1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi 15-16 Nisan 2004 73"

Transkript

1 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Devalüasyonların Yurt Dışından Turizm Talebine Tesiri Çerçevesinde, Şubat 2001 Devalüasyonunun Rusya Federasyonundan Türkiye ye Yönelik Turizm Talebine Etkisi Giriş Öğr. Gör. Ali BAŞARAN( * ) Bu tebliğde önce, yurt içinde ve yurt dışında gerçekleşen devalüasyonların turizme tesiri incelenecektir. Sonra, Rusya Federasyonundan, Türkiye ye yönelik turizm talebi ele alınacaktır. Son olarak, Rusya Federasyonunda gerçekleşen devalüasyonlar ile Türkiye de Şubat 2001 de gerçekleşen devalüasyonun Rusya Federasyonundan Türkiye ye yönelik turizm talebine etkisi ile teori karşılaştırılacaktır. 1. Devalüasyonlar ve Yurt Dışına Turizm Talebi Develüasyon sabit döviz kuru sistemlerinde, merkez bankası tarafından resmi döviz satış fiyatlarının (kurunun) genelde, piyasanın ummadığı zaman ve oranda yükseltilmesidir. Bir ülkede paranın dış değerinin değişmesi turizmi etkilemektedir. Milli paranın devalüasyonu, yabancı turist için turizm hizmetinin devalüasyon oranında ucuzlatılması demektir. Ancak, turiste sunulan hizmetler içinde ithal malların miktarı fazla ise o zaman pahalılaşan ithalat nedeniyle hizmetin girdileri, dolayısıyla maliyet ve fiyatı da bir süre sonra artacak ve para kıymetinin düşürülmesi işlemi turist yönünden çekiciliğini kaybedecektir (Sezgin, 1995:70). Turist çeken ülke yanında, turist gönderen ülkelerde yapılan para değişiklikleri de turizm talebini etkilemektedir. Örneğin; yıllarında (*) Ankara Üniversitesi Beypazarı Meslek Yüksekokulu

2 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Fransa da para değerinin düşürülmesi, dış turizm talebini geçici olarak azaltmış, buna karşılık Batı Alman Markının değerinin yükseltilmesi Almanları dış turizme yöneltmiştir(sezgin, 1995:70). Turizm talebi terimiyle, turizm pazarına yönelmiş ve satınalma gücüyle desteklenmiş seyahat ve tatil istemi anlatılmak istenir. Seyahat ve tatil yapma isteğinde olup ta, bunun için zaman, fiziksel, yasal, tıbbi, vb. herhangi bir kısıtlılığı olmayan ve bu isteğini gerçekleştirecek kadar ekonomik güce sahip olan her insan turizm talebini ve bunların belli bir pazara yönelmiş olanlarının bütünü de, toplam turizm talebini oluşturur. Talep olayında ziyaretçilerin belli bir fiyat düzeyi veya döviz kurundan satın almak istedikleri bir dizi turizm ürünü söz konusudur.... Toplam turizm talebini coğrafi bakımdan, ülke içi turizm talebi ve uluslararası turizm talebi olarak sınıflandırmak olasıdır.... Talebin ülke içinden uluslararası piyasalara taşınması; başta döviz ve döviz temini olmak üzere pasaport, vize, lisan, mesafe, politik ve kültürel kaygılar gibi daha pek çok sorunu da beraberinde getirir(erdoğan, 1996:326). 1.1 Turizm Talebinin Fiyat Esnekliği ve Gelir Esnekliği Turizm talebini etkileyen başlıca ekonomik unsurlar; turistik mal ve hizmetlerin fiyatları, kişilerin gelir düzeyi, turist kabul eden bölge ile turist gönderen bölge arasındaki uzaklık ve gidilecek bölgede turizm talebini karşılayacak olan konaklama arz kapasitesidir(kozak vd., 1997:46). Turistler, yalnızca belirli bir destinasyonda (çekim bölgesi) yapılacak olan bir tatilin fiyatını kendi ülkelerindeki fiyat düzeyi ile karşılaştırmakla yetinmezler, aynı zamanda onlar, yabancı destinasyonların seyahat maliyetlerini diğer benzeri yabancı destinasyonlar ile karşılaştırırlar(witt/martin, 1987:24 den aktaran Kozak vd., 1997:46). Örneğin İspanya nın güneş turizmi açısından Türkiye nin bir ikamesi durumunda olduğu gibi.

3 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Turizm talebini, turistik mal ve hizmetlerin fiyatları ile bağlantılı olarak göstermek mümkündür. Turizm talebi ile fiyat ilişkisi açısında üzerinde durulması gereken bir nokta turizm talebinin fiyat esnekliğidir. Genel olarak, turizm talebinin fiyat esnekliği, turizm talebinde oluşan değişme miktarının, turistik mal ve hizmet fiyatlarında meydana gelen değişmeye oranlanması ile bulunur(kozak vd., 1997:48-49). Turizm talebinin fiyat esnekliği konusunda yapılan çalışmalar, talebin fiyat karşısındaki esnekliğinin oldukça yüksek katsayılar verdiğini göstermiştir. Elde edilen bu sonuç da, turistik mal ve hizmet fiyatlarında oluşan değişmelerin talep miktarında daha fazla değişmelere neden olacağı anlamına gelir(içöz, 1991:93 den aktaran Kozak vd., 1997:47). Uluslararası turizm talebi fonksiyonlarında döviz kuru değişkeninin kullanılmasının nedeni, tüketicilerin gittikleri ülkelerdeki zorunlu giderlerinin neler olabileceğinden çok döviz kurlarını bilmeleri ve bu nedenle kendilerine ölçü olarak döviz kurlarını almalarıdır. Turistlerin çok azı gidecekleri ülkedeki fiyatları tümüyle bilmektedir. Bu nedenle, o ülkedeki fiyat düzeylerini kendi paralarının döviz kuru üzerinden hesaplayarak tahmin etmek isterler(witt/martin, 1987:234 den aktaran Kozak vd., 1997:48). Nitekim yapılan araştırmalarda, seçilen değişkenler arasında Türkiye ye yönelik turizm talebini belirleyen en güçlü değişkenin döviz kurları olduğu belirlenmiştir. Türk lirasının günlük kur ayarlaması ile sürekli olarak devalüe edilmesi ve konaklama işletmelerinin döviz bazında düşük fiyat uygulamaları yabancı turistler açısından Türkiye yi çekici hale getirmektedir(metin Kozak, 1993:113 den aktaran Kozak vd., 1997:48). Ülkemizde uygulanan politikalar sonucunda Türkiye ye yönelik seyehatleri sırasında satınalma güçleri artan yabancı turistler, tatil için ayırdıkları bütçe ile daha uzun konaklama yapabildikleri gibi alışverişe de daha fazla pay ayırabilmektedirler(kozak vd., 1997:48).

4 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Gidilen belli bir nokta için seyahat talebi, o hattın iki taraflı (çift yönlü) direncinin başlangıç noktasındaki katılma eğilimi ile çarpımına eşit olacaktır ki; o da, mesafe ve maliyetin bir fonksiyonudur(erdoğan, 1996:330). Turizm talebi elastiktir; kolayca vazgeçebilen bir yapıya sahiptir(erdoğan, 1996:328). Talebin fiyat elastikliği, bir alıcının veya alıcıların, söz konusu olan malın fiyatındaki değişmeler karşısındaki duyarlılıklarının bir ölçüsüdür. Bu mutlak bir ölçü değildir. Talebin fiyatı elastikliği bir sayı ile ifade edilebilir. Bu sayıya elastiklik katsayısı denir. Bu sayıyı E ile gösterirsek, Miktardaki yüzde değişme E = Fiyattaki yüzde değişme Şeklinde bir formül yazılabilir. Talep edilen miktardaki yüzde değişme fiyattaki yüzde değişmeden daha büyükse, talep eğrisinin elastik olduğu söylenir(mumcu, 1988:41-42). Ekonomistler turizm gibi zorunlu olmayan ihtiyaçlar talebinin fazlaca elastik eğimli olduğu konusunda hemfikirdirler(erdoğan, 1996:325). Turistlerin mal ve hizmetlere olan talepleri kişisel harcanabilir gelir düzeylerinden etkilenir. Kişisel harcanabilir gelir düzeyi artarken turizme olan talepte artmaktadır(archer, 1976:4 den aktaran Kozak vd., 1997:48). Genelde turizm gelir esnekliğinin 1 den büyük olduğuna inanılır.... Bununla birlikte, bazı kimseler turizm talebinin gelir esnekliğinin en azından zengin ülkelerde katı olduğunu (1>Ey) düşünürler(mcintosch/goledner, 1990:295 den aktaran Kozak vd., 1997:48-49). Örneğin; Alman bir aile yıllık programına göre seyahate çıkabilir. Aile, gelirinin düşmesi ile birlikte seyahat harcamalarını güçlendirmek için diğer giderlerinden kesinti yapabilir.

5 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Turizm talebinin gelir esnekliğinin yüksekliği, seyahatin büyük ölçüde tüketim koşullarına ve ekonomik beklentilerine bağlı olmasının ana nedenidir(smeral, 1988:77 den aktaran Kozak vd., 1997:49). 1.2 Şubat 2001 Devalüasyonunun Yurt Dışından Türkiye ye Yönelik Turizm Talebine Tesiri Yukarıda görüldüğü üzere yazın (literatür), yurt dışına çıkışları devalüasyonun etkilediğini varsaymaktadır. Yazılı basında da Şubat 2001 devalüasyonun turizmi etkileyeceği yönünde değerlendirmeler yer almıştır. Şubat 2001 devalüasyonun hemen ardından biri Almanya da, diğeri Türkiye de, yapılan iki değerlendirme aşağıda verilmiştir. Bunlar, devalüasyon sonrasında yurt içinden ve yurt dışından Türkiye ye yönelik turizm talebinde olası değişim beklentilerini yansıtmaktadırlar. Bu beklentilerin gerçekleşip gerçekleşmediği bu tebliğde rakamlarla tespit edilmiştir. İlk değerlendirme Almanya dan, Şubat 2001 devalüasyonunun hemen sonrasında, 02 Mart 2001 tarihli Alman İstatistik Ofisinin basın bildirisi; Liranın Devalüasyonu Türkiye yi daha az pahalı bir turist ülkesi yapıyor Federal İstatistik Ofisinin bildirdiğine göre Türkiye ye seyahat edenlerin günlük giderleri 22 Şubat 2001 devalüasyonu nedeniyle düştü. Geçen haftanın başında 1 DM Türk banklarında liranın hemen altına satılıyordu, 100 DM yi TL ye dönüştürdükten sonra geçen haftanın başında alışveriş yapıldığında, bugünkü karşılığına göre tam 90DM ye tekabül eden mal alınabiliyordu. Devalüasyon yüzünden, 1 DM nin TL ye tekabül ettiği yeni kur sayesinde DM nin satın alma gücü oldukça yükseldi, daha evvel 130DM lik mallar şimdi 100DM ye alınabilir. Bunun anlamı Türkiye tekrar en ucuz turizm ülkelerinden birisi oldu. Yaklaşık 3 milyon Alman- bu her yıl Türkiye yi ziyaret eden Almanların yaklaşık bir sayısı- bu durumdan memnun olacak. Bununla birlikte, bu ek satın alma gücünün ne kadar süreceği belli değil. Türk lirası kuru hala kayda değer dalgalanmalarla yüzyüze ve birçok devalüasyonun hemen ardından genel fiyatlar düzeyi yükselir(http://www.destatis.de/presse/englisch/pm2001/p htm erişim saat:17:00).

6 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan İkinci değerlendirme Türkiye den, 25 Nisan 2001 de Akşam Gazetesinde yayımlanan, Ertuğ Yaşar ın Peki Turizm Patlar mı? başlıklı makalesi; Peki devalüasyon ülkemizi ziyarete gelen turist sayısını ya da turizmden sağladığımız gelirleri artırır mı? Bunu anlamak için öncelikle turistlerin harcamalarını nereye ve hangi para birimi ile yaptıklarına bakalım. Tatile giden bir kişinin üç büyük harcaması vardır. Ulaşım (uçak), konaklama (otel) ve cari harcamaları (yemeği de otel içinde alıyoruz; çünkü birçok tatil köyü kahvaltı ve akşam yemeğini otel fiyatı içinde düşünüyor). Uçak fiyatları her yerde dolar ya da markladır. Yani Türkiye'ye gelecek bir kişi devalüasyon oldu diye uçağa daha düşük bir ücret ödemeyecektir. Aslında Türk Hava Yolları'nın maliyetlerinin bir bölümü (örneğin personel maliyetleri) TL ile olduğu için uçak bilet fiyatlarında düşme beklenebilirdi. Ama bu etki Türkiye'ye yolcu taşıyan yabancı charter seferleri için geçerli değildir. Otel fiyatları da dolar ya da markla ilan edilmektedir. Anladığımız kadarı ile de Türk otel ve tatil köyü sahipleri odalarını sezon başlamadan önce tur operatörlerine satıyorlar. Bu satış sırasında ortada devalüasyon yoktu. O nedenle devalüasyon nedeni ile otel fiyatlarında da bir ucuzlama beklemek yanlış olur. Öte yandan eğer bu fiyatlar verilirken otel sahipleri maliyetlerini iyi hesapladılarsa bu yıl iyi kazanç sağlarlar. Çünkü özellikle sayıca çok olan garson, komi, temizlik görevlisi gibi vasıfsız personellerin maaşları TL olduğu için bu masraflar döviz olarak azalacaktır. Uçak bileti ve otel ücreti konusunda devalüasyon ile bir avantaj sağlayamayan turist, bu yıl cari harcamalarda oldukça rahat edecektir. Devalüasyonun yaratacağı enflasyon etkisi gecikerek fiyatlara yansıyacağı için, özellikle Türkiye'de üretilen mallar turistlere 'ucuz' gelecektir. İngilizlerin Financial Times gazetesinin yayımladığı bir araştırma, turistlerin genelde satın aldıkları on malda Türkiye'nin diğer seçeneklere göre en ucuz ülke olduğu sonucuna varmış. İşte bu etki ve bu etkinin getireceği 'ucuz tatil olanağı' gazı, bu yıl umulandan daha çok turist ağırlamamıza olanak verebilir(ertuğ Yaşar, Piyasaların İçinden, Peki turizm patlar mı?, Akşam Gazetesi, 25 Nisan 2001, Çarşamba). Yazına (literatüre) göre Şubat 2001 devalüasyonu sonrasında Türkiye den yurt dışına çıkışlar azalmış olmalıdır. Gerçekten 2000 yılında T.C. vatandaşı yurt dışına çıkmışken, 2001 de bu rakam %8,1 azalarak, e düşmüştür(turizm Bakanlığı: 2002:93). Bu düşüş yazındaki (literatürdeki) açıklamalara uygundur. Yazın a (literatüre) göre turizm talebi fiyat elastikiyeti yüksektir(bkz. Kozak vd. 1997:47), kolayca vaz geçilebilen bir yapıya sahiptir(bkz. Erdoğan, 1996:328). Şubat 2001 devalüasyonu sonrası yurt dışına çıkışların maliyeti artınca Türkiye den yurt dışına çıkma eğilimi ve imkanı azalmıştır. Fakat 2000 yılına göre 2001 yılında TL nin reel değer kaybı oranı ile, 2000 yılına göre 2001 de yurt dışına çıkanlar oranlandığında, TL nin reel değer kaybı oranının yurt dışına çıkış oranından daha büyük olduğu görülür. Bu bulgu

7 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan bizi, Türkiye den yurt dışına çıkışların büyük kısmının zorunlu çıkışlar olduğu sonucuna yada turizm fiyat elastikiyetinin yazında (literatürde) öne sürüldüğü gibi yüksek olmadığı sonucuna götürür de ise yurt dışına çıkan T.C. vatandaşı sayısı dir de TL 2001 e göre değer kazandığından yurt dışına çıkışlar artmış, fakat 2000 yılında yurt dışına çıkanların sayısına 2002 de yurt dışına çıkanların sayısı ulaşmamıştır. Yine turizm yazınına (literatürüne) göre Şubat 2001 devalüasyonu sonrasında Türkiye ye yabancı ziyaretçi girişi yada ziyaret sayısı artmış olmalıdır devalüasyonunun ziyaret sayısına etkisi nedir? Turizm Bakanlığı yayınlarında 2001 yılına ilişkin olarak şu değerlendirme yer almıştır; Dünya turizminde 2000 yılına göre %-1.3 daralmanın yaşandığı 2001 yılı Türkiye turizmi açısından %11.42 artış yaşanan iyi bir yıl olarak değerlendirilmektedir(turizm Bakanlığı, 2002:XII). Şubat 2001 devalüasyonunun (reel kur ve fiyatlardaki değişimin) yurt dışından Türkiye ye yönelik turizm talebine tesiri, yazının (literatürün) beklediği orandan daha küçüktür. Hakikaten Şubat 2001 devalüasyonu sonrasında, 2001 yılında yurt dışından Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısı artmıştır. Ziyaret/ziyaretçi sayısındaki artış oranı ile devalüasyon oranı karşılaştırılırsa, ziyaret/ziyaretçi sayısı artış oranının daha düşük olduğu görülür. Bu bulgu yazında (literatürde) ileri sürülen turizm talep elastikiyetinin yüksek olduğu varsayımıyla çelişmektedir. Bulgular bizi 2001 yılında devalüasyonun Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısına etkisinin yazında (literatürde) öne sürülenden daha zayıf olduğunu göstermektedir ve 2003 Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayıları ise Şubat 2001 devalüasyonunun etkisinin takip eden yıllara sarktığını göstermektedir. 1 ris-cikis)/2003/11-kasim- 2003/Turkiye'den%20cikan%20vatandaslarin%20yillara%20ve%20aylara%20gore%20dagilimi% %20(Ocak-Kasim).xls erişim saat 16:07

8 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Şubat 2001 devalüasyonun yurt dışından turizm gelirlerine etkisi nedir? Bu hususta Turizm Bakanlığı rakamları ile Merkez Bankası rakamları birbirini teyit etmemektedir. Tablo 1: Turizm Gelirleri, Yıllar Turizm gelirleri ( USD) Merkez Bankası Turizm Gelirleri (1000USD) Turizm Bakanlığı Gelen Yabancı Sayısı Yabancı Başına Ortalama Harcama MB Rakamlarına göre (Turizm Gelirleri/Gelen Yabancı Sayısı) Kaynak: Turizm gelirleri için ris-cikis)/2003/11-kasim-2003/turizm%20geliri-gideri%20( )(9%20aylik).xls erişim saat 16:05 ve Turizm istatistikleri 2001, T.C. Turizm Bakanlığı Yatırımlar Genel Müdürlüğü, Araştırma ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı, Mayıs 2002, s.116. Gelen Yabancı Sayısı 1999, 2000, 2001 için Turizm istatistikleri 2001, T.C. Turizm Bakanlığı Yatırımlar Genel Müdürlüğü, Araştırma ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı, Mayıs 2002, s.116, 2002 için, Cikis)/2002/Gelen%20Yabancilar/1- Turkiye'ye%20gelen%20yabancilarin%20yillara%20ve%20aylara%20gore%20dagilimi%20.xls erişim saat 1332 Turizm Bakanlığı yayınlarında 2001 yılı turizm gelirleri %16,97 oranında artarak milyon dolara ulaşmıştır.... Yabancı başına ortalama turizm harcaması 792,2 dolar olmuştur(turizm Bakanlığı, 2002:XIII) ifadesi yer alırken, Merkez Bankası rakamlarıyla yapılan hesaplamalar Turizm Bakanlığı rakamlarını tekzip etmektedir. Yazın (literatür) ve diğer rakamlar MB rakamlarını teyit etmektedir yılına göre 2001 yılında yabancı ziyaretçi/ziyaret %11.42 oranında artarken, turizm gelirleri 2000 yılına göre 2001 yılında %5,9 oranında artmıştır yılında turizm gelirleri artış oranı da %11.42 olsaydı, 2001 yılında 2000 yılına göre turizm fiyatlarının değişmediği sonucuna ulaşacaktık. Halbuki bu oran bize 2001 yılında Türkiye de turizm fiyatlarının düştüğünü gösteriyor. Yine, 2000 yılına göre, 2001 yılında yabancı başına ortalama harcama %5 azalmıştır.

9 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Bu da bize Türkiye de turizm fiyatlarının 2000 yılına göre 2001 yılında düştüğünü göstermektedir yılına göre 2002 yılında ise yabancı ziyaretçi/ziyaret sayısı %27 artmıştır yılına göre, 2002 yılında yabancı başına ortalama harcama %10.9 artmıştır. Bu oranlar devalüasyonun etkisini 2002 ye sarkıttığının bir işaretidir. 2. Rusya Federasyonundan Yurt Dışına Yönelik Turizm Talebi Rusya Federasyonu topraklarının %95 inden fazlası 45 inci enlemin kuzeyindedir, bu toraklar az güneş almaktadır. Rusya Federasyonunda güneş ve deniz çok sınırlı olarak Karadeniz kıyısında bir araya gelir (Demirtaş/Başaran, 2001:280). Sovyetler Birliği devrinde ortalama bir Rus vatandaşı tatilini SSCB sınırları içinde yada Doğu Bloğu ülkelerinde geçirmekteydi. Blok dışında tatil nadirdi. SSCB yurttaşları iklim koşulları nedeniyle genellikle Karadeniz kıyılarını (Kırım 2 ve Soçi 3 ) tercih etmekteydiler. Diğer seçenekler ise Jurmala 4 ve Palanga 5 nın Baltık kıyı şeritleriydi. Yerel sanatoryumlar ve oteller ise hiçbir zaman soğuktan kaçıp güneş tatili isteyen milyonlarca aileye yeteri kadar oda sağlayamamıştır. Sovyetler Birliği devrinde aileler sıklıkla tatil yerlerindeki odaları başkalarıyla paylaşmak zorundaydılar ve en temel ihtiyaçlarının karşılanmasında bile sorunlar yaşıyorlardı. Sovyetler Birliği devrinde, bu tür seyahatleri gerçekleştirenler Doğu Bloğu ülkelerine yapılan seyahatlerde dahi sayısız problem ve tehditlerle karşılaştıkları açıklamasını yapmışlardır 6. 2 SSCB sonrasında Ukrayna hakimiyetindedir, 3 Soçi çevresi, özellikle Abazya günümüzde silahlı çatışma bölgesidir. 4 Günümüzde Letonya hakimiyetindedir. 5 Günümüzde Litvanya hakimiyetindedir. 6 erişim saat 16:11 (Hasan Kanbolat, Rusya Ukrayna Araştırmaları Masası, Araştırmacı; Anıl Gürtuna, Stajyer)

10 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Dışa kapalı ekonomi ve siyaset politikası uygulayan Romanya, Sovyetler Birliği gibi Doğu Bloğu ülkelerinde siyasal rejimin değişmesi ile birlikte bu ülkelerin vatandaşları da uluslararası turizm hareketine katılmaya başlamışlardır. Söz konusu ülkelerden Türkiye ye yönelik turizm talebinde yıllar itibariyle büyük gelişmeler kendini göstermektedir(kozak vd., 1997:51-52). Nispeten Gorbaçov a kadar ki SSCB devrinde merkezi idarenin tutum ve uygulamaları SSCB den tüm dünyaya ve Türkiye ye turist akımının önünde mani oluşturmuştur. SSCB vatandaşları serbestçe yurt dışına seyahat etme özgürlüğüne Gorbaçov yönetimin başındayken 7, kademe kademe SSCB merkezi idaresi uygulamalarının kaldırılmasıyla kavuşmuşlardır. 31 Aralık 1991 de SSCB nin uluslararası hukukta varlığını yitirmesinden sonra Rusya Federasyonundan/BDT den 8 Türkiye ye gelen ziyaretçi sayısı hızla artmıştır. Rusya Federasyonın kurulması ve yeni merkezi idarenin evvelki manileri tamamen kaldırmasıyla Rusya Federasyonundan ülkemize ve tüm dünyaya turist akımının önü tamamen açılmıştır. Rusya daki tüketici davranışlarının bilinmesi devalasyonun tesirini anlamak için gereklidir. Bireysel davranış dikkate alındığında, gelirine göre tasarruf eğilimi yüksek olmayıp, tüketim eğilimi yüksektir. Rusya için yeni olan, reklamların tüketici üzerindeki etkisinin yüksek olmasıdır. Tanıtım ve reklam tüketici tercihlerini değiştirebilmektedir. Promosyon, satışlar üzerinde etkili olabilmektedir. Rus tüketicisinin özellikle dikkate aldığı hususlar, fiyat ve kalitedir(bayar, 2000: 53). Nuri Yıldırım Rus tüketicisinin harcama eğiliminin kökenini şöyle değerlendiriyor Özellikle bireyciliğin az geliştiği doğu toplumlarında, insanların bir tüketici ya da bir müteşebbis olarak ekonomik davranış kalıpları mensubu oldukları toplumdan ya da ırktan derin izler taşır.... Bunu Sovyetler Birliği yakından gözleme fırsatım olmuştu. Aynı gelir düzeyine sahip esmer (Orta Asyalı ya da Kafkas kökenli) bir arkadaşınızla şöyle bir 7 11 Mart Aralık Turizm bakanlığı istatistiklerinde bir süre Rusya Federasyonu, BDT içinde gösterildiğinden bu süre zarfında Rusya Federasyonundan gelen ziyaretçi sayısına ulaşılamamıştır.

11 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan karşılaştırmanız, evlerindeki eşyalara, mal varlıklarına vs. göz atmanız anlamaya yetiyordu. Esmer arkadaşlar daha tutumculdu, para biriktirir, evini donatır, arabasını alırdı v.s. Rus arkadaşlar ise tam tersine, daha çok o anı yaşamayı severdi, yarını pek düşünmezler, ceplerindeki son kuruşa kadar harcar, o anın keyfini çıkarırlardı (Yıldırım, 1999:43-44). Nuri Yıldırım ın görüşlerini Hasan Kanbolat ve Anıl Gürtuna da doğrulamaktadır. SSCB sonrasından günümüze kadar Ruslar elde ettikleri gelirleri, Sovyet devriyle hiç kıyaslanamayacak ölçüde yurtdışına yaptıkları gezilere harcamaktadırlar. Rusya Federasyonu Ekonomik Gelişme ve Ticaret Bakanlığı nın verilerine göre, Ruslar 2001 de 18 milyon olan yurtdışı gezilerini 2002 de 20,3 milyona çıkarmışlardır. Günümüzde Ruslar ın en çok tercih ettikleri yabancı ülkeler başta Türkiye olmak üzere sırasıyla İspanya, Yunanistandır. Rus Seyahat Acenteleri Birliği tahminlerine göre BDT de turizm sektörü bu yıl (2003) 46,6 milyar dolarla rekor seviyedeyken, 2013 yılında bu rakamın 110,6 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Seyahat acenteleri insanların yurtdışına seyahat amacıyla gitmeye alıştıklarını, orta sınıftan Moskovalı bir ailenin dahi yılda bir kez ailesiyle yurtdışına gitmeyi garantilemiş durumda olduğunu belirtmektedirler. Ortalamadan biraz yüksek gelire sahip kişiler yılda iki kez; nüfusun %5 - %10 u ise üç ayda bir kez çocuklarıyla yurtdışında tatil yapıp bir de kışın yeni yılı kutlayabiliyorlar. Moskova Seyahat Acenteleri Birliği Başkanı Paul Clark, tipik bir Rus turistin ayda dolar kazanarak Türkiye de iyi bir otelde üç kişilik ailesiyle tatil yapmak için 1800 dolar civarında para biriktirebildiğini belirtmiştir. İspanya ve Türkiye gibi ülkeler bu Rus turist akınına, Rusça restoran menüleri sunarak ve o dili konuşan personel çalıştırarak karşılık vermeye çalışmaktadırlar. Bu tatiller sonrasında birçok Rus vatandaşı Batı yaşam tarzı, sofistike restoran, kafe ve alışveriş merkezi talepleriyle ülkelerine dönmektedirler(http://www.avsam.org/gunlukbulten/arsiv/2003/0209.htm#rusya erişim saat 17:16). 3. Rusya Federasyonundan Türkiye ye Yönelik Turizm Talebine Devalüasyonların Etkisi Türkiye nin en çok ziyaretçi çektiği ilk on ülke grubu içinde 1991 den günümüze kadar aralıksız her yıl Rusya Federasyonu/BDT yer almıştır. 1992, 1993, 1994 yıllarında ise ülkemize en çok Rusya Federasyonu/BDT den ziyaretçi gelmiştir(demirtaş/başaran, 2001:283, Tablo 6).

12 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Halen Moskova da bir seyahat acentasında görevli Erol Albayrak tan internet üzerinden 17 Aralık 2003 de elde edilen görüşler ve bilgiler aşağıda sunulmuştur. Özellikle 1990 lı yılların ilk yarısında Rusya dan Türkiye'ye gelen turistler daha çok alış veriş amacıyla gelmekte iken bu yıllardan sonra giderek tatil geçirmek için gelen turistler daha ağır basmaya başlamıştır. Rus turistlerin tatil amacıyla Türkiye yi tercih etme nedenlerinin başında bugün ucuzluk, coğrafi yakınlık, hizmet kalitesi ve vize kolaylığı gelmektedir. Diğer taraftan, yapılan çeşitli çalışmalar Rus halkının gelir durumundaki artışın başta turizm olmak üzere özellikle tüketim mallarına ve hizmetlere kaydığını ortaya koymaktadır. Nitekim, Rus turistler, Türkiye deki kaliteli tesislerde Avrupa dakilerle kıyaslandığında çok daha ucuza tatil yapabilmektedirler. Diğer taraftan vize almadaki kolaylık, Rus turistlerin Türkiye yi tercih etmelerindeki en önemli faktörlerden birisidir. Son yıllarda özellikle Rusya daki üst gelir grupları arasında 2 3 günlük yurtdışı alışveriş turları yaygınlaşmaktadır. Bu durum büyük ölçüde Rusya daki kaliteli ve markalı ithal malların fiyatlarının hala yüksek olmasından kaynaklanmaktadır. Bu açıdan özellikle İstanbul ve Milano Rusların en fazla tercih ettikleri alış veriş merkezleri olarak ön plana çıkmaktadır. Alış veriş turları ile özellikle İstanbul a gelen Ruslar, Avrupalı birçok markanın ürünlerini - ki bunların önemli bir bölümünün üretimi Türkiye de yapılmaktadır- Rusya daki fiyatlara göre çok daha ucuza temin edebilmektedirler. Diğer taraftan, son dönemde Türkiye kış turizmi açısından da Rus turistler tarafından artan oranda tercih edilen bir ülke konumuna gelmiştir. Bunda İstanbul aktarmalı olarak Uludağ a ve direkt olarak Erzurum Palandöken e yapılan uçuşlar etkili olmaktadır. Ucuzluk Rus turistlerin Türkiye yi tercih etmelerinde en başta gelen faktör olmakla birlikte, bunda Moskova da faaliyet gösteren Türk turizm acentaları arasında yaşanan yoğun rekabettin etkisi büyüktür. Yoğun bir rekabetin yaşandığı sektörde aynı ülkeye çok sayıda turist götürmek isteyen bir Türk turizm acentasının fiyatlarda indirime gitmesi kaçınılmaz olarak diğer Türk acentasını da etkilemektedir. Diğer taraftan, giderek bilinç düzeyi artan Rus tüketicisi tatile gitmeden önce pazar araştırması yapmakta ve doğal olarak turizm acentaları arasındaki bu rekabetten yararlanmaya çalışmaktadır yılı Ağustos ayında Rusya Federasyonu nda meydana gelen mali krizin ve bunu takip eden devalüasyonun, ortalama Rus halkının alım gücünde yarattığı olumsuz etki nedeniyle Rusya dan Türkiye ye gelen turist sayısında da bir gerileme yaşanmıştır. Ancak, son yıllarda krizin etkilerinin giderek aşılması ve özellikle Rus orta sınıfının alım gücünde ve tüketim talebinde meydana gelen artış neticesinde son yıllarda Rusya Federasyonu ndan Türkiye ye gelen turist sayısı da tekrar bir artış trendine girmiştir. Ayrıca, 2001 yılında Türkiye de yaşanan devalüasyon sonrasında Türkiye de tatil maliyetinin yabancılar için görece düşmesi ile birlikte Rus turistler için Türkiye daha cazip bir tatil ülkesi haline gelmiştir.

13 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan den günümüze değin ikisi Türkiye de, Nisan ve Şubat , ikisi Rusya Federasyonunda, Ekim 1994 ve Ağustos 1998, olmak üzere 4 büyük devalüasyon Rusya Federasyonundan Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısına tesir etmiş olmalıdır. Rusya Federasyonunda yaşanan ilki daha hafif, ikincisi daha şiddetli iki devalüasyon yurt dışına çıkışları etkilemiştir. Rusya Federasyonunda 11 Ekim 1994 deki Kara Salı da bir günde kur %28 den çok düştü(ulyukaev, 1996:86 dan aktaran Başaran, 2001:123), 11 Ekim 1994 ve sonrasında doların ruble karşısında değer kazanması yabancı mal ve hizmetlere talebi geriletti. Rusya da yaşanan bu devalüasyon 1994 sonları ve 1995 de ülkemize gelen Rus turist sayısını azaltmış olmalıdır. Ekim 1994 devalüasyonu, Ağustos 1998 devalüasyonuna göre hem oran hem de yol açtığı iktisadi tahribat açısından çok daha küçüktür de resmi kur 1$= Rub iken, de resmi kur çok az bir değişiklik gösterse de ( de 1$=6,4300) piyasa kuru katlanmıştı. Piyasa kuru ile resmi kur de (1$=20,8250) birbirine yaklaştı(http://www.cbr.ru/eng/currency_base/dynamics.asp erişim: den aktaran Demirtaş/Başaran, 2001:290). Ağustos 1998 de Rusya Federasyonunda yaklaşık %300 lük bir devalüasyon yaşandı. Ağustos 1998 devalüasyonu Rusya Federasyonundan toplam yurt dışına çıkışları düşürmüştür de Rusya dışına kişi çıkarken, 1998 de bu rakam e, 1999 da ise e düştü(demirtaş/başaran, 2001:284, Tablo 7). Ağustos 1998 devalüasyonu Rusya Federasyonundan/BDT den Türkiye ye ziyaret/ziyaretçi sayısını da düşürmüştür. Rusya Federasyonundan/BDT den Türkiye ye toplam ziyaret sayısı 1997 de iken 1999 da e düşmüştür(demirtaş/başaran, 2001:294, Tablo 14). Rusya Federasyonundan/BDT den Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısındaki 9 05 Nisan 1994 de TCMB Döviz Satış 1USD= iken 06 Nisan 1994 de 1USD= oldu, erişim saat 14: Şubat 2001 de TCMB Döviz satış 1USD= iken 26 Şubat 2001 de 1USD= oldu, erişim saat 14:12

14 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan azalmanın en önemli sebebi devalüasyonun Rusya Federasyonu ziyaretçilerinin yurt dışına seyahat maliyetini yaklaşık 3 kat artırmış olmasıdır. Türkiye de ise son on yılda iki büyük devalüasyon yaşanmıştır. Şubat 2001 devalüasyonunun Nisan 1994 devalüasyonuna göre etkisi çok daha büyüktür. 01 Şubat 2001 de 1USD döviz satış, TL iken, 28 Şubat 2001 de TL olmuştur(http://tcmbf40.tcmb.gov.tr/cgi-bin/famecgi erişim saat:16:30). Şubat 2001 in başından sonuna TL dolar karşısında / =%34 nominal değer yitirmiştir. Aşağıdaki tabloda TUFE bazlı reel kurlardaki değişimle ziyaretçi sayısındaki değişim arasında bir ilişki olup olmadığı gösterilmektedir. MB reel kurları 1995 den beri hesapladığından Nisan 1994 devalüasyonunun yurt dışından ziyaretçi girişlerine tesiri tespit edilememiştir. Tablo reel kurların yüksek olduğu dönemlerde yurt dışından ziyaret/ziyaretçi sayısının ya mutlak olarak azaldığını yada artma eğiliminin azaldığını göstermektedir. Tablo 2: 1995=100 e göre Ağustos Aylarında Reel Kurdaki Değişim ile Ağustos 1995=100 e Göre Toplam Ziyaretçi Yüzdesinde Değişim Ziyaretçi değişimi 1995=100 Ziyaretçi sayısı Yıllar-Ağustos TP.DK.REER3: * , ,4 107, , ,5 136, ,1 100, ,9 132, ,9 149, ,2 177, ,2 211, Kaynak: TP.DK.REER3: için (http://tcmbf40.tcmb.gov.tr/cbt.html erişim saat 15:20), ziyaretçi değişimi Ağustos için (http://www.kultur.gov.tr/portal/turizm/istatistikler/turizm%20istatistikleri%20(sinir%20giri scikis)/2002/gelen%20yabancilar/a)%20turkiye'ye%20gelen%20yabancilarin%20%20yi llara%20ve%20aylara%20gore%20dagilimi%20%20( ).xls erişim saat13:30) ziyaretçi değişimi 2003 Ağustos için 20Giris-Cikis)/2003/11-KASIM- 2003/Turkiye'ye%20gelen%20%20yabancilarin%20yillara%20ve%20aylara%20gore%20 dagilimi% %20(ocak-kasim).xls erişim saat 16:02 *TUFE bazlı reel efektif kur endeks (1995=100)

15 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Tablo 2 cari (içinde bulunulan) yılda Türkiye ye gelen ziyaretçi sayısının evvelki iki yılın reel kurundan etkilendiğini göstermektedir. Tablo 2 cari yıl 1997 de Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısının evvelki iki yıl 1996 ve 1995 deki reel kurlardan etkilendiğini göstermektedir. Yine Tablo deki ziyaret/ziyaretçi sayısı 1999 ve 1998 deki reel kurlardan etkilendiğine işaret etmektedir. Yani son iki yılın reel kurları cari yıldaki ziyaret/ziyaretçi sayısını etkilemektedir. Buna göre 2004 deki ziyaret/ziyaretçi sayısı 2003 ve 2002 deki reel kurlardan etkilenecektir yılında reel kurlar 1995 yılına göre %12,2 artmıştır yılında ise reel kurlar 1995 yılına göre yaklaşık %50 artmıştır. Bu durumda, 2003 ve 2004 de reel kurlar arttığından, eğer 2004 yılı içinde reel kurlarda büyük bir düşüş gerçekleşmez ise 2004 de Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısında gerileme yaşanacaktır. Şekil 1: 1995=100 e göre Ağustos Aylarında Reel Kurdaki Değişim ile Ağustos 1995=100 e Göre Ziyaretçi % de Değişim Kaynak: Tablo 2 verinden çizilmiştir. Şekil 2: 1995=100 e göre Ağustos Aylarında Reel Kurdaki Değişim ile Ağustos 1995=100 e Göre Ziyaretçi % de Değişim Kaynak: Tablo 2 verilenden ziyaretçi yüzdesinde değişim sütunu bir ötelenerek çizilmiştir.

16 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Tablo 2 nin ziyaretçi yüzdesinde değişim sütunu bir yıl ötelenmek suretiyle Şekil 2 çizilmiştir. Bunun nedeni ziyaretçilerin bir sonraki yıla ilişkin reel kur beklentilerini, cari (içinde bulunulan) yıl reel kur verilerine göre oluşturdukları varsayımıdır 11. Bir yıl ötlenerek çizilen grafik reel kurlarla ziyaret/ziyaretçi sayısı arasındaki bağlantıyı daha net göstermektedir. Turizm de ülke ikamesi söz konusudur. Türkiye de Şubat 2001 de reel kurlar düşerken, Rus turistlerin en çok rağbet ettiği diğer ülkelerdeki 12 reel kurların durumu önem kazanmaktadır. Rusya turizm pazarında Türkiyenin ikame edebildiği iki ülke (özellikle yaz turizmi açısından) İspanya ve Yunanistan da milli paralar kullanılmamaktadır. Dolayısıyla İspanya ve Yunanistan hükümetleri kurları değiştirememektedir. İspanya ve Yunanistana gitmeyi arzulayan Rus turistler için hem EURO nun değer kazanması bu ülkeleri pahalılaştırmış, TL nin değer yitirmesi ise Türkiye yi ucuzlatmıştır. Bu durumda yaz turizmi açısından Rus turistlerin İspanya ve Yunanistan tercihini Türkiye ikame etmiş olmalıdır. 4. Şubat 2001 Devalüasyonunun Farklı Gelir Grubundan Gelen Ziyaretçi Sayısına Etkisi Şubat 2001 devalüasyonunun gelir düzeyleri farklı olan ülkelerden Türkiye ye yönelik ziyaret/ziyaretçi sayısına tesiri de önemlidir. Rusya Federasyonu Dünya Bankası sınıflamasında düşük orta gelirli ülkeler arasında yer almaktadır. 11 İktisat teorisinde beklentiler (expectation), yani gelecekte bazı önemli ekonomik değişkenlerin sayısal değerinin ne olacağı ile ilgili tahminlere her zaman önem verilmiştir li yıllara kadar, iktisatçılar; özelikle makro teoride beklentilerin geçmiş dönemle uyumlu beklentiler teorisi (adaptive expectation teory) adı verilen bir teoriye göre belirlendiğini kabul etmişler ve teorilerini bu şekilde belirlenen beklentilere göre oluşturmuşlardır. Bkz: Savaş, Vural Fuat; (1998), İktisadın tarihi, Avcıol Basım-Yayın, İstanbul, s Ağustos 2001 tarihli Milliyet Gazetesi haberine göre Rusların görmek istedikleri ülkeler; 1. sırada %36.76 ile Türkiye, 2. sırada %22.89 ile İspanya, 3. Sırada Kendi ülkeleri Rusya, 4. sırada Kıbrıs Rum Kesimi, 5. sırada Hırvatistan, kaynağına göre 2003 de Türkiye, İspanya ve Yunanistan.

17 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Tablo 3 de reel kurlardaki değişimin BDT ülke grubu ile, yüksek gelirli ülke Almanya dan, düşük orta gelirli iki ülke İran ve Rusya Federasyonundan gelen ziyaretçi/ziyaret sayısına tesiri gösterilmiştir. Tablo 3: 1995=100 e göre Ağustos Aylarında Reel Kurdaki Değişim ile Ağustos 1995=100 e Göre yüksek gelirli* (Almanya), düşük-orta gelirli (BDT-Rusya) ve (İran) Ziyaretçi Yüzdesinde Değişim Ağustos- Almanya BDT % İran % Rusya F. % TP.DK.R Yıllar Almanya BDT İran Rusya F. %değişim değişim değişim değişim** EER3: * , , , , , , , , , ,982 95, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,2 Kaynak: Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1996/1, Temmuz 1996, s , Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1197/4, Haziran 1997, , Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1998/1, Mayıs-1998, s.26-27, Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1999/4, Ağustos 1999, s , Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:2000/1, Mayıs 2000, s.26-27, Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:2001/1, Haziran 2001, s.26-27, Turizm Bakanlığı Turizm İstatistikleri Bülteni, Mayıs 2002, 30-31, Cikis)/2003/08-AĞUSTOS- 2003/Gelen%20yabancilarin%20milliyetlerine%20gore%20dagilimi% %20(Agustos).xls erişim saat 15 33, TP.DK.REER3: için (http://tcmbf40.tcmb.gov.tr/cbt.html erişim saat 15:20) * Ülke sınıflaması için bkz. erişim saat 16:00 **Turizm Bakanlığı istatistiklerinde Rusya Federasyonu 2000 yılından beri yer aldığından, Rusya federasyonu için endeks 2000 yılı ziyaretçi/ziyaret sayısı =100 alınmıştır. Tablo 3 Alman ziyaretçilerin (yüksek gelirli ülke grubu ziyaretçileri) reel kura tepki verdiklerini göstermektedir, 1998 deki reel kurlardaki artış 1999 daki ziyaretçi/ziyaret sayısını düşürmüştür deki reel kurlardaki düşüş ise 2002 de ziyaretçi sayısını artırmıştır. Düşük orta gelirli ülke olan İran dan gelen ziyaretçi sayısına devalüasyonun etkisi Tablo 3 ün üçüncü sütununda görülmektedir. Tablo ya göre

18 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan reel kurlarda 1998 deki yükseliş 1999 da İran dan gelen ziyaretçi sayısını düşürmüştür. Şubat 2001 devalüasyonuyla reel kurların düşmesi etkisini 2002 de İran dan gelen ziyaretçi/ziyaret sayısında artışla göstermiştir e göre 2001 de Türkiye ye gelen Almanya kaynaklı ziyaretçi/ziyaret oranı %22, 2002 de, %60 ve 2003 de %135 artmıştır. Rusya Federasyonu kaynaklı ziyaret/ziyaretçi oranı 2001 de %14, 2002 de %52, 2003 de ise %122 artmıştır. Sonuç Yazında (literatürde) yer alan devalüasyon (reel kurlarda düşme) sonrasında yurt dışından yurtiçine ziyaret/ziyaretçi girişleri sayısının artacağı varsayımı Şubat 2001 devalüasyonu sonrasındaki ziyaret/ziyaretçi sayısındaki artışla teyit edilmiştir. Ancak, Şubat 2001 devalüasyonu oranı (reel kurlardaki düşme oranı) ile devalüasyon sonrası ziyaret/ziyaretçi sayıları artış oranı karşılaştırıldığında yazındaki (literatürdeki) esnekliğin yüksek olduğu varsayımı teyit edilmemektedir. Yazında (literatürde) yer alan devalüasyon olan ülkeden yurt dışına ziyaretçi/ziyaret sayısını düşüreceği varsayımı Şubat 2001 devalüasyonu sonrası rakamlarıyla teyit edilmiştir. Ancak yine yazında (literatürde) yer alan esnekliğin yüksek olduğu yönündeki varsayımı yurt dışına çıkış sayısı oranındaki düşüş teyit etmemektedir. Reel kurlardaki değişim etkisini cari yıldan sonraki yıllara sarkıttığı görülmüştür. Şubat 2001 devalüasyonu sonrası ziyaretçi/ziyaret sayısında artış kaydedilse de, gelirlerde aynı oranda artış kaydedilmemiş, ziyaretçi başına harcanan tutar düşmüştür. Devalüasyona hangi ülke grubu ziyaretçilerinin daha fazla tepki verdiği araştırılmaya muhtaçtır.

19 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Kaynaklar ARCHER, Brian (1976), Demand Forecasting in Tourism, Bangor Occasional Papers in Economics, University of Wales Pres. BAŞARAN, Ali (2001), Rusya Federasyonunda Dış Ticaret Para ve Maliye Politikaları, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. BAYAR, Sevilay (2000), Rusya Federasyonu Ülke Raporu, İGEME, Ankara. DEMİRTAŞ, Nihat/BAŞARAN, Ali (2001), Rusya Federasyonu Türkiye Turizm İlişkileri, Ağustos 1998 İktisadi kriz Öncesi, Sonrası ve Beklentiler, 2. Ulusal Türkiye Turizmi Sempozyumu Tebliğler Kitabı, İzmir, ERDOĞAN, Harun (1996), Ekonomik Sosyal Kültürel Çevresel Yönleriyle Uluslararası Turizm, Uludağ Üniversitesi Basımevi, Bursa. İÇÖZ, Orhan (1991), Turizm Talebinin Yapısal Analizi ve Türkiye ye Yönelik Turizm Talebini Etkileyen Faktörler, (Yayınlanmamış Doçentlik Çalışması), İzmir. KOZAK, Metin (1993), Türkiye nin Turistik Arz Kapasitesi ve Turistik Arz ile İlgili Ekonomik Değişkenlerin Dış Turizm Talebine Etkisi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir. KOZAK, Nazmi/AKOĞLAN, Meryem/KOZAK, Metin (1997), Genel Turizm İlkeler-Kavramlar, Turhan Kitapevi Yayınları, Ankara. SEZGİN, Orhan M., (1995), Genel Turizm, Turistik Kavramlar-Ekonomi-Pazarlama-Turizm Mevzuatı, Tutibay Ltd. Şti., Ankara. WITT, Stephen/ MARTIN, Christie A., (1987), Tourism Demand Forecasting Models, Tourism Management, September McINTOSH, Robert W./GOLEDNER, Charles (1990), Tourism, Principles, Practices and Philosophies, Jonh Wiley and Sons, Inc., Canada. MUMCU, Necati (1988), Mikroekonomik Analize Giriş, Filiz Kitapevi, İstanbul. SAVAŞ, Vural Fuat (1998), İktisadın Tarihi, Avcıol Basım-Yayın, İstanbul. SMERAL, Egon (1988), Tourism Demand Economics Teory and Econometrics: An Integrated Approach:, Journal of Travel Research, Spring YAŞAR, Ertuğ (2001), Piyasaların İçinden, Peki turizm Patlar mı?, Akşam Gazetesi, 25 Nisan 2001, Çarşamba. YILDIRIM, Nuri (1999) Rusyadaki Gelişmeler ve Ekonomik Kriz Üzerine, Dış Ticarette Durum Dergisi Turktrade, Temmuz, Turizm Bakanlığı (1996), Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1996/1, Temmuz Turizm Bakanlığı (1997), Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1197/4, Haziran Turizm Bakanlığı (1998), Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1998/1, Mayıs Turizm Bakanlığı (1999), Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:1999/4, Ağustos Turizm Bakanlığı (2000), Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:2000/1, Mayıs 2000.

20 1. Balıkesir Ulusal Turizm Kongresi Nisan Turizm Bakanlığı (2001), Turizm İstatistikleri Bülteni, Yayın No:2001/1, Haziran Turizm Bakanlığı (2002), Turizm İstatistikleri 2001, T.C. Turizm Bakanlığı Yatırımlar Genel Müdürlüğü, Araştırma ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı, Mayıs Cikis)/2003/08-AĞUSTOS- 2003/Gelen%20yabancilarin%20milliyetlerine%20gore%20dagilimi% %20(Agustos).xls erişim saat erişim erişim saat 14:06 erişim saat 15:20 erişim saat:17:00 erişim saat 16:00

2014 NİSAN AYI ENFLASYON RAPORU

2014 NİSAN AYI ENFLASYON RAPORU 2014 NİSAN AYI ENFLASYON RAPORU HAZIRLAYAN 05.05.2014 RAPOR Doç. Dr. Murat BİRDAL - İktisat Fakültesi İktisat Bölümü Yrd. Doç. Dr. Sema ULUTÜRK AKMAN - İstatistik Araştırma Merkezi Araş. Gör. Hakan BEKTAŞ

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

türkiye talep profili 2014

türkiye talep profili 2014 1 AKDENİZ TURİSTİK OTELCİLERİ VE İŞLETMECİLER BİRLİĞİ türkiye talep profili 2014 ilk yarı Sonuçları (özet değerlendirme) 30 YIL 1984-2014 AKTOB ARAŞTIRMA /EROL KARABULUT GECELEMELER % 10, GELİR % 6 ARTTI

Detaylı

VAKANTIEBEURS 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU

VAKANTIEBEURS 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU VAKANTIEBEURS 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU AR-GE BİRİMİ TÜRSAB UTRECHT VAKANTIEBEURS 2014 FUAR RAPORU Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) bu yıl 14-19 Ocak tarihleri arasında Hollanda nın Utrecht

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

İZMİR, 2015 OCAK AYI HAVAYOLU VE DENİZYOLU GİRİŞLERİNDE DÜŞÜŞ YAŞADI!

İZMİR, 2015 OCAK AYI HAVAYOLU VE DENİZYOLU GİRİŞLERİNDE DÜŞÜŞ YAŞADI! İZMİR, 2015 OCAK AYI HAVAYOLU VE DENİZYOLU GİRİŞLERİNDE DÜŞÜŞ YAŞADI! Ege Turistik İşletmeler ve Konaklamalar Birliği (ETİK) Yönetim Kurulu tarafından İzmir turizmine yönelik kapsamlı bir istatistik verileri

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

ATM DUBAI 2015 ULUSLARARASI TURİZM FUARI DEĞERLENDİRME RAPORU

ATM DUBAI 2015 ULUSLARARASI TURİZM FUARI DEĞERLENDİRME RAPORU ATM DUBAI 2015 ULUSLARARASI TURİZM FUARI DEĞERLENDİRME RAPORU ATM DUBAI 2015 ULUSLARARASI TURİZM FUAR RAPORU Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) bu yıl 22 inci kez gerçekleştirilen ATM Dubai 2015

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Ocak2015 N201501 DEĞERLENDİRMENOTU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı DEĞERLENDİRMENOTU Ocak2015 N201501 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Ayşegül Aytaç 1 Araştırmacı, Ekonomi Çalışmaları PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN ÖTEKİ YÜZÜ Petrol fiyatları, 2014 yılının

Detaylı

KRUVAZİYER TURİZMİ ve DESTİNASYONA KATKISI. Erkunt Öner 2012

KRUVAZİYER TURİZMİ ve DESTİNASYONA KATKISI. Erkunt Öner 2012 KRUVAZİYER TURİZMİ ve DESTİNASYONA KATKISI Erkunt Öner 2012 1 1. Kruvaziyer Endüstrisinin Gelişimi Global olarak kruvaziyer endüstrisi, son 5 yılda turizmin en fazla büyüme gösteren alanı olmuştur. Yapılan

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

2014 TEMMUZ AYI ENFLASYON RAPORU

2014 TEMMUZ AYI ENFLASYON RAPORU 2014 TEMMUZ AYI ENFLASYON RAPORU HAZIRLAYAN 04.08.2014 Yrd. Doç. Dr. Sema ULUTÜRK AKMAN - İstatistik Araştırma Merkezi Araş. Gör. Hakan BEKTAŞ İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü RAPOR Temmuz ayında Tüketici

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre yükselirken, geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 06 IS/LM EĞRİLERİ VE BAZI ESNEKLİKLER PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ TOPLAM TALEP (AD) Bugünki dersin içeriği: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 2. LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİNİN

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

CİRO VE KARLAR AZALMIŞ, İHRACAT ARTMIŞTIR. Erol İyibozkurt Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. ÖğretimÜyesi

CİRO VE KARLAR AZALMIŞ, İHRACAT ARTMIŞTIR. Erol İyibozkurt Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. ÖğretimÜyesi CİRO VE KARLAR AZALMIŞ, İHRACAT ARTMIŞTIR Erol İyibozkurt Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. ÖğretimÜyesi Bursa Ticaret ve Sanayi Odası 1997 yılında başlattığı 500 Büyük Firma Araştırmasını 2001 yılında 250

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72 i Bu sayıda; Haziran İşgücü ve İstihdam gelişmeleri; Ocak-Ağustos Bütçe verileri değerlendirilmiştir. i 1 Gerçek işsizlikte ciddi artış

Detaylı

Dış Ticaret Verileri Bülteni

Dış Ticaret Verileri Bülteni (Milyar $) Dış Ticaret Verileri Bülteni 216 ŞUBAT - 216 TÜİK dış ticaret verilerine göre; ihracat 216 yılı Şubat ayında, 215 yılının aynı ayına göre ihracat 216 yılı Şubat ayında, 215 yılının aynı ayına

Detaylı

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Aralık 2015 Eren Demir Uzman Yardımcısı İktisadi Araştırmalar Bölümü 1 Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri 24 Kasım

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

2013 önemli olaylar & makroekonomik veriler

2013 önemli olaylar & makroekonomik veriler 1 2013 önemli olaylar & makroekonomik veriler 2 Gündemdeki olaylar Çukurca da saldırı Suriye deki olaylar Terör eylemleri Reyhanlı da bombalı saldırı Gezi Parkı Protestoları Gezi Parkı Protestoları Mısır

Detaylı

TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu

TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu Fuar Tarihleri 21-24.11.2013 Fuarın Açık Olduğu saatler 11.00 20.00 Dağıtılan Malzemeler 1. Istanbul Guide 2. Istanbul CD 3. İstanbul Haritası

Detaylı

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır.

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

TÜRSAB - BAYRAM TATİLİ VE TURİZM SEZONU RAPORU TÜRKLER YÜZDE 20 İNDİRİMLE BAYRAM YAPACAK

TÜRSAB - BAYRAM TATİLİ VE TURİZM SEZONU RAPORU TÜRKLER YÜZDE 20 İNDİRİMLE BAYRAM YAPACAK TÜRSAB - BAYRAM TATİLİ VE TURİZM SEZONU RAPORU TÜRKLER YÜZDE 20 İNDİRİMLE BAYRAM YAPACAK Rusya daki ekonomik kriz nedeniyle zor bir sezon geçiren turizm sektörü asıl hareketi Ramazan Bayramı ve sonrasında

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI Soru KPSS 2001 Otonom tüketim harcamalarının artması aşağıdakilerin hangisine neden olur? a) Denge üretim düzeyinin artmasına, LM eğrisinin sağa doğru kaymasına b) Denge üretim

Detaylı

20th INTERNATIONAL RUSSIAN TRAVEL MARKET SONUÇ RAPORU

20th INTERNATIONAL RUSSIAN TRAVEL MARKET SONUÇ RAPORU 20th INTERNATIONAL RUSSIAN TRAVEL MARKET SONUÇ RAPORU AR-GE BİRİMİ 20th INTERNATIONAL RUSSIAN TRAVEL MARKET SONUÇ RAPORU Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) bu yıl 16-19 Eylül tarihleri arasında

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2012, No: 44

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2012, No: 44 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2012, No: 44 i Bu sayıda; Ekim ayı enflasyon verileri, Eylül ayı dış ticaret verileri; TİM Ekim ihracat verileri değerlendirilmiştir. i 1 2012 de Türkiye

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ.. 2 İTHALAT

Detaylı

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU 0 1 Dünya buğday üretimi, üretim devlerinden biri olan ABD nin yaklaşık 4 milyon tonluk üretim azalmasına rağmen bu sene ekili alanların ve verimin artmasıyla paralel olarak Ağustos ayı verilerine göre

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı Mart 2015 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2015 Yılı Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT

Detaylı

Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından

Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından 1 16-30 Eylül 2011 Sayı: 21 MÜSİAD Araştırmalar ve Yayın Komisyonu GÜNCEL EKO-YORUM: TÜRKİYE NİN KREDİ NOTU NİHAYET ARTIRILDI Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından kredi notu, 20 Eylül de S&P

Detaylı

BIT MİLANO 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU

BIT MİLANO 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU BIT MİLANO 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU AR-GE BİRİMİ TÜRSAB BIT MİLANO 2014 TURİZM FUAR RAPORU Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) bu yıl 13-15 Şubat tarihleri arasında İtalya nın Milano kentinde

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Ocak 2007

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Ocak 2007 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ocak 27 ÖZET 2 yılı Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde,2 oranında artarak yılı yüzde, oranında artış ile tamamlamıştır. Giyim ve ayakkabı grubu fiyatlarında mevsimsel

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Nisan 2013, No: 58

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Nisan 2013, No: 58 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Nisan 2013, No: 58 i Bu sayıda; Ocak ayı işgücü ve istihdam verileri; Ocak-Mart Merkezi Yönetim Bütçe Sonuçları, IMF Küresel Ekonomik Görünüm Raporu değerlendirilmiştir.

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI DÜNYA KRUVAZİYER PAZARI NEREYE GİDİYOR? Hazırlayan: Mine Güneş Kruvaziyer destinasyonlar içerisinde, son yıllara kadar

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI

HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI 2015 HALI SEKTÖRÜ Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 Page 1 HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılını %

Detaylı

1. Toplam Harcama ve Denge Çıktı

1. Toplam Harcama ve Denge Çıktı DERS NOTU 03 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI - I Bugünki dersin içeriği: 1. TOPLAM HARCAMA VE DENGE ÇIKTI... 1 HANEHALKI TÜKETİM VE TASARRUFU... 2 PLANLANAN YATIRIM (I)... 6 2. DENGE TOPLAM ÇIKTI (GELİR)...

Detaylı

1. Yatırımın Faiz Esnekliği

1. Yatırımın Faiz Esnekliği DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 18 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Kasım - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Kasım - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Kasım - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR KASIM 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) I. SON BİR YILDA İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELER (OCAK 2013 İTİBARİYLE) a. İŞGÜCÜ KOMPOZİSYONU:

TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) I. SON BİR YILDA İŞGÜCÜ PİYASASINDAKİ GELİŞMELER (OCAK 2013 İTİBARİYLE) a. İŞGÜCÜ KOMPOZİSYONU: TİSK İŞGÜCÜ PİYASASI BÜLTENİ NİSAN 2013 (SAYI: 23) (Ocak 2013 TÜİK HİA Verilerinin Değerlendirilmesi) Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) Ocak 2013 Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, 14 Nisan 2013 tarihli

Detaylı

ITTFA BELGRAD 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU

ITTFA BELGRAD 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU ITTFA BELGRAD 2014 TURİZM FUARI SONUÇ RAPORU TÜRSAB ITTFA BELGRAD 2014 TURİZM FUAR RAPORU Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) bu yıl 27 Şubat 2 Mart tarihleri arasında Sırbistan ın Başkenti Belgrad

Detaylı

Türkiye 2009 2010 2011 2012 2013 Pazar Payı % 3,7 % 4,4 % 4,5 % 4,25 % 4,1

Türkiye 2009 2010 2011 2012 2013 Pazar Payı % 3,7 % 4,4 % 4,5 % 4,25 % 4,1 TÜRKİYE NİN HOLLANDA TURİZM PAZAR PAYI 16.8 milyon kişilik bir nüfusa sahip olan Hollanda, nüfusuna oranla en çok tatile çıkan Avrupa ülkeleri arasında yer almaktadır. Avrupa Konseyi Resmi İstatistik Dairesi

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014

İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 İDARE MERKEZİ ANKARA, 28 Ocak 2014 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 17 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER I. KÜRESEL GELİŞMELER Zayıf ücret artışları, güçlü istihdam artışını gölgede bıraktı ABD de Şubat ayında toplam tarım dışı istihdam 195 bin kişilik beklentilerin belirgin üzerinde 242 bin kişi olarak açıklandı.

Detaylı

İKİNCİ DESTEK PAKETİ EKİM-KASIMDA BEKLENİYOR HEDEF KAYBI YÜZDE 10 DA TUTMAK TÜRSAB - TURİZM DESTEK PAKETİ RAPORU

İKİNCİ DESTEK PAKETİ EKİM-KASIMDA BEKLENİYOR HEDEF KAYBI YÜZDE 10 DA TUTMAK TÜRSAB - TURİZM DESTEK PAKETİ RAPORU İKİNCİ DESTEK PAKETİ EKİM-KASIMDA BEKLENİYOR HEDEF KAYBI YÜZDE 10 DA TUTMAK TÜRSAB - TURİZM DESTEK PAKETİ RAPORU 2014 yılında 36.8 milyon yabancıyı ağırlayan Türkiye, 2015 yılında başta Rusya olmak üzere

Detaylı

TUR 2013 GÖTEBORG TURİZM FUARI RAPORU 21 24 MART 2013 GÖTEBORG - İSVEÇ

TUR 2013 GÖTEBORG TURİZM FUARI RAPORU 21 24 MART 2013 GÖTEBORG - İSVEÇ TUR 2013 GÖTEBORG TURİZM FUARI RAPORU 21 24 MART 2013 GÖTEBORG - İSVEÇ Aykut TERZİOĞLU Dış Ekonomik İlişkiler ve Uluslararası Organizasyonlar Müdürlüğü Fuarcılık Masası Uzmanı TUR 2013 GÖTEBORG TURİZM

Detaylı

Yurtiçi Piyasalarda Haftalık Görünüm (5-9 Ocak 2015)

Yurtiçi Piyasalarda Haftalık Görünüm (5-9 Ocak 2015) 5 Ocak 2015 Yurtiçi Piyasalarda Haftalık Görünüm (5-9 Ocak 2015) Geçtiğimiz hafta piyasalar Küresel ve yurtiçi piyasalar geçen haftaya Yunanistan gerginliği ile başladı. BIST100 Endeksi- Günlük Geçen Pazartesi

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

ATM Dubai Turizm Fuarı

ATM Dubai Turizm Fuarı ATM Dubai Turizm Fuarı Ortadoğu da gerçekleştirilen en önemli fuarlar arasında gösterilen ATM Turizm Fuarı Birleşik Arap Emirlikleri nin Dubai şehrinde 30 Nisan-3 Mayıs 2012 tarihleri arasında kapılarını

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TURİZM İSTATİSTİKLERİ BİLGİ NOTU I. ÇEYREK 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 30/04/2015 tarihinde 2015 yılı I. çeyrek Turizm İstatistikleri haber bültenini yayımladı. 2015 yılının I. çeyreğinde 2014 yılının

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

HABER BÜLTENİ Sayı 42

HABER BÜLTENİ Sayı 42 KONYA PERAKENDE SEKTÖRÜ DURAĞAN SEYRETTİ: HABER BÜLTENİ 04.08.2015 Sayı 42 Konya Perakende Güven Endeksi (KOPE) değeri geçen aya göre önemli bir değişim göstermedi. Önümüzdeki 3 aydaki satış fiyatı ve

Detaylı

HAFTALIK RAPOR 23 Şubat 2015

HAFTALIK RAPOR 23 Şubat 2015 23Q4 24Q2 24Q4 2Q2 2Q4 26Q2 26Q4 27Q2 27Q4 28Q2 28Q4 29Q2 29Q4 21Q2 21Q4 211Q2 211Q4 212Q2 212Q4 213Q2 213Q4 214Q2 214Q4 HAFTALIK RAPOR 23 Şubat 21 Makro ekonomik değişkenlerin takipteki alacaklar üzerindeki

Detaylı

HABER BÜLTENİ 05.01.2015 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 05.01.2015 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 05.01.2015 Sayı 9 Konya Sanayi Odası (KSO) ve Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) işbirliğinde gerçekleştirilen Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi Anketi, Türkiye nin, yerel

Detaylı

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış!

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Tarih: 19.05.2013 Sayı: 2013/09 İSMMMO nun Türkiye de Tatil ve Çalışma İstatistikleri raporuna göre Türkiye tatil günü sayısında gerilerde Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Türkiye, 34 OECD ülkesi arasında

Detaylı

AVRO BÖLGESİ NDE YENİ KORKU: DEFLASYON Mehmet ÖZÇELİK

AVRO BÖLGESİ NDE YENİ KORKU: DEFLASYON Mehmet ÖZÇELİK Mehmet ÖZÇELİK Bilgi Raporu Ekonomik Araştırmalar ve Proje Müdürlüğü KONYA Şubat, 2016 www.kto.org.tr 0 GİRİŞ 2008 küresel ekonomik krizinin ardından piyasalarda bir türlü istenilen hareketliliği yakalayamayan

Detaylı

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ Türklerin dericiliğe başlamaları kaynaklara göre, 12. yüzyıla kadar gitmektedir. Köklü bir tarihsel geçmişe sahip olan deri ve deri sanayinin 1970 lerden itibaren ülkemizde

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN KIRKLARELİ-2014 Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON HAZIRLAYAN YEŞİM CAN Adres: Ekonomik ve Sosyal

Detaylı

EKONOMİ GÖSTERGELERİ

EKONOMİ GÖSTERGELERİ EKONOMİ GÖSTERGELERİ AĞUSTOS 2015 Ekonomi Göstergeleri Bülteni 2015-08 www.bebka.org.tr ENFLASYON GÖSTERGELERİ TÜFE de Türkiye geneli yıllık enflasyon %6,81, TR41 Bölgesinde ise %6,73 olarak gerçekleşti

Detaylı

GÜNLÜK FOREX BÜLTENİ - 12 Şubat 2015

GÜNLÜK FOREX BÜLTENİ - 12 Şubat 2015 GÜNLÜK FOREX BÜLTENİ - 12 Şubat 2015 11.02.2015 Açılış Kapanış % 1,13165 1,13322 0,13 ALTIN 1234,14 1218,66 1,25 TRY 2,49463 2,50161 0,28 TRY 2,82000 2,83440 0,51 JPY 119,427 120,452 0,85 GBP 1,52512 1,52345

Detaylı