OKSİDATİF VE NİTROZATİF STRESİN PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARLA İLİŞKİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "OKSİDATİF VE NİTROZATİF STRESİN PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARLA İLİŞKİSİ"

Transkript

1 İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 329 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S: OKSİDATİF VE NİTROZATİF STRESİN PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARLA İLİŞKİSİ Prof. Dr. M. Koray Gümüştaş Bio. Dr. Pınar Atukeren Biyolojik sistemlerde serbest radikal reaksiyonları önemli bir yer tutar. Serbest radikaller; son yörüngelerinde bir yada daha fazla eşleşmemiş elektron taşıyan, kimyasal olarak çok aktif, zararlı moleküllerdir. Serbest radikaller; radikal olmayan bir atom veya molekülden bir elektron çıkmasıyla veya radikal olmayan bir atom veya moleküle bir elektron ilavesiyle oluşurlar. Bu bileşikler organizmada normal metabolik yolların işleyişi sırasında oluşabildiği gibi, dış etkenlerin etkisiyle de oluşmaktadır. Çok kısa yaşam süreli, ancak yapılarındaki dengesizlik nedeniyle çok reaktif olan serbest radikaller, tüm hücre bileşenleri ile etkileşebilme özelliği göstermektedir ve yararlı biyomoleküllerin fonksiyonlarını yitirmesine neden olmaktadır. Başlıca serbest radikal kaynaklarını şu şekilde sınıflandırabiliriz: Endojen kaynaklar: * Mitokondrial elektron transport zinciri * Endoplazmik retikulum * Redoks döngüsü * Araşidonik asit metabolizması * Fagositik hücreler (monosit ve makrofajlar vs.) ve endotelyal hücrelerdeki oksidatif reaksiyonlar. * Ksantin Oksidaz, NADPH Oksidaz vs. enzimler. * Otooksidasyon reaksiyonları. Eksojen Kaynaklar: * Diyet faktörleri * Çevresel faktörler (hava kirliliği) * İlaçlar, ksenobiyotikler *Zararlı ışınlar (x-ray, U.V.) Organik moleküllerdeki yapısal öneminin dışında, aerobik canlıların enerji metabolizmasındaki rolü nedeniyle oksijen, hayati bir öneme sahiptir. Aerobik organizmalar solu-numla aldıkları oksijenin % 90 dan fazlasını Mitokondrial Elektron Taşıma Zinciri (ETZ)de enerji üretimi için kullanırlar. Oksijenin % 1-3 ü tam olarak suya dönüşemez ve süperoksit radikali ile hidroksil radikali oluşturur. Oksijenli ortamda, çeşitli fiziksel

2 330 Oksidatif ve Nitrozatif Stresin Psikiyatrik Bozukluklarla İlişkisi ve kimyasal etkenlerle oluşan reaktif oksijen türleri (ROS) ve nitrojen türleri (RNOS); hücresel protein, karbonhidrat, nükleotid ve lipidlerin kimyasal modifikasyonu ile doku hasarına sebep olabilmekte ve kanser, ateroskleroz, artrit, yaşlanma, inflamasyon, iskemireperfüzyon hasarı ve birçok dejeneratif olayında patogenezinde rol oynayabilmektedir. Önemli bazı ROS ve RNOS molekülleri aşağıdadır. Önemli ROS ve RNOS ve Özellikleri - H 2 Superoksit anyonu Hidrojen Peroksid Organizmada çeşitli kaynaklardan oluşur. Oluşum yerinden fazla uzağa difüzlenmez ve ROS oluşur. Serbest radikal değildir. Fe, Cu gibi geçiş metalleri ile serbest radikal oluşturup, hücre membranını içe ve dışa geçebilir. OH Hidroksil radikali RO, R, R-S Organik radikaller RCOO Peroksil radikali HOCI Hipoklor asidi Singlet Oksijen Biyolojik moleküllere en kuvvetli atak yapan ve H 2 varlığında, metal iyonu varlığında oluşan radikallerdir. Sırasıyla ROH, RH, RSH gibi yapılı moleküllerden köken alırlar LOO olarak da gösterilen örneğin lipid yıkımında oluşan organik peroksil radikali Zararlı mikroorganizmaları yıkan, nötrofi l oksidatif patlama reaksiyonunda üretilir. OCL halogenizasyon ve oksidasyon reaksiyonları için toksiktir. Yüksek oksijen basıncında UV ışını in vivo toksik etkisi yoktur. NO ONOO - Nitrik Oksid Peroksinitrit NO sentaz ile endojen iyonlarına bağlanır. ve diğer içeren radikallere farklı RNOS lar üretir. Serbest radikal olmayan RNOS, fakat güçlü okside ajan olarak, radikal olan N (nitrojendioksid) oluşturabilir. Lipid Peroksidasyonu: Karbon merkezli radikaller hızlı bir şekilde oksijen ile reaksiyona girerek peroksil radikalini oluştururlar. Bu peroksil radikali lipid peroksidasyonunu başlatan radikal olup, çok uzun ömürlüdür. Biyomembranlar ve hücre içi organeller (mitokondri, endoplazmik retikulum,vs.) membran fosfolipidlerindeki doymamış yağ asitlerinin varlığı nedeniyle oksidatif ataklara duyarlıdırlar. ROS leri ile hücre hasarı meydana gelirken lipid-serbest radikaller ve lipid peroksitler de oluşmaktadır. Bu tip reaksiyonlar Serbest Radikal Otooksidasyonu olarak isimlendirilir ve zincirleme reaksiyonun başlatılması için bir tetikleyici (başlatıcı)

3 Prof. Dr. M.Koray Gümüştaş, Bio. Dr. Pınar Atukeren 331 faktör gereklidir. Sözü edilen bu faktörün OH. radikali olduğu kabul edilmektedir. Serbest radikallerin oluşturduğu hasarlar arasında en önemlilerinden olan lipit peroksidasyonu, membran yapısında yer alan çok doymamış yağ asitlerinin (PUFA) oksijen radikallerine maruz kalması sonucunda ve dört aşamada oluşur: Aşağıdaki reaksiyon akışına dikkatli bakıldığında, lipid peroksidasyonunun kendisini tetikleyerek yeniden lipid radikalleri ve peroksitleri oluşturduğu görülmektedir. Lipid peroksitlerinin konsantrasyonları arttıkça, membranların akışkanlıkları azalır ve kalsiyum gibi iyonların hücre içine geçişi kolaylaşır ve nihayet hücre fonksiyonlarında bozukluklar ortaya çıkar.bu radikal hasar oluşturma mekanizması sinir hücrelerinin lipid zengin membranlarından dolayı, bir çok psikolojik hastalıkta önemli olduğu için detaylandırılmıştır. BAŞLAMA R ÇOK DOYMAMIŞ YAĞ ASİDİ RH İLERLEME LİPİT RADİKALİ DİEN KONJUGATI O-O LİPİT PEROKSİT RADİKALİ O-O-H LİPİT HİDROPEROKSİT L PARÇALANMA ÜRÜNLERİ (ALDEHİTLER ve DİĞER KARBONİL BİLEŞİKLER, ETEN, PENTAN v.s.) Çok Doymamış yağ asitlerinin peroksidasyonu (5) Lipid peroksidasyonu sırasında oluşan bileşiklerden aldehitler en toksik olanlarıdır ve diğer hücre bölümlerine de yayılarak hasara neden olurlar. Nonenzimatik oksidatif lipit peroksit dekompozisyonu sonucu malondialdehit ( MDA ) ve 4-hidroksinonenal (4-HNE) oluşur. MDA in asıl kaynağı ikiden fazla çift bağ içeren yağ asitlerinin otooksidasyonunda ve eikozanoid sentezinde serbestleşen endoperoksitlerdir (6).MDA, protein amino gruplarına, fosfolipitlere ve nükleik asitlere bağlanarak toksik etkisini gösterir. Membran

4 332 Oksidatif ve Nitrozatif Stresin Psikiyatrik Bozukluklarla İlişkisi bileşenlerinde çapraz bağlanma ve polimerizasyona neden olur. Membranlardan kolaylıkla difüze olarak, DNA yapısında yer alan nitrojen bazlarla reaksiyona girer ve mutajen, karsinojen, genotoksik etkiler gösterir. Lipid peroksidasyonunun ölçümü doku hasarının iyi bir göstergesi kabul edildiğinden; peroksidasyon sırasında oluşan konjüge dienlerin ölçümü, in vivo lipit peroksit düzeyini yansıtabilecek önemli bir yöntemdir. MDA miktarının tiyobarbitürik asit testi ile ölçümü bu amaçla kullanılmaktadır. Normal fizyolojik koşullarda, hücreler oluşan serbest radikal ürünleri ve peroksitler gibi moleküllerin neden olabileceği oksidatif hasara karşı antioksidan savunma sistemleri tarafından korunur. Bu sistemler şu şekilde sınıflandırılabilir: Enzimatik Antioksidanlar: Süperoksit Dismutaz (SOD), Katalaz(Cat), Selenyum bağımlı Glutatyon Peroksidaz (GPx) Glutatyon-S-Transferaz (GST), Glutatyon Redüktaz (GR) Enzimatik Olmayan Antioksidanlar: Vitamin C, VitE, VitA, Flavonoidler, Melatonin, Ürik Asit, Albümin, Haptoglobulin, Sistein, Seruloplazmin, Transferrin ve Laktoferrin, Ferritin, Selenyum, Oksipurinol, Ubikinon, Bilirubin, Glutatyon, Mannitol, Lipoik asit, Hemopeksin vs. 2 e NO SDO Fe 2+ H 2 Catalase Glutathione Peroxidase Thioredoxin H 2 O + ONOO - OH Oxidation + Fe 3+ Genel olarak enzimatik antioksidanlar hücre içinde, enzimatik olmayan antioksidanlar ise hücre dışında daha fazla etkilidir. (İstisna olarak; GSH hücre içi güçlü antioksidandır). Reaktif oksijen türleri yanında, aşağıda NO nun oluşumu ve yararlı biyofonksiyonları yanında, NO nun reaktif nitrojen türevleride psikolojik hastalıkların patolojilerinin oluşumunda etkilidir.

5 Prof. Dr. M.Koray Gümüştaş, Bio. Dr. Pınar Atukeren 333 NADPH+H L-Arginin Nitrik Oksit Sentezi NOS FMN FAD BH 4 Ca + /CaM NADP NO L-Sitrülin Trombosit agregasyon ve adezyonu önler Vazodilatasyon Nörotransmisyon ve nöromodülasyon Mikrobisitik, sitostatik, sitotoksik Reaktif oksijen ve nitrojen türlerinin psikolojik hastalıklarla ilişkileri; Oksidatif stresle indüklenen nöronal prosesler; şizofreni gibi nöropsikiatrik hastalıkların patofizyolojisinde rol oynar. Genel populasyonun yaklaşık %1 ini etkileyen ve ciddi bir kalıtsal hastalık olan şizofreni; hayatın erken dönemlerinde beyinde ortaya çıkan biyolojik bir bozukluktur ve beynin normal gelişimi bozulur. Şizofrenik beynin kimyasal durumu henüz tam aydınlatılmamıştır ancak şizofrenideki anormal nörolojik gelişmelerin temelinde biyokimyasal olarak oksidatif stresin yattığı düşünülmektedir. Şizofreninin patogenezinde oksidatif stres aracılı nöronal hasarın söz konusu olması gittikçe kabul edilmektedir. Şizofreni hastalarında oksidatif stres genellikle kanda ya da çok az miktarda serebrospinal sıvıda çalışılmıştır. Oksidatif hasar göstergelerinden TBARS (MDA) düzeylerinin arttığı pek çok çalışmada gösterilmiştir (9), aynı zamanda antioksidan enzim düzeyleri ile de ilişkili çok çeşitli çalışma sonuçları vardır. S100 B; astrositler tarafından sentezlenen, kalsiyum bağlayan bir proteindir. Bu proteinin düzeyinin artışı beyin hasarı ile ilişkilidir. S100 B nin yüksek düzeylerinin apoptozla nöronal ölümde ilişkili olduğu düşünülmektdir. (10). In vitroda da S100 B nin oksidatif stresi indüklediği gösterilmiştir. Şizofreni hastalarında S100 B düzeyleri, diğer oksidatif stres parametreleri olan MDA, SOD, GPX, total antioksidan statü düzeyleri ile beraber incelendiğinde; S100 B nin MDA düzeyleri ile pozitif korele olduğu; antipsikotik tedavi ile düzeyinin azaldığı, şizofreni hastalarında eritrosit SOD aktivitesinin arttığı ancak GPX düzeylerinin değişmediği görülmüştür ve marker olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, E vitamini (11), C vitamini, albumin, total bilirubin, ürik asit ve total antioksidan statü (12) gibi çeşitli antioksidanların plazma değerleri şizofreni hastalarında düşük olarak bulunmuştur. Şizofrenide lipid peroksidasyon biomarkerlarının tayini özellikle önemlidir; bu şizofrenide membran fosfolipidleri teorisinden kaynaklanır (13) ki bu esansiyel çok doymamış yağ asitlerinin (PUFA) metabolizmasını ve bir bireyin psikopatolojik bir durumu olduğunda ise membran PUFA nin azaldığını açıklar (14). Ayrıca şizofreni hastalarında protein oksidasyonunun da oldukça arttığı gösterilmiştir (15). Aşağıda yüksek kalori ve düşük kalorili diyet durumlarında membran PUFA içeriğinin radikaller ile etkileşimi so-

6 334 Oksidatif ve Nitrozatif Stresin Psikiyatrik Bozukluklarla İlişkisi nucu oksidatif hücre hasarına gidiş ve mekanizmada rol oynayan biyomoleküller şematize edilmiştir. Gerek nöropatolojilerin gerekse psikopatolojilerin oluşmasında radikaller yanında bu aracı biyomoleküllerde önemlidir. Yüksek Kalori Alımı Enzimatik Antioksidanlar (SOD, GSHPX, CAT) Yaşam Tarzı Nöroleptikler Nöroleptikler Aerobik Oksidasyon ROS Hücresel Antioksidan Savunma Serbest Demir, Sigara ve Alkol Oksidatif Hücre Hasarı (Peroksidasyon) Vitaminler ve mikro besinler (Non-enzimatik Antioksidanlar) Membran Fosfolipid EPUFAS Proteinler DNA Diyetle Düşük EPUFA Alımı Düşük Membran Fosfolipiti-EPUFA lar Değişmiş Fosfolipidler Artmış MDA(TBARS) A B C Değişim Nörotransmiter ve Büyüme Faktörü Reseptör İşlevleri (Fosfolipid Kökenli İkincil Haberciler: DAG, IPPsAA, PGs) Psikopatoloji Nöral Gelişim (Nöral Büyüme ve Olgunlaşma) Nörodejenarasyon (Nöronal sağkalım ve Ölüm?) Nöropatoloji (Beyin Görüntüleme ve Postmortem) Pozitif semptomlar Negatif Semptomlar Hareket Bozuklukları Düşünsel Yetersizlikler Artmış Ventriküller Azalmış Korteks boyutu Azalmış hipokampus boyutu

7 Prof. Dr. M.Koray Gümüştaş, Bio. Dr. Pınar Atukeren 335 Nöronal çok doymamış yağ asitleri (PUFA) içeriği nöronal fonksiyonu iki mekanizma ile modifiye edebilir. İlki; reseptörle ve iyon kanalları fosfolipid matrikstedir ve mikroçevredeki en ufak değişiklik bağlanma karakterinde bozukluğa yol açar. İkinci olarak da; esansiyel yağ asitleri prostaglandinlerin, lökotrienlerin ve eikosanoidlerin prekürsörleridir ve fosofolipaz A2 ve siklooksigenaz aracılığı ile sayısız sinyal prosesine katılırlar ve eikosanoidler; şizofreninin temel biyokimyasında membran fosfolipid metabolizma bozukluğunda uzun dönem sinaptik plastisitede önemli rol oynar.artmış fosfolipaz A2 aktivitesi ile beraber aşırı PUFA kaybı gösterilmiştir; bu fiziksel olarak hücre membran kompozisyonunu değiştirir. Pek çok çalışmada da dışarıdan PUFA alınmasının olumlu etkileri gösterilmiştir. Beyinde PUFA oksidasyona aşırı duyarlıdır. Bu özellikle beyin daha aktif aerobik metabolizmaya sahip olduğundan ve daha az antioksidan içerdiğinden önem kazanır. Lipid içeriği oldukça zengindir ve nöronal DNA hasar gördüğünde; DNA replikasyonu olmadığı için tamir olamaz. Şizofreni hastalarında SOD, katalaz ve glutatyon peroksidaz enzim düzeyleri düşüktür. Şizofreni hastaları ve onların sağlıklı kardeşleri incelendiğinde; hastalarda SOD, katalaz, glutatyon peroksidaz düzeyleri yine düşük bulunmuşken, kardeşlerde antioksi-dan enzim düzeyleri değişken çıkmıştır. SOD ve katalaz aktiviteleri düşükken, GPx aktivitesi yüksek çıkmıştır. GPx in yüksek çıkması; sağlıklı kardeşlerde koruyucu bir me-kanizmanın olabileceğine dikkat çekmektedir. Şizofrenik hastalar bipolar bozukluğu olan hastalarla kıyaslandığında ise; her iki grupta da aynı şekilde antioksidan savunma enzimleri olan SOD, katalaz ve GPx in şizofrenlerde daha düşük olduğu ve TBARS ın daha yüksek olduğu görülmüştür. Şizofrenik hastaların hipokampüslerinde artmış DNA hasar göstergesi olan 8-oksoguanosin düzeyinde artış olduğu gösterilmiştir. Yeşil çayda bulunan kateşinler ve kırmızı şarapta bulunan resveratrol gibi fenolik antioksidanların kan beyin bariyerini geçebildikleri ve şizofreni hücre kültürü modelinde oksidatif DNA hasarına karşı koruyucu etkileri gösterilmiştir. Aynı çalışma da omega-3 yağ asitlerinin de verilmesi hasarı azaltmada etken olmuştur. Glutatyon (GSH); başlıca antioksidanlardan biridir ve hücreleri; dopamin metabolizmasında oluşan ROS hasarına karşı korur. Şizofreni hastalarında prefrontal kortekste ve serebrospinal sıvıda GSH azalması gösterilmiştir. GSH daki azalma membran peroksidasyonuna ve dopaminerjik terminallerin etrafında mikrolezyonlara dolayısı ile de iletide bozukluğa yol açar. Bu etki; dopamin semikinon/kinonun GSH ile direkt konjugasyonundan kaynaklanıyor gibi gözükmektedir. Ve bu azalma; SOD veya D1/D2 reseptör antagonistleriyle bloke edildiğinde; dopamin reseptörlerini aktive ederek süperoksid oluşumunda yer alır. Ayrıca, bu hastalarda gösterilen nitrik oksit sentazlar tarafından artmış nitrik oksit (NO) sentezi de şizofreninin patofizyolojisinde NO nun muhtemel rolünü düşündürmektedir. Bu bulgular da bu hastalıkta antioksidanlarla beraber NO sentaz inhibitörlerinin de yeni tedavi stratejileri arasında düşünülebileceğini göstermiştir. Oksidatif stres aynı zamanda klasik antipsikotikler tarafından meydana gelen yan etkilerin de gelişmesinden sorumludur. Klasik antipsikotikler oksidatif stresi arttırırlar ve

8 336 Oksidatif ve Nitrozatif Stresin Psikiyatrik Bozukluklarla İlişkisi beyinde oksidatif hücre hasarına yol açarlar. Haloperidol; prooksidan özelliğine bağlı olarak, beyinde serbest bir radikale dönüştürülür ki bu da çeşitli nöronal yapıların; özellikle membranların bozulmasına yol açar. Haloperidol toksisitesinin, hücre kültürü çalışmalarında, E vitamini ile giderilebileceği gösterilmiştir. Şizofreninin tedavisinde nöronal membran hasarını önlemede antioksidan suplemantasyonu önemli bir strateji olmalıdır. C vitaminin de antipsikotiklerle beraber verilmesinin faydası gösterilmiştir ve tedaviye esansiyel yağ asitlerinin de ilavesi şizofreninin iyileşmesinde etkili olmuştur ki bu düşünce şizofreni hastalarının eritrositlerinde çok doymamış yağ asidi düzeylerinin düşük olmasından dolayı ortaya çıkmıştır ve ω-3 yağ asitlerinin de diyete eklenmesi bu hastalığın iyileşmesine oldukça katkıda bulunmuştur Antipsikotiklerin ekstrapiramidal yan etkilerinde önemli rol oynayan bazal ganglia oksidatif hasara özellikle yatkındır, çünkü yüksek oranda Fe içerir. Antipsikotik tedavinin, hayvanlarda beyinde, antioksidan düzeylerini değiştirdiği gösterilmiştir. Kronik aracılı hastalarda (tipik antipsikotikler; haloperidol, proliksin ve klorpromazon); SOD düzeyleri yüksek, katalaz düşük ve GPx değişmemiş bulunmuştur. Ancak, hiç tedavi görmeyen hastalar incelendiğinde ise; SOD düzeyleri düşük fakat katalaz ve GPx değişmemiş bulunmuştur. Dolayısı ile antipsikotiklerle tedavi antioksidan enzimlerin dengesinde değişikliğe yol açmaktadır denilebilir. Tipik ve atipik antipsikotiklerle tedavi gören şizofreninin farklı alt tipleri de gözönüne alınarak hastalar incelendiğinde; kronik şizofrenide SOD ve GPx azalırken TBARS artmış; paranoid ve rezidüel tiplerde ise SOD ve GPX deki azalma daha olmuştur.ayrıca kadın hastaların erkek hastalara oranla daha yüksek TBARS seviyelerine sahip oldukları görülmüştür. Uzun süreli kullanımda ise; tipik ve atipik antipsikotiklerin; nörotransmitter reseptör afiniteleri farklı olmasına rağmen; lipid peroksidasyonu ve antioksidan enzimlere benzer etkileri olduğu gösterilmiştir. Çalışmalar aynı zamanda bipolar bozuklukta oksidatif ve antioksidatif moleküllerin patofizyolojik rollerinin olabileceğine dikkat çekmektedir. Bipolar bozukluk sadece bir beyin hastalığı değil aynı zamanda bir sendromdur. Diğer nöropsikiatrik hastalalıklarda oksidatif metabolizma daha detaylı incelenmişken bipolar bozukluk alanında inceleme yapılması son yıllarda daha çok gerçekleşmiştir. Oksidan nitrik oksit (NO) ve SOD un bipolar bozuklukta rol oynadığı çeşitli çalışmalarda gösterilmiştir. Bu çalışmada; SOD aktivitesi hastalarda düşük çıkmıştır. Yine en son yapılan bir çalışmada da ötimikler, manik ve depresifler karşılaştırılmış; depresifler de SOD aktivitesi yüksek çıkmıştır. Bipolar bozuklukta oksidatif stres; DNA hasarıyla da ilişkilidir. Pekçok NO çalışmasına göre ilaçlar NO düzeylerini azaltır ancak bazı çalışmalarda antipsikotiklerin NO sentezi üze-rinde etkileri olmadığı da gösterilmiştir. Antidepresanların ise terapötik dozlarda etkili olmadığı ancak yüksek dozlarda SOD aktivitesini arttırdığı gösterilmiştir. Lityumun antioksidan özelliği yanında olanzapin ile beraber kullanımının atherojenik lipid profiline olumlu etkileri gösterilmiştir. Bipolar bozuklukta mevcut olan periferal oksidatif dengesizlik; hastalığın aktif fazını belirtir ve astrosit fonksiyonu ile ilişkilendirilir; şizofreni hastalarında olduğu gibi serum S100 B proteininin artışıyla gösterilebilir.

9 Prof. Dr. M.Koray Gümüştaş, Bio. Dr. Pınar Atukeren 337 Major depresyonun; antioksidan savunma sisteminde bozuklukla ilişkisi vardır. Major depresyonlu hastaların serumlarında E vitamini düzeyleri düşüktür. Depresyon ayrıca, serum kolestreolünün azalmış esterifikasyonu ile de ilişkilidir. Majör depresyonda ω-3 PUFA düzeylerinin azalmış olduğu da çalışmalarda gösterilmiştir. Yapılan çalışmalarda majör depresyonlu hastalarda artmış serum SOD aktivitesine ve TBARS düzeylerine rastlanmıştır. Diğer başka çalışmalarda ise düşük SOD, katalaz ve GPx aktivitesi ve eritrositlerde NO düzeyleri gösterilmiştir. Majör depresyonda kan lökosit apoptozunda artış olur. Polimorfonükleer hücrelerle beraber (PMNs), bu hücre-lerden salınan ROS ile beraber oksidan-antioksidan sistem incelendiğinde; depresyon hasta grubunda PMNs den daha fazla ROS salındığı; ve serumda SOD ve katalaz aktivitesinde artış olduğu görülmüştür. Aşırı süperoksid anyon oluşumunun PMNs apoptozu ile korelasyon gösterdiği görülmüştür. Ayrıca, şizofrenlerde olduğu gibi; depresyonlu hastalardan alınan idrar örneklerinde de bilirubinin oksidatif metaboliti olan bioprin düzeylerinin arttığı gösterilmiştir. Yapılan bazı çalışmalar psikolojik stresin ROS üretimini arttırdığını göstermiştir. Kronik ve subkronik duygusal stres plazma SOD enzim aktivitesinde artışa ve antioksidatif etkilerin modifikasyonuna sebep olacak şekilde oksidatif stresi arttırır. Ayrıca hareketsizlik ile indüklenen stresin sıçan beyninde, lipidlere, proteinlere ve DNA ya hasar verdiği gösterilmiştir. Hem molekülünden hem oksigenaz ve biliverdin redüktaz enzimi katalizörlüğünde biyosentezlenen bilirubin de aynı zamanda vücut için zararlı olabilir ve yüksek konsantrasyonlardaki unkonjuge bilirubinin nöronal hasara yol açtığı bilinmektedir. Şizofreni ve ılımlı hiperbilirubinemi arasında ise ilişki vardır. Bilirubinin toksik etkilerinin aksine antioksidan özellikte olduğu da bilinmektedir. Bilirubinin ROS ile reaksiyonu; pekçok bilirubin oksidatif metabolitlerinin üretimine neden olur (BOM; biopirinler). İnsanlarda, duygusal uyarımın sonucunda, idrarda, bilirubinin oksidatif metabolitlerine rastlanmıştır ve bu biopirinlerin psikolojik stres belirteci olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmalarda çeşitli oksidatif durumlarda üretilen ROS un; bilirubin tarafından yıkıma uğratıldığı gösterilmiştir. Şizofreni hastalarında biopirin düzeyleri ise depresyon hastalarına ve sağlıklı bireylere kıyasla daha fazla görülür. Hastalar psikotik durumdan iyileşme gösterdikçe ise idrarda biopirin düzeyleri azalır. Psikolojik stresin ve psikotik durumun ROS üretiminin metabolik sürecindeki etkileri hala açık değildir. Ancak yapılan bazı çalışmalarda psikolojik stresin beyinde; serebrumda ılımlı serebral iskemi-reperfüzyon hasarı etkisiyle oksidatif strese yol açtığı gösterilmiştir. İşte bu şekilde oluşan ROS; bilirubinle reaksiyona girer ve biopirinlerin oluşumuna yol açar. Psikolojik stresin yani depresyonun, kanser oluşumu üzerine etkisi incelendiğinde ise; lökositlerde oksidatif DNA hasar markerı olan 8-OH dg düzeyleri tayin edilerek özellikle kadınlarda nötrofil aktivasyonu ile oksidatif DNA hasarının pozitif korelasyon gösterdiği görülür. Serbest radikallerin anksiyete bozukluklarının (obsesif kompulsif bozukluk ve panik atak) patogenezinde rol oynadığı bilinmektedir. Bu hastaların GPx ve SOD enzim aktiviteleri artmıştır.

10 338 Oksidatif ve Nitrozatif Stresin Psikiyatrik Bozukluklarla İlişkisi Anksiyetede de oksidatif stresin ilişkisi gösterilmiştir. Aydınlık/karanlık seçim davranış testi uygulanan hayvanlarda görülen anksiyetede; periferal granülositlerde ROS varlığı gösterilmiştir ve ROS artışı oluşan anksiyete ile pozitif korelasyon göstermiştir. Anksiyetede oksidatif stresin ilişkisi beyin dokuları incelenerek diğer başka çalışmalarla da belirtilmiştir. Sıçanlarda yapılan, obezitenin neden olduğu anksiyete çalışmasında; obez fenotipte, frontal korteksde protein oksidasyonunun anksiyete ile pozitif korele olarak arttığı gösterilmiştir. Anksiyete bozukluğu olan obsesif kompulsif bozuklukta oksidan/ antioksidan durum incelendiğinde; oksidatif dengesizlik olduğu görülmektedir; ve total antioksidan statünün ileride bu hastalar için teşhiste marker olarak bile kullanılabileceği ileri sürülmektedir. Obsesif kompulsif bozukluğu olan kişilerin plazmalarında E ve C vitaminlerinin düşük; TBARS düzeylerinin ise yüksek olduğu belirtilmiştir. Çocukları, adolesanları ve dikkatsiz, tepkisel ve hareketli yetişkinleri tarif eden bir teşhis olan dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (ADHD) incelendiğinde; çocuklarda esansiyel yağ asitlerinin eksikliği görülmüştür. Omega-3 yağ asitlerinin düzeyi sağlıklı bireylere göre düşüktür. Keten tohumu ve C vitamini verilmesinin bu çocuklarda iyileşme gösterdiği bildirilmiştir. Omega-3 yağ asitlerinin antioksidanlarla verilmesinin olumlu etkileri daha da fazla olmaktadır. ADHD li çocuklarda plazma çinko bakır düzeyleri incelendiğinde ise; plazma çinko düzeylerinin normallere göre düşük olduğu, bakır düzeylerinin ise farklı olmadığı görülmüştür. Yüksek çinko düzeyleri olan çocuklarda daha iyi stimulan yanıtı olduğunu ve çinko düzeylerinin stimulanlara yanıtı tahmin ettirici olduğu gösterilmiştir. Stimulanlara yanıt vermeyen çocuklara ise çinko takviyesi uygun olacaktır. Bakırın düşük miktarları ise oksidatif stres açısından önemlidir. Bakır; süperoksid radikalini ortadan kaldıran SOD enzimi yapısına girer; dolayısı ile hücre zar yapılarının ve işlevlerinin etkileneceği şüphesizdir. Genç erişkin tipi dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu durumlarında anlamlı MDA artışı da gözlenmiştir. Post travmatik stres bozukluklarında, akut oluşan radikaller organizma tarafından muhtemelen yeterince detoksifiye edilebildiğinden MDA, SOD ve GPx değişimleri anlamlı bulunamamıştır. Sosyal fobi olgularında MDA düzeylerinin artışın, antioksidan enzimlerin aktivitesini arttırdığı, citalopram tedavisi uygulamalarında MDA düzeylerinin normal seviyeler düştüğü gözlenmiştir. Kaynaklar Halliwell B., Gutterige JM. Free Radicals in Biologo and Medicine. Third edition. Oxford University Pres, New York 1999; 27-34, Davies K.J.A.: Oxidative stres: the paradox of aerobic life. Biochem. Soc. Symp. 1995; 61: Halliwell B. Free radicals, antioxidants, and human disease: curiosity, cause, or consequence? Lancet. 1994; 344(8924): Gutterige JMC. Lipid peroxidation and antioxidants as biomarkers of tissue damage. Clin Chem 1995; 41(12): Uysal M. Serbest radikaller; lipit peroksitleri ve organizmada prooksidan-antioksidan dengeyi

11 Prof. Dr. M.Koray Gümüştaş, Bio. Dr. Pınar Atukeren etkileyen koşullar. Klinik Gelişim 1998; 11: Seven A, Candan G.Serbest radikaller ve lipid peroksidasyonu. Klinik Gelişim 1995; 8: Halliwell B., Chirico S. Lipid peroxidation: its mechanism measurement and significance. Am J Clin Nutr 1993; 57: Buege JA, Aust SD. Microsomal lipid peroxidation. Methods Enzymol 1978; 12: Arvindakshan M, Sitasawad S, Debsikdar V, Ghate M, Evans D, Horrobin DF,et al. Essential polyunsaturated fatty acid and lipid peroxide levels in nevermedicated and medicated schizophrenia patients. Biol Psychiatry 2003;53:56 64.type with intracellular and extracellular Gama CS, Salvador M, Andreazza AC, Kapczinski F, Silva Belmonte-de-AbreuP. Elevated serum superoxide dismutase and thiobarbituric acid reactive substances in schizophrenia: a study of patients treated with haloperidol orclozapine. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 2006;30: McCreadie RG, MacDonald E, Wiles D, Campbell G, Paterson JR. The Nithsdale Schizophrenia Surveys. XIV: plasma lipid peroxide and serum vitamin E levels in patients with and without tardive dyskinesia, and innormal subjects. Br J Psychiatry 1995;167: Ustundag B, Atmaca M, Kirtas O, Selek S, Metin K, Tezcan E. Total antioxidant response in patients with schizophrenia. Psychiatry Clin Neurosci2006;60: D.F. Horrobin, The membrane phospholipid hypothesis as a biochemical basis for the neurodevelopmental concept of schizophrenia, Schizophr. Res. 30 (1998) A.B. Doris, K. Wahle, A. MacDonald, S. Morris, I. Coffey, Red cell membrane fatty acids, cytosolic phospholipase-a2 and schizophrenia, Schizophr Res 31 (1998) Young J, Kinney SCMc, Ross BM, Rahle KWJ. Biomarkers of oxidative stress in schizophrenic and control subjects. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids 76 ; 2007; Fenton, W.S., Hibbeln, J., Knable, M., Essential fatty acids,lipid membrane abnormalities, and the diagnosis and treatment of schizophrenia. Biol. Psychiatry 47, Ranjekar PK, Hinge A, Hegde MV, Ghate M, Kale A, Sitasawad S, et al.decreased antioxidant enzymes and membrane essential polyunsaturated fatty acids in schizophrenic and bipolar mood disorder patients. Psychiatry Res 2003;121: Othmen LB, Merchri A, Fendri C, Bost M, Chazot G, Gaha L, Kerkeni A. Altered antioxidant defense system in clinically stable patients with schizophrenia and their unaffected siblings Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry, 2007, in press Ranjekar KP, Hinge A, Hegde MV, Ghate M, Kale A, Sitasawad S, Wagh UV, Debsikdar VB, Mahadik SP. Decreased antioxidant enzymes and membrane essential polyunsaturated fatty acids in schizophrenic and bipolar mood disorder patients. Psychiatry Research 121 (2003) Young J, Wahle KWJ, Boyle SP. Cytoprotective effects of phenolic antioxidants and essential fatty acids in human blood monocyte and neuroblastoma cell lines: Surrogates for neurological damage in vivo. Prostaglandins, Leukotrienes and Essential Fatty Acids 2007, in press. Grima G, Benz B, Parpura V, Cuenod M, Do KQ. Dopamine-induced oxidative stress in neurons with glutathione deficit: implication for schizophrenia. Schizophrenia Research 62 (2003) Akyol O, Herken H, Uz E, Fadıllıoğlu E, Unal S, Söğüt S, Ozyurt H, Savaş A. The indices of endogenous oxidative and antioxidative processes in plasma from schizophrenic patients The possible role of oxidant/antioxidant imbalances. Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry 26 (2002) Mahadik SP, Mukherjee S. Free radical pathology and antioxidant defense in schizophrenia: a review. Schizophr Res 1996;19(1):1 17. Subramanyam B, Rollema H, Woolf T, Castagnoli Jr N. Identification of a potentially neurotoxic pyridinium metabolite of haloperidol in rats. Biochem Biophys Res Commun 1990;166(1):

12 340 Oksidatif ve Nitrozatif Stresin Psikiyatrik Bozukluklarla İlişkisi Parikh V, Khan MM, Mahadik SP. Differential effects of antipsychotics on expression of antioxidant enzymes and membrane lipid peroxidation in rat brain. J Psychiatr Res 2003;37(1): Mahadik SP, Pillai A, Joshi S, Foster A. Prevention of oxidative stress-mediated neuropathology and improved clinical outcome by adjunctive use of a combination of antioxidants and omega-3 fatty acids in schizophrenia. Int Rev Psychiatry 2006;18(2): Mukherjee, S., Mahadik, S.P., Scheffer, R., Correnti, E.E.,Kelkar, H., Impaired antioxidant defense at the onset of psychosis. Schizophrenia Research 19 (1), Zhang XY, Tan YL, Cao LY, Wub GY, Xu Q, Shen Y, Zhou DF. Antioxidant enzymes and lipid peroxidation in different forms of schizophrenia treated with typical and atypical antipsychotics. Schizophrenia Research 81 (2006) Selek S., Savas HA., Gergerlioglu HS., Bulbul F., Uz E., Yumru M. The course of nitric oxide and superoxide dismutase during treatment of bipolar depressive episode. Journal of Affective Disorders, 2007, in press. Bashkatova, V., Narkevich, V., Vitskova, G., Vanin, A., Theinfluence of anticonvulsant and antioxidant drugs on nitric oxide level and lipid peroxidation in the rat brain during penthylenetetrazole-induced epileptiform model seizures. Prog. Neuropsychopharmacol. Biol. Psychiatry 27, Andreazza A, Cassini C, Rosa A, Leite M, Almeida L, Nardin P, Cunha A, Cereser K, Santin A, Gottfried C, Salvador M, Kapczinski F, Goncalves C. Serum S100B and antioxidant enzymes in bipolar patients. Journal of Psychiatric Research 41 (2007) Maes M, Christophe A, Delanghe J, Althamura C, Neels H, Meltzer H. Lowered v3 polyunsaturated fatty acids in serum phospholipids and cholesteryl esters of depressed patients. Ozcan, M.E., Gulec, M., Ozerol, E., Polat, R., Akyol, O., 2004.Antioxidant enzyme activities and oxidative stress in affective disorders. Int. Clin. Psychopharmacol. 19, Ciesiaelska AS, Slotwinska M, Stachura A, Michalowska H, Slemp HD, Junak AB, Szerszen MK. Accelerated apoptosis of blood leukocytes and oxidative stress in blood of patients with major depression. Neuropsychopharmacology and biological psychiatry, 2007, in press. tioning of oxidative DNA damage in rats. Neuroscience Letters 288, Cernak, I., Savic, V., Kotur, J., Prokic, V., Kuljic, B., Grbovic, D.,2000. Alterations in magnesium and oxidative status during chronic emotional stress. Magnesium Research 13, Yasukawa R, Miyaoka T, Yasuda H, Hayashida M,Inagaki T, Horiguch J. Increased urinary excretion of biopyrrins, oxidative metabolites of bilirubin, in patients with schizophrenia Psychiatry Research 153; , 2007 Irie M, Asami S, I keda M, Depressive state relates to female oxidative DNA damagevia neutrophil activation Biochemical and Biophysical Research Commun. 311 (2003) Ersan S, Bakır S, Ersan E, Doğan O. Examination of free radical metabolism and antioxidant defence system elements in patients with obsessive compulsive disorderprogress in Neuro- Psychopharmacology & Biological Psychiatry 30 (2006) Bulut M, Selek S, Gergerlioglu HS, Savas HA, Yilmaz HR, Yuce M, Ekici G. Malondialdehyde levels in adult attention-deficit hyperactivity disorder. J Psychiatry Neurosci Nov;32(6): Tezcan E, Atmaca M, Kuloglu M, Ustundag B. Free radicals in patients with post-traumatic stress disorder. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci Apr;253(2): Atmaca M, Tezcan E, Kuloglu M, Ustundag B, Tunckol H. Antioxidant enzyme and malondialdehyde values in social phobia before and after citalopram treatment. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci Aug;254(4):231-5.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDANLAR

OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDANLAR OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDANLAR Oksidatif Stres Analiz Parametreleri ve Oksantest Oksante Ar-Ge Laboratuvarı 2012 OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDANLAR Serbest radikaller, besinlerin oksijen kullanılarak

Detaylı

SERBEST RADİKALLER, OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDAN SİSTEMLER

SERBEST RADİKALLER, OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDAN SİSTEMLER SERBEST RADİKALLER, OKSİDATİF STRES VE ANTİOKSİDAN SİSTEMLER SERBEST RADİKALLER Serbest radikaller dış yörüngelerinde eşlenmemiş elektron bulundurmaları nedeniyle diğer bileşiklerden farklı kimyasal bileşiklerdir.

Detaylı

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları

Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin etkileri ve oluşum mekanizmaları Serbest radikallerin yapısında, çoğunlukla oksijen yer almaktadır. (reaktif oksijen türleri=ros) ROS oksijen içeren, küçük ve oldukça reaktif moleküllerdir.

Detaylı

SERBEST OKSİJEN RADİKALLERİ VE ANTİOKSİDANLAR

SERBEST OKSİJEN RADİKALLERİ VE ANTİOKSİDANLAR SERBEST OKSİJEN RADİKALLERİ VE ANTİOKSİDANLAR Yard.Doç.Dr Doç.Dr.. Mustafa ALTINIŞIK ADÜ Tıp Fakültesi Biyokimya AD AYDIN-2000 1 Sunum Planı Oksijen, reaktif oksijen türleri (ROS) ve serbest radikaller

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI

TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI TIBBİ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI LİSANSÜSTÜ DERS PROGRAMI SAĞLIK BİLİMLERİ ENSİTÜSÜ İ Yüksek Lisans Programı SZR 101 Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders (T+ U) 2+2 3 6 AD SZR 103 Akılcı İlaç Kullanımı 2+0

Detaylı

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi

Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi Maskeli Hipertansiyonda Anormal Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Mustafa Altay 1, Nihal Özkayar 2, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Murat Alışık 4, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2 1 Ankara Numune Eğitim

Detaylı

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi Prof. Dr. Esat Orhon DNA kırıklarının nedeni nedir? Unpaired Electrons Serbest radikal nedir? Çift oluşturamamış, tek kalmış elektron veya elektronlar içeren atomlar

Detaylı

YARIŞ ATLARINDA OKSİDATİF STRES

YARIŞ ATLARINDA OKSİDATİF STRES YARIŞ ATLARINDA OKSİDATİF STRES Aşağıdaki yazı, AVEF ( Fransız At Veteribnerleri Birliği) kongresinde sunulmuş olan bilimsel bir araştırmanın özetidir. (de Moffarts et al.,2003) Bu araştırma Prof. Pierre

Detaylı

OKSİJENLİ SOLUNUM

OKSİJENLİ SOLUNUM 1 ----------------------- OKSİJENLİ SOLUNUM ----------------------- **Oksijenli solunum (aerobik): Besinlerin, oksijen yardımıyla parçalanarak, ATP sentezlenmesine oksijenli solunum denir. Enzim C 6 H

Detaylı

Serbest radikaller, bir atom ya da molekül yörüngesinde. Şizofrenide Serbest Radikaller

Serbest radikaller, bir atom ya da molekül yörüngesinde. Şizofrenide Serbest Radikaller Şizofrenide Serbest Radikaller Dr. Yalçın Güzelhan 1, Dr. Kemal Sayar 1, Dr. Mücahit Öztürk 1, Dr. İhsan Kara 2 ÖZET: fi ZOFREN DE SERBEST RAD KALLER Amaç: fiizofrenide serbest radikallerin rolü son y

Detaylı

PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI

PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI PSİKİYATRİK HASTALIKLARDA ALTERNATİF VE DESTEKLEYİCİ FARMAKOLOJİK TEDAVİ YAKLAŞIMLARI Uzm. Dr. Neslim G. Doksat, Çocuk Ergen ve Genç Psikiyatrı neslimg@superonline.com www.doksat.com www.neslimdoksat.com

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

Amikasin toksisitesine bağlı deneysel akut böbrek hasarı modelinde parikalsitol oksidatif DNA hasarını engelleyebilir

Amikasin toksisitesine bağlı deneysel akut böbrek hasarı modelinde parikalsitol oksidatif DNA hasarını engelleyebilir Amikasin toksisitesine bağlı deneysel akut böbrek hasarı modelinde parikalsitol oksidatif DNA hasarını engelleyebilir Gülay Bulut 1, Yıldıray Başbuğan 2, Elif Arı 3 Hamit Hakan Alp 4, İrfan Bayram 1 Yüzüncü

Detaylı

Lourdes. Serbest Radikallerle Savaşan SAĞLIK ve GENÇLİK DOLU SU

Lourdes. Serbest Radikallerle Savaşan SAĞLIK ve GENÇLİK DOLU SU Lourdes Serbest Radikallerle Savaşan SAĞLIK ve GENÇLİK DOLU SU Serbest Radikaller Yaşlanma sürecinin en önemli unsurlarından biri serbest radikallerin hücrelerimiz ve DNA mıza verdiği zararlardır. Serbest

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA

BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA BİYOİNORGANİK KİMYA 5. HAFTA ESER ELEMENTLER İnsan vücudunda en yüksek oranda bulunan element oksijendir. İkincisi ise karbondur. İnsan vücudunun kütlesinin %99 u sadece 6 elementten meydana gelir. Bunlar:

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ GİRİŞ Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); hiperaktivite, dikkatsizlik,

Detaylı

Atipik Antipsikotikler Antioksidan Sistemi Güçlendiriyor mu?

Atipik Antipsikotikler Antioksidan Sistemi Güçlendiriyor mu? Atipik Antipsikotikler Antioksidan Sistemi Güçlendiriyor mu? Erhan KURT *, H. Murat EMÜL **, E. Timuçin ORAL *** ÖZET Amaç: Şizofreni hastalarının antioksidan savunma sisteminde bozulma ve majör antioksidan

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

SERBEST OKSİJEN RADİKALLERİ VE ANTİOKSİDANLAR

SERBEST OKSİJEN RADİKALLERİ VE ANTİOKSİDANLAR SERBEST OKSİJEN RADİKALLERİ VE ANTİOKSİDANLAR Yaşam için oksijen (O 2 ) Havasız yerde yaşayamayız. Yaşamımızı sürdürmek için havanın moleküler oksijenini (O 2 ) tükettiğimizi biliyoruz. Total oksijen tüketimimizin

Detaylı

ELİT GÜREŞÇİLERDE BİR MAÇLIK MÜSABAKANIN ENOLAZ VE OKSİDAN/ANTİOKSİDAN DURUM ÜZERİNE ETKİLERİ

ELİT GÜREŞÇİLERDE BİR MAÇLIK MÜSABAKANIN ENOLAZ VE OKSİDAN/ANTİOKSİDAN DURUM ÜZERİNE ETKİLERİ THE EFFECTS OF ONE MATCH GAME ON ENOLASE AND OXIDANT/ANTIOXIDANT STATUS IN ELITE WRESTLERS ELİT GÜREŞÇİLERDE BİR MAÇLIK MÜSABAKANIN ENOLAZ VE OKSİDAN/ANTİOKSİDAN DURUM ÜZERİNE ETKİLERİ 1 Ökkeş Alpaslan

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİ HASTALARINDA HEMODİYALİZ ÖNCESİ OKSİDAN/ANTİOKSİDAN DURUMUN İNCELENMESİ

KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİ HASTALARINDA HEMODİYALİZ ÖNCESİ OKSİDAN/ANTİOKSİDAN DURUMUN İNCELENMESİ KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİ HASTALARINDA HEMODİYALİZ ÖNCESİ OKSİDAN/ANTİOKSİDAN DURUMUN İNCELENMESİ 1 Selçuk AKIN, 1 Elif DEĞİRMEN, 2 Mustafa YAPRAK, 3 Mustafa YILDIRIM, 4 İhsan ÇETİN, 5 Ramazan DAYANAN,

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

Serbest radikaller, bir atom ya da molekül yörüngesinde

Serbest radikaller, bir atom ya da molekül yörüngesinde Yaygın Gelişimsel Bozukluğu Olan Çocuklarda Plazma Malondialdehit ve Glutatyon Düzeylerinin Araştırılması Dr. Mücahit Öztürk 1, Dr. Yalçın Güzelhan 1, Dr. Kemal Sayar 2, Dr. Ümran Tüzün 3 ÖZET: YAYGIN

Detaylı

TRAKYA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ. ALABAŞ (Brassica oleracea var.gongylodes) BİTKİSİNİN ANTİOKSİDAN AKTİVİTESİNİN İNCELENMESİ.

TRAKYA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ. ALABAŞ (Brassica oleracea var.gongylodes) BİTKİSİNİN ANTİOKSİDAN AKTİVİTESİNİN İNCELENMESİ. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ALABAŞ (Brassica oleracea var.gongylodes) BİTKİSİNİN ANTİOKSİDAN AKTİVİTESİNİN İNCELENMESİ Gülçin AKAGÜN YÜKSEK LİSANS TEZİ KİMYA ANABİLİM DALI Danışman Doç.

Detaylı

Psikotik Özellikli Mani ile Psikotik Özellik Göstermeyen Maninin Oksidatif Stres Açısından Karşılaştırılması

Psikotik Özellikli Mani ile Psikotik Özellik Göstermeyen Maninin Oksidatif Stres Açısından Karşılaştırılması Original Paper / Araştırma DOI: 10.5455/jmood.20160828073755 Psikotik Özellikli Mani ile Psikotik Özellik Göstermeyen Maninin Oksidatif Stres Açısından Karşılaştırılması Aysun Kalenderoğlu 1, Mustafa Çelik

Detaylı

PEYNİR ALTI SUYU VE YOĞURT SUYUNDA Zn Ve TOPLAM ANTİOKSİDAN KAPASİTESİ TAYİNİ DANIŞMANLAR. 29 Haziran-08 Temmuz MALATYA

PEYNİR ALTI SUYU VE YOĞURT SUYUNDA Zn Ve TOPLAM ANTİOKSİDAN KAPASİTESİ TAYİNİ DANIŞMANLAR. 29 Haziran-08 Temmuz MALATYA TÜBİTAK -BİDEB Kimya Lisans Öğrencileri Kimyagerlik, Kimya Öğretmenliği, Kimya Mühendisliği- Biyomühendislik Araştırma Projesi Eğitimi Çalıştayı KİMYA-3 (ÇALIŞTAY 2012) PEYNİR ALTI SUYU VE YOĞURT SUYUNDA

Detaylı

Oksidatif stres ve hücre içi lipit, protein ve DNA yapıları üzerine etkileri

Oksidatif stres ve hücre içi lipit, protein ve DNA yapıları üzerine etkileri JCEI / 2015; 6 (3: 331-336 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2015.03.0545 DERLEME / REVIEW ARTICLE Oksidatif stres ve hücre içi lipit, protein ve DNA yapıları üzerine

Detaylı

ELEKTROKONVÜLS F TEDAV YAPILAN

ELEKTROKONVÜLS F TEDAV YAPILAN T.C. PAMUKKALE ÜN VERS TES TIP FAKÜLTES TIBB B YOK MYA ANAB M DALI ELEKTROKONVÜLS F TEDAV YAPILAN PS YATR K HASTALARDA OKS DAT F METABOL ZMANIN DE ERLEND LMES UZMANLIK TEZ DR. MAHMUT ENYURT DANI MAN DOÇ.

Detaylı

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol)

Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) hücre solunumu Hücre solunumu ve fermentasyon enerji veren katabolik yollardır. (ΔG=-686 kcal/mol) C 6 H 12 O 6 + 6 O 2 6 CO 2 + 6 H 2 0 + enerji (ATP + ısı) Hücre solunumu karbonhidratlar, yağlar ve protein

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Hakan Darıcı / Histoloji ve Embriyoloji / Üyeler: Doç. Dr. İlker Saygılı / Tıbbi Biyokimya / Dersin AKTS Kredisi: 9 Kurul Başlangıç Tarihi: 16

Detaylı

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD

Amino Asit Metabolizması Bozuklukları. Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya ABD Amino Asit Metabolizması Bozuklukları Genelde hepsi kalıtsal ve otozomal resesifir

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

DEMİR YÜKLEMESİNİN PLAZMA BAKIR VE ÇİNKO DÜZEYLERİNE ETKİSİ*

DEMİR YÜKLEMESİNİN PLAZMA BAKIR VE ÇİNKO DÜZEYLERİNE ETKİSİ* DEMİR YÜKLEMESİNİN PLAZMA BAKIR VE ÇİNKO DÜZEYLERİNE ETKİSİ* Hakkı Oktay SEYMEN, Murat MENGİ, Derviş ÖZÇELİK, Tevfik GÜLYAŞAR, Pınar SEYMEN, Günnur YİĞİT Background and design. - The harmful effects of

Detaylı

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Tıpta Doktora Farmakoloji Marmara Üniversitesi 1989

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Tıpta Doktora Farmakoloji Marmara Üniversitesi 1989 Adı Soyadı: Mehmet Emin Ceylan Doğum Tarihi: 25 08 1956 Unvanı: Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Diploması Lisans Eğitimi Sivas Tıp Fakültesi Hacettepe Tıp Fakültesi Cumhuriyet

Detaylı

HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin

HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin HÜCRE YAŞLANMASI Prof.Dr. T. Ulutin HÜCRE YAŞLANMASI Hücrenin biyosentez mekanizmalarındaki hatalar toplamıdır Hücresel metabolizmanın yavaşlaması sonucu geri dönüşü olmayan olaylar toplamıdır Yaşlılık

Detaylı

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA

6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 6. BÖLÜM MİKROBİYAL METABOLİZMA 1 METABOLİZMA Hücrede meydana gelen tüm reaksiyonlara denir Anabolizma: Basit moleküllerden kompleks moleküllerin sentezlendiği enerji gerektiren reaksiyonlardır X+Y+ENERJİ

Detaylı

EGZERSİZİN SIÇAN BEYNİNDE OKSİDAN-ANTİOKSİDAN DENGE ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

EGZERSİZİN SIÇAN BEYNİNDE OKSİDAN-ANTİOKSİDAN DENGE ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ EGZERSİZİN SIÇAN BEYNİNDE OKSİDAN-ANTİOKSİDAN DENGE ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI İLKAY YAKUT AKSU FİZYOLOJİ ANABİLİM DALI DOKTORA TEZİ 1 İZMİR-2006

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Ayşegül Çört / Tıbbi Biyokimya Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: Prof. Dr. Şahin A. Sırmalı / Histoloji ve Embriyoloji Doç. Dr. İlker

Detaylı

KALP HASTALIKLARINDA OKSĐDATĐF STRESĐN ÖNEMĐ. Dr. Sabri DEMĐRCAN

KALP HASTALIKLARINDA OKSĐDATĐF STRESĐN ÖNEMĐ. Dr. Sabri DEMĐRCAN KALP HASTALIKLARINDA OKSĐDATĐF STRESĐN ÖNEMĐ Dr. Sabri DEMĐRCAN Oksijen Toksisitesi - 1 Bilinen bütün canlı türleri, organik moleküllerin içindeki oksijene gereksinim duyarlar. Anaerobik canlılardaki oksijenin

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV KAFKAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 DERS YILI 4. KOMİTE: HÜCRE BİLİMLERİ DERS KURULU IV (5 Hafta) (04 Ocak-26 Şubat) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Biyokimya 36 10 46 Tıbbi Genetik 18 10

Detaylı

Ceyhan HACIOĞLU, Elif ÖZTETİK. Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü ESKİŞEHİR

Ceyhan HACIOĞLU, Elif ÖZTETİK. Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü ESKİŞEHİR Ceyhan HACIOĞLU, Elif ÖZTETİK Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü ESKİŞEHİR GÜNÜMÜZDE, GİRİŞ Endüstriyel faaliyetler, yanlış yapılan tarımsal uygulamalar, trafik yoğunluğu ve doğal ortamlarda

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu ÜCD Ege Şubesi - Ege Üroloji Derneği 20.02.2014 3 % 30-40 Anamnez N Fizik muayene N Endokrin testler N SEMEN ANALİZİ SAYI

Detaylı

Uzm.Dr. KÜBRANUR ÜNAL ANKARA POLATLI DEVLET HASTANESİ TBD BİYOKİMYA GÜNLERİ, SİVAS KASIM

Uzm.Dr. KÜBRANUR ÜNAL ANKARA POLATLI DEVLET HASTANESİ TBD BİYOKİMYA GÜNLERİ, SİVAS KASIM Uzm.Dr. KÜBRANUR ÜNAL ANKARA POLATLI DEVLET HASTANESİ SUNUM AKIŞI Giriş ve Amaç Materyal Metod Bulgular Tartışma Sonuç GİRİŞ ve AMAÇ Ramazan ayı Müslümanların güneşin doğuşu ve batışı arasında geçen sürede

Detaylı

Propiverin HCL Etki Mekanizması. Bedreddin Seçkin

Propiverin HCL Etki Mekanizması. Bedreddin Seçkin Propiverin HCL Etki Mekanizması Bedreddin Seçkin 24.10.2015 Propiverin Çift Yönlü Etki Mekanizmasına Sahiptir Propiverin nervus pelvicus un eferent nörotransmisyonunu baskılayarak antikolinerjik etki gösterir.

Detaylı

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran Yağlı Karaciğer (Metabolik Sendrom) Modeli Geliştirilen Sıçanlarda Psikoz Yatkınlığındaki Artışın Gösterilmesi ve Bu Bulgunun İnflamatuar Sitokinlerle Bağlantısının Açıklanması Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar

Detaylı

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI.

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Hazırlayan: Sibel ÖCAL 0501150027 I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Eksikliği 1 2 Pantotenik asit (Vitamin

Detaylı

TÜM VÜCUT RADYOTERAPİSİNİN FARKLI YAŞ GRUPLARINDAKİ RATLARDA BEYİN DOKUSU LİPİD PEROKSİDASYONU VE ANTİOKSİDAN SİSTEM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİLERİ.

TÜM VÜCUT RADYOTERAPİSİNİN FARKLI YAŞ GRUPLARINDAKİ RATLARDA BEYİN DOKUSU LİPİD PEROKSİDASYONU VE ANTİOKSİDAN SİSTEM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİLERİ. T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TÜM VÜCUT RADYOTERAPİSİNİN FARKLI YAŞ GRUPLARINDAKİ RATLARDA BEYİN DOKUSU LİPİD PEROKSİDASYONU VE ANTİOKSİDAN SİSTEM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİLERİ. YÜKSEK

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. İnan KAYA

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. İnan KAYA ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. İnan KAYA 1. Adı Soyadı : İnan KAYA 2. Doğum Tarihi : 01.10.1981 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu : Doktora 5. Çalıştığı Kurum : Kafkas Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi

Detaylı

BETA TALASEMİDE OKSİDATİF STRES

BETA TALASEMİDE OKSİDATİF STRES T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI BETA TALASEMİDE OKSİDATİF STRES Ş. EFSUN ANTMEN YÜKSEK LİSANS TEZİ DANIŞMANI Prof. Dr. Levent KAYRIN ADANA-2005 TEŞEKKÜR Yüksek

Detaylı

Atomlar ve Moleküller

Atomlar ve Moleküller Atomlar ve Moleküller Madde, uzayda yer işgal eden ve kütlesi olan herşeydir. Element, kimyasal tepkimelerle başka bileşiklere parçalanamayan maddedir. -Doğada 92 tane element bulunmaktadır. Bileşik, belli

Detaylı

BİYOLOJİK OKSİDASYON. Doç.Dr.Remisa GELİŞGEN

BİYOLOJİK OKSİDASYON. Doç.Dr.Remisa GELİŞGEN BİYOLOJİK OKSİDASYON Doç.Dr.Remisa GELİŞGEN OKSİDASYON-REDÜKSİYON REAKSİYONLARI Elektronların bir atom veya molekülden bir diğerine geçişleri redoks reaksiyonu olarak adlandırılmaktadır. Redoks : e-transferi

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

FENOLİK MADDELER (Resveratrol)

FENOLİK MADDELER (Resveratrol) FENOLİK MADDELER (Resveratrol) Fenolik madde nedir? Fenolik bileşikler ve daha yaygın olarak kullanılan ismi ile polifenoller benzen halkası içeren maddelerdir. Fenollerin en basit bileşikleri bir adet

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

SERBEST RADİKAL OLUŞUM MEKANİZMALARI ve VÜCUTTAKİ ANTİOKSİDAN SAVUNMA SİSTEMLERİ

SERBEST RADİKAL OLUŞUM MEKANİZMALARI ve VÜCUTTAKİ ANTİOKSİDAN SAVUNMA SİSTEMLERİ SERBEST RADİKAL OLUŞUM MEKANİZMALARI ve VÜCUTTAKİ ANTİOKSİDAN SAVUNMA SİSTEMLERİ ÖZET Dokularda meydana gelen reaktif oksijen türleri (ROS) ve serbest radikaller DNA, protein, karbonhidrat ve lipidler

Detaylı

Yeni Nesil Optik ve Elektronik Malzemeler: Tasarım Sentez ve Uygulamalar

Yeni Nesil Optik ve Elektronik Malzemeler: Tasarım Sentez ve Uygulamalar Yeni esil Optik ve Elektronik Malzemeler: Tasarım Sentez ve Uygulamalar Dr FATİH ALGI falgi@comu.edu.tr Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Organik Malzeme Laboratuvarı (LOM) 25.01-02.02.2014 1 Sensör

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

Nihal ALEM YÜKSEK LİSANS TEZİ BİYOLOJİ

Nihal ALEM YÜKSEK LİSANS TEZİ BİYOLOJİ ASKORBİK ASİDİN HÜCRE YAŞLANMASI ÜZERİNE ETKİSİ Nihal ALEM YÜKSEK LİSANS TEZİ BİYOLOJİ GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAZİRAN 2007 ANKARA iv ASKORBİK ASİDİN HÜCRE YAŞLANMASI ÜZERİNE ETKİSİ

Detaylı

Farmasötik Toksikoloji

Farmasötik Toksikoloji Farmasötik Toksikoloji 2015-2016 II Prof.Dr.Buket Alpertunga Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı 1 Doz-cevap ilişkisi «Her madde zehirdir, zehir olmayan madde yoktur, zehir ile ilacı birbirinden ayıran

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

ANTİOKSİDAN KULLANIMININ VE FARKLI SÜRELERDE YÜZME EGZERSİZİNİN KAS DOKUSU ÜZERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ

ANTİOKSİDAN KULLANIMININ VE FARKLI SÜRELERDE YÜZME EGZERSİZİNİN KAS DOKUSU ÜZERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ ANTİOKSİDAN KULLANIMININ VE FARKLI SÜRELERDE YÜZME EGZERSİZİNİN KAS DOKUSU ÜZERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ Öznur AKYÜZ Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı Tez Danışmanı Doç.Dr. Necip Fazıl KİSHALI Doktora

Detaylı

Lityum tedavisi gören ve görmeyen bipolar ARAŞTIRMA affektif bozukluk (Research tanısı konulmuş Report) hastaların eritrositlerinde süperoksit...

Lityum tedavisi gören ve görmeyen bipolar ARAŞTIRMA affektif bozukluk (Research tanısı konulmuş Report) hastaların eritrositlerinde süperoksit... Lityum tedavisi gören ve görmeyen bipolar ARAŞTIRMA affektif bozukluk (Research tanısı konulmuş Report) hastaların eritrositlerinde süperoksit... LİTYUM TEDAVİSİ GÖREN VE GÖRMEYEN BİPOLAR AFFEKTİF BOZUKLUK

Detaylı

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler PSİKOLOJİ DE Besinsel Destekleyiciler 3 Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalıktan Korunmanın Çarelerini Öğrenmektir. Çarelerini Öğrenmektir. Hipokrat Hipokrat 4 Bugünün bilgilerine

Detaylı

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD 1 Psikiyatride İlaç Etkisinin Hastalık merkezli Modeli 2 Alternatif İlaç merkezli İlaç Modeli 3 Fiziksel Tedaviler Ve Hastalık merkezli Model 1 Psikiyatride

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI KANSERLİ HASTALARDA OKSİDATİF PROTEİN HASARI YÜKSEK LİSANS TEZİ.

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI KANSERLİ HASTALARDA OKSİDATİF PROTEİN HASARI YÜKSEK LİSANS TEZİ. T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI KANSERLİ HASTALARDA OKSİDATİF PROTEİN HASARI YÜKSEK LİSANS TEZİ Burcu BABA Tez Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Aysun HACIŞEVKİ ANKARA Ocak

Detaylı

T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI

T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI T.C. KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KİMYA ANABİLİM DALI STREPTOZOTOSİN İLE DİABET OLUŞTURULMUŞ FARELERDE ASPİRİN VE E VİTAMİNİN DOKULARDA LİPİD PEROKSİDASYONU VE ANTİOKSİDAN

Detaylı

Prolidaz; Önemi ve güncel yaklaşımlar

Prolidaz; Önemi ve güncel yaklaşımlar Prolidaz; Önemi ve güncel yaklaşımlar Dr. Ahmet Çelik Sütçü İmam Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Biyokimya Anabilim Dalı 1. Kahramanmaraş Biyokimya Günleri 7-9 Kasım 2013 Kahramanmaraş Başlıklar Tarihçe,Tanım

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

AKUT EGZERSiZ VE CViTAMiNi UYGULA MASININ sıçan BEYiN MALONDiALDEHiT VE GLUTATYON DÜZEYLERiNE ETKisi

AKUT EGZERSiZ VE CViTAMiNi UYGULA MASININ sıçan BEYiN MALONDiALDEHiT VE GLUTATYON DÜZEYLERiNE ETKisi Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofspor! Sciences 2001,12 (3), 19-24 AKUT EGZERSiZ VE CViTAMiNi UYGULA MASININ sıçan BEYiN MALONDiALDEHiT VE GLUTATYON DÜZEYLERiNE ETKisi Şule COŞKUN, Bilge GÖNÜL", Nevin

Detaylı

TC BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ. ORTOPEDİ ve TRAVMATOLOJİ ANABİLİM DALI

TC BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ. ORTOPEDİ ve TRAVMATOLOJİ ANABİLİM DALI TC BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ORTOPEDİ ve TRAVMATOLOJİ ANABİLİM DALI TURNİKE UYGULANAN ORTOPEDİ HASTALARINDA İSKEMİ-REPERFÜZYON HASARI SONUCU OLUŞAN OKSİDATİF HASARA KARŞI C VE E VİTAMİNİNİN KORUYUCU

Detaylı

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler)

Biyokimya. Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Biyokimya Biyokimyanın tanımı ve önemi Organizmanın elementer yapısı Canlılık Su Kovalent olmayan bağlar (intermoleküler etkileşimler) Bölüm 1: Biyokimya ve önemi: 1. Biyokimya tanımı, önemi ve boyutsal

Detaylı

Astım Bronşiyale Olgularında Serum Glutatyon Peroksidaz, Süperoksid Dismutaz ve Malonil Dialdehid Düzeyleri ve Astım Şiddeti ile İlişkisi

Astım Bronşiyale Olgularında Serum Glutatyon Peroksidaz, Süperoksid Dismutaz ve Malonil Dialdehid Düzeyleri ve Astım Şiddeti ile İlişkisi Astım Bronşiyale Olgularında Serum Glutatyon Peroksidaz, Süperoksid Dismutaz ve Malonil Dialdehid Düzeyleri ve Astım Şiddeti ile İlişkisi Aygün ÖZTOP*, Atike DEMİR**, Nurten SAYDAM***, İlhan ÖZTOP****,

Detaylı

YAĞLAR (LİPİTLER) Yağların görevleri:

YAĞLAR (LİPİTLER) Yağların görevleri: LİPİTLER (YAĞLAR) YAĞLAR (LİPİTLER) Yapılarında C,H, O den başka N,P da bulunabilir. İçerikleri C miktarı O a göre daha fazla olduğu için çok enerji verirler. Yağlar solunumda kullanılınca çok oksijen

Detaylı

Omega-3 yağ asitlerinin sıçan testis dokusu üzerine koruyucu etkileri

Omega-3 yağ asitlerinin sıçan testis dokusu üzerine koruyucu etkileri 382 Dicle Tıp Dergisi / İ. Zararsız ve ark. Omega-3 yağ asitleri ve sıçan testisi 2011; 38 (4): 382-386 Dicle Medical Journal doi: 10.5798/diclemedj.0921.2011.04.0054 ÖZGÜN ARAŞTIRMA / ORIGINAL ARTICLE

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

Nevzat Demirci 1, Ebru Beytut 2, Nadide Nabil Kamiloğlu 2

Nevzat Demirci 1, Ebru Beytut 2, Nadide Nabil Kamiloğlu 2 ARAȘTIRMA YAZISI / ORIGINAL ARTICLE Kafkas J Med Sci 2011; 1(3):109 113 doi: 10.5505/kjms.2011.43531 Sporcularda Sigaraya Bağlı Olușan Oksidatif Hasar Üzerine A ve E Vitaminlerinin Koruyucu Etkileri Protective

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin β Oksidayonu Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu Yağ asitlerinin enerji üretimi amacı ile yıkımında (yükseltgenme) en önemli yol β oksidasyon yoldudur. β oksidasyon yolu

Detaylı

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş KİMYA-IV Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş Organik Kimyaya Giriş Kimyasal bileşikler, eski zamanlarda, elde edildikleri kaynaklara bağlı olarak Anorganik ve Organik olmak üzere, iki sınıf altında toplanmışlardır.

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı