GİRİŞ 1.1 NİÇİN A/D ÇEVİRİCİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "GİRİŞ 1.1 NİÇİN A/D ÇEVİRİCİ"

Transkript

1 1 1. GİRİŞ 1.1 NİÇİN A/D ÇEVİRİCİ Dünyada, pek çok büyüklük analog olarak ortaya çıkar. Örneğin ısı, basınç, ağırlık gibi büyüklükler hep analog olarak değişirler. Bunlarda sadece 0 ve 1 gibi iki değer değil, minimum ile maximum arasında çok geniş bir yelpazede çeşitli değerler söz konusu olabilir. Söz gelişi bir ağırlık 10 gram olabileceği gibi, 1 kilo, 5 kilo, 120 kilo veya 4 ton da olabilir. Dış dünyanın daha çok analog değerlerden oluşmasına karşılık, bilgi işleyen cihazlar (dijital sistemler, mikroişlemciler, bilgisayarlar) dijitaldir. Çünkü, dijital sistemler, bilgiyi daha güvenli, daha hızlı işler ve değerlendirir. Elde edilen bilginin tekrar dış dünyaya aktarılması da (örneğin görüntülenmesi) analog veye dijital biçimde olabilir. Bütün bu nedenlerle analog değerlerin dijitale, dijital değerlerin de analog değerlere çevrilmesi gerekir. Dış dünyadaki fiziksel değişiklikler (ısı, basınç, ağırlık), sensör (algılayıcı) ve transduser ler (çeviriciler) kullanılarak elektrik gerilimine çevrilir. Bu gerilim analog bir gerilimdir. Daha sonra bu analog gerilim Analog/Dijital (A/D) çevirici Yardımı ile dijitale çevrilir. Dijital sistem bu bilgiyi istenilen bir biçimde işler ve bir sonuç elde eder. Bu sonuç dijital veya analog olarak olarak değerlendirilmek istenebilir. Eğer elde edilen sonuç analog olarak değerlendirilecekse (örneğin bir hoparlörün sürülmesi) tekrar analoğa çevrilmesi gerekebilir. Dijital işareti analog işarete çevirme işlemini Dijital/Analog (D/A) çeviriciler yapar. ANALOG GİRİŞ 0-3 VOLT A/D ÇEVİRİCİ DİJİTAL İŞLEM BİRİMİ A/D ÇEVİRİCİ ANALOG ÇIKIŞ 0-3 VOLT Şekil 1.1 A/D ve D/A çeviriciler Yukarıdaki şekilde analog bir değerin dijitale çevrilip, işlendikten sonra tekrar analog değere çevrilmesi sürecinin blok diyagramı görülmektedir. Girişteki gerilim bir transduser yardımı ile elektriksel büyüklüğe çevrilmiş bir fiziksel büyüklüğü temsil etmektedir. Bu gerilim daha sonra Analog/Dijital Çevirici vasıtası ile dijitale çevrilir ve dijital olarak işlenir. Daha sonra elde edilen sonuç Dijital/Analog Çevirici vasıtası ile tekrar analog bilgiye çevrilir ve çıkışa aktarılır. Çıkışta kullanılan eleman ise elektriksel büyüklüğü

2 2 (gerilim) fiziksel büyüklüğe (ses, ısı, ağırlık vs) çevrilir. Örneğin hoparlör elektriksel büyüklüğü sese çeviren bir aygıttır. Eğer birden fazla analog bilgiyi aynı anda dijital olarak işlemek istiyorsak tekrar şekil 1.1 de görülen sistemden kullanmamıza gerek yoktur. Transduserden sonra multiplexer kullanarak giriş işaretlerini çoklayıp A/D Çeviriciye veririz. Bilgiler işlenip D/A Çevirici vasıtası ile analoğa çevrildikten sonra Demultiplexer vasıtası ile girişteki analog işaretleri elde ederiz. Böylece birden fazla analog bilgiyi aynı anda tek bir sistem kullanarak işlemiş oluruz. 1.2 ANALOG BÜYÜKLÜKLER Analog giriş değişkenleri genelde transdüserler tarafından çevrilen akım ve voltaj değerleridir. Bu elektriki değerler DC olarak, fiziksel olayların sonunda modüle edilmiş AC veya belli açılar altında dönen şekillerin bazı kombinasyonlarıdır. Birinciye örnek olarak thermokapılarla referanslı potansiyometreler, analog bilgisayarlar ikinci olarak da (chopped) dilimlenmiş, optik ölçümler, strain gaye ve köprü çıkışlı devrelerdir. Analog değerler, gerçek analog olayı akım veya gerilim olarak temsil ederler. Bunlar dar band da veya geniş band da olabilirler. Bu değerler, direkt bir olay sonucunda alınan değerler olabileceği gibi, analog durumdayken filtre edilmiş, demodülasyonu ve toplama işlemi yapılmış ölçülebilen değerlerdir. Bu şekildeki değerlendirme voltaj ve akım olarak normalize edilmiş, çevirici girişlerine uygun hale getirilmişlerdir. 1.3 DİJİTAL BÜYÜKLÜKLER Dijital değerler +5 volta ayarlanmış 1 durumu ile toprak potansiyelindeki 0 temsil eden rakamlardan ibarettir. Dijital rakamlar temelde binary olarak kullanılmaktadır. Böylece her bit 1 ve 0 olmak kaydı ile iki durumu ifade eder. Kelime gurupları olarak, aynı zamanda paralel görülen dijital rakamlar seri olarak tek bir hat üzerinde de görülebilirler. Bu değer voltaj seviyeleri en geniş olarak TTL lojik devrelerde kapı çıkışında bakıldığında lojik 1 değeri için 2.4 volt, girişlerden bakıldığında 2 volt minimum değerinde olmalıdır. Sıfır durumunda çıkıştan bakıldığında +0,4 volt, girişten bakıldığında ise 0.8 volttan az olmamalıdır. 1.4 A/D ÇEVİRİCİNİN ÇALIŞMA PRENSİBİ Analog/Dijital (A/D) çeviriciler özel bir kodlayıcı tipidir. D 0-3 volt Analog Giriş Analog/Dijital Çevirici C B Dijital Çıkış A Şekil 1.2 Analog/Dijital (A/D) Çevirici blok diyagramı

3 3 A/D çeviricilerde giriş sinyali analog olarak değişen bir gerilimdir. Yukarıdaki blok diyagramda ki giriş gerilimi 0 volt ile 3 volt arasında değişmekte ve bu arada bulunan herhangi bir değeri alabilmektedir. Çıkışta ise girişteki analog değere göre bir binary sayı elde edilmektedir. Aşağıda ki tabloda, çeşitli analog giriş gerilimlerine göre, devre çıkışında elde edilen binary sayılar görülüyor. Tablodan da anlaşıldığı gibi girişe uygulanan gerilim 0 volt iken çıkıştaki dijital değer 0000, girişe uygulanan gerilim +3 volt olduğunda ise çıkışta 1111 binary sayısı elde edilmektedir. Girişteki gerilim 2.4 volt olduğunda çıkışta 1100 binary sayısı oluşmaktadır. Dijital Analog Giriş Çıkış (Volt) D C B A Tablo 1.1 A/D çeviricinin çeşitli analog giriş gerilimine göre, dijital çıkış tablosu

4 4 1.5 İDEAL ADC ve ÇÖZÜNÜRLÜK İdeal 3 bit bir ADC nin giriş çıkış karakteristiği şekil 1.3 de görülmektedir.vin nin 0 volt ile tam skala voltajı Vfs=7 volt arasında sürekli değiştiğini düşünelim; 3 bit ADC 2 3 =8 muhtemel çıkışa sahip olacaktır. Bunlar binary 000 ile 111 arasındadır. Her bir ilave volt dijital çıkışı 1 LSB (Düşük değerlikli bit) arttıracaktır. Şimdi ADC nin çözünürlüğünü tanımlayalım. Şekil : bit D/A çevirici nin analog giriş gerilimine karşı dijital çıkış kodu Çözünürlük; dijital çıkışı 1 LSB değiştirmek için giriş voltaj değerinde meydana gelen değişikliktir. değer FSçıkışı Çözünürlük = = n bit 2 1

5 5 FS: Tam skala çıkışı d: değer Diğer bir tanımı ise; Çözünürlük=2 n Burada n bit sayısıdır. 1.6 KUANTALAMA HATASI İdeal bir DAC, kuantalama belirsizliği nedeniyle çevirme işlemi sırasında, değeri azaltılamayan bir hataya sebep olur. Şekil 1.3 de analog 1 volt girişi için Analog/Dijital çevirici nin çıkışının lojik 001 olduğu görülmektedir. Lojik 001 çıkışı 0,5 volt ile 1.5 volt aralığındaki girişler için elde edilir. Dolayısıyla Vin değerinde bir belirsizlik oluşur. Bu hata payı +1/2 LSB veya 1/2 LSB kadardır ve kuantalama hatası olarak adlandırılır. Kuantalama hatası bütün Analog/Dijital çevirici lerde mevcuttur. Bu hata analog girişin daha fazla parçalara ayrılması ile yani çözünürlüğün arttırılması ile azaltılabilir.

6 6 2. ANALOG/DİJİTAL ÇEVİRİCİ ÇEŞİTLERİ Analog/Dijital Çevirme işleminin gerçekleştirilebilmesi için düzinelerce işlemler gurubu tasarlanmıştır. ancak standart olarak 3 gruba ayrılırlar. Çevirme süresine (bir A/D çevirinin tamamlama süresi) göre yavaş, hızlı ve çok hızlı olarak sınıflandırılırlar. Tamamlamalı A/D çevirici yavaş, ardarda yaklaşık çevirici hızlı, flaş çevirici ise çok hızlıdır. Tablo 2.1 de bu çeviricilerle ilgili karşılaştırmalar görülmektedir. Çevirici Tipi Göreceli Hız Çeviri Zamanı Tipik Uygulama Alanı DC İntegralli Yavaş Milisaniye Voltmetreler Ardışıl Yaklaşımlı ADC Hızlı Mikrosaniye Ses Flaş Çok Hızlı Nanosaniye Video Tablo 2.1 Çeşitli A/D çeviricilerin karşılaştırılması Tamamlamalı A/D Çevirici çok yavaştır fakat DC voltaj ölçümleri ve hat frekans gürültüsünün izolesi için çok uygundur. Uzun çeviri zamanı çok yüksek çözünürlüğe imkan sağlar. Ardarda çevirici hızlı ve doğrudur ve 1mikrosaniye nin altında çeviri zamanına sahiptir. Flaş çevirici çok hızlıdır ve sürekli çevirileri gerçekleştirmek için gereklidir. Çeviri zamanı 50 nanosaniye nin altına inebilir. Özellikle 8 bitin üstünde ki çözünürlüklerde çok pahalıdırlar. 2.1 İNTEGRASYONLU A/D ÇEVİRİCİ İntegrasyon tipi A/D Çeviriciler, çevirme işlemini dolaylı yoldan gerçekleştiren düzenlerdir. Analog giriş işareti, ilk önce, süresi analog giriş gerilimi ile orantılı bir zamanlama darbesine çevrilir. Bu zamanlama darbesinin süresi, darbenin başlangıcı ile sonu arasında kararlı bir referans frekansının dijital bir formatta sayılmasıyla ölçülür. Bu

7 7 temel ilke nedeniyle, söz konusu tipteki çeviriciler dolaylı ya da genişlik modülasyonlu çeviriciler olarak ta isimlendirilir. İntegrasyon tipi çeviricinin yapı ilkesi şekil 2.1 de gösterilmiştir. Devrenin çalışması aşağıdaki biçimde özetlenebilir: Çevirme turunun başlamasından önce sayıcı sıfırlanır ve S 1 anahtarı kapalı konuma getirilir. Çevirme turu başlayınca S 1 anahtarı açılır ve I 1 akım kaynağı C 1 kondansatörünün uçlarında lineer olarak artan bir rampa gerilimi üretir. Bu süre boyunca sayıcı, saat işaretlerini saymaya başlar. C 1 kondansatörünün uçlarındaki gerilim V A giriş seviyesine ulaşınca, karşılaştırıcı konum değiştirir ve çevirme turunu sona erdirir. Sayıcıdaki sayı analog giriş işaretinin sayısal karşılığı olur. Örneğin, V FS değerine ulaşmak için N T değerine kadar ulaşması gerekiyorsa, V A gerilimine kadar sayılan sayı; n = N T V V A FS Şeklinde ifade edilebilir. N bit lik çözünürlük için N T =2N olur. Bu durumda sayıcıdaki sayı da ; N 2 n = V değerini alır. A V FS Sayıcıda toplanan bu sayı birim saat periyodu kadarlık artışla kuantalanır. Bu yüzden, her saat periyodu V A daki 1 LSB kadarlık bir artışa karşı düşer. Elde edilen sayı, N katlı ikili sayıcının sayısal durumları olarak görüntülenir. Her saat darbesi girişinde konum değiştiren birinci sayıcı katı LSB ye, her 2N-1 saat darbesi girişine konum değiştiren son kat ise MSB ye karşı düşer. Şekil 2.1 de verilen devre, rampa işaretinin başlangıcındaki belirsizlik ve I 1 ile C 1 değerlerinin kesin olarak kontrol edilmemesi sebebi ile pratikte çok az kullanılır. Söz konusu hatların giderilmesi amacıyla daha karışık yapılar gerçekleştirilmesi yoluna gidilmektedir. Bu yapıların arasında tek eğimli çift eğimli integrasyon tekniklerine dayanan düzenleri saymak mümkündür. En popüler versiyonu çift eğimli A/D çeviricidir. Bu ADC ler analog ve dijital teknolojinin birleştiği kompleks devrelerdir. Üretici firmaya bağlı olarak değişik şekillerde üretilebilirler. Örneğin İntersil in 7106veya 7107 entegreleri, bu entegreler hakkında ileriki bölümlerde ayrıntılı bilgi verilecektir.

8 8 V A ile orantılı darbe genişliği Karşılaştırıcı Analog Giriş Anahtarlanmış saat darbeleri V A b 1 b 2 T 1 Kontrol Lojiği İkili Sayıcı Dijital Çıkış S1 b n I 1 Sıfırlama Saat Girişi Şekil 2.1 İntegrasyon tipi A/D çeviricinin yapısı Şekil 2.1 de T 1 noktasında rampa gerilimi oluşmaktadır. Anahtar açık iken kondansatör şarj olur, anahtar kapatılır ise kondansatör deşarj olur. Kondansatörün şarj-deşarj olayından dolayı rampa gerilimi oluşmaktadır.

9 Çalışma Prensibi Şekil 2.2 (b) de tipik bir çift eğimli integrasyonlu A/D çeviricinin blok diyagramı görülmektedir. Çip üstü bir 4 e bölümlü 12KHz lik bir sayıcı kontrol mantık birimini sürer. Bu frekans kullanıcı tarafından harici zamanlayıcı direnç R T ve C T yardımıyla belirlenir. Bu frekans, çevirmenin şebeke frekans gürültüsünden etkilenmemesi için şebeke frekansının tam katı olmalıdır. Kontrol mantık ünitesi karmaşık lojik devreler ağı olarak ve analog anahtarlar olarak çevirimin gerçekleşmesini sağlar. A/D çevirim işlemi üç aşamada gerçekleşir ve saniyenin 1/3!ü zamanda biter. Bu safhalar; sinyal integrasyon safhası T 1, referans integrasyon safhası T 2 ve otomatik 0 lama safhası T Z adlarını alırlar. Şekil 2.2 (a) Çift eğimli integrasyon tipi ADC nin tipik zaman diyagramı

10 10 Şekil 2.2 (b) Çift eğimli integrasyon tipi ADC nin tipik blok diyagramı Sinyal İntegrasyon Safhası, T 1 Şekil 2.2 (b) deki kontrol mantık ünitesi T 1 fazının başlaması için Vin i integratöre bağlar. İntegratör veya rampa jeneratörünün çıkışı Vin in polaritesine göre aşağı veya yukarı doğru bir rampa çıkışı verir. Buradaki çıkış Vin, Rint ve Cint tarafından belirlenir. Vin negatif ise Vo yukarı doğru bir rampadır. T 1 in zamanı kontrol mantık birimi tarafından 1000 saat darbesi olarak belirlenir. Her bir saat darbesi 83.3 mikrosaniye lik olduğu için T 1 fazı 83.3 milisaniye sürer.

11 Vref Vin 11 Eğer V M =-100 mv ise Vo 0 Volt tan 806 mv a bir rampa olacaktır. Vin in izin verilen maksimum tam skala değeri +200 mv veya 200 mv2tur.vin=200 mv olduğunda Vo, maksimum 1012 mv2a artacaktır. Vo, Vin değeri ile orantılıdır saat darbesi sonucunda mantık birimi Vin i ayırır ve Vref i integratöre bağlar. Bu işlem T 1 i bitirip T 2 yi başlatır Referans Tamamlama Safhası,T 2 T 1 safhası esnasında mantık birimi Vin in polaritesini belirler ve referans kondansatörü Cref i (şekilde görülmeyen) 100 mv Vref değerine şarj eder. T 2 safhasının başlangıcında mantık birimi Vin in tersi polariteye sahip Vref değeri için Cref i integratöre bağlar. Sonuç olarak bu Vref Vo yu 0 değerine indiren bir rampa çıkışı sağlar. Vref sabit olduğu için Vo da sabit bir hızda 0!a inecektir. Vo, 0 a ulaştığında komparatör, mantık biriminin T 2 yi bitirmesini ve T Z yi başlatmasını sağlar. Burada T 2 Vo ve dolayısıyla Vin değeriyle orantılıdır. Aradaki ilişki; 1 2 T T = T 1 =83.33 ms ve Vref=100mV iken T 2 = ms mv Vin A/D Çevirme Vin analog voltajının asıl çevirimi T 2 esnasında gerçekleşen dijital saymaya çevirmektir. Kontrol birimi saat i, T 2 nin başlangıcında dahili bir BCD sayıcıya bağlar. T 2 nin sonunda ise ayrılır. Sonuçta sayıcının içeriği dijital çıkışa dönüşür. Bu dijital çıkış T 2 ve saat frekansı tarafından belirlenir. D ç = d s T 2 Dç=Dijital Çıkış d=darbe Sayısı s=saniye

12 12 T s d Vin Dijital çıkış= ( ) 1 Vref 7106 ve 7107 için saat frekansı 12 KHz, T 1 =83.33 ms ve Vref=100mV Olduğundan d Dijital Çıkış= Vin s mv d Dijital Çıkış= 10 Vin mv Djital çıkış uygun bir dijital displeye bağlanabilir Otomatik Sıfırlama Şekil 2-2 (b) deki devre oto sıfır adında bir bölüm içerir. 3. ve son çevirme safhası olan T Z esnasında mantık birimi birkaç analog anahtarı harekete geçirir ve şekilde görülmeyen oto sıfır kondansatörü C AZ yi bağlar. C AZ kondansatörü integral alıcı kondansatör Cint ve integratör veya comparatör opamplarının offset voltaj girişi arasına bağlanır. C AZ, C int ve offset voltajına bağlı olarak bir hata voltajına şarj olur. Takip eden T 1 ve T 2 safhaları esnasında bu hata voltajı C AZ üzerinde yüklüdür. Ve Cref üzerindeki herhangi bir hat voltajını yok eder. Böylece ADC her çevrim işleminden sonra sıfırlanır Özet Şekil 2-2 (a) daki zamanlama diyagramını göz önünde bulunduralım. Mantık birimi bir çeviri için 4000 darbe ayırır. Her bir darbe mikrosaniye olduğundan çevirim 333 ms sürer kontrol birimi T 1 safhasına daima 1000 darbe yani 83.3 ms ayırır. T 2 için gereken darbe sayısı Vin e bağlıdır. Sıfır darbeleri Vin i 0 yapmak için kullanılır ve Vin in maksimum değerleri olan ± 200 mv için bu darbeler maksimum 2000 darbe veya ms sürer. T 2 ve T z daim toplam 3000 darbeyi veya 250 ms yi paylaşırlar. Vin=0 volt için T 2 0 darbe alır ve T z 3000 darbe alır. Vin= ± 200 mv için T z =2000 darbe alır ve T z =1000 darbe alır.

13 ARDIŞIL YAKLAŞIMLI ADC Şekil 2.3 teki blok diyagram bir DAC tan bir komparatörden ve birbirini izleyen ardışıl yaklaşım yazmacından (Succesive Approximation Register) (SAR) oluşmaktadır. Analog giriş voltajı Vin için bir terminal bulunmaktadır. Dijital çıkış seri yada paralel formda elde edilebilir. En az 3 kontrol terminali gerekmektedir. Çevirimi başlat (Start Conversion) bir A/D çevirimini başlatır ve çevirim sonu (end of conversion) çevirimin ne zaman bittiğini belirler. Harici saat terminali ise her bir çevirimin bitiş zamanını ayarlar. V 0 3 bit DAC V in Analog Giriş Comp. D 0 D 1 D 2 Paralel Dijital Çıkış Ardışıl Yaklaşım Yazmacı (SAR) Seri çıkış Saat palsı Giriş seçici Şekil bit ardışıl yaklaşımlı A/D çeviricinin blok diyagramı Devre İşleyişi Açıklamalar şekil 2.3 ye göre yapılacaktır. Bir çevrime başla komutunun girişi bir Analog/Dijital çevrim periyodunu başlatır. Birbirini izleyen yaklaşıklık yazmacı (SAR) bir dijital numaralar dizisini DAC ın her bir bit girişine bir numara gelecek şekilde DAC a bağlar. DAC her bir numarayı analog çıkış voltajı Vo ya çevirir. Analog giriş voltajı Vin ile Vo karşılaştırıcıda karşılaştırılır. Karşılaştırıcı SAR a Vin in Vo dan büyük yada küçük olduğu bilgisini her bir bit için verir. 3 bit çıkış için 3 karşılaştırma yapılır. Karşılaştırmalar MSB ile başlar ve LSB ile biter. LSB nin karşılaştırılmasından sonra SAR çevrim sonu sinyali gönderir. Bu anda Vin in dijital karşılığı SAR ın dijital çıkışında elde edilir.

14 Ardışıl Yaklaşımın Temsili Açıklaması Elimizde 1-2 ve 4 Kg lık ağırlıklar ve bir terazi olduğunu varsayalım ve 1 Kg lık ağırlığı 1 LSB olarak 4Kg lık ağırlığı da 4 LSB olarak düşünelim Şekil 2.3 ve 2.4 ten görülebileceği gibi Vin değeri burada bilinmeyen bir ağırlığa sahiptir. Şimdi Vin=6.5V bilinmeyen ağırlığa karşılık gelir. Bunu terazinin bir kefesine koyalım. Diğer kefesine ise MSB ye karşılık gelen 4 Kg lık ağırlığı koyalım. (SAR bu işlem için DAC a 100 uygular ve DAC çıkışından alınan 4V,6.5V ile karşılaştırılır) Eğer bilinmeyen ağırlık (6.5V) 4 Kg dan büyük ise bu kez 4 Kg dan büyük ise bu kez 4 Kg ın yanına 2 Kg lık ağırlık koyulur. (110 DAC a uygulanır) Vin hala büyükse yani Vin>4+2 ise Vin>b ise 1 Kg lık ağırlıkta eklenir.(111 uygulanır) bu durumda diğer kefedeki ağırlık 7Kg olur buda Vin den büyüktür. Bu durumda son konulan ağırlık (1 LSB) alınarak yaklaşık eşitleme gerçekleştirilir. Sonuçta diğer kefedeki eşitleme ağırlıkları 6Kg yani 6 LSB olacaktır. Bu da dijital olarak 110 çıkışına karşılık gelir. Clock Start End Eğer V in <1LSB olursa : D 0 =0, D 1 =0, D 2 =0 ( 000) olur. Eğer 1LSB<V in <2LSB olursa : D 0 =0, D 1 =0, D 2 =1 ( 001) olur. Eğer 2LSB<V in <3LSB olursa : D 0 =0, D 1 =1, D 2 =0 ( 010) olur. Eğer 3LSB<V in <4LSB olursa : D 0 =0, D 1 =1, D 2 =1 ( 011) olur. Eğer 4LSB<V in <5LSB olursa : D 0 =1, D 1 =0, D 2 =0 ( 100) olur. Eğer 5LSB<V in <6LSB olursa : D 0 =1, D 1 =0, D 2 =1 ( 101) olur. Eğer 6LSB<V in <7LSB olursa : D 0 =1, D 1 =1, D 2 =0 ( 110) olur. Eğer 7LSB<V in olursa : D 0 =1, D 1 =1, D 2 =1 ( 111) olur. Şekil bit ardışıl yaklaşımlı A/D çeviricinin anlog girişe karşı dijital çıkışın durumu Çevirme Zamanı Şekil 2.4 her bir bit in karşılaştırılması için SAR nin bir saat darbesine ihtiyacı olduğunu gösterir. Bunun yanında, çevirme işleminin gerçekleşmesinden önce SAR ın sıfırlaması için ek bir saat darbesi gerekmektedir. Bir dijital-analog çevirim işleminin

15 15 gerçekleşmesi için gereken süre (Tc), saat periyodu T ve bit sayısı n ye bağlıdır. Aradaki ilişki; Tc=T(n+1) dır Yazılım Destekli A/D Çevirimi D/A çeviricinin çalışma adresi 80H olarak belirlenmiştir.15 nolu girişten uygulanan analog sinyal, Ad5582in içinde DAC ın çıkışı ile karşılaştırılır. Karşılaştırıcının çıkışı, transistörün bazına bağlanmıştır. Bu transistörün kollektörü ise üç-durumlu sürücü 74LS365 üzerinden veri yolunun d7 numaralı hattına bağlanmıştır. Sürücü, IOR ve adres kod çözücüsü sinyalleri ile devreye sokulur. 74LS365 e 40H adresi atanmıştır. Mikroişlemci (Mİ) bu adresi kullanarak D7 hattının aldığı değeri belirler. Şekil 2.5 Yazılım destekli ardışıl yaklaşım A/D çevirici devresi Analog sinyalin seviyesinin, DAC ın çıkış seviyesinden daha yüksek seviyede olduğu zaman, karşılaştırıcının çıkışı(16 nolu bacak) 0V tur. Transistörün bazında 0V olması ile kollektörde yaklaşık +5V görülür ve böylece D7 hattı 74LS365 in devreye sokulması ile lojik 1 seviyeye çıkar. Analog sinyal seviyesi, DAC çıkışından düşük ise, D7 hattında lojik 0 seviye görülür. Aşağıda Şekil 2.5 te gösterilen devreyi kullanarak yazılım destekli A/D çevirimini gerçekleştiren bir program verilmiştir. Bu program Intel 8085 için yazılmıştır.

16 16 Program: LXI SP YIĞIN Sp a başlangıç değeri yüklendi. LXI B, 8000 H C registeri ardışıl yaklaşım değerlerini toplamak için seçildi ve B registerinin çevirim değerlerini saklaması için değeri yüklendi. MVI D, 08H B registerinin 8 defa kaydırılmasını sağlamak için D registeri Sayıcı olarak kullanılacak. MOV A, B BŞL ADD C MOV C, A OUT 80H D7 bitinin 1 olması sağlandı. Bir önceki değer toplanır. Sonuç C registerinde saklanır. Çevirime başlanır. CALL BEKLE Yerleşim süresinin geçmesi için yaklaşık 200 µ s beklenir. IN 40H RAL JC SRBT Karşılaştırıcının çıkış değeri okunur. D7 bitinin değeri belirlendi. Eğer D7=1 ise, analog sinyalin değeri DAC çıkışından daha yüksektir. Bir sonraki bitin değeri 1 olmalıdır.(b) MOV A, C Eğer D=0 ise analog sinyalin değeri DAC çıkışından daha düşüktür.. Bir önceki bitin (B) değeri C registerinin içeriğinden çıkarılmalıdır.(b) SUB, B MOV A, C B registerinin içeriği akümülatörün içeriğinden çıkarıldı ve yeni değer C registerine alındı. SRBT MOV A, B RRC Sıradaki bite 1 değeri verildi. MOV B, A

17 17 DCR D JNZ BŞL Eğer 8 işlem tamamlandı ise BŞL satırına dönülür. MOV A, C OUT PORT 1 :Sonuç PORT1 adresli porta yazıldı. HLT Programın başında LXI B 8000H komutu ile ardışıl yaklaşım değerlerini saklayacak olan C registerine 00H ve çevirim değerlerini saklayacak B registerine 80H değeri yüklendi. B registerinin D7 biti bir yapıldı ve daha sonra bu registeri içeriği sekiz defa kaydırıldı. Bu işlem sırasında D registeri sayıcı olarak kullanıldı. ADD C komutu ile B registeri içinde kaydırılan 1 değerindeki bit, C registerinin önceki içeriğine eklendi. OUT komutu ile çevirim işlemi başlatıldı ve yerleşim süresi geçtikten sonra, karşılaştırıcının çıkışını gösteren D7 biti okundu. D7=1 olması analog sinyalin DAC çıkışından daha yüksek olduğunu gösterir. Bundan sonra, B registerinin bir bit sağa kaydırıldığı ve D sayıcısının bir bit azaltıldığı SRBT (Sıradaki bit) alt programına geçildi. Eğer B registeri içindeki bit sekiz kez daha kaydırılmamış ise bu registerin içeriği C registerine eklenir. C registerini yeni içeriği, karşılaştırıcının bağlı olduğu D7 bitini lojik 0 seviyeye alırsa B registerinin son değeri, C regietrinden çıkarılır. A/D çevirim işlemi bittiğinde sonuç C registerinde bulunur ve PORT 1 adresine bağlı porttan dışarı verilir. 2.3 FLASH ADC(Paralel Karşılaştırıcılı) Girişten uygulanan analog sinyal C 1, C 2, C 3 ile açıklanan üç çıkıştan dijital işarete dönüştürülmektedir. Devreye ayrıca standart referans gerilimi uygulanmaktadır. Sırayla 1. karşılaştırıcıya +3/4 Volt, 2. karşılaştırıcının girişine +V/2 ve 3. karşılaştırıcıya +V/4 referans gerilimleri mukayese (kıyaslama) için uygulanmaktadır. Böylece sistem 0 ile +5V gerilimi arasındaki analog gerilimlerini kıyaslayarak üç dijital değer verilebilir. Burada her karşılaştırıcı kendi referans gerilimi aşıldığında çıkış vermekte ve çıkışı HIGH olmaktadır. Eğer giriş seviyesi 0 ile +V/4 arasında bir değerde ise bütün çıkışlar LOW (0) durumunda olur. Giriş gerilimi +V/4 ü hafifçe aştığında 3. karşılaştırıcı çıkış verir ve C 1 =HIGH (1) olur. +V/2 gerilimi değerine kadar sadece C 1 =1, C 2 =0 ve C 3 =0 durumu elde edilecektir. Analog giriş gerilimi +V/2 seviyesini aştığında 2. karşılaştırıcı çıkışında 1 durumuna döner. +V/2 seviyesinden 3V/4 seviyesine kadar C 1 ve C 2 çıkışları 1, C 3 çıkışı 0 durumunda bulunur. Giriş gerilimi +3V/4 seviyesini aştığında C 3 çıkışı da 1 olur. Çünkü bu karşılaştırıcı +3V/4 ile +V gerilimi arasında çalışmaktadır. Şekil 2-6 de, bu çalışma durumları ve gerilim seviyeleri tablo olarak özetlenmektedir.

18 18 +3V/4 Com. C 3 Çıkış Voltajı Karşılaştırıcı Çıkışı O O V in O +V/2 Com. C 2 C 1 C 1 C 2 C 3 0 to +V/4 Low Low Low +V/4 to +V/2 High Low Low +V/2 to +3V/4 High High Low +3V/4 to +V High High High Com. O +V/4 (a) (b) V in : 0 dan 10V ta analog giriş gerilimi C 1, C 2,C 3 : Karşılaştırıcı çıkışı Şekil 2.6: Eş zamanlı A/D çevirme. (a) Mantık devresi; (b) Giriş gerilim seviyelerine bağlı olarak karşılaştırıcı çıkış işaretleri(dijital) Analog Giriş O +3V/4 O +V/2 O Comp. Comp. C 3 C 2 Kodlama Devresi Okuma Kapısı S R S Q Q Q 2 1 Dijital Çıkış 2 0 +V/4 O Comp. C 1 R Q Şekil 2.7: Eş zamanlı 2 basamaklı A/D konverter

19 19 Şekil 2-6 i tekrar incelersek konverterin 4 çıkış gerilim kademesini seçtiğini görürüz. Bu 4 kademe iki tabanlı sayı işaretleriyle seçilirler. Daha sonra bu üç karşılaştırıcı çıkışı, analog giriş gerilimine eşdeğer dijital işarete çevrilmek üzere bir kodlayıcı (coding)devresine uygulanır. Elde edilen sayılar depolanmak üzere daha sonra bir flip-flop kaydediciye (flip-flop register) verilirler. Şekil 2.7 da böyle bir A/D konverterin tam blok devresi görülüyor. Eş zamanlı A/D çeviricinin çalışması, şekil 2.8 de verilen 3 basamaklı konvertör incelendiğinde daha iyi anlaşılacaktır. Dikkat ederseniz bu devrenin, girişten uygulanan analog işaretinin 3 basamaklı dijital işaret çevirdiğini hemen fark edeceksiniz. Böyle bir devre için girişte 7 tane karşılaştırıcıya ihtiyaç duyulmaktadır. Çünkü analog işaretin girişte 8 seviye olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. 2 basamaklı konverter için 3 karşılaştırıcıya gerek olduğu hatırlanacak olursa genel olarak kullanılması gereken karşılaştırıcı sayısının 2 n -1 formülü ile hesaplayabiliriz. Örneğin 4 basamaklı dijital çıkış gerektiğinde girişte 2 n -1=2 4-1=15 adet karşılaştırıcı (comparatör)kullanmak gerekir. Karşılaştırıcılardan bazıları invertere sahiptirler, kodlayıcı matrix devre için C sinyali ile birlikte C işaretine gerek olmaktadır. Kodlayıcı matrix devresi, yedi giriş devresini alarak 3 basamak 2 tabanlı sayı olarak bunları kodlar (0-7 arası sayılar 8 seviyeye sahiptirler.) Şekil 2.8 deki konverterin mantık devresi incelendiğinde kodlayıcı matrix devresinin nasıl çalıştığı çok daha kolay anlaşılacaktır. Matrix kelimesi türkçeye aynen yerleşmiş olup, sayıların, şekillerin kare biçimli düzenli diziler sıralar yapmasını açıklamaktadır. İki tabanlı sayı dizilerini düzenleyen bu devre, burada kodlayıcı matrix devre olarak isimlendirilmektedir. 2 2 çıkışının 1 olabilmesi C 4 çıkışının 1 olması sırasında gelen okuma palsı ile mümkün olur. Bu açıklamamızı 2 2 = C 4 şeklinde formüle edebiliriz. 2 1 çıkışını HIGH (1) olabilmesi için C2, C4 ve C6 çıkışları HIGH olmalıdır. Buna göre 2 1 = C 2 x C 4 + C 6 olur. Benzer yolla 2 0 çıkışı için şu denklemi yazabiliriz; 2 0 =C 1.C 2 + C 3. C 4 +C 5.C 6 +C 7 Kodlayıcı matrix devreden bir bilginin kaydediciye transferi iki adımda gerçekleşebilir. Önce RESET hattına pozitif reset palsı uygulanmalıdır. Bu pals flip-flop ların bütün girişleri 0 olur. Sonra pozitif okuma (READ) palsının okuma hattına uygulanmasıyla READ kapıları 1 olur ve dijital işaret flip-flop lara transfer olur entegresi; kodlayıcı matrix, okuma kapıları ve çıkış kaydedici flip-flop larına sahip bir entegredir. Şekil 2.8 de bu entegre önünde yedi karşılaştırıcının nasıl kullanılacağı açıklanıyor. C 1 den C 7 e kadar sıralanan giriş op-amp karşılaştırıcılar TTL tipidir entegresinin giriş ve çıkış uçlarındaki küçük yuvarlaklar, tampon inverterlerle bu uçlardaki işaretlerin terslendiğini açıklamaktadır. Böylece LOW a yani 0 a giden giriş ve çıkış uçları aktif olur(çalışır). Eş zamanlı A/D çeviricilerin yapıları ve çalışmaları basit olduğundan kolayca anlaşılır. Bununla beraber dijital basamak sayısının artması ile, girişteki karşılaştırıcı sayısı (2 n -1) formülüne göre hızla artmaktadır ve çok basamaklı devrelerin kullanılmasıyla da karmaşık bir duruma girmektedir. Çevirme işlemlerinin hızlı gerçekleştirilmesi iyi yönüdür. Bu özelliğinden dolayı flash konverter ismini alır.

20 20 Giriş Karşılaştırıcı Seviyeleri İkili Çıkış Gerilimleri C 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C V/ V/8-V/ V/4-3V/ V/8-V/ V72-5V/ V/8-3V/ V/4-7V/ V/8-V Tablo 2.2 Şekil 2.8 de verilen A/D çeviricinin mantık tablosu Analog giriş h: +7V/8 h C 7 f: +3V/4 f C 6 e: +5V/8 d: +V/2 e C A 1 A c: +3V/8 f C 4 A b: +V/4 a: +V/8 c C 3 b C 2 a C 1 Şekil basamaklı eş zamanlı A/D konverter mantık devresi

21 21 Analog giriş C 7 h f S R Q 2 0 e d S R Q 2 1 c b S R Q 2 2 a C 1 Karşılaştırıcı Kodlayıcı Matrix Okuma Çıkış Kapıları Kaydedicisi a: +V/8 h: +7V/8 b: +V/4 f: +3V/4 c: +3V/8 e: +5V/8 d: +V/2 Şekil basamaklı eş zamanlı A/D çevirici mantık devresi

22 ÇEŞİTLİ A/D ÇEVİRİCİLERİN KARŞILAŞTIRILMASI. Buraya kadar ele alınmış olan A/D çevirici yapılarının temel özellikleri, karşılaştırma amacıyla aşağıda ki (tablo 5.2) tabloda toplu biçimde verilmiştir. ADC Tipi Bağıl hız Tipik çevirme zamanı Yada Performans 6 bit 8 bit 10 bit 12 bit 14 bit Yaygın Kullanılan Teknoloji İntegrasyon Düşük - 20ms 30ms 100ms 250ms MOS Orta - 1ms 5ms 20ms 100ms MOS Yüksek - 0,3ms 1ms 5ms 30ms MOS Ardışıl Düşük 60 µ s 100 µ s 120 µ s 150 µ s - MOS Yaklaşımlı Orta Yüksek 30 µ s 5 µ s 50 µ s 10 µ s 60 µ s 15 µ s 80 µ s 20 µ s - - MOS veya bipolarbipolar veya MOS Paralel Orta Yüksek 100ns 20ns 200ns 50ns MOS veya bipolar Bipolar Tablo 2.3 Çeşitli A/D çevirici yapılarının karşılaştırılması

23 23 3. A/D ÇEVİRİCİLERİN KULLANIM ALANLARI 3.1 Mikroişlemciler için A/D Çeviriciler Mikroişlemci ADC yi hafıza haritası (memory map) içinde sadece okunur (read only) adres olarak görür. Şekil 3.1 de görüldüğü gibi ADC bir üç durumlu hafıza tampon yazmacı na sahip olmalıdır.(mbr) Bu MBR Başta çalışma durumunda, ADC nin son çeviriminden doğan bir dijital kod içerecektir. Aynı zamanda veri yolundan ayrılacaktır. Mikroişlemci bir ADC nin çip seçme terminalini düşük seviyede tutarak o ADC yi seçmek için adres yolu ve kod çözücüleri kullanır. Çip seçme terminalinin düşük seviyede olması ADC ye okuma/yazma (read/write) terminaline bir komutun gelişini bildirir. Eğer mikroişlemci R/W terminalini düşük seviyede tutmuş ise ADC Vin i dijital kod a çevirir ve bunu MBR sine yükler yada yazar. Çip seçme terminali düşük seviyede ve R/W ucu yüksek seviyede ise ADC nin MBR si veri yoluna bağlanır. Oku komutunun varlığı mikroişlemcinin ADC nin hafıza tampon yazmacından (MBR) veri okunacağını gösterir. Bu durumda ADC nin üç durumlu dijital çıkışı yüksek empedanstan düşük empedansa geçmeli ve veri yoluna bağlanmalıdır. Yaz (write) komutu ise ADC nin çeviriye başlamasını sağlar. Mikroişlemci böylece ADC ye; 1. Bir çevrim gerçekleştir, 2. Çevrim sonucunu hafızana yükle, 3. Ben isteyene kadar sonucu bana söyleme emrini vermiş olur. Sonuç olarak Mikroişlemci uyumlu ADC nin durum bildirme (status) terminali vasıtası ile bilgi vermesi gerekir. Bunun için, ADC eğer bir çevirme işlemi gerçekleşmeye başladı ise status terminalini yüksek seviyeye çeker ve eğer çeviri işlemi bitti ise bu terminali düşük seviyeye çeker ve verinin doğru ve okunmaya hazır olduğunu bildirir. Bütün önemli özelliklerin anlatımı için 20 uçlu AD670 çeviricisi incelenecektir.

24 24 Saat palsı V in Chip select. Com. SAR Logic Read/Write Status Dijital çıkış DAC 3 durumlu tampon hafıza kaydedicisi Dijital bilgi yolu çıkışı Şekil 3.1 Mikroişlemciler için A/D çevirici Mikroişlemci Uyumlu A/D Çevirici, AD670 AD670, 8 bit ardışıl yaklaşımlı ve mikroişlemci uyumlu bir A/D çeviricidir. Şekil 3.2(a) da yukarıda açıklanan özelliklere ek olarak devre içi bir saat, referans gerilimi ve entrumantasyon yükseltecine sahiptir. Sadece 5V besleme ile çalışır. Terminallerinin işleyişi aşağıda açıklanmıştır Analog giriş Voltajı terminalleri Dört analog giriş terminaline sahiptir. Bunlar 16, 17,18, ve 19 dur. Bunlar bir entrumantasyon yükseltecinin girişleridir ve ünipolar veya bipolar olabilir. Aynı zamanda çözünürlük ayarı pinler yardımı ile yapılabilir. Şekil 3.2(b) de V giriş ve çözünürlük = 10mV/LSB için çalışma görülmektedir. Şekil 3.2(c) de ise giriş 0-255mV ve çözünürlük = 1mV/LSB dir Dijital çıkış terminali 1 ve 8 (dahil) arasındaki uçlar üç durumlu, tamponlu ve mandallamalı dijital çıkışlarıdır. Bunlar sırasıyla D 0 -D 7 şeklinde çıkış verir. Mikroişlemci AD670 e bir çeviriyi gerçekleştirme (write) emrini verdiğinde, ADC nin MBR sine mandallanır. Üç durumlu

25 25 çıkış anahtarı, mikroişlemci okuma komutu gönderene kadar yüksek empedans gösterir. Yani ADC nin MBR si (Hafıza tampon yazmacı) normalde veri yolundan ayrıdır. Şekil 3.2 (a) AD670 in bacak bağlantıları

26 26 (b) (c) Şekil 3.2 (b) Tam Skala analog Giriş voltajı V veya 0 ± 1.28V (c) Tam Skala analog Giriş voltajı 0-255mV veya 0 ± 128mV Giriş seçim terminali 11 numaralı uç BPO/UPO terminalidir ve mikroişlemcinin, ADC girişlerinin bipolar yada unipolar olmasını belirlemesini sağlar. Bu ucun düşük seviyede olması unipolar giriş seçiminin yapıldığını gösterir. 0-2,55vV veya 0-255mV kademeleri kullanıcı tarafından, Şekil 3.2(b) de ve c de görüldüğü gibi seçilir. 11 nolu ucun yüksek seviyede olması ise bipolar giriş yapılacağını gösterir. Giriş kademeleri ise ± 1.28V (Şekil 3-2(b)) veya ± 128mV (Şekil 3-2(c)) olacaktır Çıkış seçim terminali Şekil 3-2(a) daki 12 nolu uç 2 1 s/bin terminalidir. Bu uç mikroişlemcinin ADC çıkış formatını 2 nin tümleyeni veya binary kod olarak belirlenmesini sağlar. Tablo 3-1(a) da 4 muhtemel seçenek görülmektedir. Vin girişine dijital çıkış cevapları Tablo 3-1(b) ve c de görülmektedir. Vin Şekil 3.1(b) ve (c) de görüldüğü gibi farksal giriş voltajıdır ve Vin=(+Vin)-(-Vin) dir. Burada +Vin ve Vin toprağa göre giriş ölçüm değeridir Mikroişlemci kontrol terminalleri. Şekil 3-2 de görüldüğü gibi ve 15nolu uçlar mikroişlemci tarafından AD670 in kontrolü için kullanılır. 14 nolu uç çip seçme (CS), 15 nolu terminal çip yetkilendirme (CE) uçlarıdır. 13 nolu uç ise yazma/okuma (R/W) veya bazen yazma/çevirme ucudur.

27 27 Eğer CS, CE ve R/W uçlarının hepsi düşük seviyede tutulursa ADC sürekli çevirme yapar. Her 10 µ s de bir çevirme yapar. Her bir çevirimin sonucu çıkış tampon yazmacına mandallanır. Bununla birlikte dijital çıkış kodu henüz veri yoluna bağlı değildir çünkü çıkışlar yüksek empedans durumundadır. Bu çalışma yaz/çevir çalışmasıdır. Bu durumda mikroişlemci ADC ye çevirim sonucunu çıkış tampon yazmacına yazmasını söyler. Eğer CS veya R/W veya CE yüksek seviyede ise AD670 seçili durumda değildir ve en son çeviri soncunu yazmaçta saklar. 9 nolu durum bildirme (status) ucu çeviri boyunca yüksek seviyede kalır. Çevirme tamamlandığında 9 nolu uç, mikroişlemciye verinin doğru ve okunmaya hazır olduğunu bildirmek için, düşük seviyeye geçer. Mikroişlemci, durum bildirme, CS ve CE uçları düşük seviyede iken, veriyi okumak için R/W ucunu yüksek seviyeye çeker. Bu mikroişlemcinin okuma komutudur. AD670 in tamponu geçirgen (transporant) hale dönüşür ve 8 dijital çıkışı veri yoluna bağlanır. CS ucu yüksek seviye veya CE yüksek seviye veya R/W düşük seviye oluncaya kadar veriler veri yolunda kalacaktır AD670 li ADC çeviricinin çalışma özeti 1. CE ve CS nin düşük seviyede olması AD670 i seçer. Bundan sonra R/W ye bağlı olarak şunlar olur. 2. Eğer R/W düşük ise çeviri gerçekleştirilir ve sonuç tampon yazmacına yazılır. Çıkışlar yüksek seviyededir. Çeviri 10 µ s sürer. 3. R/W yüksek seviyede ise son çeviri sonucu tamponda saklıdır ve çıkışlar geçirgen durumdadır. Başka çeviri gerçekleştirilmez. Yazmacın içeriği mikroişlemci tarafından veri yolu yardımıyla okunabilir. 4. Durum bildirme (status) terminali çevirinin bitip bitmediğini ve çevirinin okunabilir olup olmadığını yüksek seviye ve düşük seviye olarak bildirir. Eğer veri okunabilir durumda ise mikroişlemci R/W ucuna yüksek seviye değer kazandırarak veriyi okuyabilir. Pin 11 BPO/UPO Seçici Giriş Pin 12 2 s/bin Çıkış düzenleyicisi 0 Tek kutuplu 0 1 İki kutuplu 0 Offset binary 0 Tek kutuplu 1 2 nin tümleyeni 1 İki kutuplu 1 2 nin tümleyeni (a)

28 28 Farksal Giriş Tek kutuplu/straight binary, V in mv mV mv (b) Farksal Giriş V in İki kutuplu/offset binary Pin 11 = 1, 12 = 0 İki kutuplu/ 2 nin tümleyeni Pin 11 = 1, 12 = mv mv mV mV (c) Tablo 3.1 (a) (b) Çift fazlı giriş için çıkış kodu (c) Tek fazlı giriş için çıkış kodu

29 Mikroişlemci Uyumlu A/D Çeviricinin Test Edilmesi Şekil 3.3 Mİ için AD670 ile yapılmış ADC

30 30 8 bitlik bir ardışıl yaklaşımlı A/D çevirici, mikroişlemci olmaksızın test edilebilir. Şekil 3.3 bunu gösterir. D 0 dan D 7 ye kadar her bir veri çıkışı bib invertör, direnç ve LED e bağlıdır. Bu bileşenler veri yolu görevini yapar. LED in yanması o çıkışa ait veri yolunda 1 olduğunu gösterir. 14 ve 15 nolu uçlar CS ve CE düşük seviye olacak şekilde bağlanmıştır. Bu şekilde çeviri sağlar. 555 zamanlayıcısı R/W yi 5 µ s düşük seviyede tutarak yaz (write) komutunu simüle eder. Böylece 10 µ s lik çeviri bitmeden R/W yüksek seviyeye döner. 10 µ s sonunda R/W de yüksek seviye olması oku (read) komutunu simüle eder ve veri LED ler üzerinde görülür. R T =1.5M Ω ise AD670 her 1 saniyede 1000 çeviri ve okuma gerçekleştirilir. R T =120k Ω olursa saniyede kez çevirme ve okuma yapılır Mikroişlemci Uyumlu A/D Çevirici, ADC0801 Mikroişlemci nin mikroişlemci uyumlu bir A/D çevirici ile iletişim kurması için aşağıdaki işlemleri gerçekleştirmesi gerekir. Şekil 3.4 Mikroişlemci uyumlu A/D çevirici 1. BAŞLA hattına bir pal gönderilmesi. Bu sinyal mikroişlemci nin YAZ (WR) hattından alınabilir. 2. Çevirim işlemi sonuna kadar beklenmesi. Bu işlemin bittiği VERİ HAZIR çıkışından anlaşılır. 3. A/D çeviricinin çıkış sürücüsünden dijital değerin okunması. Mikroişlemci nin A/D çevirimi sırasında, zaman kaybetmeden normal işlevini sürdürebilmesi için interrupt hattının kullanılması gerekir. Şekil de AD0801 in İntel 8085 Mikroişlemci sine interrupt hattını kullanarak bağlanması gösterilmiştir. A15adres

31 31 hattı, bir inverterden geçtikten sonra ADC0801 in devre seçici (CS) girişine bağlanmıştır. MEBR ve MEMW hatları ise sırası ile, OKU (RD) ve YAZ (WR) hatlarına bağlanmıştır. Bu A/D çevirici, interrupt sistemi ile mikroişlemci ye bağlanacak şekilde özel bir mantık devresine sahiptir. Şekil 3.5(b) de gösterildiği gibi çevirim işlemi devre seçici (CS) ve YAZ (WR) hatlarının lojik 0 seviyesine inmesi ile başlar. Çevirim işlemi sonunda ADC0801 in INTR çıkışı lojik 0 seviyeye inerek mikroişlemci nin servis alt programına geçmesini sağlar. Servis alt programında dijital veri A/D çeviriciden okunur ve RD sinyalinden sonra INTR hattı kendiliğinden lojik 1 seviyeye çıkar. Bu tümdevre içindeki mantık devresi, çevirim işleminin bittiğini INTR çıkışından belirtir ve verinin okunmasından sonra bu hattın lojik 1 seviyeye çıkmasını sağlar. Şekil 3.5(a) da gösterildiği gibi, intrrupt kullanarak veri iletişimini gerçekleştirmek için programcının EI komutu ile interrupt maskesini kaldırması gerekir. Bundan sonra 8000H adresli porta YAZ işlemi uygulayarak çevirim işlemi başlar. Çevirim işlemi sonunda INTR sinyali ile Mİ 0034 H satırına geçer. Servis alt programında 8000H adresinden veri okunur, interrupt maskesi kaldırılır ve ana programa dönülür. Şekil 3.5(a) ADC0801 in Intel 8085 e bağlanması

32 32 CS ƒƒ MEMW Çevirime başla MEMR INTR A/D 0801 den gelir A/D çevirici Statüsü ƒƒ Meşkul Veri hazır Veri Çıkışı Veri Şekil 3.5(b) A/D çeviriciden veri okuma işleminin zamanlama diyagramı Mikroişlemci Uyumlu A/D Çevirici, ADC ADC0808 in çalışma pirensibi CMOS teknolojisi ile üretilmiş bu A/D çevirici, Mİ ile uyum sağlamak için gerekli mantık devresi ve 8 kanallı bir MUX içerir. Bu tümdevre için de çevirim, ardışıl yaklaşım yöntemi ile gerçekleşir. 8 kanallı MUX ile, 8 farklı giriş katına uygulanan analog sinyallerden ilgili olana erişilir. ADC0808 ile çalışırken sıfırlama veya Tam Skala ayarlarına gerek yoktur. TTL uyumlu üç durumlu çıkış sürücüsü tümdevrenin mikrobilgisayar sisteminde kullanılmasını kolaylaştırır.

33 Şekil 3.6 ADC0808 in blok diyagramı 33

34 34 Şekil 3.7 ADC0808 in bacak bağlantısı ADC0808 in elektriksel özellikleri V ref(+) ; Maksimum analog giriş değeri; V CC V ref V + ( + ) ref ( ) 2 ; Analog girişin orta değeri; V cc /2, (V ref(+) =Vcc ) V ref(-) I cc ; Minimum analog giriş değeri : 0V ; Besleme akımı : 0,3mA (saat sinyali 640kHz)

35 35 V in V in I in ; Lojik 1 seviye için giriş voltajı : V cc -1.5V ; Lojik 0 seviye için giriş voltajı : 1.5V (max) ; lojik 1 seviye için giriş akımı : 1 µ A (maks) I in ; lojik 0 seviye için giriş akımı : -1 µ A (V in =0) V out ; Lojik 1 seviye çıkış voltajı : V cc -0,4V V out ; Lojik 0 seviye çıkış voltajı : 0.45V t WS t WALE t S t H t D t H1, t H0 t 1H, t 0H t C f C ; BAŞLA palsının minimum genişliği : 100ns ;ALE palsının minimum genişliği : 100ns ; Minimum adres seyup süresi : 25ns ; Minimum adres tutma süresi : 25ns ; ALE den sonra MUX gecikme süresi :1 µ s ; OE konrolü ile çıkışa dijiyal değerin ulaşması : 125ns ; OE kontrolü ile çıkışta yüksek empedans görülmesi : 125ns ; Çevirim süresi : 100 µ s (fc=640khz) ; Saat sinyali : 10kHz (min), 1280kHz (max), 640kHz (normal) t EOC ; Çevirim sonu (EOC) sinyali gecikmesi : 8 saat Per. +2 µ s. C IN C OUT ; Kontrol girişleri kapasitansı : 10pF ; Çıkış kapasitansı :10pF ADC0808 in içindeki 8 kanallı MUX ile, tümdevrenin 8 farklı giriş hattına uygulanan analog sinyallerden birisi seçilir. Bu seçim adres kod çözücüsü yardımı ile gerçekleşir. Tablo 3.2 de adres girişlerine uygulanan değere göre seçilen kanal gösterilmiştir.

36 36 Seçilen Adres Hatları Kanal C B A IN0 L L L IN1 L L H IN2 L H L IN3 L H H IN4 H L L IN5 H L H IN6 H H L IN7 H H H Tablo 3.2 ADC0808 de kanal seçimi Bu tümdevrenin en önemli bölümü 8 bitlik A/D çeviricidir. Çevirici değişik sıcaklıklarda hızlı ve doğru bir biçimde çevirim yapacak şekilde tasarlanmıştır. Bu birimin üç ana bölümü şöyledir R Direnç devresi 2. Ardışıl yaklaşım registeri 2. Karşılaştırıcı A/D çeviricisi içindeki ardışıl yaklaşım registeri (SAR) ÇEVİRİME BAŞLA (SC) palsının pozitif kenarında reset olur. Bu palsın negatif kenarında ise çevirim başlar. Başlamış olan bu çevirim işlemi, yeni bir SC palsının gelmesi ile kesilir. ÇEVİRİM SONU (EOC) ve SC hatları bağlanarak sürekli (kesintisiz) çevirim elde edilebilir. Eğer ADC0808 için bu mod seçilir ise, besleme voltajı uygulandıktan sonra, dışarıdan ÇEVİRİME BAŞLA (SC) sinyalinin gönderilmesi gerekir. SC palsından sonra yeteri kadar saat sinyali periyodu geçer ve EOC hattı lojik 0 seviyeye iner. A/D çevirici içindeki en önemli bölümlerden birisi karşılaştırıcıdır. Gerçekleşen çevirim hassasiyeti karşılaştırıcıya bağlıdır. ADC0808 oransal bir çeviricidir. Bu tür çeviricilerde ölçülen fiziksel değer, Tam Skala değerin bir oranı olarak belirtilir. Bu tümdevre için giriş voltajı ve çıkış değeri arasıdaki bağıntı aşağıda verilmiştir. V FS V IN V Z = D MAX D X D MIN

37 37 Burada ; V IN V FS V Z D X : Analog giriş voltajı : Tam Skala voltajı : Sıfır değeri : Dijital çıkış değeri D MAX : Maksimum dijital çıkış değeri D MIN : Minimum dijital çıkış değeri Önceden V ref(+) ile belirlenen maksimum giriş voltajının değeri besleme voltajı V CC den yüksek olmamalıdır. Benzer olarak minimum giirş voltajını belirleyen V ref(-) de 0v tan daha düşük olmamalıdır. Analog giriş değer aralığının orta noktası, yaklaşık olarak V CC /2 değeri yakınlarında seçilmelidir. ADC0808 in besleme akımı 1mA den daha düşük olduğu için, besleme akımını V ref(+) girişinden çekmek mümkündür. V ref(-) değerinin 0V olarak belirlendiği ve besleme akımının referans kaynağından çekildiği durumlarda olabilir. Gösterilen sürücü op-amp ın çıkış akımı ADC0808 i sürecek seviyede olmalıdır. LM301 op-amp ı 10 µ F lık bir kapasitör ile yüklendiğinde, oldukça kararlı bir şekilde, gerekli voltaj seviyelerini üretmek için kullanılabilir. 3.2 A/D Çeviricinin Displey Sürücü Olarak Kullanılması A/D çeviricinin LCD Displey sürücü olarak kullanılması entegresi 7106, 3.5 dijitlik CMOS analog-dijital çevirici entegredir doğruluk istenen ölçüm sistemleri için gerekli olan tüm aktif elemanları içlerinde bulundururlar. 7 segment kod çözücü, polarite, dijit sürücüler, referans gerilim kaynağı ve clock devresi entegrenin içerisine yerleştirilmiştir. 7106, çift eğimli çevirme (Dual Slope Conversion) yekniğini kullanarak A/D çevirme işlemi yaparlar. 7106, düşük güç harcadığı için 9V pil ile çalışabilir ve portatif ölçü aletleri uygulamaları için idealdir.

38 nın özelliklri; - LCD Dispileyleri direkt olarak sürebilme, - Görüntü kararlılığı için düşük gürültü, - 9V pil ile çalışabilme, - Yüksek empedanslı CMOS girişler (10 12 ), - Düşük güçte çalışma (10mW), Şekil ayak bağlantıları 7106 nın ayak bağlantılarının açıklanması; 1. Pozitif besleme gerilimi

39 39 2. Birler hanesinin D segmenti 3. Birler hanesinin C segmenti 4. Birler hanesinin B segmenti 5. Birler hanesinin A segmenti 6. Birler hanesinin F segmenti 7. Birler hanesinin G segmenti 8. Birler hanesinin E segmenti 9. Onlar hanesinin D segmenti 10. Onlar hanesinin C segmenti 11. Onlar hanesinin B segmenti 12. Onlar hanesinin A segmenti 13. Onlar hanesinin F segmenti 14. Onlar hanesinin E segmenti 15. Yüzler hanesinin D segmenti 16. Yüzler hanesinin B segmenti 17. Yüzler hanesinin F segmenti 18. Yüzler hanesinin E segmenti 19. Binler hanesindeki 1 rakamı 20. Negatif ölçüm işareti (-) : LCD BP sürücü çıkışı 22. Yüzler hanesinin G segmenti 23. Yüzler hanesinin A segmenti 24. Yüzler hanesinin C segmenti 25. Onlar hanesinin G segmenti 26. Negatif besleme gerilimi 27. İntegral devresi çıkışı. Bu uca integrasyon kondansatörü bağlanır. (220nF) 28. İntegral alıcı direnç bağlantısı. Bu direnç 47K Ω ise girişten max. 200mV oulr. 29. Otomatik sıfır kondansatörü. 200mV tam skala için 470nF, 2V tam skala için 47nF 30. Eksi (-) ölçme girişi 31. Artı (+) ölçme girişi 32. Ortak analog bağlantı ucu 33. Referans kondansatörünün (-) ucu

40 Referans kondansatörünün (+) ucu 35. Referans geriliminin (-) ucu 36. Referans geriliminin (+) ucu. Referans gerilimi 200mV tam skala için 100mV olur. 37. Bu uç direnç ile pozitif gerilime bağlanır ise displeyde 1888 okunmalıdır. 38. İç osilatör ayağı 39. İç osilatör ayağı 40. İç osilatör ayağı. Bu ayağa 100K Ω direnç ve 100pF kondansatör bağlanır ise iç osilatör frekansı 48KHz olur ile yapılmış LCD Display sürücü Şekil nın LCD sürücü olarak kullanılması

41 , LCD (sıvı kristal ekran) displeyleri sürer. Bu amaçla BP (Black Plane (geri plan)) ucuna sahiptir A/D çeviricinin Led Displey sürücü olarak kullanılması entegresi 7107, 3.5 dijitlik CMOS analog-dijital çevirici entegreleridir doğruluk istenen ölçüm sistemleri için gerekli olan tüm aktif elemanları içlerinde bulundururlar. 7 segment kod çözücü, polarite, dijit sürücüler, referans gerilim kaynağı ve clock devresi entegrelerin içerisine yerleştirilmiştir. 7107, çift eğimli çevirme (Dual Slope Conversion) tekniği kullanılarak A/D çevirme işlemi yaparlar. Şekil nin ayak bağlantıları

42 nın özelliklri; - LCD Dispileyleri direkt olarak sürebilme, - Görüntü kararlılığı için düşük gürültü, - ± 5V pil ile çalışabilme, - Yüksek empedanslı CMOS girişler (10 12 ), - Düşük güçte çalışma (10mW) nin ayak bağlantılarının açıklanması; 1. Pozitif besleme gerilimi 2. Birler hanesinin D segmenti 3. Birler hanesinin C segmenti 4. Birler hanesinin B segmenti 5. Birler hanesinin A segmenti 6. Birler hanesinin F segmenti 7. Birler hanesinin G segmenti 8. Birler hanesinin E segmenti 9. Onlar hanesinin D segmenti 10. Onlar hanesinin C segmenti 11. Onlar hanesinin B segmenti 12. Onlar hanesinin A segmenti 13. Onlar hanesinin F segmenti 14. Onlar hanesinin E segmenti 15. Yüzler hanesinin D segmenti 16. Yüzler hanesinin B segmenti 17. Yüzler hanesinin F segmenti 18. Yüzler hanesinin E segmenti 19. Binler hanesindeki 1 rakamı 20. Negatif ölçüm işareti (-) : Dijital şase

43 Yüzler hanesinin G segmenti 23. Yüzler hanesinin A segmenti 24. Yüzler hanesinin C segmenti 25. Onlar hanesinin G segmenti 26. Negatif besleme gerilimi 27. İntegral devresi çıkışı. Bu uca integrasyon kondansatörü bağlanır. (220nF) 28. İntegral alıcı direnç bağlantısı. Bu direnç 47K Ω ise girişten max. 200mV, 470 K Ω ise girişten max. 2V ölçülebilir. 29. Otomatik sıfır kondansatörü. 200mV tam skala için 470nF, 2V tam skala için 47nF 30. Eksi (-) ölçme girişi 31. Artı (+) ölçme girişi 32. Ortak analog bağlantı ucu 33. Referans kondansatörünün (-) ucu 34. Referans kondansatörünün (+) ucu 35. Referans geriliminin (-) ucu 36. Referans geriliminin (+) ucu. Referans gerilimi 200mV tam skala için 100mV, 2V tam skala için 1V olarak ayarlanmalıdır. 37. Displey test ucu. Bu uç direnç ile pozitif gerilime bağlanır ise displeyde 1888 okunmalıdır. 38. İç osilatör ayağı 39. İç osilatör ayağı 40. İç osilatör ayağı. Bu ayağa 100K Ω direnç ve 100pF kondansatör bağlanır ise iç osilatör frekansı 48KHz olur.

44 entegresi ile yapılmış Led Display sürücü Şekil nin tipik bağlantı şeması 7107, ortak anodlu LED displayleri sürer ve her segment için 8mA akım çıkışı verebilir.

45 A/D Çeviricinin DVM Olarak Kullanılması Dijitlik DVM, TSC TSC7135 entegresi TSC7135, 4.5 dijitlik maksimum lineerlikte ve doğrulukta çevirme işlemi yapan A/D çeviricidir. Çift eğimli çevirme (Dual Slope Conversion) tekniğini kullanarak A/D çevirme işlemi yapar. Çıkışlarına segment sürücü bağlandığı zaman, dijital voltmetre (DVM) olarak kullanılabilir. Ortak anodlu ve ortak katodlu displeyleri süren entegrelerle çalışabilir. Mikroişlemci temelli ölçme sistemlerini destekler in Özellikleri; - Maksimum ± 1 sayma hatası, - 0V giriş geriliminde 0V okuma, - Sıfırda doğru polarite gösterimi, - Çoğullamalı BDC veri çıkışları, - TTL uyumlu çıkışlar, - Diferansiyel girişler, - UART ve mikroişlemciler ile sinyal arabirimi oluşturma, - Aşırı düşük ve aşırı yüksek sinyalde otomatik değişim desteği, - Düşük giriş akımı (1pA), - Tam skala gerilimi 2.000V.

46 46 Şekil 3.12 TSC7135 in ayak bağlantıları Ayak Bağlantılarının Açıklanması : 1. Negatif besleme gerilimi (-5V), 2. Referans gerilim girişi (Pozitif gerilimle analog şase arasından alınmalıdır.), 3. Analog şase, 4. Integral alıcının çıkışı, 5. Otomatik sıfırlama girişi, 6. Tampon çıkışı, 7. Referans kondansatörü-1, 8. Refereans kondansatörü-2,

Bölüm 9 A/D Çeviriciler

Bölüm 9 A/D Çeviriciler Bölüm 9 A/D Çeviriciler 9.1 AMAÇ 1. Bir Analog-Dijital Çeviricinin çalışma yönteminin anlaşılması. 2. ADC0804 ve ADC0809 entegrelerinin karakteristiklerinin anlaşılması. 3. ADC0804 ve ADC0809 entegrelerinin

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

ELM019 - Ölçme ve Enstrümantasyon 3

ELM019 - Ölçme ve Enstrümantasyon 3 DAQ - Converters Veri Toplayıcılar Data Acquisition Bir Veri Toplama Sisteminin (DAS) Bileşenleri Bazı tıbbi cihazlar bir hastadan gelen fizyolojik işaretlerin takibini ve analizini yapabilir. Şekildeki

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ

OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ OP-AMP UYGULAMA ÖRNEKLERİ TOPLAR OP-AMP ÖRNEĞİ GERİLİM İZLEYİCİ Eşdeğer devresinden görüldüğü gibi Vo = Vi 'dir. Emiter izleyici devreye çok benzer. Bu devrenin giriş empedansı yüksek, çıkış empedansı

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1. ARDUINO LCD ve Sensör Uygulamaları

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1. ARDUINO LCD ve Sensör Uygulamaları T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK SİSTEMLER LABORATUVARI 1 ARDUINO LCD ve Sensör Uygulamaları DENEY SORUMLUSU Arş. Gör. Burak ULU ŞUBAT 2015 KAYSERİ

Detaylı

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri DENEY 4-1 Flip-Floplar DENEYİN AMACI 1. Kombinasyonel ve ardışıl lojik devreler arasındaki farkları ve çeşitli bellek birimi uygulamalarını anlamak. 2. Çeşitli flip-flop

Detaylı

SAYISAL MANTIK LAB. PROJELERİ

SAYISAL MANTIK LAB. PROJELERİ 1. 8 bitlik Okunur Yazılır Bellek (RAM) Her biri ayrı adreslenmiş 8 adet D tipi flip-flop kullanılabilir. RAM'lerde okuma ve yazma işlemleri CS (Chip Select), RD (Read), WR (Write) kontrol sinyalleri ile

Detaylı

1. Sayıcıların çalışma prensiplerini ve JK flip-floplarla nasıl gerçekleştirileceğini anlamak. 2. Asenkron ve senkron sayıcıları incelemek.

1. Sayıcıların çalışma prensiplerini ve JK flip-floplarla nasıl gerçekleştirileceğini anlamak. 2. Asenkron ve senkron sayıcıları incelemek. DENEY 7-2 Sayıcılar DENEYİN AMACI 1. Sayıcıların çalışma prensiplerini ve JK flip-floplarla nasıl gerçekleştirileceğini anlamak. 2. Asenkron ve senkron sayıcıları incelemek. GENEL BİLGİLER Sayıcılar, flip-floplar

Detaylı

BİLGİSAYARLI KONTROL OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER

BİLGİSAYARLI KONTROL OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER BÖLÜM 4 OPERASYONAL AMFLİKATÖRLER VE ÇEVİRİCİLER 4.1 OPERASYONEL AMPLİFİKATÖRLER (OPAMP LAR) Operasyonel amplifikatörler (Operational Amplifiers) veya işlemsel kuvvetlendiriciler, karmaşık sistemlerin

Detaylı

BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş

BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş C ile 8051 Mikrodenetleyici Uygulamaları BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş Amaçlar 8051 mikrodenetleyicisinin tarihi gelişimini açıklamak 8051 mikrodenetleyicisinin mimari yapısını kavramak 8051

Detaylı

SAYISAL TASARIM. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

SAYISAL TASARIM. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı SAYISAL TASARIM Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 5 ADC, Analog Sayısal Dönüştürücüler Analog İşaretler Elektronik devrelerin giriş işaretlerinin büyük çoğunluğu analogtur. Günlük yaşantımızda

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

İnönü Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

İnönü Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İnönü Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 00223 - Mantık Devreleri Tasarımı Laboratuar Föyleri Numara: Ad Soyad: Arş. Grv. Bilal ŞENOL Devre Kurma Alanı Arş. Grv. Bilal ŞENOL

Detaylı

EEM122SAYISAL MANTIK SAYICILAR. Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol

EEM122SAYISAL MANTIK SAYICILAR. Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol EEM122SAYISAL MANTIK BÖLÜM 6: KAYDEDİCİLER VE SAYICILAR Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol KAYDEDİCİLER VE SAYICILAR Flip-flopkullanan devreler fonksiyonlarına göre iki guruba

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY 6 ANALOG/DİGİTAL DÖNÜŞTÜRÜCÜ. Grup Numara Ad Soyad RAPORU HAZIRLAYAN:

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY 6 ANALOG/DİGİTAL DÖNÜŞTÜRÜCÜ. Grup Numara Ad Soyad RAPORU HAZIRLAYAN: ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL TASARIM LABORATUVARI DENEY 6 ANALOG/DİGİTAL DÖNÜŞTÜRÜCÜ DENEYİ YAPANLAR Grup Numara Ad Soyad RAPORU HAZIRLAYAN: Deneyin Yapılış Tarihi Raporun Geleceği Tarih Raporun

Detaylı

SAYISAL UYGULAMALARI DEVRE. Prof. Dr. Hüseyin EKİZ Doç. Dr. Özdemir ÇETİN Arş. Gör. Ziya EKŞİ

SAYISAL UYGULAMALARI DEVRE. Prof. Dr. Hüseyin EKİZ Doç. Dr. Özdemir ÇETİN Arş. Gör. Ziya EKŞİ SAYISAL DEVRE UYGULAMALARI Prof. Dr. Hüseyin EKİZ Doç. Dr. Özdemir ÇETİN Arş. Gör. Ziya EKŞİ İÇİNDEKİLER ŞEKİLLER TABLOSU... vi MALZEME LİSTESİ... viii ENTEGRELER... ix 1. Direnç ve Diyotlarla Yapılan

Detaylı

Mikroişlemci ile Analog-Sayısal Dönüştürücü (ADC)

Mikroişlemci ile Analog-Sayısal Dönüştürücü (ADC) KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİ LABORATUARI Mikroişlemci ile Analog-Sayısal Dönüştürücü (ADC) 1. Giriş Analog işaretler analog donanım kullanılarak işlenebilir.

Detaylı

BÖLÜM 11 SAYISAL-ANALOG (DAC) ANALOG-SAYISAL(ADC) DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SAYISAL TASARIM. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır.

BÖLÜM 11 SAYISAL-ANALOG (DAC) ANALOG-SAYISAL(ADC) DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SAYISAL TASARIM. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır. SYISL TSIM BÖLÜM SYISLNLOG (DC NLOGSYISL(DC DÖNÜŞTÜÜCÜLE Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır. Sayısal ve nalog sinyaller İşlemsel yükselteçler (Operatinal mplifieropmp Sayısalnalog Çeviriciler

Detaylı

BSE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates And Logic Circuits)

BSE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates And Logic Circuits) SE 207 Mantık Devreleri Lojik Kapılar ve Lojik Devreler (Logic Gates nd Logic Circuits) Sakarya Üniversitesi Lojik Kapılar - maçlar Lojik kapıları ve lojik devreleri tanıtmak Temel işlemler olarak VE,

Detaylı

Ders Notlarının Creative Commons lisansı Feza BUZLUCA ya aittir. Lisans: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/

Ders Notlarının Creative Commons lisansı Feza BUZLUCA ya aittir. Lisans: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/ Eşzamanlı (Senkron) Ardışıl Devrelerin Tasarlanması (Design) Bir ardışıl devrenin tasarlanması, çözülecek olan problemin sözle anlatımıyla (senaryo) başlar. Bundan sonra aşağıda açıklanan aşamalardan geçilerek

Detaylı

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri DENEY 4-1 Flip-Floplar DENEYİN AMACI 1. Kombinasyonel ve ardışıl lojik devreler arasındaki farkları ve çeşitli bellek birimi uygulamalarını anlamak. 2. Çeşitli flip-flop

Detaylı

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM)

Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) Fatih Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 316 Haberleşme I LAB SINAVI DARBE GENLİK MODÜLASYONU (PWM) 9.1 Amaçlar 1. µa741 ile PWM modülatör kurulması. 2. LM555 in çalışma prensiplerinin

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit değerli pozitif gerilim regülatörleri basit bir şekilde iki adet direnç ilavesiyle ayarlanabilir gerilim kaynaklarına dönüştürülebilir.

Detaylı

Proje Teslimi: 2013-2014 güz yarıyılı ikinci ders haftasında teslim edilecektir.

Proje Teslimi: 2013-2014 güz yarıyılı ikinci ders haftasında teslim edilecektir. ELEKTRONĐK YAZ PROJESĐ-2 (v1.1) Yıldız Teknik Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümünde okuyan 1. ve 2. sınıf öğrencilerine; mesleği sevdirerek öğretmek amacıyla, isteğe bağlı olarak

Detaylı

27.10.2011 HAFTA 1 KALICI OLMAYAN HAFIZA RAM SRAM DRAM DDRAM KALICI HAFIZA ROM PROM EPROM EEPROM FLASH HARDDISK

27.10.2011 HAFTA 1 KALICI OLMAYAN HAFIZA RAM SRAM DRAM DDRAM KALICI HAFIZA ROM PROM EPROM EEPROM FLASH HARDDISK Mikroişlemci HAFTA 1 HAFIZA BİRİMLERİ Program Kodları ve verinin saklandığı bölüm Kalıcı Hafıza ROM PROM EPROM EEPROM FLASH UÇUCU SRAM DRAM DRRAM... ALU Saklayıcılar Kod Çözücüler... GİRİŞ/ÇIKIŞ G/Ç I/O

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. KLAVYE... 11 2. KLAVYE RB0... 19 3. KLAVYE RBHIGH... 27 4. 4 DİSPLAY... 31

İÇİNDEKİLER 1. KLAVYE... 11 2. KLAVYE RB0... 19 3. KLAVYE RBHIGH... 27 4. 4 DİSPLAY... 31 İÇİNDEKİLER 1. KLAVYE... 11 Satır ve Sütunlar...11 Devre Şeması...14 Program...15 PIC 16F84 ile 4x4 klavye tasarımını gösterir. PORTA ya bağlı 4 adet LED ile tuş bilgisi gözlenir. Kendiniz Uygulayınız...18

Detaylı

SAYISAL ANALOG DÖNÜŞTÜRÜCÜ DENEYİ

SAYISAL ANALOG DÖNÜŞTÜRÜCÜ DENEYİ Deneyin Amacı: SAYISAL ANALOG DÖNÜŞTÜRÜCÜ DENEYİ Sayısal Analog Dönüştürücüleri (Digital to Analog Converter, DAC) tanımak ve kullanmaktır. Giriş: Sayısal Analog Dönüştürücüler (DAC) için kullanılan devrelerin

Detaylı

BÖLÜM 24 CPU 22X. Analog giriş-çıkış modülü EM 235 Analog çıkış modülü EM 232 Analog girişler : IW0...IW6. Akım dönüştürücü. Gerilim dönüştürücü EM235

BÖLÜM 24 CPU 22X. Analog giriş-çıkış modülü EM 235 Analog çıkış modülü EM 232 Analog girişler : IW0...IW6. Akım dönüştürücü. Gerilim dönüştürücü EM235 BÖLÜM 24 PLC OTOMASYONUNDA ANALOG SĐNYAL ĐŞLEME VE ANALOG GĐRĐŞLERDE ÖLÇÜL DEĞERLERĐN TANIMLANMASI Analog giriş sinyallerinin işlenebilmesi için öncelikli olarak bir analog modüle ihtiyaç bulunmaktadır.

Detaylı

25. Aşağıdaki çıkarma işlemlerini doğrudan çıkarma yöntemi ile yapınız.

25. Aşağıdaki çıkarma işlemlerini doğrudan çıkarma yöntemi ile yapınız. BÖLÜM. Büyüklüklerin genel özellikleri nelerdir? 2. Analog büyüklük, analog işaret, analog sistem ve analog gösterge terimlerini açıklayınız. 3. Analog sisteme etrafınızdaki veya günlük hayatta kullandığınız

Detaylı

SAYISAL DEVRELERE GİRİŞ ANALOG VE SAYISAL KAVRAMLARI (ANALOG AND DIGITAL) Sakarya Üniversitesi

SAYISAL DEVRELERE GİRİŞ ANALOG VE SAYISAL KAVRAMLARI (ANALOG AND DIGITAL) Sakarya Üniversitesi SAYISAL DEVRELERE GİRİŞ ANALOG VE SAYISAL KAVRAMLARI (ANALOG AND DIGITAL) Sakarya Üniversitesi DERS İÇERİĞİ Analog Büyüklük, Analog İşaret, Analog Gösterge ve Analog Sistem Sayısal Büyüklük, Sayısal İşaret,

Detaylı

BESLEME KARTI RF ALICI KARTI

BESLEME KARTI RF ALICI KARTI BESLEME KARTI Araç üzerinde bulunan ve tüm kartları besleyen ünitedir.doğrudan Lipo batarya ile beslendikten sonra motor kartına 11.1 V diğer kartlara 5 V dağıtır. Özellikleri; Ters gerilim korumalı Isınmaya

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR. Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi (bit dizisi) kümesi ile temsil edilmesidir.

Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR. Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi (bit dizisi) kümesi ile temsil edilmesidir. Bilgisayar Mimarisi İkilik Kodlama ve Mantık Devreleri Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR ESOGÜ Eğitim Fakültesi - BÖTE twitter.com/cmkandemir Kodlama Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ. Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MAKİNE FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ DERSİ Işığı Takip Eden Kafa 2 Nolu Proje Proje Raporu Hakan Altuntaş 11066137 16.01.2013 İstanbul

Detaylı

ENTEGRELER (Integrated Circuits, IC) Entegre nedir, nerelerde kullanılır?...

ENTEGRELER (Integrated Circuits, IC) Entegre nedir, nerelerde kullanılır?... ENTEGRELER (Integrated Circuits, IC) Entegre nedir, nerelerde kullanılır?... İçerik Düzeni Entegre Tanımı Entegre Seviyeleri Lojik Aileler Datasheet Okuma ENTEGRE TANIMI Entegreler(IC) chip adı da verilen,

Detaylı

BİLGİSAYAR MİMARİSİ. İkili Kodlama ve Mantık Devreleri. Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü

BİLGİSAYAR MİMARİSİ. İkili Kodlama ve Mantık Devreleri. Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü BİLGİSAYAR MİMARİSİ İkili Kodlama ve Mantık Devreleri Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü Kodlama Kodlama, iki küme elemanları arasında karşılıklığı kesin olarak belirtilen kurallar bütünüdür diye tanımlanabilir.

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-21001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. Devre elemanı üzerinden akım akmasını sağlayan

Detaylı

Değer. (a) Analog ve, (b) digital sinyallerin kıyaslaması. Digital devrelerin, karşıtı olan analog devrelere göre bazı avantajları vardır: bunlarda,

Değer. (a) Analog ve, (b) digital sinyallerin kıyaslaması. Digital devrelerin, karşıtı olan analog devrelere göre bazı avantajları vardır: bunlarda, DİGİTAL ELETRONİLER Enstrümantal Analiz, Mikrobilgisayarlar ve Mikroişlemciler imyasal sinyaller iki tiptir: () Analog sinyaller; sürekli sinyallerdir, örneğin, ph metreler, moleküler spektroskopi gibi.

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM309 SAYISAL ELEKTRONİK LABORATUARI

DİCLE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM309 SAYISAL ELEKTRONİK LABORATUARI DİCLE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM39 SAYISAL ELEKTRONİK LABORATUARI Deney No Deneyin Adı Deney Grubu Deneyi Yapanın Numarası Adı Soyadı İmzası Deneyin

Detaylı

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELİŞTİRME PROJESİ

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELİŞTİRME PROJESİ PROGRAMIN ADI DERSIN KODU VE ADI DERSIN ISLENECEGI DÖNEM HAFTALIK DERS SAATİ DERSİN SÜRESİ ENDÜSTRİYEL ELEKTRONİK MİK.İŞLEMCİLER/MİK.DENETLEYİCİLER-2 2. Yıl, IV. Yarıyıl (Güz) 4 (Teori: 3, Uygulama: 1,

Detaylı

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız.

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. ÖLÇME VE KONTROL ALETLERİ Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. Voltmetre devrenin iki noktası arasındaki potansiyel

Detaylı

YAPILAN İŞ: Sayfa 1. Şekil 1

YAPILAN İŞ: Sayfa 1. Şekil 1 İstanbul Teknik Üniversitesi Kontrol Mühendisliği 10 İş Günü Süreli Zorunlu Atölye Stajı Zorunlu Atölye Stajı 1 Eylül 2008 Pazartesi günü başlamış olup, 12 Eylül 2008 tarihinde sona ermiştir. Bu staj süresince

Detaylı

R-2R LADDER SWITCHES 8-BIT DAC SUCCESSIVE APPROXIMATION REGISTER 3-STATE BUFFERS

R-2R LADDER SWITCHES 8-BIT DAC SUCCESSIVE APPROXIMATION REGISTER 3-STATE BUFFERS MİKROİŞLEMCİ UYUMLU A/D VE D/A ÇEVİRİCİLER A/D ve D/A çeviricilerin pratikte sıkça kullanılan türlerinden biri de mikroişlemci uyumlu olanlarıdır. Şekil.'de ZN8 D/A çeviricinin çalışma prensip şeması verilmiştir.

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar) Bus

Detaylı

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 Arıza Tespit Cihazı ve PC Osiloskop her tür elektronik kartın arızasını bulmada çok etkili bir sistemdir. Asıl tasarım amacı

Detaylı

1. Direnç değeri okunurken mavi renginin sayısal değeri nedir? a) 4 b) 5 c) 1 d) 6 2. Direnç değeri okunurken altın renginin tolerans değeri kaçtır?

1. Direnç değeri okunurken mavi renginin sayısal değeri nedir? a) 4 b) 5 c) 1 d) 6 2. Direnç değeri okunurken altın renginin tolerans değeri kaçtır? 1. Direnç değeri okunurken mavi renginin sayısal değeri nedir? a) 4 b) 5 c) 1 d) 6 2. Direnç değeri okunurken altın renginin tolerans değeri kaçtır? a) Yüzde 10 b) Yüzde 5 c) Yüzde 1 d) Yüzde 20 3. Direnç

Detaylı

3.3. İki Tabanlı Sayı Sisteminde Dört İşlem

3.3. İki Tabanlı Sayı Sisteminde Dört İşlem 3.3. İki Tabanlı Sayı Sisteminde Dört İşlem A + B = 2 0 2 1 (Elde) A * B = Sonuç A B = 2 0 2 1 (Borç) A / B = Sonuç 0 + 0 = 0 0 0 * 0 = 0 0 0 = 0 0 0 / 0 = 0 0 + 1 = 1 0 0 * 1 = 0 0 1 = 1 1 0 / 1 = 0 1

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

BÖLÜM 9 (COUNTERS) SAYICILAR SAYISAL ELEKTRONİK. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır

BÖLÜM 9 (COUNTERS) SAYICILAR SAYISAL ELEKTRONİK. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır SYISL ELETRONİ ÖLÜM 9 (OUNTERS) SYIILR u bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır Sayıcılarda Mod kavramı senkron sayıcılar senkron yukarı sayıcı (Up counter) senkron aşağı sayıcı (Down counter) senkron

Detaylı

9. MERKEZİ İŞLEM BİRİM MODÜLÜ TASARIMI

9. MERKEZİ İŞLEM BİRİM MODÜLÜ TASARIMI 1 9. MERKEZİ İŞLEM BİRİM MODÜLÜ TASARIMI Mikroişlemci temelli sistem donanımının en önemli kısmı merkezi işlem birimi modülüdür. Bu modülü tasarlamak için mikroişlemcinin uç işlevlerinin çok iyi bilinmesi

Detaylı

Bellekler. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar

Bellekler. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar Bellekler 1 Bellekler Ortak giriş/çıkışlara, yazma ve okuma kontrol sinyallerine sahip eşit uzunluktaki saklayıcıların bir tümdevre içerisinde sıralanmasıyla hafıza (bellek) yapısı elde edilir. Çeşitli

Detaylı

8086 nın Bacak Bağlantısı ve İşlevleri. 8086, 16-bit veri yoluna (data bus) 8088 ise 8- bit veri yoluna sahip16-bit mikroişlemcilerdir.

8086 nın Bacak Bağlantısı ve İşlevleri. 8086, 16-bit veri yoluna (data bus) 8088 ise 8- bit veri yoluna sahip16-bit mikroişlemcilerdir. Bölüm 9: 8086 nın Bacak Bağlantısı ve İşlevleri 8086 & 8088 her iki işlemci 40-pin dual in-line (DIP) paketinde üretilmişlerdir. 8086, 16-bit veri yoluna (data bus) 8088 ise 8- bit veri yoluna sahip16-bit

Detaylı

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ

RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama

Detaylı

PIC UYGULAMALARI. Öğr.Gör.Bülent Çobanoğlu

PIC UYGULAMALARI. Öğr.Gör.Bülent Çobanoğlu PIC UYGULAMALARI STEP MOTOR UYGULAMLARI Step motor Adım motorları (Step Motors), girişlerine uygulanan lojik sinyallere karşılık analog dönme hareketi yapan fırçasız, sabit mıknatıs kutuplu DC motorlardır.

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

DENEY 3-1 Kodlayıcı Devreler

DENEY 3-1 Kodlayıcı Devreler DENEY 3-1 Kodlayıcı Devreler DENEYİN AMACI 1. Kodlayıcı devrelerin çalışma prensibini anlamak. GENEL BİLGİLER Kodlayıcı, bir ya da daha fazla girişi alıp, belirli bir çıkış kodu üreten kombinasyonel bir

Detaylı

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler

ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC Devrelerinde Pratik Düşünceler ADC nin belki de en önemli örneği çözünürlüğüdür. Çözünürlük dönüştürücü tarafından elde edilen ikili bitlerin sayısıdır. Çünkü ADC devreleri birçok kesikli adımdan birinin

Detaylı

RedoMayer Makina ve Otomasyon

RedoMayer Makina ve Otomasyon RedoMayer Makina ve Otomasyon >Robotik Sistemler >PLC ve modülleri >Operatör Panelleri >Servo Motor ve Sürücüleri >Redüktörler >Encoderler www.redomayer.com RedoMayer Makina ve Otomasyon, 20 yılı aşan

Detaylı

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES ELECTRICAL ELECTRONIC CORP ı. GÜVENLİK BİLGİSİ Ölçü aleti ile servis ya da çalışma yapmadan önce aşağıdaki güvenlik bilgilerini dikkatle okuyunuz.

Detaylı

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ 13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Akım Ölçülmesi-Ampermetreler 2. Gerilim Ölçülmesi-Voltmetreler Ölçü Aleti Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Ölçü aletlerinin seçiminde yapılacak ölçmeye

Detaylı

LOJİK DEVRELER-I III. HAFTA DENEY FÖYÜ

LOJİK DEVRELER-I III. HAFTA DENEY FÖYÜ LOJİK DEVRELER-I III. HAFTA DENEY FÖYÜ 3 Bitlik Bir Sayının mod(5)'ini Bulan Ve Sonucu Segment Display'de Gösteren Devrenin Tasarlanması Deneyin Amacı: 3 bitlik bir sayının mod(5)'e göre sonucunu bulan

Detaylı

5. LOJİK KAPILAR (LOGIC GATES)

5. LOJİK KAPILAR (LOGIC GATES) 5. LOJİK KPILR (LOGIC GTES) Dijital (Sayısal) devrelerin tasarımında kullanılan temel devre elemanlarına Lojik kapılar adı verilmektedir. Her lojik kapının bir çıkışı, bir veya birden fazla girişi vardır.

Detaylı

B.Ç. / E.B. MİKROİŞLEMCİLER

B.Ç. / E.B. MİKROİŞLEMCİLER 1 MİKROİŞLEMCİLER RESET Girişi ve DEVRESİ Program herhangi bir nedenle kilitlenirse ya da program yeniden (baştan) çalıştırılmak istenirse dışarıdan PIC i reset yapmak gerekir. Aslında PIC in içinde besleme

Detaylı

1. PROGRAMLAMA. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

1. PROGRAMLAMA. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com . PROGRAMLAMA UTR-VC Windows altında çalışan konfigürasyon yazılımı aracılığıyla programlanır. Programlama temel olarak kalibrasyon, test ve giriş/çıkış aralıklarının seçilmesi amacıyla kullanılır. Ancak

Detaylı

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EET-206 SAYISAL ELEKTRONİK - II LABORATUVARI

TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EET-206 SAYISAL ELEKTRONİK - II LABORATUVARI TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ EET-206 SAYISAL ELEKTRONİK - II LABORATUVARI DENEY FÖYÜ 1 EET-206 SAYISAL ELEKTRONİK - II LABORATUVARI DENEY NO : 1 DENEYİN ADI : OSİLATÖR DEVRESİ Giriş

Detaylı

Sayılar, cebir, denklemler ve eşitsizlikler, fonksiyonlar, trigonometri, komplerks sayılar, logaritma

Sayılar, cebir, denklemler ve eşitsizlikler, fonksiyonlar, trigonometri, komplerks sayılar, logaritma KONTROL ve OTOMASYON TEKNOLOJİSİ DERS İÇERİKLERİ I. Yarıyıl Matematik - I Sayılar, cebir, denklemler ve eşitsizlikler, fonksiyonlar, trigonometri, komplerks sayılar, logaritma Bilgisayar - I Wındows işletim

Detaylı

DİJİTAL ELEKTRONİK DERS NOTLARI

DİJİTAL ELEKTRONİK DERS NOTLARI DİJİTAL ELEKTRONİK DERS NOTLARI Analog sinyal Sonsuz sayıda ara değer alabilen, devamlılık arz eden büyüklük, analog büyüklük olarak tanımlanır. Dünyadaki çoğu büyüklük analogdur. Analog sinyal aslında

Detaylı

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık çevrim kontrol ileri kontrol prosesi olarak da ifade edilebilir. Yandaki şekilde açık çevrim oda sıcaklık kontrolü yapılmaktadır. Burada referans olarak dışarı

Detaylı

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ L3P HITACHI HIZ KONTROL ÜNİTESİ KULLANIM KILAVUZU L3P GÜÇ BAĞLANTISI KONTROL DEVRESİ TERMİNAL BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ Terminal Tanımı Açıklama Sembolü L1 L2 L3 Giriş fazları Şebeke gerilimi bağlanacak

Detaylı

PIC MİKROKONTROLÖR TABANLI MİNİ-KLAVYE TASARIMI

PIC MİKROKONTROLÖR TABANLI MİNİ-KLAVYE TASARIMI PIC MİKROKONTROLÖR TABANLI MİNİ-KLAVYE TASARIMI Prof. Dr. Doğan İbrahim Yakın Doğu Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Lefkoşa, KKTC E-mail: dogan@neu.edu.tr, Tel: (90) 392 2236464 ÖZET Bilgisayarlara

Detaylı

Bölüm 20 FBs-4A2D Analog Giriş/Çıkış Modülü

Bölüm 20 FBs-4A2D Analog Giriş/Çıkış Modülü Bölüm 20 FBs-4A2D Analog Giriş/Çıkış Modülü FBs-4A2D, FATEK FBs'nin PLC serilerinin analog I/O modullerinden biridir. Analog çıkışları için 2 kanallı 14bitlik D/A çıkışı sağlar. Farklı jumper ayarlarına

Detaylı

MANTIK DEVRELERİ HALL, 2002) (SAYISAL TASARIM, ÇEVİRİ, LITERATUR YAYINCILIK) DIGITAL DESIGN PRICIPLES & PRACTICES (3. EDITION, PRENTICE HALL, 2001)

MANTIK DEVRELERİ HALL, 2002) (SAYISAL TASARIM, ÇEVİRİ, LITERATUR YAYINCILIK) DIGITAL DESIGN PRICIPLES & PRACTICES (3. EDITION, PRENTICE HALL, 2001) MANTIK DEVRELERİ DERSİN AMACI: SAYISAL LOJİK DEVRELERE İLİŞKİN KAPSAMLI BİLGİ SUNMAK. DERSİ ALAN ÖĞRENCİLER KOMBİNASYONEL DEVRE, ARDIŞIL DEVRE VE ALGORİTMİK DURUM MAKİNALARI TASARLAYACAK VE ÇÖZÜMLEMESİNİ

Detaylı

1) PLSY / DPLSY : Bu komut ile istenilen frekansta istenilen pals adedini üretir.

1) PLSY / DPLSY : Bu komut ile istenilen frekansta istenilen pals adedini üretir. Delta PLC Pals Komutarı 1) PLSY / DPLSY : Bu komut ile istenilen frekansta istenilen pals adedini üretir. Komut Kullanım Şekli DPLSY D50 D60 Y0 D50 Pals frekans değeri bu register a yazılır. D60 Üretilecek

Detaylı

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir.

Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. Küçük Sinyal Analizi Küçük sinyal analizi transistörü AC domende temsilş etmek için kullanılan modelleri içerir. 1. Karma (hibrid) model 2. r e model Üretici firmalar bilgi sayfalarında belirli bir çalışma

Detaylı

PIC16F87X te ADC MODÜLÜNÜN KULLANIMI

PIC16F87X te ADC MODÜLÜNÜN KULLANIMI PIC16F87X te ADC MODÜLÜNÜN KULLANIMI Emre YAVUZ Temmuz 2009 PIC16F87X te ADC MODÜLÜ Ü KULLA IMI Bu makalemizde PIC16F87X serisi mikrodenetleyicilerde ADC modülünün temel düzeyde kullanımını anlatacağım.

Detaylı

Fatih University- Faculty of Engineering- Electric and Electronic Dept.

Fatih University- Faculty of Engineering- Electric and Electronic Dept. SAYISAL DEVRE TASARIMI EEM Ref. Morris MANO & Michael D. CILETTI SAYISAL TASARIM 5. Baskı Fatih University- Faculty of Engineering- Electric and Electronic Dept. Birleşik Mantık Tanımı X{x, x, x, x n,}}

Detaylı

DERS 3 MİKROİŞLEMCİ SİSTEM MİMARİSİ. İçerik

DERS 3 MİKROİŞLEMCİ SİSTEM MİMARİSİ. İçerik DERS 3 MİKROİŞLEMCİ SİSTEM MİMARİSİ İçerik Mikroişlemci Sistem Mimarisi Mikroişlemcinin yürüttüğü işlemler Mikroişlemci Yol (Bus) Yapısı Mikroişlemci İç Veri İşlemleri Çevresel Cihazlarca Yürütülen İşlemler

Detaylı

BÖLÜM 8 MANDAL(LATCH) VE FLİP-FLOPLAR SAYISAL ELEKTRONİK. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır

BÖLÜM 8 MANDAL(LATCH) VE FLİP-FLOPLAR SAYISAL ELEKTRONİK. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır AYIAL ELETONİ BÖLÜM 8 MANAL(LATCH) VE FLİP-FLOPLA Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır Mandallar(Latches),- Mandalı, Mandalı ontak sıçramasının mandallar yardımı ile engellenmesi Flip-Floplar,-

Detaylı

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ AÇIKLAMALAR-KULLANIM-BAĞLANTILAR Sayfa 1 ĠÇĠNDEKĠLER SAYFA 1-) Sistemin Genel Tanıtımı 3 2-) Sistemin ÇalıĢma ġekli.4 3-) Sistem Yazılımı 5 4-) Sistemin Elektrik ve Bağlantı

Detaylı

SAYICILAR. Tetikleme işaretlerinin Sayma yönüne göre Sayma kodlanmasına göre uygulanışına göre. Şekil 52. Sayıcıların Sınıflandırılması

SAYICILAR. Tetikleme işaretlerinin Sayma yönüne göre Sayma kodlanmasına göre uygulanışına göre. Şekil 52. Sayıcıların Sınıflandırılması 25. Sayıcı Devreleri Giriş darbelerine bağlı olarak belirli bir durum dizisini tekrarlayan lojik devreler, sayıcı olarak adlandırılır. Çok değişik alanlarda kullanılan sayıcı devreleri, FF lerin uygun

Detaylı

BÖLÜM 3 OSİLASYON KRİTERLERİ

BÖLÜM 3 OSİLASYON KRİTERLERİ BÖLÜM 3 OSİİLATÖRLER Radyo sistemlerinde sinüs işaret osilatörleri, taşıyıcı işareti üretmek ve karıştırıcı katlarında bir frekansı diğerine dönüştürmek amacıyla kullanılır. Sinüs işaret osilatörlerinin

Detaylı

İçİndekİler. 1. Bölüm - Mİkro Denetleyİcİ Nedİr? 2. Bölüm - MİkroDenetleyİcİlerİ Anlamak

İçİndekİler. 1. Bölüm - Mİkro Denetleyİcİ Nedİr? 2. Bölüm - MİkroDenetleyİcİlerİ Anlamak XIII İçİndekİler 1. Bölüm - Mİkro Denetleyİcİ Nedİr? Mikrodenetleyici Tanımı Mikrodenetleyicilerin Tarihçesi Mikroişlemci- Mikrodenetleyici 1. İki Kavram Arasındaki Farklar 2. Tasarım Felsefesi ve Mimari

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

Ölçme ve Devre Laboratuvarı Deney: 1

Ölçme ve Devre Laboratuvarı Deney: 1 Ölçme ve Devre Laboratuvarı Deney: 1 Gerilim, Akım ve Direnç Ölçümü 2013 Şubat I. GİRİŞ Bu deneyin amacı multimetre kullanarak gerilim, akım ve direnç ölçümü yapılmasının öğrenilmesi ve bir ölçüm aletinin

Detaylı

LCD (Liquid Crystal Display )

LCD (Liquid Crystal Display ) LCD (Liquid Crystal Display ) Hafif olmaları,az yer kaplamaları gibi avantajları yüzünden günlük hayatta birçok cihazda tercih edilen Standart LCD paneller +5 V ile çalışır ve genellikle 14 konnektor lü

Detaylı

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu Bu kılavuzun amacı bir motoru çalıştırmak üzere bir sürücünün kurulması için gerekli temel bilgileri sunmaktır. Lütfen www.controltechniques.com/userguides veya www.leroy-somer.com/manuals adresinden indirebileceğiniz

Detaylı

ZM-2H504 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet

ZM-2H504 İki Faz Step. Motor Sürücüsü. Özet ZM-2H504 İki Faz Step Motor Sürücüsü Özet ZM-2H504 iki faz, 4,6 ve 8 telli step motorlar için üretilmiştir. Yüksek frekanslı giriş sinyallerini kabul edebilecek şekilde donatılmıştır. Akım kararlılığı,

Detaylı

Ölçüm Temelleri Deney 1

Ölçüm Temelleri Deney 1 Ölçüm Temelleri Deney 1 Deney 1-1 Direnç Ölçümü GENEL BİLGİLER Tüm malzemeler, bir devrede elektrik akımı akışına karşı koyan, elektriksel dirence sahiptir. Elektriksel direncin ölçü birimi ohmdur (Ω).

Detaylı

İLERI MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

İLERI MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı İLERI MIKRODENETLEYICILER Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 4 Motor Denetimi Adım (Step) Motorunun Yapısı Adım Motorlar elektrik vurularını düzgün mekanik harekete dönüştüren elektromekanik

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

DENEY 7 SOLUNUM ÖLÇÜMLERİ.

DENEY 7 SOLUNUM ÖLÇÜMLERİ. SOLUNUM ÖLÇÜMLERİ 7 7.0 DENEYİN AMACI 7.1 FİZYOLOJİK PRENSİPLER 7.2 DEVRE AÇIKLAMALARI 7.3 GEREKLİ ELEMANLAR 7.4 DENEYİN YAPILIŞI 7.5 DENEY SONUÇLARI 7.6 SORULAR DENEY 7 SOLUNUM ÖLÇÜMLERİ. 7.0 DENEYİN

Detaylı

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU

FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU FRENIC MEGA ÖZET KULLANIM KLAVUZU GENEL BİLGİLER SÜRÜCÜ KONTROL BAĞLANTILARI PLC 24 VDC CM DİJİTAL GİRİŞ COM UCU FWD REV X1 - X7 EN DİJİTAL GİRİŞLER ( PNP / NPN SEÇİLEBİLİR ) ENABLE GİRİŞİ SW1 Y1 - Y4

Detaylı

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri Armatür (endüvi) gerilimini değiştirerek devri ayarlamak mümkündür. Endüvi akımını değiştirerek torku (döndürme momentini) ayarlamak mümkündür. Endüviye uygulanan

Detaylı

1) PLSY / DPLSY : Bu komut ile istenilen frekansta istenilen pals adedini üretir.

1) PLSY / DPLSY : Bu komut ile istenilen frekansta istenilen pals adedini üretir. Delta PLC Pals Komutarı 1) PLSY / DPLSY : Bu komut ile istenilen frekansta istenilen pals adedini üretir. DPLSY D50 D60 Y0 D50 Pals frekans değeri bu register a yazılır. D60 Üretilecek pals adedi bu register

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU

FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU FUJI MICRO HIZLI DEVREYE ALMA KILAVUZU KONTEK OTOMASYON A.Ş. BEYİT SOK. NO:27 YUKARI DUDULLU ÜMRANİYE / İSTANBUL 0216 466 47 00 (T) 0216 466 21 20 (F) www.kontekotomasyon.com.tr Sayfa 1 / 7 TUŞ FONKSİYONLARI

Detaylı

Proje Teslimi: 2012-2013 güz yarıyılı ikinci ders haftasında Devre ve Sistem Analizi Dersinde teslim edilecektir.

Proje Teslimi: 2012-2013 güz yarıyılı ikinci ders haftasında Devre ve Sistem Analizi Dersinde teslim edilecektir. ELEKTRONĐK YAZ PROJESĐ-1 (v1.2) YTÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü birinci sınıf öğrencileri için Elektrik Devre Temelleri Dersinde isteğe bağlı olarak verilen pratik yaz ödevidir. Proje

Detaylı