisi Zaman, saat Şekil 2.4. Örnek toplam yağış eğrisi Toplam yağış eğrileri yağışın zaman içerisindeki değişimini, artışını, azalmasını durmasını gösterirler. Yağış şiddeti (i): Birim zamanda düşen yağış yüksekliğine denir. Birimi [mm/saat], [cm/saat] olarak gösterilir. Hafif yağışlarda 1 mm/saat, şiddetli yağışlarda mm/saat olabilir. i = dp / dt ΔP / Δt Hiyetograf: Yağış şiddetinin zamanla değişimini gösteren grafiğe denir. Yağış şiddeti (i) ordinatta, zaman (t) apsiste gösterilir. 25 Hiyetograf Zaman saat Şekil 2.5 Örnek hiyetograf Yağış frekansı: Belirli bir şiddetteki bir yağışın belli bir zaman süresi içinde (1 yıl, 10 yıl, 50 yıl vb.) oluşma sayısına denilir. 2.4 Verilerin Homojen Hale Getirilmesi Bir yağış ölçeğinin yer veya konumunda, ölçme yönteminde veya çevre şartlarında yapılan değişiklikler sonucu, bir istasyonda ölçülen eski ve yeni yağış değerleri arasındaki homojenlik bozulmuş olabilir. Homojenliğin bozulup bozulmadığını belirlemek ve bozulmuşsa homojenliğini sağlamak için "çift toplama yağış yöntemi" kullanılır. Yıllık yağış ortalamaları kullanılarak kümülatif (eklenik) grafik çizilir ve eğimde kırıklık aranır. Bu verileri homojenleştirmek için, o yıldan önceki veriler, kırıklığın olduğu noktadan önceki doğrunun eğiminin (m1) kırıklıktan sonraki doğrunun 25

26 Kümülatif yağış, (D), mm eğimine (m2) oranı (m1/m2) ile çarpılır (Şekil A). Bu yöntem, yalnızca yağışlar için değil, her türlü hidrolojik veriler için de kullanılabilir. Örnek Tabloda A, B, C ve D istasyonlarının yıllık yağışları verilmiştir. D ölçüm istasyonu için homojenlik testi yapılmak istenmektedir. Öncelikle A, B ve C istasyonları toplam yıllık yağışlarına karşı D istasyonunun yıllık kümülatif yağışları çizilir. Bu çift toplam eğrisi üzerinde 1983 yılında eğimlerin değiştiği görülmektedir. Hem üst hem de alt kısım için eğimler hesaplanarak düzeltme oranı belirlenir. Eğim değişimi olan noktadan sonraki değerler bu oran ile çarpılarak düzeltme yapılır. Yıllar İstasyonlardaki yıllık yağış ölçümü, mm Toplam Kümülatif toplamlar, mm A B C D A+B+C A+B+C D d , , , Çift toplam yağış eğrisi [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] [CELLRANGE] Kümülatif yağış, (A+B+C), mm Şekil A. Çift toplam yağış eğrisi ( ) Bu şekilde eğrinin üst kısmında kalan yılına ait değerler düzeltme katsayısı ile çarpılarak son sütuna yazılır. Bu şekilde D istasyonuna ait veriler homojenleştirilmiş olur. 26

27 2.5 Eksik Verilerin Tamamlanması Bir istasyondaki kayıtların bir kısmı eksik ise, bu eksik verileri tamamlamak için yakında bulunan ölçeklerin kayıtlarından faydalanılır. Bunun için aşağıdaki eşitlikten (normal-oran yöntemi) yararlanılır: Burada n komşu istasyon sayısı, Px eksik yağış değeri, Ax yağış değeri eksik olan istasyonun yıllık ortalamasıdır. Örnek: Aşağıdaki veriler için normal-oran yöntemini kullanarak eksik veriyi bulunuz. İstasyon Ortalama Yıllık Yağış (cm) Toplam Fırtına Yağışı (cm) A 41 2,4 B 37 2,3 C 46 3,1 X 40? Çözüm: 2.6 Ortalama Yağış Yüksekliğinin Hesabı Bir bölgedeki çeşitli noktalarda yağış gözlemleri yapılmışsa, o bölgenin ortalama yağış yüksekliği çeşitli yöntemlerle hesaplanabilir. Bir bölgenin ortalama yağış yüksekliği şöyle tanımlanır: Burada: P i her istasyonun yağış değeri, A i istasyonun temsil ettiği alan, A toplam alandır. En çok uygulanan üç yöntem vardır. a. Aritmetik Ortalama Yöntemi: Bu yöntemde, bölge içindeki tüm istasyonların değerlerinin ortalaması alınarak bölgenin ortalama yağış yüksekliği bulunur. Çok basit olan bu yöntem, dağlık bölgelerde ve şiddetli yağışlar sırasında uygulanamaz. Çünkü bu durumlarda yağış şiddeti çok kısa mesafelerde hızla değişebilir. Yağış ölçeklerinin oldukça üniform olduğu 500 km 2 den küçük bölgelerde bu yöntem uygulanabilir. 27

28 b. Thiessen Yöntemi: Bölgedeki yağış istasyonlarının dağılımı üniform değilse bu yöntem, uygulanır. Bölge içinde olmayan yakındaki yağış istasyonlarının verileri de kullanılabilir. Birbirine yakın istasyonlar doğru parçalarıyla birleştirilir; bu doğru parçalarından orta dikmeler çıkılarak her bir istasyona ait bir çokgen (Thiessen Çokgeni, Şekil 2.6) teşkil edilir. Her bir çokgenin sınırladığı alanın o istasyonla temsil edildiği varsayılarak ağırlıklı ortalama yağış yüksekliği hesaplanır. Şekil 2.6 Thiessen çokgenleri c. İzohiyet Yöntemi: Bu yöntem, özellikle dağlık bölgelerde iyi sonuçlar verir. Yağış yüksekliği aynı olan noktaları birleştiren izohiyetler (eş yağış yüksekliği eğrileri, Şekil 2.7) çizilir. İki ardışık izohiyet arasındaki alanda yağış yüksekliğinin, izohiyetlerin değerlerinin ortalamasına eşit olduğu varsayılarak ağırlıklı ortalama yağış yüksekliği bulunur. ( ) Şekil 2.7 İzohiyet eğrileri 2.7 Yağış Yüksekliği-Alan-Süre (P-A-t) Analizi Bir yağış sırasında yağış yüksekliğinin yerel dağılımını belirlemek için eş yağış eğrileri çizilir (Şekil 2.8). Yağış merkezinden uzaklaştıkça yağış yüksekliğinde bir azalma olur. Bu azalma oranı, yağış süresi ile ters yönde değişir. Yani, kısa süreli bir yağışın yerel değişimi, uzun süreliden daha fazladır. 28

29 Şekil 2.8 günlük bir fırtınanın alansal değişimi 2.8 Yağış Yüksekliği-Süre-Tekerrür (P-t-T) Analizi Bir havzadaki veya bölgedeki çeşitli tekerrür süreli (T), yağış yüksekliklerinin (P), yağış süresi (t) ile değişimini belirlemek için, yağış yüksekliği-yağış süresi-tekerrür süresi arasındaki ilişkiler belirlenir (Şekil 2.9). Yağış yüksekliği-süre-tekerrür analizine benzer olarak, yağış yüksekliği yerine yağış şiddeti dikkate alınarak, yağış şiddeti-süre-tekerrür (i-t-t) analizleri yapılabilir. 29

30 Şekil 2.9. Florya meteorolojik istasyonu süre-şiddet-tekerrür eğrileri (MGM) Süre-şiddet-tekerrür eğrilerinden belirli bir süre ve tekerrür aralığına sahip yağışların şiddeti okunabilir. Örneğin 10 dk süreli 25 yıllık bir yağışın şiddeti 110,4 mm/saat olarak yukarıdaki şekilden elde edilir Bu eğriler Türkiye de hassas ve düzenli ölçüm yapan bir çok istasyon için mevcuttur. 2.9 Buharlaşma Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır. Buharlaşma, suyun sıvı halden gaz haline geçmesi olayıdır. Su yüzeyindeki moleküller yeterli bir kinetik enerjiye sahip olduklarında, kendilerini tutmaya çalışan diğer moleküllerin çekim etkisinden kurtularak sudan havaya fırlarlar. Su yüzeyi civarında sudan havaya ve havadan suya doğru sürekli bir molekül akımı vardır. Sudan havaya geçen moleküllerin fazla olması olayına "buharlaşma" adı verilir. Buharlaşma, su mühendisliği açısından büyük bir öneme sahiptir. Özellikle baraj göllerinde (rezervuarlarda) biriken suyun önemli bir kısmı buharlaşma yoluyla atmosfere geri dönmekte ve bu sudan yararlanılamamaktadır. Örneğin, tüm barajlardan bir yılda buharlaşan su miktarı, Seyhan Nehri nin aynı sürede getirdiği suya eşittir. Buharlaşma mekanizmasını bilmek ve buharlaşmayı azaltıcı önlemler almak, su potansiyelinden yararlanma açısından büyük bir önem taşımaktadır. Hava sıcaklığı ve rüzgar buharlaşmaya etki eden faktörlerden en önemli iki tanesidir Su yüzeyinden buharlaşma miktarının hesabı: Meteorolojik şartlara bağlı olarak su yüzeyinden günde (1-10) mm arasında su buharlaşır. Buharlaşma olayına etkileyen parametrelerin çok olması nedeniyle, buharlaşma miktarının önceden kesin olarak belirlenmesi imkansızdır. Ancak, çeşitli yöntemlerle bu miktar tahmin edilebilir. Bunlardan ilki su bütçesi yöntemidir. Sisteme giren ve çıkan değişkenlerle ile değişim miktarı (X, Y ve ΔS) biliniyorsa, 30

31 buharlaşma miktarı tahmin edilir. Ayrıca çeşitli ampirik ifadelerde bu tahmini yapmak için kullanılır. Bunların genel ifadesi şu şekildedir ( ) ( ) Burada E: buharlaşma miktarı, e w ve e a : su yüzeyindeki buhar basıncı ve hava basıncı, w: rüzgâr hızı, A, b, n : her formül için ayrı ayrı belirlenen katsayılardır. Ampirik formüllerin en büyük dezavantajı, yalnızca belirli şartlar altında iyi sonuç vermeleridir Buharlaşma Miktarının Azaltılması Baraj göllerinden buharlaşan su miktarı önemli rakamlara ulaşıp büyük su ve para kaybına neden olur. Aşağıdaki tedbirler bu kayıpları azaltmak için kullanılırlar. a. Baraj gölü yüzeyinin küçük tutulması: Baraj yeri seçilirken, mümkün olduğunca, sığ ve geniş alanlı baraj yerine, derin ve küçük alanlı barajlar tercih edilmelidir. Çeşitli baraj alternatifleri için, (yüzey alanı/depolama hacmi) oranları belirlenip en küçük orana sahip alternatif seçilmelidir. b. Rüzgâr hızının azaltılması: Rüzgâr hızı arttıkça buharlaşma miktarı da artacağından, rüzgâr hızını azaltarak buharlaşma miktarı küçültülebilir. Bu maksatla, göl yamaçlarında çam ağaçları yetiştirir. c. Kimyasal yöntemler: Rezervuar yüzeyleri, buharlaşmayı azaltan ince bir yağ tabakasıyla kaplanarak buharlaşma azaltılır Akım Ölçümleri ve Verilerin Analizi Yüzeysel akış miktarının belirlenmesi önemlidir. Hidrolojinin akım ölçmeleri ile ilgilenen dalına hidrometri denir. Akım ölçmelerinin amacı, Akarsuyun bir kesitindeki su seviyesini ve kesitten geçen debiyi (birim zamanda geçen su hacmini) belirlemektir. Süreklilik denklemi kullanılır. Seviye ve debi ölçümlerini düzenli yapmak çok zor ve masraflıdır. İstasyona ait debi-seviye bağıntısı (anahtar eğrisi, Şekil 2.10) bir kere belirlendikten sonra sadece su seviyesinin ölçümü yeterlidir. Anahtar eğrisi h h (seviye) Karşılaştırma düzlemi Şekil 2.10 Tipik bir anahtar eğrisi Q (debi) Anahtar eğrisinin çıkarıldığı kesitte seviye ile debi arasında belirli tek bir bağıntının bulunması gerekir. Böyle bir kesite "kontrol kesiti" adı verilir. Kontrol kesitindeki anahtar eğrisi çeşitli sebeplerle (akarsu tabanının taranması veya sedimentle dolması, köprü yapımı ve bitkilerin büyümesi) zamanla değişir. Bu kesitlerin periyodik olarak her taşkından sonra temizlenmesi gerekir. Seviye ölçümleri Herhangi bir karşılaştırma düzlemine göre ölçülen su yüzeyi kotuna seviye denir. Karşılaştırma düzlemi olarak ortalama deniz yüzeyi seçilir. Seviye ölçümünde, yazıcı ölçekler (limnigraf), yazıcı olmayan ölçekler (limnimetre)kullanılır. Hız ölçümleri Bir akarsudaki akımın bir noktasındaki hızı ölçmek için en çok kullanılan alet muline dir. Pervanenin dönme hızı akımın hızıyla bağlantılıdır. Müline belli hızlarda dönerken pervanenin dönme hızları okunarak belirlenir ve aletin kalibrasyonu yapılmış olur. 31

BÖLÜM 1 GİRİŞ İNŞ 343 MÜHENDİSLİK HİDROLOJİSİ

BÖLÜM 1 GİRİŞ İNŞ 343 MÜHENDİSLİK HİDROLOJİSİ İNŞ 343 MÜHENDİSLİK HİDROLOJİSİ BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ BÖLÜM-2 YAGISLAR (PRECIPITATION) BÖLÜM-3 BUHARLASMA (EVAPORATION) BÖLÜM-4 SIZMA (INFILTRATION) BÖLÜM-5 YERALTI SUYU (SUBSURFACE WATER)

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır.

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır. BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA 3.1. Giriş Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle

Detaylı

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ 1.1 GİRİŞ Hidrolojinin kelime anlamı su bilimi olup böyle bir bilime ihtiyaç duyulması suyun doğadaki bütün canlıların yaşamını devam ettirebilmesi için gereken çok

Detaylı

Akarsular hidrolojik çevrimin en önemli elemanlarıdır. Su yapılarının projelendirilmesi ve işletilmesinde su miktarının bilinmesi gerekir.

Akarsular hidrolojik çevrimin en önemli elemanlarıdır. Su yapılarının projelendirilmesi ve işletilmesinde su miktarının bilinmesi gerekir. AKARSU AKIMLARI Akarsular hidrolojik çevrimin en önemli elemanlarıdır. Su yapılarının projelendirilmesi ve işletilmesinde su miktarının bilinmesi gerekir. Örneğin taşkınların kontrolü ile ilgili çalışmalarda

Detaylı

HİDROELTRİK SANTARALLERİ

HİDROELTRİK SANTARALLERİ HİDROELTRİK SANTARALLERİ Bir miktar yükseklik kazandırılmış akışkanın(suyun) potansiyel enerjisine hidrolik enerji denir. Bu enerjiyi önce çeşitli düzeneklerle mekanik enerjiye, ordanda elektrik enerjisine

Detaylı

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012

Yüzeysel Akış. Giriş 21.04.2012 Yüzeysel Akış Giriş Bir akarsu kesitinde belirli bir zaman dilimi içerisinde geçen su parçacıklarının hareket doğrultusunda birçok kesitten geçerek, yol alarak ilerlemesi ve bir noktaya ulaşması süresince

Detaylı

Ders Kitabı. Doç. Dr. İrfan Yolcubal Kocaeli Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü htpp:/jeoloji.kocaeli.edu.tr/

Ders Kitabı. Doç. Dr. İrfan Yolcubal Kocaeli Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü htpp:/jeoloji.kocaeli.edu.tr/ HİDROLOJİ Doç. Dr. İrfan Yolcubal Kocaeli Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü htpp:/jeoloji.kocaeli.edu.tr/ Ders Kitabı Hidroloji Mehmetçik Bayazıt Birsen Yayınevi 224 sayfa, 3. Baskı, 2004 Yardımcı

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Yoğunluğu 850 kg/m 3 ve kinematik viskozitesi 0.00062 m 2 /s olan yağ, çapı 5 mm ve uzunluğu 40

Detaylı

b. Gerek pompajlı iletimde, gerekse yerçekimiyle iletimde genellikle kent haznesine sabit bir debi derlenerek iletilir (Qil).

b. Gerek pompajlı iletimde, gerekse yerçekimiyle iletimde genellikle kent haznesine sabit bir debi derlenerek iletilir (Qil). 4. GÜNLÜK DÜZENLEME HAZNESİ TASARIMI 4.1. Düzenleme İhtiyacı: a. Şebekeden çekilen debiler, iletimden gelen debilerden günün bazı saatlerinde daha büyük, bazı saatlerinde ise daha küçüktür. b. Gerek pompajlı

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

SULAMA YAPILARI. Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SULAMA YAPILARI. Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SULAMA YAPILARI Prof. Dr. Halit APAYDIN Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü 1 Bir su kaynağından yararlanma talebinin karşılanması için dört ana unsurun saptanması gerekir: Miktar: talep edilen su miktarı

Detaylı

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR

HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HES NEDİR? SUYUN YERÇEKİMİNE BAĞLI POTANSİYEL ENERJİSİNİN, ELEKTRİK ENERJİSİNE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ SANTRALLERDİR HİDROELEKTRİK SANTRALLERİ TÜRLERİ AKARSU TİPİ(BARAJSIZ) HİDROELEKTRİK SANTRALLER DEPO TİPİ(BARAJLI

Detaylı

Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar

Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar Beykent Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü 2013-2014 Güz Yarıyılı Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar Y.Doç.Dr. V.Ş. Özgür Kırca kircave@itu.edu.tr 1 Genel Tanımlar Kabartma yapıları -->

Detaylı

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi,

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi, ENERJİ SANTRALLERİ Enerji Enerji soyut bir kavramdır. Doğrudan ölçülemeyen bir değer olup fiziksel bir sistemin durumunu değiştirmek için yapılması gereken iş yoluyla bulunabilir. Enerjinin varlığını cisimler

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi Hayreddin BACANLI Araştırma Dairesi Başkanı 1/44 İçindekiler Karadeniz ve Ortadoğu Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi. Gayesi. Model Genel Yapısı.

Detaylı

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM- DURUMU Yusuf BAYRAK TEİAŞ APK Dairesi Başkanlığı Türkiye elektrik sistemi tümleşik bir sistemdir. Bölgelerin veya illerin coğrafi sınırları ile elektrik sistemi işletme bölgelerinin

Detaylı

BUHARLAŞMA. Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner.

BUHARLAŞMA. Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. BUHARLAŞMA Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. BUHARLAŞMANIN MEKANİZMASI Suyun sıvı halden gaz (su buharı)

Detaylı

SU YAPILARI. Kabartma Yapıları

SU YAPILARI. Kabartma Yapıları SU YAPILARI 4.Hafta Barajlar Barajların genel özellikleri ve sınıflandırılması Barajların projelendirilmesi Barajların çevresel etkileri Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Kabartma Yapıları

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I BERNOULLİ DENEYİ FÖYÜ 2014 1. GENEL BİLGİLER Bernoulli denklemi basınç, hız

Detaylı

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout

Su seviyesi = ha Qin Kum dolu sütun Su seviyesi = h Qout Su seviyesi = h a in Kum dolu sütun out Su seviyesi = h b 1803-1858 Modern hidrojeolojinin doğumu Henry Darcy nin deney seti (1856) 1 Darcy Kanunu Enerjinin yüksek olduğu yerlerden alçak olan yerlere doğru

Detaylı

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ Dr. Bülent SELEK, Daire Başkanı - DSİ Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı, ANKARA Yunus

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK NEDİR BU ENERJİ? İş Yapabilme Yeteneğidir. Canlı Tüm Organizmalar Enerjiye İhtiyaç Duyar. İnsanlık Enerjiye Bağımlıdır. Yaşam

Detaylı

İ çindekiler. xvii GİRİŞ 1 TEMEL AKIŞKANLAR DİNAMİĞİ BERNOULLİ DENKLEMİ 68 AKIŞKANLAR STATİĞİ 32. xvii

İ çindekiler. xvii GİRİŞ 1 TEMEL AKIŞKANLAR DİNAMİĞİ BERNOULLİ DENKLEMİ 68 AKIŞKANLAR STATİĞİ 32. xvii Last A Head xvii İ çindekiler 1 GİRİŞ 1 1.1 Akışkanların Bazı Karakteristikleri 3 1.2 Boyutlar, Boyutsal Homojenlik ve Birimler 3 1.2.1 Birim Sistemleri 6 1.3 Akışkan Davranışı Analizi 9 1.4 Akışkan Kütle

Detaylı

Hidroloji Uygulaması-7

Hidroloji Uygulaması-7 Hidroloji Uygulaması-7 1-) Bir akım gözlem istasyonunda anahtar eğrisinin bulunması için aşağıda verilmiş olan ölçümler yapılmıştır: Anahtar eğrisini çiziniz Su seviyesi (cm) 3 4 5 6 8 1 15 5 Debi (m 3

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

2015-2016 Bahar. Hidroloji. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1.

2015-2016 Bahar. Hidroloji. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL. Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi n aat Mühendisli i Bölümü 1. Hidroloji Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi naat Mühendislii Bölümü 1 2 Hidroloji

Detaylı

SU YAPILARI. Derivasyon Derivasyon; su yapısı inşa edilecek akarsu yatağının çeşitli yöntemler ile inşaat süresince-geçici olarak değiştirilmesidir.

SU YAPILARI. Derivasyon Derivasyon; su yapısı inşa edilecek akarsu yatağının çeşitli yöntemler ile inşaat süresince-geçici olarak değiştirilmesidir. SU YAPILARI 3.Hafta Bağlama Yapıları Bağlama nedir? Barajdan farkları Bağlamaların genel özellikleri ve türleri Bağlamaların projelendirilmesi Doç.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Derivasyon Derivasyon;

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK KONU: SUNUM YAPAN: DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK Sunum İçeriği o Derivasyon Tipleri ve Kullanıldıkları durumlar Açık kanallı derivasyon Kondüvi (Aç-kapa Tünel) Tünel o Alpaslan

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite Zemindeki mühendislik problemleri, zeminin kendisinden değil, boşluklarında bulunan boşluk suyundan kaynaklanır. Su olmayan bir gezegende yaşıyor olsaydık, zemin

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM DERSİ-DÖNEM SONU PROJELERİ 4. Proje: Hidrolik Türbin Tasarımı (Hydrolic Turbine) Barajlardan ve çaylardan elektrik üretmek için hidrolik (sıvı) türbinler kullanılır. Bunlar

Detaylı

EK-3 NEWMONT-OVACIK ALTIN MADENİ PROJESİ KEMİCE (DÖNEK) DERESİ ÇEVİRME KANALI İÇİN TAŞKIN PİKİ HESAPLAMALARI

EK-3 NEWMONT-OVACIK ALTIN MADENİ PROJESİ KEMİCE (DÖNEK) DERESİ ÇEVİRME KANALI İÇİN TAŞKIN PİKİ HESAPLAMALARI EK-3 NEWMONT-OVACIK ALTIN MADENİ PROJESİ KEMİCE (DÖNEK) DERESİ ÇEVİRME KANALI İÇİN TAŞKIN PİKİ HESAPLAMALARI Hydrau-Tech Inc. 33 W. Drake Road, Suite 40 Fort Collins, CO, 80526 tarafından hazırlanmıştır

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

SU YAPILARI. 7.Hafta. Su Kuvveti (Hidroelektrik Enerji) Tesisleri_2. Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr

SU YAPILARI. 7.Hafta. Su Kuvveti (Hidroelektrik Enerji) Tesisleri_2. Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr SU YAPILARI 7.Hafta Su Kuvveti (Hidroelektrik Enerji) Tesisleri_2 Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Su Kuvveti Tesislerinin Sınıflandırılması Kurulu Gücüne Göre Çok Küçük 100 kw Küçük 100-999

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

HİDROELEKTRİK SANTRALLER VE SANTRAL İŞLETMECİLİĞİ

HİDROELEKTRİK SANTRALLER VE SANTRAL İŞLETMECİLİĞİ HİDROELEKTRİK SANTRALLER VE SANTRAL İŞLETMECİLİĞİ Muzaffer TAM Altınkaya HES İşletme Müdürü muzaffertam@pozitif.net Giriş Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü (EÜAŞ),enerji sektöründe elektrik

Detaylı

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU

HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU HİDROLİK PNÖMATİK SEKTÖRÜ NOTU Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak

Detaylı

Şekil-4.1 Hidroelektrik enerji üretim akım şeması

Şekil-4.1 Hidroelektrik enerji üretim akım şeması 48 4.1 HİDROELEKTRİK ENERJİSİ Hidroelektrik santraller (HES) akan suyun gücünü elektriğe dönüştürürler. Akan su içindeki enerji miktarını suyun akış veya düşüş hızı tayin eder. Büyük bir nehirde akan su

Detaylı

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce İÇERİK Enerji Kaynakları HES Faaliyetlerinin Aşamaları Düzce İlindeki HES Faaliyetleri Karşılaşılan Çevresel Sorunlar Çözüm

Detaylı

HES (hidroelektrik santral)

HES (hidroelektrik santral) HES (hidroelektrik santral) İÇERİK: Hidroelektrik Santral Nedir? Hidroelektrik Santral Nasıl Çalışır? Hidroelektrik Santral Çeşitleri Hidroelektrik Santralin Eksileri/Artıları Hidroelektrik Santralin Diğer

Detaylı

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1)

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1) Yer altı Suyu Yeraltı Suyu Hidrolojisi Giriş Hidrolojik Çevrim Enerji Denklemleri Darcy Kanunu Akifer Karakteristikleri Akım Denklemleri Akım Ağları Kuyular Yeraltısuyu Modellemesi 1 Su, tüm canlılar için

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

SOMA DAN SONRA: TÜRKİYE DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI 18 HAZİRAN 2014

SOMA DAN SONRA: TÜRKİYE DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI 18 HAZİRAN 2014 SOMA DAN SONRA: TÜRKİYE DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI 18 HAZİRAN 2014 İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 1 TÜRKİYE DE HİDROELEKTRİK ENERJİ Prof. Dr. Bihrat

Detaylı

YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ

YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ YERALTI SULARINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ Filiz UYSAL befi26@hotmail.com Dodurga İlköğretim Okulu BİLECİK Gökçe DENİZ gokceyildiz01@hotmail.com Özel Gebze Lisesi KOCAELİ Gülçin TÜKEN glcntkn21@hotmail.com Akpınar

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

FRANCİS TÜRBİN DENEYİ

FRANCİS TÜRBİN DENEYİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 407 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI II DERSİ FRANCİS TÜRBİN DENEYİ Hazırlayan Yrd.Doç.Dr. Mustafa ÖZBEY SAMSUN 1/6 FRANCİS

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR TÜRKİYE RÜZGAR R ENERJİSİ POTANSİYEL YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR RÜZGAR ENERJİSİ VE SANTRALLERİ SEMİNERİ Rahmi Koç Müzesi Konferans Salonu - İstanbul (27 MAYIS 2011) MUSTAFA ÇALIŞKAN Makine Yüksek Mühendisi

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. 70 kg gelen bir bayanın 400 cm 2 toplam ayak tabanına sahip olduğunu göz önüne alınız. Bu bayan

Detaylı

Hidroelektrik Santralı

Hidroelektrik Santralı Hidroelektrik Santralı Hidrolik Güç (Hidrolik enerji) Bulutların su buharı taşıması, soğuk hava dalgasında yoğunlaşarak yeryüzüne yağmur ya da kar olarak yağması, yüksek yerlerden dere-ırmak-nehir olarak

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TC ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DEBİ ÖLÇÜM DENEYİ Hazırlayan DoçDr Bahattin TOPALOĞLU SAMSUN DEBİ ÖLÇÜM DENEYİ DENEYİN AMACI Bu deneyin amacı dört farklı

Detaylı

22.02.2014. Kestel Barajı İzmir Sulama amaçlı, toprak dolgu. Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Sulama Yapıları SULAMA YAPILARI

22.02.2014. Kestel Barajı İzmir Sulama amaçlı, toprak dolgu. Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Sulama Yapıları SULAMA YAPILARI Bir su kaynağından yararlanma talebinin karşılanması için dört ana unsurun saptanması gerekir: Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Sulama Yapıları Miktar: talep edilen su miktarı,(m³) Zaman: talep edilen

Detaylı

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir?

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? SORULAR 1- Termik enerji nedir? 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 3- Gaz atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? 5- Bir termik

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ

ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ ELEKTRİK ENERJİSİ TALEP TAHMİNLERİ, PLANLAMASI ve ELEKTRİK SİSTEMİNİN DETAYLI İNCELENMESİ YUSUF BAYRAK TEİAȘ APK Daire Bașkanlığı 1. GİRİȘ 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve sektörün yeniden yapılanmasından

Detaylı

JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ

JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ JEOTERMAL ELEKTRİK SANTRALLERİ İÇİN TÜRKİYE DE EKİPMAN ÜRETİM İMKANLARI VE BUHAR JET EJEKTÖRLERİ ÜRETİMİ Karbonsan ın fabrikası, Orhangazi Bursa da bulunmaktadır. Karbonsan ın ürün çeşitlerini genel çerçevesiyle

Detaylı

POMPAJ DEPOLAMALI SANTRALLERĐN TÜRKĐYE DE GELĐŞTĐRĐLMESĐ

POMPAJ DEPOLAMALI SANTRALLERĐN TÜRKĐYE DE GELĐŞTĐRĐLMESĐ POMPAJ DEPOLAMALI SANTRALLERĐN TÜRKĐYE DE GELĐŞTĐRĐLMESĐ Neslihan SAĞLAM YORGANCILAR EĐE Genel Müdürlüğü Đnşaat Yüksek Mühendisi nsaglam@eie.gov.tr Hüseyin KÖKÇÜOĞLU EĐE Genel Müdürlüğü Đnşaat Yüksek Mühendisi

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mart 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HİDROLİK LABORATUVARI ÇALIŞMA EKİBİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HİDROLİK LABORATUVARI ÇALIŞMA EKİBİ ÇALIŞMA EKİBİ Prof. Dr. M. Şükrü GÜNEY Laboratuvar Sorumlusu sukru.guney@deu.edu.tr Em. Prof. Dr. S. Turhan ACATAY Laboratuvarın Kurucusu ve Onursal Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Ayşegül ÖZGENÇ AKSOY aysegul.ozgenc@deu.edu.tr

Detaylı

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU ODAŞ ELEKTRİK ÜRETİM SAN. TİC. A.Ş. 2015 ŞUBAT HİSAR HİDRO ELEKTRİK SANRALİ PROJE BİLGİ NOTU : Hisar Regülatörü ve HES projesi Marmara bölgesinde Sakarya Nehri üzerinde Bilecik

Detaylı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı

Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Makina Mühendisliği Bölümü Makine Laboratuarı Reynolds Sayısı ve Akış Türleri Deneyi 1. Genel Bilgi Bazı akışlar oldukça çalkantılıyken bazıları düzgün ve düzenlidir. Düzgün akım çizgileriyle belirtilen

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

Isı ile emk elde etmek

Isı ile emk elde etmek ELEKTRİK ÜRETİMİ Isı ile emk elde etmek İki farklı iletkenin birer uçları birbirine kaynak edilir ya da sıkıca birbirine bağlanır. boşta kalan uçlarına hassas bir voltmetre bağlanır ve birleştirdiğimiz

Detaylı

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ

GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ GİRİŞ TURBO MAKİNALARIN TANIMI SINIFLANDIRMASI KULLANIM YERLERİ Turbo kelimesinin kelime anlamı Turbo yada türbin kelimesi latince kökenli olup anlamı bir eksen etrafında dönen parçadır. 1 TANIM Turbo

Detaylı

Su Yapıları Örnekleri

Su Yapıları Örnekleri Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği IM 101 İnşaat Mühendisliğine Giriş Su Yapıları Örnekleri Arş. Gör. Dr. İbrahim UÇAR 11 Kasım 2015 Baraj Kullanım Amaçları Su Temini Sulama Taşkın

Detaylı

SU YAPILARI. 2.Hafta. Genel Tanımlar

SU YAPILARI. 2.Hafta. Genel Tanımlar SU YAPILARI 2.Hafta Genel Tanımlar Havzalar-Genel özellikleri Akım nedir? ve Akım ölçümü Akım verilerinin değerlendirilmesi Akarsularda katı madde hareketi Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET 11 1.1. Dairesel Hareket 12 1.2. Açısal Yol 12 1.3. Açısal Hız 14 1.4. Açısal Hız ile Çizgisel Hız Arasındaki Bağıntı 15 1.5. Açısal İvme 16 1.6. Düzgün Dairesel

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü

Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü Ermenek Barajı nın Konumu Ermenek Barajı tamamlanma tarihi itibari ile Türkiye deki en yüksek barajdır. Ermenek Barajı Avrupa nın en yüksek 6. barajıdır. Ermenek

Detaylı

10. ÜNİTE ENERJİ İLETİM VE DAĞITIM ŞEBEKELERİ

10. ÜNİTE ENERJİ İLETİM VE DAĞITIM ŞEBEKELERİ 10. ÜNİTE ENERJİ İLETİM VE DAĞITIM ŞEBEKELERİ KONULAR 1. Elektrik Enerjisi İletim ve dağıtım Şebekeleri 2. Şebeke Çeşitleri 10.1. Elektrik Enerjisi İletim ve dağıtım Şebekeleri Elektrik enerjisini üretmeye,

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

COANDA SU ALMA YAPILARI

COANDA SU ALMA YAPILARI COANDA SU ALMA YAPILARI SU ALMA YAPILARI Nehirlerden su alma, bir bölgenin veya yerleşim merkezinin içmesuyu, elektrik enerjisi üretimi veya sulama suyu temini amacıyla nehrin uygun kesiminden suyun alınması

Detaylı

GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM. Prof. Dr. Olcay KINCAY

GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM. Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY DÜZ TOPLAYICI Düz toplayıcı, güneş ışınımını, yararlı enerjiye dönüştüren ısı eşanjörüdür. Akışkanlar arasında ısı geçişi sağlayan ısı eşanjörlerinden farkı,

Detaylı

KENTSEL ALTYAPI SİSTEMLERİNİN HİDROLİĞİ 1. ÖDEVİ

KENTSEL ALTYAPI SİSTEMLERİNİN HİDROLİĞİ 1. ÖDEVİ KENTSEL ALTYAPI SİSTEMLERİNİN HİDROLİĞİ 1. ÖDEVİ Soru 1: Zemin boy kesiti şekilde verilen serbest yüzeyli akiferde açılacak bir d= 0.8 m çaplı bir kuyudan; a) Çekilebilecek optimum debiyi, b) Bu kuyunun

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri

Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri 5 Kasım 2015 Ekonomi Bakanlığı 1 Enerji Sektöründe Düzenlenen Teşvik Belgeleri V - 20.06.2012-30.06.2014 Döneminde Düzenlenen Yatırım Teşvik Belgelerinin Kaynaklarına

Detaylı

SANTRAL BİNASI TASARIMI

SANTRAL BİNASI TASARIMI KONU: SUNUM YAPAN: SANTRAL BİNASI TASARIMI ÖZGÜR TUZCU 1 Santral Binası nehir yatağından alınan suyun türbinlenerek enerji üretiminin sağlandığı yer olarak tanımlanabilir. Bu yapının tasarım ve projelendirilmesi

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ 1 Amaçlar Kütlenin korunumu ilkesi geliştirilecektir. Kütlenin korunumu ilkesi sürekli ve sürekli olmayan akış sistemlerini içeren çeşitli sistemlere

Detaylı

OAG 122 5 MT AÇIK KANAL VE MODÜLLERİ. www.ogendidactic.com

OAG 122 5 MT AÇIK KANAL VE MODÜLLERİ. www.ogendidactic.com 2012 OAG 122 5 MT AÇIK KANAL VE MODÜLLERİ www.ogendidactic.com OAG-122 AÇIK KANAL EĞİTİM SETİ VE UYGULAMA MODÜLLERİ GİRİŞ Bu akış kanalı ve aparatları, öğrencilere barajlar, yapay suyolları, nehirlerin

Detaylı