TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI"

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Kemalettin TAŞDAN TÜRKİYE MISIR PİYASASI TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI ADANA, 2005

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TÜRKİYE MISIR PİYASASI Kemalettin TAŞDAN DOKTORA TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI Bu Tez.../.../... Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği İle Kabul Edilmiştir. İmza... İmza... İmza... Prof. Dr. Faruk EMEKSİZ Prof. Dr. Onur ERKAN Prof. Dr. A. Can ÜLGER DANIŞMAN ÜYE ÜYE İmza... Doç. Dr. Mevhibe ALBAYRAK ÜYE İmza... Yrd. Doç.Dr. M. Sertaç ÖZER ÜYE Bu tez Enstitümüz Tarım Ekonomisi Anabilim Dalında hazırlanmıştır. KOD NO: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür Bu Çalışma Ç.Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: FBE2002D192 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ DOKTORA TEZİ TÜRKİYE MISIR PİYASASI Kemalettin TAŞDAN ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI Danışman : Prof. Dr. Faruk EMEKSİZ Yıl: 2005, Sayfa: 199 Jüri : Prof. Dr. Faruk EMEKSİZ : Prof. Dr. Onur ERKAN : Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER : Doç. Dr. Mevhibe ALBAYRAK : Yrd. Doç.Dr. M. Sertaç ÖZER Bu çalışmada Türkiye mısır piyasası, mısır üretimi, tüketimi, dış ticareti, talebi, fiyatları, politikası ve pazarlaması ele alınarak incelenmiş, geleceğe yönelik tahminlerde bulunulmuştur. Mısır üretimi, 1980 sonrasında önemli derecede artış göstermekle birlikte, halen istenen düzeyde değildir. Özellikle 1980 li yılların başında hibrit tohum kullanımıyla birlikte verim artmıştır. Bu, üretim artışının da en önemli nedenidir. Ekim alanlarında ise önemli bir değişim olmamıştır. Gelecekte potansiyel alanlarda mısır üretimine başlanması, verim artırıcı çalışmalar vb ile üretim arttırılabilir. İncelenen dönemde mısır tüketimi, nüfus artışı, gıda ve yem sanayiilerinde meydana gelen gelişmelerle birlikte artmıştır. Tüketim artış hızının üretim artış hızından yüksek olması nedeniyle, dönem içerisinde ithalat artmıştır. Bugün için Türkiye, net mısır ithalatçısıdır. Bugünkü koşulların devam etmesi halinde yakın gelecekte ithalatın artması beklenmektedir. Yurtiçi piyasada 1996 dan bu yana mısır fiyatları reel olarak düşmekle birlikte, halen dünya piyasa fiyatlarından yüksektir. Bu durumun en önemli nedenleri; yüksek girdi fiyatları, düşük verim ve gümrük vergileridir. Türkiye de gelişmiş bir mısır pazarlama yapısı vardır. Ancak mevcut sorunların giderilmesi ile birlikte pazarlamanın etkinliği daha da artırılabilir. Şeker yasası, alternatif ürün projesi, prim ödemesi ile destekleme alımlarının kaldırılması ise son yıllarda mısır piyasasını etkileyen en önemli politika değişiklikleridir. Anahtar Kelimeler: Mısır, Türkiye, Şeker Yasası, Nişasta Bazlı Şeker, Mısır Eşdeğeri. III

4 ABSTRACT Ph.D. THESIS MAIZE MARKET IN TURKEY Kemalettin TAŞDAN DEPARTMENT OF AGRICULTURAL ECONOMICS INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisor : Prof. Dr. Faruk EMEKSİZ Year: 2005, Pages: 199 Jury : Prof. Dr. Faruk EMEKSİZ : Prof. Dr. Onur ERKAN : Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER : Assoc. Prof. Dr. Mevhibe ALBAYRAK : Assist. Prof. Dr. M. Sertaç ÖZER In this study, Turkey s maize production, consumption, foreign trade, policy and marketing structure were examined and future trends were analyzed. Turkey s maize production has been increasing since 1980, however production has not reached to the desired level. Hybrid seeds used resulted in production and yield increase since 1980 s. There has not been important changes in sown areas average. Production can increase with usage of potential areas, improvement of yields and by taking incentive measures in the future. In the examined period, maize consumption has increased by in connection with increased population and developments in food and feed industries. Consumption increase rate is higher than production increase rate therefore maize import has increased in the same period. Turkey is a maize importer country. If current conditions continue, it is expected that import will significantly increase in the near future. Although maize s real prices has been decreasing since 1996, prices are still higher than world prices because of high input prices, low yields and custom taxes. Turkey has a developed maize marketing structure. But current marketing problems can be solved by increasing marketing efficiency. Maize market affected by agricultural policy changes (Sugar Law, premium payment, alternative product project and end of support purchases) in recent years. Key Words: Maize, Turkey, Sugar Law, Starch Based Sugar, Maize Equivalent. IV

5 TEŞEKKÜR Çalışmamı yürütmem sırasında bilimsel tecrübe ve yardımlarını esirgemeyen danışmanım Prof. Dr. Faruk EMEKSİZ e, çalışmanın son halini almasındaki katkılarından dolayı Prof. Dr. Onur ERKAN, Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER, Doç. Dr. Mevhibe ALBAYRAK ve Yrd. Doç. Dr. M. Sertaç ÖZER e teşekkür ederim. Türkiye mısır piyasası hakkındaki deneyim ve görüşlerinden faydalandığım TEAE den Hüsnü EGE ve TMO dan Bülent TORUNBALCI ya, çalışmanın NBŞ sektörüne yönelik bölümünde önemli derecede katkıları olan NÜD Başkanı ve Amylum Nişasta Sanayii ve Ticaret AŞ Yönetim Kurulu Başkanı Rint AKYÜZ e, anket uygulamasına katılan firmalardan Pendik Nişasta AŞ Genel Müdürü Ayhan SÜMERLİ ye, Sunar Mısır Sanayii AŞ Genel Müdürü H. Nuri ÇOMU ya, Cargill Tarım Sanayii ve Ticaret AŞ İş Geliştirme Direktörü Mustafa SAYINATAÇ a Amylum Nişasta Sanayii ve Ticaret AŞ Mısır Satınalma Müdürü Cuma ÖZER e ve çalışmada katkısı bulunan diğer tüm kişi ve kurumlara da katkılarından dolayı teşekkür ederim. v

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... III ABSTRACT... IV TEŞEKKÜR... V İÇİNDEKİLER... VI ÇİZELGELER DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... XI KISALTMALAR... XIII 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR MATERYAL VE YÖNTEM Materyal Yöntem Regresyon ve Korelasyon Analizleri SWOT Analizi Mısırdan Elde Edilen Ürünlerin Teknik Dönüşüm Katsayısı ile Mısır Eşdeğerine Çevrilmesi Nişasta Bazlı Şeker Sanayiinin Yapısının Ortaya Konulmasına İlişkin Yöntem Fiyat Analizi ARAŞTIRMA BULGULARI Dünya Mısır Piyasası Dünya Mısır Ekim Alanı, Verimi ve Üretimi Dünya Mısır Ticareti Dünya Mısır Fiyatları Dünya Mısır Talebi Türkiye Mısır Piyasası Ekim Alanı, Verim ve Üretim Ekim Alanı Verim vi

7 Üretim Mısır Üretimi Yapılan Tarım İşletmelerinin Bazı Özellikleri Mısır Ekim Alanı, Verim ve Üretim Projeksiyonu Fiyat ve Maliyet Fiyat Oluşumu (1). TMO Fiyatlarının Oluşumu (2). İthalat Fiyatlarının Oluşumu (3). Tüccar Fiyatlarının Oluşumu Fiyatların Gelişimi Dünya ve Türkiye Mısır Fiyatları Mevsimsel Fiyat Dalgalanmaları Mısır Girdi-Fiyat Pariteleri Mısır Üretim Maliyeti ve Ekonomik Faaliyet Sonuçları Mısır ve Rakip Ürünler Arasındaki Fiyat ve Üretim Değeri İlişkileri Talep Yem Sanayii Tohumluk Sektörü Nişasta ve Nişasta Bazlı Şekerler Sanayii (1). Sanayi ve Ürün Tanımı (2). Sektördeki Kuruluşlar (3). Kapasite (4). Üretim (5). Rekabet (6). Şeker Yasası ve NBŞ Sektörü (7). Sektörün Sorunları Talep Projeksiyonu Dış Ticaret vii

8 İhracat (1). İhracatın Ürün Gruplarına ve Ürünlere Göre Dağılımı (2). İhracatın Ülkelere Göre Dağılımı İthalat (1). İthalatın Ürün Gruplarına ve Ürünlere Göre Dağılımı (2). İthalatın Ülkelere Göre Dağılımı Dış Ticaret Projeksiyonu Mısır Politikası Ülkesel Mısır Araştırma ve Eğitim Projesi İkinci Ürün Araştırma ve Yayım Projesi Destekleme Alımları Alternatif Ürün Projesi Şeker Yasası Dış Ticaret Politikası Diğer Politika Araçları ve Uygulamaları Pazarlama Pazarlama Kanalları ve Aracılar (1). TMO (2). Ticaret Borsaları (3). Tüccarlar (4). Kurutma Tesisleri (5). Sanayi Kuruluşları (6). Ürün İhtisas Borsaları (7). Üretici birlikleri (8). Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası (9). Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Şirketleri Pazarlama Hizmetleri (1). Toplama viii

9 (2). Taşıma (3). Kurutma (İşleme) (4). Dereceleme ve Standardizasyon (5). Depolama (6). Finansman Rekabet Pazar Saydamlığı Türkiye Mısır Piyasasının SWOT (Kuvvet) Analizi İle Değerlendirilmesi Güçlü Yönler Zayıf Yönler Tehditler Fırsatlar SONUÇ VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ EKLER Ek 1. Ek Çizelgeler Ek 2. Ek Şekiller Ek 3. Mısırdan elde edilen ürünlerin GTİP kodları ile TDK çizelgesi ix

10 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. SWOT Analizi tablosu Çizelge 4.1. Dünya mısır ekim alanı, verimi ve üretimi Çizelge 4.2. Ülkelere göre mısır ekim alanı, verimi ve üretimi Çizelge 4.3. Dünya mısır ihracatı Çizelge 4.4. Dünya mısır ihracatının ülkelere göre dağılımı Çizelge 4.5. Dünya mısır fiyatlarında dalgalanma Çizelge 4.6. Dünya mısır arzının kullanımı Çizelge 4.7. Türkiye mısır üretimi, ekim alanı ve veriminin 2010 yılı projeksiyonu Çizelge ton ürün için TMO alım tutarının tespiti Çizelge 4.9. İthal mısır maliyeti Çizelge yılı mısır ve buğday üretim maliyeti Çizelge yılı mısır üretim faaliyet sonuçları Çizelge Buğday / Mısır ve Pamuk / Mısır fiyat pariteleri Çizelge Buğday / Mısır ve Pamuk / Mısır GSÜD pariteleri Çizelge Türkiye mısır talebi Çizelge Türkiye yem üretimi Çizelge Türkiye de hibrit mısır tohumu üretim, ithalat, tedarik, dağıtım ve ihracat miktarı Çizelge Nişasta ve NBŞ sanayiinde faaliyet gösteren firmalar Çizelge Nişasta ve NBŞ sanayiinde işlenen mısır miktarı Çizelge Nişasta ve NBŞ üretim miktarları Çizelge Şeker yasası ile birlikte verilen NBŞ kotaları Çizelge AB nde Şeker Rejimi ve Türkiye de Şeker Yasası içerisinde NBŞ Çizelge Türkiye nin mısır ve mısırdan elde edilen ürünler ihracatının ürün gruplarına göre dağılımı Çizelge Türkiye nin mısır ve mısırdan elde edilen ürünler ithalatının ürün gruplarına göre dağılımı Çizelge TMO alım fiyatları ve miktarları x

11 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 4.1. Dünya mısır ekim alanı, verimi ve üretimi Şekil 4.2. Dünya mısır ekim alanının, veriminin ve üretiminin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki artış oranları Şekil 4.3. Dünya mısır ihracat miktarı ve değeri Şekil 4.4. Dünya mısır üretiminin ve fiyatlarının gelişimi Şekil 4.5. Dünya mısır fiyatlarında mevsimsel dalgalanma Şekil 4.6. Dünya mısır arzının kullanımı Şekil 4.7. Türkiye mısır ekim alanlarının gelişimi Şekil 4.8. Türkiye de mısır ekim alanlarının illere göre dağılımı Şekil 4.9. Türkiye mısır ekim alanlarının bölgelere göre dağılımı Şekil İllere göre ekim alanı payları Şekil Türkiye mısır veriminin gelişimi Şekil Bölgelere göre mısır verimi Şekil Verimin en yüksek olduğu iller Şekil İllere göre verim Şekil Türkiye mısır üretiminin gelişimi Şekil Türkiye mısır üretiminin illere göre dağılımı Şekil Bölgelere göre mısır üretimi Şekil İllere göre mısır üretimi Şekil Türkiye mısır üretimi, ekim alanı ve verimi Şekil TMO ve ATB reel mısır alım fiyatlarının gelişimi Şekil Dünya ve Türkiye mısır fiyatlarının gelişimi Şekil Dünya ve Türkiye mısır fiyatlarının üretim dönemi içerisindeki gelişimi Şekil Mısır fiyatlarında mevsimsel dalgalanmalar Şekil Mısır/Üre ve Mısır/Mazot paritelerinin gelişimi Şekil Türkiye nin mısır eşdeğeri ürünler ihracatı Şekil Mısır eşdeğeri ihracat miktarının ürünlere göre dağılımı Şekil Mısır eşdeğeri ihracat miktarının ülkelere göre dağılımı Şekil Türkiye mısır eşdeğeri ürünler ithalatının gelişimi xi

12 Şekil İthalat miktarının ürünlere göre dağılımı Şekil Tane mısır ithalat miktarının ürünlere göre dağılımı Şekil Mısır eşdeğeri ithalat miktarının ülkelere göre dağılımı Şekil döneminde mısır için uygulanan gümrük vergilerinin gelişimi Şekil Türkiye de üretilen tane mısır ve türevleri pazarlama kanalları xii

13 KISALTMALAR AB : Avrupa Birliği ABD : Amerika Birleşik Devletleri ARIP : Agricultural Reform Implementation Project (Tarımsal Reform Uygulama Projesi) ATB : Adana Ticaret Borsası AÜP : Alternatif Ürün Projesi BM : Birleşmiş Milletler BYSD : Bitkisel Yağ Sanayicileri Derneği CEC : Commission of the European Communities (Avrupa Topluluğu Komisyonu) CIF : Cost, Insurance and Freight (Maliyet, Sigorta ve Navlun) DEA : Data Envelopment Analysis (Veri Zarflama Analizi VZA) DFİF : Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu DGD : Doğrudan Gelir Desteği DİE : Devlet İstatistik Enstitüsü DİR : Dahilde İşleme Rejimi DPT : Devlet Planlama Teşkilatı DTM : Dış Ticaret Müsteşarlığı DTÖ : Dünya Ticaret Örgütü (WTO, The World Trade Organization) DTÖ-TA : Dünya Ticaret Örgütü Tarım Anlaşması FAO : Food and Agriculture Organisation of United Nations (BM Gıda ve Tarım Örgütü) FAOSTAT : FAO Statistical Databases (BM Gıda ve Tarım Örgütü İstatistik Veritabanı) FOB : Free on Board (Güvertede Teslim) GAP : Güneydoğu Anadolu Projesi GATT : The General Agreement on Tariffs and Trade (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması) GDO : Genetically Modified Organisms (Genetiği Değiştirilmiş Organizma) xiii

14 GTİP : Gümrük Giriş Tarife İstatistik Pozisyonu HACCP : Hazard Analysis and Critical Control Point (Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları) HFCS : High Fructose Corn Syrup IFPRI : International Food Policy Research Institute (Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü) ISO : International Orgazisation of Standardization (Uluslararası Standardizasyon Organizasyonu) İGEME : İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KDV : Katma Değer Vergisi NBŞ : Nişasta Bazlı Şekerler NİGÜD (NÜD) : Nişasta ve Glikoz Üreticileri Derneği OJEC : Offical Journal of European Communities (Avrupa Topluluğu Resmi Gazetesi) SWOT : Strenghts, Weakness, Opportunities, Threats (Güçlü yönler, Zayıf yönler, Fırsatlar, Tehditler) TCMB : Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası TDK : Teknik Dönüşüm Katsayısı TEAE : Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü TEFE : Toptan Eşya Fiyat İndeksi TKİB : Tarım ve Köyişleri Bakanlığı TKİB-TÜGEM : TKİB Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü TSE : Türk Standartları Enstitüsü TÜRKİYEMBİR : Türkiye Yem Sanayicileri Birliği TÜRKTED : Türkiye Tohumculuk Endüstrisi Derneği TÜSİAD : Türk Sanayici ve İşadamları Derneği USDA : United States Department of Agriculture (ABD Tarım Bakanlığı) VOB : Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası YFMŞ : Yüksek Fruktozlu Mısır Şurubu xiv

15 1. GİRİŞ Kemalettin TAŞDAN 1. GİRİŞ Dünya tarımsal üretim yapısı içerisinde tahıllar oldukça önemli yere sahipir. Buğday, pirinç ve mısır gerek üretimi gerekse ticareti ile bu grup içerisinde yeralan en önemli ürünlerdir. Mısır ise diğer tahıllara göre oldukça geniş bir kullanım alanı olması nedeni ile farklı bir konuma sahiptir. İçerdiği zengin besin maddeleri ile mısır hem insan hem de hayvan beslenmesinde kullanılabilmektedir. Hayvan beslenmesinde yem hammaddesi olarak kullanılan mısır, insan beslenmesinde ise doğrudan kullanımının yanısıra birçok gıda maddesinin üretiminde hammadde olarak kullanılmaktadır. Diğer yandan imalat sanayiinin başka dallarında da doğrudan ya da türevleri ile kullanılabilmektedir. Bu kullanım çeşitliliğinin yanısıra artan nüfus, işlenmiş ürünlere olan talep artışı, sağlıklı yaşam trendi, hayvansal üretimin artışı ve işleme sanayiinin gelişimi gibi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkan talep gelişimi dünya mısır üretiminin sürekli olarak artmasını sağlamıştır. Türkiye de de buğday ve arpadan sonra en fazla üretimi yapılan tahıl grubu bitkisi mısırdır. Üretimi, 1970 lerden bu yana önemli derecede gelişim göstererek iki katından fazla artmıştır. Bu artışın temel nedeni ise özellikle 1980 li yılların ikinci yarısında kullanılmaya başlanan hibrit tohumlardan kaynaklanan verim artışıdır. Verim, bugün dünya ortalamasına yakın seviyelerde gerçekleşmektedir. Üretimin artırılmasına yönelik izlenen politikalar, üretim tekniğinde meydana gelen değişimler ve talep artışı gibi faktörler de üretim artışında etkili olmuştur. Gelecekte de bu faktörlere ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) başta olmak üzere sulamaya açılacak alanlara bağlı olarak üretimin artması beklenmektedir. Geçmişten günümüze üretimde artış ile birlikte yapısal bir değişim de gözlenmektedir. Buna göre, geçmişte Karadeniz en önemli mısır ekim ve üretim bölgesi iken, günümüzde Akdeniz en önemli üretim bölgesi olmuş, ekim alanlarında ise Karadeniz bölgesi yerini korumuştur. Bu durum, Akdeniz bölgesi veriminde dolayısıyla da üretiminde oldukça önemli bir gelişimin olduğunu göstermektedir. Karadeniz de daha çok öztüketime yönelik üretimin, Akdeniz de ise ticari amaçlı üretimin sözkonusu olması üretim yapısındaki farklılık ve değişimin temel nedenleri arasındadır. 1

16 1. GİRİŞ Kemalettin TAŞDAN Türkiye de ekimi yapılan ve bu çalışmada da piyasası incelenen mısırın tamamına yakını tane mısır olmakla birlikte bir bölümünün üretimi sözleşmeli olarak yapılan pop corn (patlamalık mısır, cin mısır), şeker mısır, kavurgalık mısır, baby corn (körpe mısır) gibi mısır türlerinin de ekimi yapılmaktadır. Ancak bu mısır türlerinin üretimine ilişkin istatistiki veri bulunmamaktadır. Bununla birlikte pop corn üretiminin belirli bir bölgede yoğunlaşmamış olduğu, tanelenmiş konserve halinde satışı yapılan şeker mısır ekiminin Marmara da, çerez olarak kullanılan kavurgalık mısır ekiminin Konya ve Karaman da, yine konserve olarak hazırlanarak satılan baby corn ekiminin ise Balıkesir, Bursa ve Çanakale de yoğunlaştığı görülmektedir. Diğer yandan, bu mısır türlerinin ekimi ve üretiminin oldukça az olduğu ve talebi karşılamadığı, özellikle çerezlik ve patlamalık mısır ihtiyacımızın önemli bölümünün ise ithalat yolu ile karşılandığı bilinmektedir. Çukurova ve Adana başta olmak üzere Akdeniz bölgesi, Türkiye mısır üretiminin yaklaşık olarak % 50 sini sağlamaktadır. Bu da üretimde aynı zamanda önemli derecede bölgesel yoğunlaşma olduğu anlamına gelmektedir. Bölgedeki mısır üretiminin gelişiminde, İkinci Ürün Araştırma ve Yayım Projesi gibi çalışmaların yanısıra, bölgedeki işleme sanayiinin (yem sanayii, Nişasta Bazlı Şekerler (NBŞ) Sanayii) gelişimi de oldukça önemli paya sahiptir. Talep cephesinde ise yem talebindeki artış başta olmak üzere, meydana gelen gelişimler üretim artışına neden olan en önemli faktörlerdir. Hayvancılıkta, özellikle de etlik piliç (broiler) üretiminde meydana gelen artış yem sanayiinin mısır talebinin artmasına neden olmuştur. Bu durumun gelecekte de mısır talebinin gelişimini belirleyecek en önemli faktörlerin başında gelmesi beklenmektedir. Yem sanayiinin yanısıra, özellikle 1990 lı yılların sonunda önemli gelişim gösteren NBŞ sanayii de talep artışında önemli derecede rol oynamıştır. Bu sanayi kolu şeker piyasasını düzenlemek amacıyla hazırlanan Şeker Yasası nedeni ile de oldukça gündemde yeralmış ve tartışılmıştır. Tartışmaların temel nedeni ise sektörün ana ürünlerinden fruktoz şuruplarının şeker pancarı şekeri ile olan rekabet ilişkisidir. Yurtiçi mısır üretimi, artmasına rağmen talebi karşılayamamakta, diğer bir deyişle arz açığı oluşmaktadır. Bu durum, talep artış hızının üretim artış hızından daha yüksek olmasından kaynaklanmaktadır. Arz açığı ise ithalatı zorunlu hale 2

17 1. GİRİŞ Kemalettin TAŞDAN getirmektedir ve geçmişten günümüze ithalat sürekli olarak artmıştır. Buna bağlı olarak ta günümüzde Türkiye net mısır ithalatçısı konumundadır. Bugünkü üretim ve talep dinamiklerinin devam etmesi halinde, gelecekte de ithalatın artmaya devam edeceği tahmin edilmektedir. İthalat artışını engellemenin yolu ise ancak üretim artışı ile mümkün olabilecektir. Bu açıdan bakıldığında, son yıllardaki üretim artış trendinin gelecekte de devam edebilmesi oldukça önemlidir. Türkiye de mısır pazarlaması konusunda faaliyet yürüten çok sayıda tüccar ve kuruluş bulunmaktadır. Bu kuruluşlar arasında yeralan Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) ise en etkin piyasa yapıcı konumundadır. Mısır pazarlama kanalları açısından bakıldığında, başta yem olmak üzere işleme sanayiinin önemli yere sahip olduğu görülmektedir. Ancak gelişmiş piyasa yapısına karşın mısır pazarlamasında halen bir takım sorunlar bulunmaktadır. Üretici örgütlenmelerinin sağlanması gibi düzenlemeler ise bu sorunların çözümü açısından öncelikli olarak ele alınmalıdır. Son yıllarda tarımsal ürün piyasalarında gerçekleşen politika değişiklikleri ile birlikte, Şeker Yasası gibi yasal düzenlemeler, mısır politikasında önemli değişimlere olmasına neden olmuştur. Ancak ülkemizde halen mısır ya da diğer tarım ürünlerine yönelik olan ve bu ürünlerin üretiminden dış ticaretine kadar tüm yönlerini ele alan ürün politikalarının olmaması en önemli eksikliktir. Buraya kadar yapılan açıklamalar mısır üretiminin ve piyasasının gelecekte de tarım ürünleri piyasaları içerisinde oldukça önemli bir yere sahip olacağını açıkça ortaya koymaktadır. Diğer yandan, mısır üretim açığının bulunması, mısır kullanım alanlarının genişliği, mısıra dayalı sanayiinin gelişmesi ve bu sanayiinin ürünlerinin diğer sektörler için önemli ara hammaddeler olması ve mısıra dayalı ürünlerde ihracat potansiyelinin bulunmasının yanısıra, mısıra dayalı sanayii sektörünün Türkiye ye yabancı sermaye akışını sağlayacak sektörlerden birisi olması gibi temel nedenler mısırın ve mısır piyasasının önemini artırmaktadır. Yukarıda açıklananlar, Türkiye mısır piyasasının tüm yönlerini ele alan, piyasayı ve işleyişini tanımlayan, bunlarla birlikte geleceğe ilişkin tahminlerde bulunulan çalışmaların gerekliliğini ortaya koymaktadır. Günümüze kadar mısır piyasasını çeşitli yönleri ile incelemeye yönelik yapılan çalışmalar olmakla birlikte, bu çalışmaların konuyu tüm yönleri ile detaylı biçimde ele aldığını söylemek güçtür. 3

18 1. GİRİŞ Kemalettin TAŞDAN Bu eksiklik çalışmanın yürütülmesine karar verilmesinin temel etkeni olmuştur. Tüm bunlara bağlı olarak; Çalışmanın ana amacı, Türkiye mısır piyasasının tüm yönleri ile incelenerek projeksiyonların yapılması ve geleceğe yönelik stratejiler için öneriler getirilmesidir. belirtilmiştir: Bu temel amaç doğrultusunda yapılması öngörülen çalışmalar aşağıda 1. Dünya mısır piyasasını incelemek, 2. Türkiye mısır üretimini ve üretim potansiyelini inceleyerek üretim projeksiyonu yapmak, 3. Türkiye de mısır fiyatlarının gelişimi ve oluşumunu incelemek, mısır üretim maliyetini belirlemek ve diğer ürünlerle olan fiyat, maliyet ilişkilerini incelemek, 4. Türkiye mısır talep yapısını incelemek ve talep projeksiyonu yapmak, 5. Türkiye mısır dış ticaret yapısını incelemek ve dış ticaret projeksiyonu yapmak, 6. Türkiye de mısıra yönelik politikaları incelemek, 7. Türkiye mısır pazarlama yapısını ortaya koymak, sayılı Şeker Yasası kapsamında bulunan ve hammaddesi mısır olan Nişasta Bazlı Şekerler ürün grubunu üreten NBŞ sanayiinin yapısını detaylı olarak incelemek, yem başta olmak üzere mısırı hammadde olarak kullanan sanayi kollarının ise genel yapılarını ortaya koymak, 9. Tüm bu çalışmalar sonucunda, Türkiye mısır piyasa yapısının mevcut ve gelecekteki durumu ile sorunlarının yanısıra, gelecekteki mısır politikasına yönelik önerilerde bulunmaktır. 4

19 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Aktaş (2004), Destekleme ve Teknoloji Politikalarının Çukurova Bölgesi nde Mısır Tarımı Üzerine Etkisi başlıklı doktora tezinde mısır üretiminin fiyatlara gösterdiği tepkiyi ortaya koymayı, politik ve teknolojik değişikliklerin, mısır üretimi üzerine etkisi ile birlikte transgenik tohumların kullanımına izin verilmesi halinde Çukurova bölgesinde mısır arzındaki olası değişimi incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmanın sonucunda ise Çukurova da 2. ürün tarımında olası transgenik mısır tohumu kullanımında çiftçinin 1. ürüne yakın gelir elde edeceğini tahmin etmiş ve bu tür tohumlar ile bu tohumlardan elde edilen ürünlerin ithalatı ile ilgili mevzuatın bir an önce şekillendirilmesinin gerektiğini belirtmiştir. Arıoğlu (2003) tarafından hazırlanan Mısır Üretiminin Önemi ve Türkiye Ekonomisine Katkısı konulu raporda, özellikle mısırın kullanım alanları ile yem, yağ, nişasta ve glikoz sanayii açısından önemi üzerinde durulmuş, bu alanlarda mevcut sorunlar ele alınarak yem sanayiinin sözleşmeli üretime geçmesi, NBŞ sektörü açısından oldukça önemli olan şeker yasası ile getirilen olumsuzlukların ortadan kaldırılması, üreticilerin örgütlenmesinin sağlanması gibi çözüm önerileri getirilmiştir. Booth ve ark. (1997), International Transmission of Information in Corn Futures Markets başlıklı makalelerinde Tokyo Tahıl Borsası ile Chicago Ticaret Borsası arasında gerçekleşen futures sözleşmeli 1 mısır satışlarındaki bilgi akışını incelemiş ve bu sözleşmelerle işlem yapılan futures market 2 ların mısır açısından oldukça etkin olarak çalıştığını, özellikle Chicago Ticaret Borsası nın ise en önemli bilgi edinme kaynağı olduğunu belirtmişlerdir. 1 Futures sözleşme; belirli tutardaki standardize edilmiş bir malın, menkul değerin veya dövizin ileride belirlenmiş bir tarihte, sabit bir miktarının bugünden belli olan bir fiyattan teslimi koşuluyla satınalma ya da satma yükülülüğüne dair yapılan sözleşmedir (Özkan, 1990; Aktaran: Akova, 1995). 2 Futures piyasa; futures sözleşmelerin ticaretinin yapıldığı organize bir borsadır (Erdem, 1993; Aktaran: Akova, 1995). 5

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN Boyacıoğlu ve ark. (2001) tarafından hazırlanan Nişasta Esaslı Şekerler Özellikleri ve Kullanımı başlıklı çalışmada, şekerin ve NBŞ in tanımı yapılmış, NBŞ in glikoz ve fruktoz şurupları olmak üzere iki gruba ayrıldığı belirtilmiştir. Daha sonraki bölümlerde bu iki grup ürünün kimyasal, fiziksel ve fonksiyonel özellikleri açıklanmış, sanayiide kullanımları konusunda bilgi verilmiştir. Çakmak (2003), Şeker ve Tatlandırıcı Sektöründe Değişim: Politikalar, Uluslararası Karşılaştırmalar konulu raporunda dünyada ve Türkiye deki şeker ve NBŞ ile diğer tatlandırıcıların durumu ve bu durumda gelecekte meydana gelebilecek muhtemel değişiklikler üzerinde durmuş, 2001 yılında yürürlüğe giren şeker yasasının üyelik sürecinde bulunduğumuz Avrupa Birliği (AB) nin şeker piyasa düzeni ile benzerliğinin oldukça sınırlı, temel parametrelerinin ise tamamen farklı olduğunu, AB de üretim, Türkiye de ise satış miktarının sınırlandırıldığını belirtmiştir. Dellal ve ark. (2001); Türkiye de Mısır Arz, Talep ve Dış Ticareti başlıklı makalelerinde dünya ve Türkiye mısır piyasası hakkında kapsamlı bilgi vermişler, Türkiye nin mısır ithalatçısı bir ülke olduğunu, geleceğe yönelik üretim ve tüketim, ithalat için yapılacak tahminlerin gerek mısır üreticileri, gerekse mısıra dayalı sanayi için önemli olduğunu vurgulamışlardır. DPT (2001a) tarafından yayımlanan Tahıl ve Baklagil Özel İhtisas Komisyon Raporu nda Türkiye mısır üretimi, ekim alanı, verimi, fiyatı, dış ticareti, yurtiçi tüketimi, pazarlaması ve sektöre sağlanan destekler gibi konu başlıkları altında mısır ekonomisi incelenmiş, geleceğe yönelik tahminlerde bulunularak, gelişmiş ülkelerde mısırın yakıt üretiminden tatlandırıcı üretimine kadar geniş bir alanda kullanıldığı ve yakın gelecekte ülkemizde de bu tür gelişmelerin beklendiği vurgulanmıştır. Bununla birlikte mısır üretimi, tüketimi ve pazarlamasına ilişkin sorunlar üzerinde durularak bunların çözümüne yönelik öneriler getirilmiştir. DPT (2001b) tarafından hazırlanan Gıda Sanayii Özel İhtisas Komisyonu, Nişasta ve NBŞ Alt Komisyon Raporu nda mısıra dayalı sanayi kolları arasında oldukça önemli bir yere sahip olan nişasta ve NBŞ sanayiinin yapısı hakkında detaylı bilgiler verilmekte, Türkiye nin nişasta ve NBŞ üretimi, tüketimi, dış ticareti, sektörde faaliyette bulunan firmaların personel yapısı, sektörün rekabet gücü, yan 6

21 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN sanayi ile ilişkileri üzerinde durulmaktadır. Çalışmada ayrıca sektör açısından ulaşılmak istenen amaçlar belirtilmiş, sektörün gelişmesi için yapılması gereken çalışmalar ve izlenmesi gereken politikalar konusunda öneriler getirilmiştir. DPT (2001c) tarafından yayımlanan Gıda Sanayii Özel İhtisas Komisyonu, Yem Sanayii Alt Komisyon Raporu nda Türkiye de yem sanayiinin yapısı ve ekonomi içerisindeki yeri oldukça ayrıntılı açıklanmıştır. Sektörün önemli sorunlarının atıl kapasite, hammadde sorunları olduğu, mısırın sektörde ana hammadde olması nedeniyle mısır üretim yetersizliğinin sektörü ithalata bağımlı hale getirdiği, üretilen mısırın kalitesinin yeterli olmadığı vurgulanmıştır. Ege (2002), Mısır Nişasta Sanayii hakkındaki raporunda mevcut mısır nişastası ve NBŞ sanayii hakkında bilgi vermiş, sektördeki firmaların yabancı sermaye ağırlıklı olduğunu, NBŞ lere getirilen kotanın yatırımcıları olumsuz etkileyeceğini, nişasta ve NBŞ lerin temel gıda kategorisinde değerlendirilmediğini ve bu durumun maliyetleri yükselttiğini ifade etmiştir. European Commission (Avrupa Komisyonu) (2003b) tarafından Avrupa Topluluğu na aday ülkelerin tarımsal yapıları ile ilgili hazırlanan Agricultural Situation in the Candidate Countries başlıklı raporda, Türkiye nin 2000 yılı itibarıyla mısır üretim değerinin 407 milyon Euro olarak gerçekleştiği ve bunun da toplam tarım ürünleri üretim değerinin % 0,9 u olduğu, Türkiye nin mısır veriminin ise son yıllar itibarıyla Avrupa Topluluğu na üye 15 ülkenin ortalama verim düzeyinin % si kadar olduğu belirtilmiştir. FAO (2001a) tarafından periyodik olarak yayınlanan Food Outlook adlı çalışmada dünya tahıl piyasası hakkında bilgiler verilmektedir. Bu kapsamda mısır ile ilgili dünya üretimi, tüketimi, ticareti, fiyatlarının gelişim seyri incelenmekte ve gelişmişlik dereceleri de gözönüne alınarak ülkelere ait bilgiler verilmektedir. Gül (1998), Yüreğir İlçesi Sulanan Alanlarda Mısır Üretim Maliyetleri ve Üretici Sorunları başlıklı yüksek lisans tezinde, Yüreğir ilçesi sulanan alanlarında yaptığı saha çalışması ile elde ettiği verilerle, mısır üretim maliyetlerini, mısırda kullanılan girdilerin miktarlarını, ürün satış yerlerini, mısır üreticilerinin üretim ve pazarlama sorunlarını belirlemiştir. 7

22 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN Günaydın (2001); Türkiye Şeker Sektörü Analizi başlıklı çalışmasında, Türkiye de şeker sanayiinin kuruluşunu ve önemini tarihsel süreciyle birlikte anlatmış, şeker sanayiinin bugünkü durumu hakkında bilgi vermiştir. Yazar çalışmada, NBŞ sektörü ve şeker yasası üzerinde de durmuş, gelecekte sanayide kullanılan şekerin tamamının mısırdan elde edilen NBŞ den oluşma riskinin olduğunu, şeker pancarı şekerine getirilen kotaların ise artarak devam edeceğini ileri sürmüştür. İşcan (2003), hazırladığı Mısır Raporu nda, dünya ve Türkiye mısır üretimi, ticareti, stokları, fiyatları ve dış ticaret mevzuatı konuları üzerinde durmuş, 2001 yılında meydana ekonomik krizin hayvancılığı, özellikle de kümes hayvancılığını oldukça olumsuz etkilediğini ve bu nedenle işletmelerin yine aynı yıldaki mısır talebinin büyük oranda azaldığını ya da işletmelerin kapanmasından dolayı talebin tamamen ortadan kalktığını belirtmiştir. Kırtok ve ark. (1997) tarafından hazırlanan, Türkiye de Mısır Üretimi ve Ekonomideki Yeri başlıklı çalışmada, Türkiye mısır üretimi, mısırın teknik özellikleri, mısırın insan ve hayvan beslenmesindeki önemi, sanayiideki kullanımı hakkındaki bilgilere yer verilmektedir. Çalışmanın diğer bölümlerinde ise mısır ile bazı önemli ürünler arasında fiyat, üretim değeri ve maliyet ilişkileri üzerinde durulmakta buğday ve mısır arasında istikrarlı bir fiyat ilişkisinin olduğu, 1989 yılına göre mısır fiyat artışlarının döneminde maliyetlerden daha yüksek olduğu belirtilmektedir. Mısır üretimi konusundaki temel başvuru kaynağı olan ve Kırtok (1998) tarafından kaleme alınan, Mısır Üretimi ve Kullanımı başlıklı kitapta mısırın tarihçesinin yanısıra, iklim istekleri, çeşitleri, ekimi, gübrelenmesi, sulaması, zararlı ve hastalıkları ile mücadelesi, hasadı, depolanması gibi temel yetiştiricilik bilgileri detaylı olarak incelenmektedir. Kitapta ayrıca mısırın sanayide kullanımı ve işleme teknolojisi hakkında bilgilere de yer verilmektedir. Kıymaz (2002), Şeker Politikalarında Yeni Yönelimler ve Türkiye nin Konumu konulu çalışmasında, dünyada ve Türkiye de uygulanan şeker politikaları ile bu politikalarda mevcut ve gündeme gelebilecek değişiklikleri değerlendirmeyi ve şeker sektöründeki olası özelleştirmelerin etkisini belirlemeyi amaçlamıştır. Bu amaç 8

23 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN doğrultusunda Kıymaz, Şeker Yasası nı da ele alarak, yasadan kaynaklanan sorunları tespit etmeye çalışımış, bunların çözümüne ilişkin öneriler getirmiştir. Çalışmanın sonucunda da glikozun yasa kapsamında bulunmasının Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde sorunlara yol açabileceğini, kota uygulamasının kayıtdışı üretimi özendireceğini ve kota sınırlamasının sadece izoglikozu kapsamasının yerinde olacağını vurgulamıştır. Koç ve ark. (2001), hazırladıkları Türkiye Tarımsal Ürün Projeksiyonları başıklı çalışmada, Tarımsal Politika Simulasyon Modeli ni kullanarak ülkemiz tarımında oldukça önemli yere sahip ve toplumun büyük bir kesimini ilgilendiren ürünlerin yılları arasındaki arz, talep, fiyat ve ticaret durumunun tahmininin yapmayı amaçlamışlar, 2010 yılında Türkiye nin mısır arzının 3,2 milyon ton, talebinin 4,7 milyon ton ve ithalatının da 1,6 milyon ton olabileceği tahmin etmişlerdir. Kün ve ark. (1990); Türkiye nin Tahıl Üretim Potansiyeli ve Stratejisi başlıklı bildirilerinde, mısır ekiminin marjinal alanlardan çekilmesi ile birlikte uygun bölgelerde sulama ve gübreleme gibi eksiklerin giderilmesi halinde mısır üretiminin artabileceğini, gerek üretim gerekse ekim alanları açısından ise GAP ın olumlu etkisinin olacağını vurgulamışlardır. Morris (1998), Maize Seed Industries in Developing Countries başlıklı eserinde, öncelikle dünya mısır ekonomisi üzerinde durmakta, bu bilgiler ışığında geleceğe yönelik tahminlerde bulunmaktadır. Morris eserinde, Türkiye nin mısır üretimini, verimini, ekim alanını, dış ticaretini, tohum endüstrisini ve genel mısır politikalarını ise ayrı bir bölümde incelemektedir. Öztürk (2000); Pancar Şekeri ve Tatlandırıcılar, başlıklı makalesinde şeker pancarından elde edilen şekere rakip olan nişasta bazlı şekerler ve bu şekerleri üreten sanayi hakkında bilgi vermekte, mısırın genellikle yem sanayiinde hammadde olarak kullanılan bir ürün olduğunu, buna bağlı olarak ülkemizde de mısırın tatlandırıcı üretiminde değil hayvan yemi üretiminde kullanılmasının yerinde olacağını belirtmektedir. Pingali ve ark. (1999) tarafından hazırlanan, Cereal Crop Productivity in Developing Countries: Past Trends and Future Prospects, başılıklı çalışmada 9

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN gelişmekte olan ülkelerde son 30 yıldaki tahıl grubu bitkilerin verimliliği incelenmiş, incelenen dönemde gelişmekte olan ülkelerde verimliliğin çok hızlı geliştiği ve bunun Yeşil Devrim olarak adlandırıldığı belirtilmiştir. Çalışmanın sonucunda, verimlilikteki gelişimin, özellikle sulama ve araştırma gibi alanlara yapılan yatırımlar ile üretim girdilerinin kullanımında meydana gelişmeyle birlikte hızlandığı vurgulanmıştır. Pirinççioğlu (1983); Türkiye de Mısır Üretiminde Verimlilik Ölçümü ve Analizi başlıklı araştırmasında, mısır üretiminin gelişimini ortaya koymuş, bölgeler ve işletmelerarası verimlilik karşılaştırmaları yapmış ve mısır üretiminde çeşitli girdilerin üretime katkılarının ne ölçüde olduğunu saptamıştır. Bu amaçla yazar Samsun, Sakarya ve Aydın da yapılan saha çalışması ile elde edilen verilere dayalı olarak kısmi verimlilik oranlarını, toplam faktör verimliliğini hesaplamış, regresyon analizi ile girdi çıktı ilişkileri incelemiş, ortalama ve marjinal verimlilik tahminleri yapmıştır. Şeker Kurumu (2004a) tarafından yayınlanan, Şeker Pancarı ve Mısırın Türkiye Ekonomisindeki Yeri başlıklı araştırma özetinde mısır ve şeker pancarının üretimi, ekim alanı ve bunların bölgelere göre dağılımı hakkında bilgi verilmiş, sanayi cephesinden her iki ürüne de talep olduğu, şeker pancarında bu talebin yurtiçi üretimle karşılanabildiği, mısırda ise karşılanamadığı, mısır üretiminin artırılabilesi için verimliliğin artırılması ve kıyı bölgelerde üretime ağırlık verilmesi gerektiği vurgulanmıştır. TEAE (Çeşitli Yıllar) tarafından periyodik olarak yayınlanan, Yemlik Tahıllar Arpa, Mısır Durum ve Tahmin Raporları nda, dünya ve Türkiye arpa ve mısır piyasası ayrıntılı olarak incelenmekte, geleceğe ilişkin tahminler yapılmaktadır. TKİB (2003) tarafından hazırlanan, Adana Tarım Master Planı nda mısırın Türkiye de ve Adana daki üretimi, ekim alanı ve veriminin gelişimi incelenmiş, ildeki mısır üretimin ve pazarlamasının Türkiye mısır piyasası açısından önemi vurgulanmış, hem Türkiye hem de Adana için üretim projeksiyonu yapılmıştır. Diğer yandan, Adana da gelişmiş bir mısır işleme sanayiinin bulunduğu, ancak faaliyet gösteren işletmelerin yeterli ve kaliteli hammadde bulamadıkları ifade edilmiştir. 10

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kemalettin TAŞDAN TZOB (2003b) Mısır Çalışma Grubu tarafından hazırlanan Mısır raporunda, ülkemizde gerek ana ürün gerekse ikinci ürün olarak önemli ölçüde tarımı yapılan mısır üretiminin gelişmesinin, üretimin desteklenmesine, verim artırıcı tedbirlerin alınmasına bağlı olduğu, ithalatı yapılan ürünün denetiminin yapılarak transgenik olup olmadığının belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir. 11

26 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN 3. MATERYAL VE YÖNTEM 3.1. Materyal Dünya mısır piyasasının analizi amacıyla kullanılan ikincil veriler, uluslararası kuruluşlar tarafından internet üzerinden yayımlanan veri tabanlarından, Türkiye piyasasının analizi amacıyla kullanılanlar ise doğrudan bu verileri sağlayan kuruluşların veri tabanlarından ya da yine bu kuruluşlar tarafından yayımlanan istatistiki kaynaklardan elde edilmiştir. Ayrıca çalışmada, ulusal ya da uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanan dökümanlardan ve internet üzerinde bulunan elektronik ortamdaki hertürlü belge ve bilgiden faydalanılmıştır. Bunlarla birlikte, Nişasta Bazlı Şekerler Sanayii nin yapısının belirlenmesi amacıyla firmaların yöneticileri ile yapılan anketler yolu ile elde edilen birincil veriler kullanılmıştır Yöntem Çalışmada geleceğe yönelik tahminlerde ve üretim ile ekim alanı ve verim arasındaki ilişkinin belirlenmesinde regresyon ve korelasyon analizleri ile trend analizi kullanılmıştır. Ayrıca Türkiye mısır piyasa yapısını değerlendirmek amacıyla da SWOT analizi yapılmıştır. Mısır dış ticaretine konu olan ve mısırdan elde edilen ürünler, Teknik Dönüşüm Katsayıları (TDK) kullanılarak tane mısır eşdeğerine dönüştürülmüş, böylece tüm ticaret tane mısır cinsinden ifade edilmiştir. Bununla birlikte, bu dönüştürme işleminin yapılamadığı ürünler hakkında da bilgi verilmiştir Regresyon ve Korelasyon Analizleri Çalışmada, Türkiye mısır üretimi, ekim alanı, verimi, dış ticareti ve talebi açısından gelecekte meydana gelebilecek değişimleri görmek amacıyla tahminler (projeksiyonlar) yapılmıştır. Projeksiyon yapmak için trend yöntemi ile zaman serilerinin analizi yapılmış, trend denklemlerini belirlemek için ise regresyon analizinden faydalanılmıştır. 12

27 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN Regresyon analizi çok değerli bir istatistiksel buluş olup, bilinen bulgulardan, bilinmeyen gelecekteki olaylarla ilgili tahminler yapılmasına imkan verir. Regresyon, değişkenler arasındaki ilişkiyi ve doğrusal doğru kavramını kullanarak, bir tahmin eşitliği geliştirir. Değişkenler arasındaki ilişki belirlendikten sonra, bir değişken skorları bilindiğinde, diğer değişkenin skoru tahmin edilebilir (Akgül ve ark., 2003). Yukarıda sözü edilen tahmin eşitliği, regresyon analizinde değişik modellerle kurulabilmektedir. Bu modeller, basit doğrusal regresyon modeli ve çoklu regresyon modelidir. Bağımsız değişkenler kurulacak modelde bir değişkenli olarak ele alınırsa basit doğrusal regresyon, birden fazla bağımsız değişkenli olarak alınırsa çoklu regresyon modeli konusunu oluşturmaktadır (Karaca, Tahminler yapabilmek için öncelikle bağımlı Y değişkeni ile bağımsız X değişkeni arasında korelasyon olup olmadığı araştırılmalıdır. Eğer korelasyon var ise, regresyon analizi daha anlamlı olacaktır (Arıkan, 1995). Korelasyonun olup olmadığı, korelasyon analizi ile belirlenmektedir. Korelasyon analizinde, bir anakütleden seçilmiş en az iki veya daha fazla örnek grup alınarak, bu gruplar arasındaki etkileşime bir katsayı yardımıyla bakılır. Bu katsayı korelasyon katsayısıdır ve r ile gösterilir. Korelasyon katsayısı değişkenlerin yönü, etkileşimlerinin nasıl olduğu konusunda bilgi verir, ilişkinin yönünü, derecesini ve istatistiki açıdan anlamlılığını tespit eder (Korelasyon Analizi, 2004). Ancak korelasyon katsayısı, ilişkiyi kantitatif (nümerik) olarak ölçmeye elverişli değildir. Regresyon analizi ise bunu mümkün kılmaktadır (Güneş ve ark., 1988). Korelasyon katsayısının alacağı değerler (- 1) ile (+ 1) arasında değişebilir. r = + 1 ise, iki değişken arasında pozitif yönlü ve çok güçlü bir ilişki vardır. r = 0 ise, iki değişken arasında herhangi bir ilişki yoktur. r = - 1 ise, iki değişken arasında negatif yönlü ve çok güçlü bir ilişki vardır. Regresyon denkleminde elde edilen parametrelerin uygunluğunu ve anlamlılığını test etmek için korelasyon katsayısına bağlı olarak, t testi değeri ve determinasyon katsayısı kullanılır. 13

28 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN Analiz sonucu elde edilen t testi değeri, belirli bir güven aralığına bağlı olarak t testi tablosundaki değerlerle karşılaştırılır. Hesaplanan değer tablo değerinden büyük ise korelasyon katsayısı anlamlıdır. Diğer bir deyişle, bağımlı ve bağımsız değişkenlerin herbiri istatistiksel açıdan anlamlıdır ve bağımsız değişken, bağımlı değişkeni etkilemekte ve bağımlı değişkende meydana gelen değişimi açıklayabilmektedir. t testi değeri, bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki etkileşimi göstermekle birlikte, bağımsız değişkenin bağımlı değişkeni etkileme derecesini göstermemektedir. Bu gücü gösteren değer, determinasyon (tanımlayıcılık, belirlilik) katsayısıdır ve korelasyon katsayısının karesi alınarak elde edilir. Korelasyon katsayısı r 2 ya da R 2 ile gösterilebilir. Bu değer, bağımlı değişkendeki değişimin (Y), yüzde kaçının bağımsız değişken (X) tarafından açıklanabildiğini gösterir. Determinasyon katsayısı korelasyon katsayısının karesi olduğundan negatif olamaz ve (0) ile (+ 1) arasında değişir. R 2 = 1, durumunda uyum ya da anlamlılık mükemmel demektir, R 2 = 0, durumunda ise Y ile X arasında herhangi bir ilişki yok demektir (Kutlar, 1998; Akgül ve ark., 2003). Diğer bir deyişle, determinasyon katsayısı 1 e ne kadar yakın ise regresyon denkleminin anlamlılığı da o kadar yüksek demektir. Çalışmada projeksiyon denklemleri, biri bağımlı biri bağımsız olmak üzere iki değişkenin söz konusu olduğu ve aşağıdaki eşitlikle ifade edilen basit doğrusal regresyon modeli denklemi kullanılarak, en küçük kareler yöntemi ile oluşturulmuştur. y = a + b x... (1) y = bağımlı değişken a, b = sabit değerler x = bağımsız değişken 14

29 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN Eşitlikte bağımlı değişken olarak zamana bağımlı değişim, bağımsız değişken olarak ise zaman alınmıştır. Projeksiyon çalışmalarında regresyon denklemi oluşturulurken çeşitli fonksiyon tipleri (doğrusal, logaritmik, inverse vb) kullanılabilir. Bu çalışmada ise gerek R 2 değerlerinin yüksekliği, gerekse t değerlerinin uygunluğu ve zaman serisi analizlerinde daha anlamlı sonuçlar vermesi nedeniyle, doğrusal fonksiyon tipi kullanılmıştır. Trend analizi yöntemi ile elde edilen trend denklemleri sonucu hesaplanan projeksiyon değerleri çizelgeler halinde düzenlenmiş ve yorumlanmıştır SWOT Analizi SWOT analizi (Strengths, Weakness, Opportunities, Threats Güçlü Yönler, Zayıf Yönler, Fırsatlar, Tehditler) bir kuruluşun mevcut ve gelecekteki amaçlarını gerçekleştirebilmesi için stratejik yönelimleri tanımlamak ve uygulanmasını sağlamak amacıyla gerçekleştirilen bir çalışmadır (SWOT analizi, SWOT analizinde amaç, bir yandan piyasanın güçlülük ve zayıf yönlerinin ortaya konulması, diğer yandan faaliyette bulunulan piyasa ve sektörde mevcut veya ileride ortaya çıkabilecek fırsat ve tehditlerin değerlendirilmesidir (DTM, 1999). Bu amacına bağlı olarak bu çalışmada da Türkiye mısır piyasasının değerlendirilmesi amacıyla SWOT Analizi kullanılmıştır. Analizde kullanılan güçlü ve zayıf yönler içsel, fırsatlar ve tehditler ise dışsal faktörlerdir (SWOT Analysis: Lesson, Buradaki içsellikten kasıt; firma / sektör / piyasanın kendi iç koşullarından kaynaklanan faktörlerdir. Dışsallık ise, firma / sektör / piyasanın dışındaki koşullardan kaynaklanan faktörleri ifade etmektedir. Güçlü yönler; firma / sektör / piyasa tarafından şimdiki ya da gelecekteki başarısı için etkili olarak kullandığı bir kaynağı ya da kapasiteyi ifade eder. Zayıf yönler; firma / sektör / piyasanın mevcut ya da gelecekteki başarısını engelleyecek, hata, noksaklık ya da eksikliklerdir. Fırsatlar; piyasada bugün mevcut ya da gelecekte oluşabilecek uygun koşullardır. 15

30 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN Tehditler; piyasaya zarar verebilecek, mevcut ya da ileride oluşabilecek, uygun olmayan koşullardır (SWOT Plus, SWOT analizinde ilk adım, güçlü ve zayıf yönler ile fırsatlar ve tehditlerin herbiri için ayrı bölümü olan bir tablo oluşturmaktır (Çizelge 3.1.). Sonraki adım ise elde edilen bilgilere dayalı olarak piyasanın güçlü ve zayıf yönlerinin, tehditlerinin ve fırsatlarının ilgili başlıkların altında listelenmesidir (Balamuralikrishna ve ark., Son aşamada ise tabloda yeralan veriler bir bütünlük içerisinde ve neden-sonuç ilişkisi de gözönünde bulundurularak değerlendirilmektedir. Çizelge 3.1. SWOT Analizi Tablosu A.Piyasanın güçlü yönleri C.Fırsatlar B.Piyasanın zayıf yönleri D.Tehditler Bu çalışmada da SWOT analizinde öncelikle Türkiye mısır piyasa yapısını oluşturan temel konular detaylı biçimde incelenmiş, piyasa yapısını oluşturan faktörler tespit edilmiştir. Daha sonra bu faktörler geleceğe yönelik beklentiler de gözönüne alınarak güçlü yönler, zayıf yönler, tehditler ve fırsatlar başlıkları altında toplanmış, son olarak da tüm piyasa yapısı bu faktörler arasındaki neden sonuç ilişkisi de dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Ancak çok sayıda olmaları nedeniyle, bu faktörler tablo içerisinde değil, maddeler halinde listelenerek verilmiştir Mısırdan Elde Edilen Ürünlerin Teknik Dönüşüm Katsayıları ile Mısır Eşdeğerine Çevrilmesi Mısır daha önce de belirtildiği gibi oldukça geniş kullanım alanına sahip olan ve bu özelliğinden dolayı da gerek doğrudan gerekse türevleri ile birçok ürünün üretiminde kullanılan bir üründür. Kullanım çeşitliliğine bağlı olarak mısır ve mısır türevi ürünlerin dış ticareti de oldukça geniş bir alanı kapsamaktadır. Ancak gerek bu 16

31 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN ticarete konu olan ürünlerin sayısının fazlalığı gerekse tek bir kalemde toplanmalarının ve tek birimle ifade edilmelerinin güçlüğü bu ticaretin boyutlarının tam olarak bilinememesine neden olmaktadır. Bu sorunu çözmenin tek yolu ise mısır türevi ürünlerin ticaretinin hammaddeleri olan tane mısır cinsinden ifade edilebilmesidir. Bu da tüm mısır ve mısır türevi ürünlerin ticaretinin mısır eşdeğerine (tane mısır eşdeğeri) dönüştürülmesi anlamına gelmektedir. Çalışmada bu amaçla tüm mısır türevi ürünler öncelikle Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü (TEAE) tarafından kullanılan sistem esas alınarak sınıflandırılmıştır. Ardından her sınıfta yeralan ürünlerin ihracat ve ithalat miktarları DİE tarafından yayımlanan bir ürünün üretimi için hammadde cinsinden ne kadar ürün kullanıldığı esasına dayanılarak hesaplanan katsayıları ifade eden Teknik Dönüşüm Katsayıları (TDK) ile mısır eşdeğerine dönüştürülmüştür. Böylece dış ticarete konu olan tüm mısır türevi ürünlerin, mısır eşdeğeri ihracat ve ithalat miktarları elde edilmiştir. Ancak mısır yağı ve fraksiyonları ile diğer bazı mısır türevi ürünlerin dış ticaret miktarı için mısır eşdeğeri, yerli ve uluslararası literatürde bu ürünler için herhangi bir TDK bulunamadığından hesaplanamamıştır. Mısır türevi bir ürünün dış ticarete konu olan miktarının mısır eşdeğerine dönüşüm işlemi ise aşağıdaki formül kullanılarak yapılmıştır. Mısır eşdeğeri = ürün miktarı x TDK... (2) Örnek: 2002 yılında GTİP kodlu Mısır nişastası (torba içinde) ihracat miktarının mısır eşdeğerinin hesaplanması şu şekilde yapılmıştır: Mısır nişastasının mısır eşdeğeri = kg x 1,890 = kg Hesaplama sonucuna göre 2002 yılında kg GTİP kodlu mısır nişastası (torba içinde) ihrac edebilmek için kg tane mısır kullanılmıştır. 17

32 3. MATERYAL VE YÖNTEM Kemalettin TAŞDAN NBŞ Sanayiinin Yapısının Ortaya Konulmasına İlişkin Yöntem Çalışmanın NBŞ sanayiinin yapısını ortaya koyan kısmı iki temel amaca yönelik olarak ele alınmıştır. Bunlar; - NBŞ sanayiinin yapısını detaylı olarak ortaya koymak, - NBŞ sanayiinde faaliyet gösteren firmaların üretim etkinliğini, Veri Zarflama Analizi (VZA) (Data Envelopment Analysis - DEA) ile ölçmek. Bu iki amaca yönelik olarak öncelikle bu sanayi dalında faaliyet gösteren firmalar araştırılmıştır. Araştırma sonucunda 3 ü Adana da, 2 si de İstanbul da olmak üzere 5 adet firmanın, 6 fabrika ile NBŞ üretim faaliyetinde bulunduğu tespit edilmiştir. Ardından bu firmaların tümü ile ve üst kuruluşları olan Nişasta ve Glikoz Üreticileri Derneği (NİGÜD, NÜD) ile görüşülerek çalışma ve amacı hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra VZA analizi ile firmaların dolayısıyla da NBŞ sanayiinin genel yapısını ortaya koymak için gerekli bilgilerin toplanması amacıyla hazırlanan anket formları firma yetkililerine ulaştırılarak doldurmaları sağlanmıştır. Ancak Adana da yeralan bir firma, yetkilileri ile yapılan görüşmelere karşın anket uygulamasına katılmamıştır. Diğer firmalardan elde edilen veriler ise VZA için yeterli olmadığından bu analiz yapılamamıştır. Verilerin yetersizliğine neden olan etken ise firmaların faaliyetlerine ilişkin bilgilerin ticari faalyetlerin gizliliği ilkesi ve sektör içi rekabet nedeniyle verilmek istenmemesidir. Bununla birlikte bu sorun sadece bu çalışmada değil, tarıma dayalı sanayi kollarına yönelik yapılan çalışmaların tümünde karşılaşılaşılan en önemli problemdir. Ancak VZA analizinin yapılamamasına karşın, anket uygulamasından elde edilen birincil veriler sektörün genel yapısı ve işleyişini ortaya koymak amacıyla kullanılmıştır Fiyat Analizi Fiyat analizleri, ekonomik karar birimlerinin davranışlarını belirlemede oldukça yararlı bir yardımcı araçtır. Analiz edilen üretim mevsimsel ve fiyat da 18

Türkiye de Mısır Üretim, Tüketim ve Dış Ticareti

Türkiye de Mısır Üretim, Tüketim ve Dış Ticareti Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 2003, 18 (3): 97-104 J.Agric. Fac. Ç.Ü., 2003, 18(3): 97-104 Türkiye de Mısır Üretim, Tüketim ve Dış Ticareti Kemalettin TA ŞDA N (1) Faruk EMEKSİZ (1) Özet Bu çalışmada 1980-2001 döneminde

Detaylı

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR Gözde SEVİLMİŞ Giderek artan nüfusa paralel olarak gıda maddeleri tüketimi ve dolayısıyla bitkisel yağ tüketimi artmaktadır. Diğer yandan artan gıda

Detaylı

MISIR DOSYASI. Türkiye`de mısır; yem, nişasta, glikoz, yağ ve son yıllarda biyoetanol üretiminde kullanılmaktadır.

MISIR DOSYASI. Türkiye`de mısır; yem, nişasta, glikoz, yağ ve son yıllarda biyoetanol üretiminde kullanılmaktadır. MISIR DOSYASI Mısır, genellikle çok nemli iklim bölgelerinde yetiştirilebilen, tek yıllık Buğdaygiller familyasından, özellikle yağı doymamış yağ grubunda olan bir tarım bitkisidir. Mısır bitkisi, insan

Detaylı

ANKARA, 08.04.2010. (Şeker Kurulu nun 08/04/2010 tarih, 205 sayılı toplantısında kabul edilmiştir.)

ANKARA, 08.04.2010. (Şeker Kurulu nun 08/04/2010 tarih, 205 sayılı toplantısında kabul edilmiştir.) ANKARA, 08.04.2010 (Şeker Kurulu nun 08/04/2010 tarih, 205 sayılı toplantısında kabul edilmiştir.) İÇİNDEKİLER (2009) İÇİNDEKİLER... KISALTMALAR...... TABLOLAR... 2009 YILINDA GÖREVDE BULUNAN ŞEKER KURULU

Detaylı

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI MART 2011 Tohumculuk Sanayisi Nedir? Tohumculuk Hangi İş ve Aşamalardan Oluşur? Tohumculuk İçin AR-GE

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

TEPGE BAKIŞ Temmuz 2012 / ISSN: 1303 8346 / Sayı:14/Nüsha:2

TEPGE BAKIŞ Temmuz 2012 / ISSN: 1303 8346 / Sayı:14/Nüsha:2 TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ BAKIŞ Temmuz 2012 / ISSN: 1303 8346 / Sayı:14/Nüsha:2 TÜRKİYE DE BİTKİSEL YAĞ AÇIĞI 1. Giriş Berrin TAŞKAYA TOP Dünyada giderek artan nüfusa paralel olarak

Detaylı

AYÇİÇEĞİ VE YAĞLI TOHUMLAR POLİTİKASI

AYÇİÇEĞİ VE YAĞLI TOHUMLAR POLİTİKASI AYÇİÇEĞİ VE YAĞLI TOHUMLAR POLİTİKASI Türkiye de tarımı yapılan yağlı tohumlar; ayçiçeği, çiğit, susam, kolza, soya, yerfıstığı ve haşhaştır. Ancak bu yağ bitkileri içerisinde tohumundan ortalama % 38-50

Detaylı

TARAMA BÖLÜM 11 TARIM VE KIRSAL KALKINMA GÜNDEM MADDESİ

TARAMA BÖLÜM 11 TARIM VE KIRSAL KALKINMA GÜNDEM MADDESİ ÇELTİK 23-26 Ocak 2006 Türkiye Cumhuriyeti 1 İÇİNDEKİLER I. ÇELTİK ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ II. ÇELTİK TÜKETİM İSTATİSTİKLERİ III. ÇELTİK DIŞ TİCARETİ IV. ÇELTİK PİYASA AKTÖRLERİ V. AB MEVZUATIYLA MUKAYESE

Detaylı

Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU.

Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU. Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU. IAUD.m.13091352.2015.7/25.13-17 Nurten BOZDEMİR 1 Murat ÇİMEN 1* Seyhan AKÇAN 1 Özet

Detaylı

VOB la Gelecek ece Yönetimi

VOB la Gelecek ece Yönetimi Ocak 2010 VOB la Gelecek ece Yönetimi Çetin Ali DÖNMEZ Osmaniye Ticaret ve Sanayi Odası İşlem Hacminin Yıllık Gelişimi (TL) İşlem Hacmi (TL) 334.172.858.081 207.962.600.500 118.035.442.771 3.029.588.946

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) DAHİLDE İŞLEME REJİMİ (DİR) TEŞVİKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) DAHİLDE İŞLEME REJİMİ (DİR) TEŞVİKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) DAHİLDE İŞLEME REJİMİ (DİR) TEŞVİKLERİ Hasan YÜKSEK Eylül 2012 SUNUM PLANI I. DAHİLDE İŞLEME REJİMİ (DİR) II. DİR İN AMAÇLARI III. DİR SİSTEMLERİ İthalatta Şartlı Muafiyet

Detaylı

TARAMA BÖLÜM 11 TARIM VE KIRSAL KALKINMA GÜNDEM MADDESİ 16a: HUBUBAT HUBUBAT

TARAMA BÖLÜM 11 TARIM VE KIRSAL KALKINMA GÜNDEM MADDESİ 16a: HUBUBAT HUBUBAT HUBUBAT 2326 Ocak 2006 Türkiye Cumhuriyeti 1 İÇİNDEKİLER I. HUBUBAT ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ II. HUBUBAT DIŞ TİCARETİ III. HUBUBAT PİYASA AKTÖRLERİ IV. AB MÜKTESEBATI İLE MUKAYESE 2326 Ocak 2006 Türkiye Cumhuriyeti

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Çizelge 1. Son On Yıllık Dönemde Türkiye Mısır Üretiminin Durumu (DĐE, Verileri).

Çizelge 1. Son On Yıllık Dönemde Türkiye Mısır Üretiminin Durumu (DĐE, Verileri). 1. GĐRĐŞ Mısır; içerdiği değerli besin maddeleri nedeniyle insan ve hayvan beslenmesinde önemli bir yere sahiptir. Dünyada insan beslenmesinde tüketilen günlük kalorinin %11 i mısırdan sağlanmaktadır.

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ABD ULUSLARARASI TİCARET BÖLÜMÜ GÜMRÜK MEVZUATI - I DOÇ. DR.

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ABD ULUSLARARASI TİCARET BÖLÜMÜ GÜMRÜK MEVZUATI - I DOÇ. DR. T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ABD ULUSLARARASI TİCARET BÖLÜMÜ GÜMRÜK MEVZUATI - I DOÇ. DR. BEKİR GÖVDERE DAHİLDE VE HARİÇTE İŞLEME REJİMİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ

Detaylı

TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU

TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU Resim 1: Bakanlığımızca Geliştirilen Yerli Hibritlerimiz (ATAK S). 1. Kanatlı sektörü ile ilgili üretim, tüketim ve istihdam Bakanlığımız, 1930 lu yıllarda

Detaylı

Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ

Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Memeli hayvanlardan elde edilen süt, bileşimi türden türe farklılık gösteren ve yavrunun ihtiyaç duyduğu bütün besin unsurlarını içeren

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

Ferhan Hoştürk Kaygısız * The Intermediar Margins of Slaughtered Cattles and Cattle Meat at İstanbul Livestock Market

Ferhan Hoştürk Kaygısız * The Intermediar Margins of Slaughtered Cattles and Cattle Meat at İstanbul Livestock Market İSTANBUL DA KASAPLIK SIĞIR VE SIĞIR ETİ PAZARLAMASINDA ARACI MARJLARI Ferhan Hoştürk Kaygısız * The Intermediar Margins of Slaughtered Cattles and Cattle Meat at İstanbul Livestock Market Summary: In this

Detaylı

HUBUBAT PİYASALARINA BAKIŞ

HUBUBAT PİYASALARINA BAKIŞ T.C. TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HUBUBAT PİYASALARINA BAKIŞ 1 HAZİRAN 2013 MARDİN 1 TMO NUN GÖREVLERİ Kuruluş: 1938 Hububat piyasalarını düzenlemek, Afyon ve uyuşturucu maddelere konulan devlet

Detaylı

Dahilde ve Hariçte İşleme Rejimi

Dahilde ve Hariçte İşleme Rejimi Dahilde ve Hariçte İşleme Rejimi Dr. Dilek Seymen dilek.seymen@deu.edu.tr Dr. Dilek Seymen Dahilde İşleme Rejimi (DİR) DİR, ihracatçılara, ihraç mallarında kullanılmak kaydıyla dünya piyasa fiyatlarından

Detaylı

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar

NDEK LER I. Finansal stikrarın Makroekonomik Unsurları II. Bankacılık Sektörü ve Di er Finansal Kurulu lar İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... i İÇİNDEKİLER... iii TABLO LİSTESİ... v GRAFİK LİSTESİ... vii KUTU LİSTESİ... xiv KISALTMA LİSTESİ.... xvi GENEL DEĞERLENDİRME... xvii I. Finansal İstikrarın Makroekonomik Unsurları...

Detaylı

Türkiye Bitkisel Yağlar Ticaret Dengesi

Türkiye Bitkisel Yağlar Ticaret Dengesi Türkiye Bitkisel Yağlar Ticaret Dengesi Faik Genç AgriPro Ltd. FOI 2010 -Fats& Oils Istanbul 2-3 Aralık 2010 Ana Başlıklar 1. Dünya Yağ ve Yağlı Tohumlar 2. Türkiye 3. TR Yağ ve Yağlı Tohum Ticaret Dengesi

Detaylı

TARIMSAL VERİLER Mart 2015

TARIMSAL VERİLER Mart 2015 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü TARIMSAL VERİLER Mart 2015 İÇİNDEKİLER Gayrisafi Yurtiçi

Detaylı

TEPGE BAKIŞ Temmuz 2011 / ISSN: 1303 8346 / Nüsha: 1

TEPGE BAKIŞ Temmuz 2011 / ISSN: 1303 8346 / Nüsha: 1 TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE BAKIŞ Temmuz 2011 / ISSN: 1303 8346 / Nüsha: 1 TARIM ÜRÜNLERİ FİYATLARINDA MEVSİMSEL DALGALANMALAR Kübra TAŞDEMİR TEPGE Dr. Kemalettin TAŞDAN TEPGE

Detaylı

ADANA İLİ TARIMSAL ÜRETİM DURUMU RAPORU

ADANA İLİ TARIMSAL ÜRETİM DURUMU RAPORU ADANA İLİ TARIMSAL ÜRETİM DURUMU RAPORU Ağustos 2013, Adana Hazırlayanlar Sabahattin Yumuşak; Adana Güçbirliği Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Sinem Özkan Başlamışlı; Çiftçiler Birliği Yönetim Kurulu Üyesi

Detaylı

ABD de politika oluşturmada sanayinin rolü. Çok taraflı ticaret sisteminin faydaları çalıştayı Ankara, Turkiye 24-25 Eylül 2012

ABD de politika oluşturmada sanayinin rolü. Çok taraflı ticaret sisteminin faydaları çalıştayı Ankara, Turkiye 24-25 Eylül 2012 ABD de politika oluşturmada sanayinin rolü Çok taraflı ticaret sisteminin faydaları çalıştayı Ankara, Turkiye 24-25 Eylül 2012 Sunum içeriği ABD Tahıl konseyi Rolü ve fonksiyonları Açık, serbest ticaret

Detaylı

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU 21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 21.1 Topluluk standartlarına uygun hukuki ve idari çerçeve ile bölgesel politikaların programlanması, yürütülmesi,

Detaylı

FİYAT TESPİT RAPORUNA İLİŞKİN ANALİZ RAPORU

FİYAT TESPİT RAPORUNA İLİŞKİN ANALİZ RAPORU FİYAT TESPİT RAPORUNA İLİŞKİN ANALİZ RAPORU ULUSOY UN EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. 10 KASIM 2014 ATIG YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. Önemli Not İşbu rapor, ATIG Yatırım Menkul Değerler A.Ş. tarafından, Sermaye

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 Mehmet Ali FİNCAN 24. Grup Meslek Komitesi Başkanı ANA METALLERİN İMALATI 24. Grup Demir-Çelik ve Sıcak Hadde Mamulleri Sanayii 25. Grup Bağlantı Elemanları,

Detaylı

2008 SONRASI TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ DURUM ANALİZİ

2008 SONRASI TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ DURUM ANALİZİ 2008 SONRASI TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ DURUM ANALİZİ Bu analizin amacı, 2008 yılı sonrası Çin Halk Cumhuriyeti menşeli bazı tekstil ve konfeksiyon ürünlerinin ithalatında uygulanan miktar kısıtlamalarının

Detaylı

TÜRKİYE DE SÜT HAYVANCILIĞI POLİTİKALARI

TÜRKİYE DE SÜT HAYVANCILIĞI POLİTİKALARI TÜRKİYE DE SÜT HAYVANCILIĞI POLİTİKALARI DOÇ.DR. AYŞE UZMAY ZMO İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi E.Ü. Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü 1 İÇERİK DÜNYADA SÜT ÜRETİMİ TÜRKİYE DE SÜT HAYVANCILIĞI POLİTİKALARI

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

Türkiye Üretici Fiyatlarıyla 7. Büyük Tarım Ülkesi

Türkiye Üretici Fiyatlarıyla 7. Büyük Tarım Ülkesi Türkiye Üretici Fiyatlarıyla 7. Büyük Tarım Ülkesi Genel ekonomide üst sıralarda yer alan Çin, 2009'da, dünya tarımsal hasılasında liderliğini sürdürdü ve dünya tarımsal hasılanın yüzde 23,4'ünü tek başına

Detaylı

Türkiye Tarımında Enerji Tüketimi

Türkiye Tarımında Enerji Tüketimi ÖZET Türkiye Tarımında Enerji Tüketimi H.Hüseyin ÖZTÜRK Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü01330 Adana hhozturk@cu.edu.tr Bu çalışmada, Türkiye tarımında enerji tüketimi incelenmiştir.

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul 389 390 1-2007, T.C. Kalkınma Bakanlığı, Gelir Dağılımı ve Yoksullukla Mücadele, Özel İhtisas Komisyonu Raporu, www.dpt.gov.tr/docobjects/download/3087/oik691.pdf,

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

2011/1 sayılı Tarım Genelgesi Karşılaştırma (25.04.2014 )

2011/1 sayılı Tarım Genelgesi Karşılaştırma (25.04.2014 ) 2011/1 sayılı Tarım Genelgesi Karşılaştırma (25.04.2014 ) Eski: DİR Kapsamında İthalatına İzin Verilmeyecek Eşyalar Yeni: Dahilde İşleme İzin Belgesi ile İlgili İthalat Listesine İlişkin Hükümler (Değ.:

Detaylı

Future Forward Oplsiyon Piyasaları. Doç. Dr. A. Can BAKKALCI 1

Future Forward Oplsiyon Piyasaları. Doç. Dr. A. Can BAKKALCI 1 Future Forward Oplsiyon Piyasaları Doç. Dr. A. Can BAKKALCI 1 Döviz Türevi Ürünler Gelecek piyasasına ait ilk sözleşme 13 Mart 1851 yılında 3000 kile mısırın Haziran ayında Chicago da teslimine yönelik

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER 30 10 2013 topraksuenerji-ulusal güvenlik denince çoğu zaman zihnimizde sınırda nöbet tutan askerler, fırlatılmaya hazır füzeler, savaş uçakları

Detaylı

2008-2010 DÖNEMĐNDE DÜNYA HUBUBAT PĐYASALARINDA YAŞANAN GELĐŞMELER. Elif Haçkalı 1

2008-2010 DÖNEMĐNDE DÜNYA HUBUBAT PĐYASALARINDA YAŞANAN GELĐŞMELER. Elif Haçkalı 1 2008-2010 DÖNEMĐNDE DÜNYA HUBUBAT PĐYASALARINDA YAŞANAN GELĐŞMELER Elif Haçkalı 1 Hububat, beslenmede taşıdığı büyük önem nedeniyle dünyanın en stratejik ürün grubunu oluşturmaktadır. Hububat üretiminde

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ Yazar Mehmet ATASEVER Y A Y I N L A R I Mayıs 2015, Ankara 1. Baskı Ön Söz "Türkiye İlaç Sektörü Analizi kitabında, Türkiye ilaç sektörünün, sektörü etkileyen gelişmelerin

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

TMO ALIM POLİTİKALARI ve KALİTE. 12 MART 2011 Antalya

TMO ALIM POLİTİKALARI ve KALİTE. 12 MART 2011 Antalya TMO ALIM POLİTİKALARI ve KALİTE 12 MART 2011 Antalya 1 Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğü (TMO) 1938 den beri faaliyette bulunan, Buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, mısır, çeltik, haşhaş kapsülü,

Detaylı

1 - Sanayicilerin üretimlerinde girdi olarak kullanılan hammadde, ara mamülü veya özel imalat niteliği taşıması,

1 - Sanayicilerin üretimlerinde girdi olarak kullanılan hammadde, ara mamülü veya özel imalat niteliği taşıması, Tebliğ Dış Ticaret Müsteşarlığından: Otonom Tarife Kontenjanı Açılması ve Gümrük Vergilerinin Askıya Alınmasına İlişkin Tebliğ İthalat: (2006/18) Madde 1 - Türkiye ile Avrupa Birliği arasında ihdas edilen

Detaylı

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi

Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Türkiye de Sigara Fiyatları ve Tüketim İlişkisi Zeynep Önder Giriş Türkiye dünyadaki en büyük sigara tüketici ülkelerden biridir. A.B.D. Tarım Bakanlığı verilerine göre, 199-1999 yılları arasında dünyadaki

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

TEBLİĞ İTHALATTA HAKSIZ REKABETİN ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ (TEBLİĞ NO:2006/9) BİRİNCİ KISIM Genel Bilgi ve İşlemler

TEBLİĞ İTHALATTA HAKSIZ REKABETİN ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ (TEBLİĞ NO:2006/9) BİRİNCİ KISIM Genel Bilgi ve İşlemler Dış Ticaret Müsteşarlığından: TEBLİĞ İTHALATTA HAKSIZ REKABETİN ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TEBLİĞ (TEBLİĞ NO:2006/9) BİRİNCİ KISIM Genel Bilgi ve İşlemler Soruşturma MADDE 1 - (1) Balkan Motor Sanayi ve Ticaret

Detaylı

FİNANSMAN SORUNLARINA GÖRE KREDİ KULLANIM ORANLARI VE YATIRIMLARDA KREDİLERİN ETKİSİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA

FİNANSMAN SORUNLARINA GÖRE KREDİ KULLANIM ORANLARI VE YATIRIMLARDA KREDİLERİN ETKİSİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Mustafa Kemal University Journal of Social Sciences Institute Yıl/Year: 2012 Cilt/Volume: 9 Sayı/Issue: 19, s. 445-449 FİNANSMAN SORUNLARINA

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı EDİRNE YATIRIM DESTEK OFİSİ EDİRNE İLİNDE YEM BİTKİLERİ EKİLİŞİ, MERALARIN DURUMU

Detaylı

Türkiye de Organik Tarım

Türkiye de Organik Tarım Türkiye de Organik Tarım Ülkemizde organik tarım, 1984-85 sezonunda geleneksel ihraç ürünlerimizden kuru üzüm ve kuru incir ihracatı ile başlamış ve daha sonraki yıllarda hızla gelişme göstererek 2008

Detaylı

ANKARA TİCARET BORSASI AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ SEKTÖR ARAŞTIRMALARI RAPOR NO:2 ANKARA NIN AYÇİÇEĞİ (ÇEREZLİK-YAĞLIK) PROFİLİ

ANKARA TİCARET BORSASI AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ SEKTÖR ARAŞTIRMALARI RAPOR NO:2 ANKARA NIN AYÇİÇEĞİ (ÇEREZLİK-YAĞLIK) PROFİLİ ANKARA TİCARET BORSASI AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ SEKTÖR ARAŞTIRMALARI RAPOR NO:2 ANKARA NIN AYÇİÇEĞİ (ÇEREZLİK-YAĞLIK) PROFİLİ Hazırlayan Handan KAVAKOĞLU (ATB AR-GE, Gıda Yüksek Mühendisi) Yasemin OKUR (ATB AR-GE,

Detaylı

2023 VİZYONU ÇERÇEVESİNDE TARIM POLİTİKALARININ GELECEĞİ

2023 VİZYONU ÇERÇEVESİNDE TARIM POLİTİKALARININ GELECEĞİ 2023 VİZYONU ÇERÇEVESİNDE TARIM POLİTİKALARININ GELECEĞİ SUNUM İÇERİĞİ Türkiye de Tarım Tarımsal girdi politikaları Tarımsal kredi politikaları Tarımsal sulama politikaları Tarımda 2023 Vizyonu 2 TÜRKİYE

Detaylı

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Maliye Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri MLY733 1 3 + 0 6 Araştırma yöntemlerindeki farklı anlayışları, yaygın olarak kullanılan

Detaylı

DR. MEVLÜT ÇETİNKAYA NIN ÖZGEÇMİŞİ VE ÇALIŞMLARI

DR. MEVLÜT ÇETİNKAYA NIN ÖZGEÇMİŞİ VE ÇALIŞMLARI DR. MEVLÜT ÇETİNKAYA NIN ÖZGEÇMİŞİ VE ÇALIŞMLARI mcetinkaya@petkim.com.tr 1959 yılında Ankara da doğan Mevlüt ÇETİNKAYA, İlk ve Ortaokulu Ankara, Lise öğrenimini Kayseri İnşaat Teknik Lisesinde tamamlamıştır.

Detaylı

Durum ve Tahmin MISIR 2013/2014 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ

Durum ve Tahmin MISIR 2013/2014 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ Durum ve Tahmin MISIR 2013/2014 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE Durum ve Tahmin MISIR

Detaylı

TEPAV FAPRI İstişare Platformu Toplantısı

TEPAV FAPRI İstişare Platformu Toplantısı tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı TEPAV FAPRI İstişare Platformu Toplantısı 12 Haziran 2013 Çerçeve Tarım ve gıda sektörleri pek çok bileşene sahip Karmaşık bir yapı var Farklı seviyelerde

Detaylı

PINAR ENTEGRE ET VE UN SANAYİİ A.Ş.

PINAR ENTEGRE ET VE UN SANAYİİ A.Ş. PINAR ENTEGRE ET VE UN SANAYİİ A.Ş. Yatırımcı Sunumu Haziran 08 1 SUNUM PLANI Yaşar Grubuna Genel Bakış Et & Et Ürünleri Sektörü AB Uyum Süreci Şirkete Genel Bakış Finansal Göstergeler Satış Prosedürü

Detaylı

Sağlıklı Tarım Politikası

Sağlıklı Tarım Politikası TARLADAN SOFRAYA SAĞLIKLI BESLENME Sağlıklı Tarım Politikası Prof. Dr. Ahmet ALTINDĠġLĠ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ahmet.altindisli@ege.edu.tr Tarım Alanları ALAN (1000 ha)

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 Mustafa TACİR İSO Meclis Üyesi KİMYASAL ÜRÜNLER İLE PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİN İMALATI 17. Grup Temel Kimya Sanayii 18. Grup Boya, Vernik, Reçine ve Çeşitli

Detaylı

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE YEMEKLİK TANE BAKLAGİLLER TARIMI

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE YEMEKLİK TANE BAKLAGİLLER TARIMI DÜNYADA ve TÜRKİYE DE YEMEKLİK TANE BAKLAGİLLER TARIMI Prof. Dr. Cemalettin Yaşar ÇİFTÇİ Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Ankara 2004 1 TMMOB ZİRAAT MÜHENDİSLERİ ODASI TEKNİK

Detaylı

Enflasyon arttı, ihracat yavaşlıyor

Enflasyon arttı, ihracat yavaşlıyor AYLIK RAPOR Enflasyon arttı, ihracat yavaşlıyor İlk dört ayda enflasyon MB nin sene sonu hedefine yaklaştı. İhracatta düşüş sürüyor. EKONOMİK VE SEKTÖREL GELİŞMELER Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine

Detaylı

MANİSA TİCARET BORSASI

MANİSA TİCARET BORSASI MANİSA TİCARET BORSASI KANATLI SEKTÖR RAPORU 2015 EĞİTİM ARAŞTIRMA BİRİMİ TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nca Geliştirilen Yerli Hibritler (ATAK

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Abdulveli SİRAT

Yrd. Doç. Dr. Abdulveli SİRAT Yrd. Doç. Dr. Abdulveli SİRAT ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Ünvanı Adı Soyadı Doğum Yeri : Yrd. Doç. Dr. : Abdulveli SİRAT : ParwanAfganistan Doğum Tarihi : 29.01.1971 Telefon : (456) 511 86 69/126

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ Danışman Doç. Dr. Tufan BAL YÜKSEK LİSANS TEZİ TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI ISPARTA - 2016 2016 [] TEZ

Detaylı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Sakarya Ticaret Borsası Sakarya da Tarım ve Hayvancılık Sektör Analizi ve Öneriler Raporu Projesi 1. Proje fikrini oluşturan sorunları nasıl

Detaylı

tepav Kasım2012 N201280 DEEĞERLENDİRMENOTU ÜRÜN TİCARETİNİN FİNANSALLAŞMASININ TARIMSAL ÜRÜN VE GIDA FİYATLARINA ETKİLERİ

tepav Kasım2012 N201280 DEEĞERLENDİRMENOTU ÜRÜN TİCARETİNİN FİNANSALLAŞMASININ TARIMSAL ÜRÜN VE GIDA FİYATLARINA ETKİLERİ DEEĞERLENDİRMENOTU Kasım2012 N201280 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Efşan NAS ÖZEN 1 Araştırmacı, TEPAV Gıda ve Tarım Politikaları Araştırma Enstitüsü ÜRÜN TİCARETİNİN FİNANSALLAŞMASININ

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

YEM İHRACATI MEVCUT DURUM PROBLEMLER BEKLENTİLER. Musa ÖZGÜÇLÜ İPEK YEM VE GIDA SAN.TİC.A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı

YEM İHRACATI MEVCUT DURUM PROBLEMLER BEKLENTİLER. Musa ÖZGÜÇLÜ İPEK YEM VE GIDA SAN.TİC.A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı YEM İHRACATI MEVCUT DURUM PROBLEMLER BEKLENTİLER Musa ÖZGÜÇLÜ İPEK YEM VE GIDA SAN.TİC.A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı HAMMADDE MALİYET ETKENLERİ Sektör ana hammaddeleri dövize endekslidir. Ülkemiz üretimi

Detaylı

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması

2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması 2001 ve 2008 Yılında Oluşan Krizlerin Faktör Analizi ile Açıklanması Mahmut YARDIMCIOĞLU Özet Genel anlamda krizler ekonominin olağan bir parçası haline gelmiştir. Sıklıkla görülen bu krizlerin istatistiksel

Detaylı

OECD TARIMSAL POLİTİKALAR VE PİYASALAR ÇALIŞMA GRUBU 31.07.2013

OECD TARIMSAL POLİTİKALAR VE PİYASALAR ÇALIŞMA GRUBU 31.07.2013 OECD TARIMSAL POLİTİKALAR VE PİYASALAR ÇALIŞMA GRUBU 31.07.2013 İÇERİK OECD Hakkında Genel Bilgi OECD Çalışma Şekli OECD Teşkilat Yapısı OECD Ticaret ve Tarım Direktörlüğü OECD ve Tarım 2 OECD HAKKINDA

Detaylı

İÇİNDEKİLER İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ

İÇİNDEKİLER İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER Şekiller Listesi... viii Tablolar Listesi... ix Kısaltmalar Listesi... x Giriş... 1 Birinci Bölüm İŞLETME İÇİNE YÖNELİK ÇALIŞMA SERMAYESİ YÖNETİMİ 1.1. Çalışma Sermayesi Yönetimi Anlayışının

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL I.Bölüm Tarım Ekonomisi ve Politikası Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından

Detaylı

BULDAN VE ÇEVRESİNDEKİ ÜZÜM ÜRETİCİSİNİN PAZARLAMA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

BULDAN VE ÇEVRESİNDEKİ ÜZÜM ÜRETİCİSİNİN PAZARLAMA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ BULDAN VE ÇEVRESİNDEKİ ÜZÜM ÜRETİCİSİNİN PAZARLAMA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Öğr. Gör. Ömer Kürşad TÜFEKCİ*, Öğr. Gör. Nezihe TÜFEKCİ *Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Meslek Yüksekokulu ktufekci@sdu.edu.tr

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. Dış Ticaret Beklenti Anketi

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. Dış Ticaret Beklenti Anketi T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Dış Ticaret Beklenti Anketi 216 2. Çeyrek Dönemi Beklentilerine İlişkin Genel Değerlendirmeler 11 Nisan 216 Ekonomik Araştırmalar ve Değerlendirme Genel Müdürlüğü DIŞ TİCARET BEKLENTİ

Detaylı

SÜT ÜRÜNLERİ. Hazırlayan İsmail Erkan SARISAÇLI 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

SÜT ÜRÜNLERİ. Hazırlayan İsmail Erkan SARISAÇLI 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SÜT ÜRÜNLERİ Hazırlayan İsmail Erkan SARISAÇLI 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SÜT ÜRÜNLERI Türkiye'de Üretim Sektörde üretim yapısının daha çok küçük aile

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

Durum ve Tahmin MISIR 2011/2012 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ

Durum ve Tahmin MISIR 2011/2012 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ Durum ve Tahmin MISIR 2011/2012 T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE Durum ve Tahmin MISIR

Detaylı

ULUSAL SÜT KONSEYĠ ARAġTIRMA VE DANIġMA KURULU SÜT SEKTÖRÜ 2010 YILI GENEL DEĞERLENDĠRME RAPORU 2.ÜLKEMĠZ SÜT HAYVANCILIĞINDA MEVCUT DURUM

ULUSAL SÜT KONSEYĠ ARAġTIRMA VE DANIġMA KURULU SÜT SEKTÖRÜ 2010 YILI GENEL DEĞERLENDĠRME RAPORU 2.ÜLKEMĠZ SÜT HAYVANCILIĞINDA MEVCUT DURUM ULUSAL SÜT KONSEYĠ ARAġTIRMA VE DANIġMA KURULU SÜT SEKTÖRÜ 2010 YILI GENEL DEĞERLENDĠRME RAPORU 1.GĠRĠġ Ülkelerin teknolojik alanda hızlı gelişmeleri, ülkede yaşayan bireylerin sağlıklı ve yeterli beslenmeleri

Detaylı

Un Sanayi-Bazı Sorunlar ve. Fırsatlar

Un Sanayi-Bazı Sorunlar ve. Fırsatlar Un Sanayi-Bazı Sorunlar ve Fırsatlar Prof. Dr. Hamit Köksel Hacettepe Universitesi Gıda Mühendisliği Bölümü, Ankara koksel@hacettepe.edu.tr Hububat işleyen sanayii dalları Un, irmik Ekmek vb. ürünler Makarna,

Detaylı

Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler. 13 Kasım 2013

Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler. 13 Kasım 2013 Makroekonomik Değerlendirme, İhracat Performansımız ve Bölgesel Gelişmeler 13 Kasım 2013 1 AJANDA 1) Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Görünüm 2) Dış Ticaretteki Gelişmeler 3) Bölgesel Gelişmelerin Dış Ticaret

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER İsmail Güvenç* I. Kahramanmaraş'ta Sebze Tarımı 1Giriş Ülkemiz nüfusu, son sayıma göre 67 milyon

Detaylı

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi Türk Tarım Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(12): 962-968, 2015 Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi www.agrifoodscience.com Türk Bilim ve Teknolojisi Türkiye de Kuru Fasulye Üretiminin Mevcut

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

14.12.2011 TARİHLİ BURSA KARACABEY ZİRAAT ODASI HEYETİ NİN GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANI SN. MEHMET MEHDİ EKER E SUNUMU

14.12.2011 TARİHLİ BURSA KARACABEY ZİRAAT ODASI HEYETİ NİN GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANI SN. MEHMET MEHDİ EKER E SUNUMU 14.12.2011 TARİHLİ BURSA KARACABEY ZİRAAT ODASI HEYETİ NİN GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANI SN. MEHMET MEHDİ EKER E SUNUMU Neden bu sunumu yapıyoruz? Bugün bölge çiftçilerimizin en güncel problemlerinden

Detaylı

VOB ve Emtia Piyasaları

VOB ve Emtia Piyasaları 3 Aralık, 2010 VOB ve Emtia Piyasaları Yaman Başaran Genel Müdür Yardımcısı Fats and Oils Conference, İstanbul Kuruluş Aşamasından Bugüne Üye Sayımız: 98 Rekor İşlem Hacmi: 3 milyar 129 milyon TL CFTC

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri Yönetici Özeti: 28.06.2012 tarihinde yayımlanan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı