FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA"

Transkript

1 Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2009, C.14, S.1 s Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2009, Vol.14, No.1 pp TURİZM TALEBİNİN YAPAY SİNİR AĞLARI İLE TAHMİNİ VE ZAMAN SERİSİ YÖNTEMLERİ İLE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ: ANTALYA İLİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA Yrd.Doç.Dr.Mura ÇUHADAR 1 Prof.Dr.İbrahim GÜNGÖR 2 Yrd.Doç.Dr.Ali GÖKSU 3 ÖZET Bu çalışmada; zaman serisi yönemlerinden Üsel Düzleşirme ve Box-Jenkins yönemleri ile farklı mimarilere sahip yapay sinir ağı modellerinin ahmin doğruluklarını karşılaşırarak en yüksek doğruluğu sağlayan modelin belirlenmesi ve belirlenen model yardımıyla Analya iline yönelik aylık dış urizm alebi ahminlerinin yapılması amaçlanmışır. Çalışmada Ocak Aralık 2005 döneminde Analya iline gelen aylık yabancı uris sayısı verilerinden yararlanılmışır. Yapılan çok sayıda deneme sonucunda orijinal seri değerleri kullanılarak oluşurulan 12 gecikmeli yapay sinir ağı modelinin en yüksek doğruluğu sağladığı görülmüş ve elde edilen model yardımıyla 2009 yılı için Analya iline yönelik aylık dış urizm alebi ahminleri yapılmışır. ABSTRACT In his sudy, i is aimed o deermine he forecasing mehod ha provides he bes performance when compared he forecas accuracy of exponenial smoohing, Box-Jenkins as ime series echniques and arificial neural neworks o esimae he monhly inbound ourism demand o Analya via he mehod giving bes resuls. Monhly foreign ouris arrivals o Analya in he period of January 1992-December 2006 daa were uilized o build appropriae model. As a consequence of several aemps i has been observed ha 12 lagged ANN model formed by uilizing he unpreprocessed raw daa has presened bes performance and by he means of his model i has been forecased he monhly inbound ourism demand o Analya for year Süleyman Demirel Üniversiesi, Eğirdir M.Y.O. Süleyman Demirel Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Burçh Üniversiesi, Saray Bosna, Bosna Hersek.

2 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 Turizm Talebi, Yapay Sinir Ağları, Zaman Serisi Tahmin Yönemleri Tourism Demand,, Arificial Neural Neworks, Time Series Forecasing Mehods 1. GİRİŞ Turizm, döviz girdisini arırıcı, isihdam yaraıcı özellikleriyle ulusal ekonomiye kakıda bulunan, uluslararası külürel ve oplumsal ileişimi sağlayıcı ve büünleşirici ekisi ile dünya barışının korunmasında büyük payı olan sekörlerden birisi konumundadır. Günümüzde ekonomik ve kilesel bir olgu haline gelen urizm sekörünün, ülke ekonomileri üzerindeki olumlu ekileri, ekonomik yönünü daha da ön plana çıkarmışır. Turizm, ilgili ülkelerde yaraığı ekonomik sonuçlar açısından değerlendirildiğinde, büün ülkelerin bu sonuçlardan yararlanmak için büyük çaba göserdiği bir faaliye olarak kabul edilmekedir. Özellikle ödemeler dengesine olan kakısı ve doğurduğu ekonomik canlılık, pek çok ülke için urizmi cazip bir hale geirmiş olup kalkınma planlarında geniş bir yer verilmesini sağlamışır. Bir ülke ekonomisi için urizm bir kazanç kaynağı ve döviz girdisi sağlayan olay olarak ne kadar önemli ise, bölgeler arası ekonomik dengesizliğin giderilmesi, yeni iş alanlarının açılması sayesinde işsizliğin azalılması, arım, ulaşırma, hizmeler ve diğer urizmle doğrudan ve dolaylı olarak ilgili bulunan icari faaliyelerin canlılık kazanması ve üreimin arırılması gibi parasal olmayan ekileri de o derece önemlidir. Dünya Seyaha ve Turizm Konseyi arafından hazırlanan bir rapora göre; urizm ve seyaha endüsrisi, üm dünyada 5 rilyon 890 milyar dolar gelir ile küresel GSMH nın % 9,9 unu, doğrudan ve dolaylı olmak üzere iş imkanı ile dünyadaki oplam isihdamın % 8.4 ünü sağladığı ahmin edilmekedir. 4 Ancak urizmin sayılan özelliklerinden faydalanabilmek için gerek kamu, gerekse özel sekörde geleceğe yönelik kararların alınmasında urizm alebi ahminlerinin önemi oldukça büyükür. Turizm sekörü de ülkedeki diğer ekonomik sekörler gibi güvenilir verilere dayanan doğru ahminlere ihiyaç duymakadır. Turizmde, alebin eken fakörlere karşı duyarlı olması ve hizmelerin dayanıksızlık özelliği, bu sekördeki alep ahminlerini daha da önemli duruma geirmekedir. 5 Boş uçak, gemi, oobüs koluklarının, saılamayan oel odaları ve pake urlar ve diğer urizm akivielerinin, daha sonra saılmak üzere soklanması, urisik ürünlerin dayanıksızlık özelliğinden dolayı mümkün değildir. Güvenilir ve doğru alep ahminleri başa konaklama, ulaşırma ve seyaha işlemeleri olmak üzere urizm sekörü ile ilgili büün faaliyelerin ekili bir şekilde planlanabilmesi için gereklidir. 6 Ayrıca bir urizm merkezine yönelik gelecekeki alebi gerçekçi bir şekilde ahmin emek, uzun vadeli urizm gelişme planlarının yapılmasında da önemli bir rol oynar. Bu nedenle bilimsel emele dayanan yönemlerle urizmdeki gelişmelerin ahmin World Travel & Tourism Council, Progress and Prioriies 2008/2009, s. 6 Orhan İÇÖZ, Turizm Ekonomisi, Turhan Kiabevi, Ankara, 2005, s. 339 Haiyan SONG ve Sephan WITT, Tourism Demand Modelling and Forecasing: Modern Economeric Approach, Elsevier Science Pergamon, Neherlands, 2000, s

3 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi edilmesi, merkezi ve yerel kamu yöneimi programlarının ve urisik işleme bilançolarının ekili bir yol gösericisidir. 7 Çalışmanın amaçları üç kısımda ele alınabilir: 1- Analya iline yönelik dış urizm alebinin farklı mimarilere sahip yapay sinir ağları ve zaman serisi ahmin yönemlerinden Üsel Düzleşirme ve Box-Jenkins yönemleri ile modellenmesi, 2-Uygulanan üm modellerin geçmişe yönelik ahmin doğruluklarının karşılaşırılarak en yüksek doğruluğu sağlayan modelin belirlenmesi, 3- Belirlenen model yardımıyla 2009 yılı için Analya iline yönelik dış urizm alebinin aylar iibariyle ahmin edilmesidir. Yapılan ahminler ile merkezi ve yerel kamu yöneimleri arafından hazırlanan urisik gelişme planları için bir zemin oluşurmak; ilgili işleme yöneicilerinin aylık planlamalarında karar almalarını kolaylaşırmak ve Türkiye de urizm lieraürüne kakı sağlanması, çalışmanın amaçları arasındadır. Uygulamanın Analya iline yönelik olarak belirlenmesindeki emenler şöyle sıralanabilir; Analya ilinin sahip olduğu arihi, doğal ve külürel urizm poansiyeli nedeniyle Türkiye nin önde gelen urizm merkezlerinden birisi olması, Türkiye yi ziyare eden urislerin en fazla ercih eikleri urizm merkezinin Analya olması. (Türkiye ye 2006 yılında gelen urislerin % 30,3 ü, 2007 yılında gelen urislerin % 31,2 si Analya yı ercih emişir), Türkiye deki oplam urizm yaırımlarının en fazla bulunduğu il Analya dır. (2007 yılı iibariyle Türkiye deki yaırım belgeli urizm işlemelerinin % 40 ı, işleme belgeli esislerin ise % 44,2 si Analya ili sınırları içerisinde yer almakadır), Lieraürde, urizm alebi ahmin çalışmalarının ağırlıklı olarak modelin kurulması ve değerlendirilmesi üzerinde yoğunlaşığı; ileriye yönelik ahminlerin üreilmediği ve çoğu zaman kurulan modellerin ahmin performansları dahi araşırılmadan ilgililerin kullanımına sunulduğu eleşirilmekedir. Bununla birlike, Türkiye de urizm alebinin modellenmesi ve ahmini ile ilgili çalışmaların büyük bir bölümünün belirli bir bölge veya urisik çekim merkezine değil, ülke genelinde yani Türkiye ye yönelik olarak ve yıllık olarak yapıldığı, Analya ili ve çevresindeki urisik merkezlere yönelik urizm alebinin ahmini ile ilgili çalışmaların ise oldukça sınırlı olduğu dikka çekmekedir. Bu konuda daha önce yapılan ek çalışmanın, Güngör ve Çuhadar arafından yapay sinir ağları kullanılarak Analya iline yönelik Alman urizm alebi ahmini çalışması olduğu 7 Muzaffer Uysal Turizmde Talep Projeksiyon Modelleri ve Özellikleri, Turizm Yıllığı, T.C. Turizm Bankası Yayını, 1985, s

4 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 görülmekedir. 8 Gerek Analya iline yönelik urizm alebinin ahmini, gerekse nicel yönemler ile birlike yapay sinir ağları kullanılarak urizm alebinin aylar iibariyle ahminine yönelik mukayeseli çalışmaların sınırlı olması nedeniyle disiplinler arası yaklaşımla hazırlanan bu çalışmanın, Türkiye de bu alanda ileriye yönelik olarak yapılacak çalışmalara yön vermesi açısından önem aşıdığına inanılmakadır. 2. ÇALIŞMADA KULLANILAN YÖNTEMLER Bu bölümde, çalışmada kullanılan Yapay sinir ağları, Üsel Düzleşirme ve Box-Jenkins yönemleri hakkında bilgiler verilmişir Yapay Sinir Ağları Yapay sinir ağları, insan beyninden esinlenerek gelişirilmiş, ağırlıklı bağlanılar aracılığıyla birbirine bağlanan ve her biri kendi belleğine sahip işlem elemanlarından oluşan paralel ve dağıılmış bilgi işleme yapılarıdır. Yapay sinir ağları, bir başka deyişle, biyolojik sinir ağlarını akli eden bilgisayar programlarıdır. 9 Yapay sinir ağının yapısında, nöron (yapay sinir hücresi), bağlanılar ve öğrenme algoriması olmak üzere üç bileşen bulunur. Nöron, bir yapay sinir ağının emel işlem elemanıdır. Ağ içerisinde yer alan nöronlar, probleme eki eden fakörlere göre bir veya birden fazla girdi alırlar ve problemden beklenen sonuç sayısı kadar çıkı verirler. Nöronların birbirleriyle bağlanılar aracılığıyla bir araya gelmeleri yapay sinir ağını oluşurmakadır (Şekil 1.). Genel bir yapay sinir ağı siseminde nöronların aynı doğrulu üzerinde bir araya gelmeleri kamanları oluşurur. 10 Şekil 1. Bir Yapay Sinir Ağı Girişler Çıkışlar Girdi Kamanı Gizli Kaman Çıkı Kamanı GÜNGÖR İbrahim ve ÇUHADAR Mura, Analya İline Yönelik Alman Turis Talebinin Yapay Sinir Ağları Yönemiyle Tahmini, Gazi Üniversiesi Ticare ve Turizm Eğiim Fakülesi Dergisi, Yıl: 2005, Sayı: 1, s Çein ELMAS, Yapay Sinir Ağları (Kuram, Mimari, Eğiim, Uygulama), Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2003, s. 23 Birol YILDIZ, Finansal Başarısızlığın Öngörülmesinde Yapay Sinir Ağı Kullanımı ve Halka Açık Şirkelerde Ampirik Bir Uygulama, İMKB Dergisi, Sayı: 17, 2001, s

5 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi Bir yapay sinir ağında, birbirleriyle bağlanılı sinir hücrelerinin yer aldığı girdi kamanı (inpu layer), çıkı kamanı (oupu layer) ve gizli kaman (hidden layer) olmak üzere emelde üç kaman bulunmakadır. Girdi kamanı ilk kamandır ve dışarıdan gelen verilerin yapay sinir ağına alınmasını sağlar. Girdi kamanı probleme eki eden paramerelerden oluşmakadır ve girdi kamanındaki nöron sayısı paramere sayısına göre şekillenmekedir. Son kaman çıkı kamanı olarak adlandırılır ve bilgilerin dışarıya ileilmesi işlevini görür. Modeldeki diğer kamanlar ise girdi kamanı ile çıkı kamanı arasında yer alır ve gizli kaman olarak adlandırılır. Gizli kamanda bulunan nöronların dış oramla bağlanıları yokur. Yalnızca girdi kamanından gelen sinyalleri alırlar ve çıkı kamanına sinyal gönderirler. 11 Yapay sinir ağları, belirli bir problemi direk olarak mevcu örnekler üzerinden eğiilerek öğrenirler. Yapay sinir ağlarında öğrenme kısaca, isenen bir işlevi yerine geirecek şekilde ağırlıkların ayarlanması sürecidir. Temelde öğrenme yönemleri danışmanlı (supervised) ve danışmansız (unsupervised) olmak üzere iki gruba ayrılmışır. Danışmanlı öğrenmede, yapay sinir ağı kullanılmadan önce eğiilmelidir. Eğime işlemi, sinir ağına giriş ve çıkış bilgileri sunmakan oluşur. Ağ giriş bilgisine göre üreiği çıkış değerini, isenen değerle karşılaşırarak ağırlıkların değişirilmesinde kullanılacak bilgiyi elde eder. Girilen değerle isenen değer arasındaki fark haa değeri olarak önceden belirlenen değerden küçük oluncaya kadar eğiime devam edilir. Haa değeri isenen değerin alına düşüğünde üm ağırlıklar sabilenerek eğiim işlemi sonlandırılır. Danışmansız öğrenmede sisemin doğru çıkış hakkında bilgisi yokur ve girişlere göre kendi kendisini örnekler. Danışmansız olarak eğiilebilen ağlar, isenen ya da hedef çıkış olmadan giriş bilgilerinin özelliklerine göre ağırlık değerlerini ayarlar. 12 Ağın eğiimi amamlandıkan sonra öğrenip öğrenmediğini (performansını) ölçmek için yapılan denemelere ise, ağın es edilmesi denmekedir. Tes emek için ağın öğrenme sırasında görmediği örneklerden yararlanılır. Ağ, eğiim sırasında belirlenen bağlanı ağırlıklarını kullanarak görmediği bu örnekler için çıkılar üreir. Elde edilen çıkıların doğruluk değerleri ağın öğrenmesi hakkında bilgiler verir. Sonuçlar ne kadar iyiyse, eğiim performansının da o kadar iyi olduğunu göserir. Eğiimde kullanılan örnek seine eğiim sei, es için kullanılan see ise es sei adı verilmekedir. 13 Yapay sinir ağlarında yer alan sinir hücreleri ve bağlanılar, çok değişik biçimlerde bir araya geirilebilmekedir. Yapay sinir ağı mimarileri, sinirler arasındaki bağlanıların yönlerine göre veya ağ içindeki işarelerin akış yönlerine göre birbirlerinden ayrılmakadır. Buna göre, ileri beslemeli (feed forward) ve geri beslemeli (feedback, recurren) ağlar olmak üzere iki emel ağ mimarisi bulunmakadır Yasemin BENLİ, Finansal Başarısızlığın Tahmininde Yapay Sinir Ağı Kullanımı ve İMKB de Bir Uygulama, Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 2002, Yıl: 4, Sayı: 4, s. 19 Çein ELMAS, a.g.e., s Ercan ÖZTEMEL, Yapay Sinir Ağları, Papaya Yayıncılık, İsanbul, 2003, s

6 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU Üsel Düzleşirme Yönemi Üsel Düzleşirme, geçmiş dönem verilerine eşi ağırlık veren basi harekeli oralamalar yönemine benzeyen ancak geçmiş dönem verilerine eşi değil farklı ağırlıkların verildiği yönemler opluluğudur. Üsel erimi verilen ağırlıkların veriler eskidikçe üsel bir şekilde azalması anlamını aşımakadır. Diğer bir ifadeyle ahminde kullanılan geçmiş dönem verilerinden yakın geçmişe gerçekleşenlere yüksek, veriler eskidikçe ise üsel olarak azalan ağırlıklar verilmekedir. 14 Üsel düzleşirme yöneminde düzleşirme kasayılarının değerlerinin belirlenmesi büyük önem aşımakadır. Bu kasayıların belirlenmesindeki emel amaç; uygulanan modelin haa kareleri oralamalarını en küçük yapan düzleşirme kasayısı değerlerini bulmakır. 15 Üsel düzleşirme yönemi, verilerin özelliklerine uygun farklı yönemlerden oluşmakadır. Bu yönemler arasında, Tekli (Basi) Üsel Düzleşirme Yönemi, Brown un Tek Paramereli Doğrusal Üsel Düzleşirme Yönemi, Hol un Çif Paramereli Doğrusal Üsel Düzleşirme Yönemi, Winers ın Mevsimsel Üsel Düzleşirme Yönemi sayılabilir. Trend ve mevsimsel dalgalanmalara sahip verilerin ahmininde Winers Mevsimsel Üsel Düzleşirme Yönemi kullanılmakadır. Winers yönemi, her biri modelin üç bileşenini; rend, esadüfi (rassal) dalgalanmalar ve mevsimselliğe bağlı paramerelerin düzleşirilmesinde kullanılan üç eşiliğe dayanmakadır. Winers yöneminin denklemleri aşağıdaki gibidir; L b S Y = α + ( 1 α)( L 1 + b 1) S s = β ( L L 1 ) + (1 β ) b 1 Y = γ + ( 1 γ ) L S s F + m = ( L + b m) S s+ m Yukarıdaki eşiliklerde, S = Mevsim uzunluğunu (Bir yıl içerisindeki mevsim sayısı), L b S F+m = Serinin dönemindeki genel seviyesini, = Trend bileşenini, = Mevsimsel bileşeni, = m ileri dönem için ahmin değerini ifade emekedir Neyran ORHUNBİLGE, Zaman Serileri Analizi Tahmin ve Fiya Endeksleri, Avcıol Basım Yayın, 1999, İsanbul, s.95 Cem KADILAR, SPSS Uygulamalı Zaman Serileri Analizine Giriş, Bizim Büro Basımevi, 2005, Ankara, s

7 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi α, β ve γ Winers yöneminin düzleşirme sabileridir. α, modelin oralama düzey düzleşirme sabii, β, rend düzleşirme sabii γ ise mevsim düzleşirme sabiidir Box- Jenkins Yönemi Box-Jenkins yöneminde emel olarak iki ayrı yönemin (Ooregresyon ve Harekeli Oralama) bir birleşimi oluşurulmaya çalışılmakadır. Bu yönemi oluşuran modeller, mevsimsel olmayan ve mevsimsel modeller olarak ikiye ayrılmakadır. Mevsimsel olmayan Box- Jenkins modelleri genel olarak ARIMA(p,d,q) şeklinde ifade edilmekedir. Burada, p ooregresyon (AR) modelinin derecesi, d fark alma işlemi sayısı ve q harekeli oralama (MA) modelinin derecesidir. Mevsimsel Box-Jenkins modelleri ise genel olarak ARIMA(p,d,q,)(P,D,Q,)s biçiminde ifade edilmekedir. Burada, P mevsimsel ooregresyon (SAR) modelinin derecesini, D mevsimsel fark alma işlemi sayısını, Q mevsimsel harekeli oralama (SMA) modelinin derecesini ve S mevsim periyodunu gösermekedir. 17 P,D,Q derecelerindeki mevsimsel ARIMA modeli, geri kaydırma işlemcisi ile Φ s D P ( B ) s y = ΘQ ( B s ) ε şeklinde ifade edilmekedir. Modelde S mevsimsel fark işlemcisini, S mevsim dönemlerini gösermeke olup aylık veriler için S = 12 olarak alınmakadır. D işlemcisi D-kere mevsimsel farkının alındığını gösermekedir. Tüm işlemciler ile yapılan dönüşümler sonrasında serinin D durağanlığı sağlanmaka ve durağan olmayan seri S ile simgelenen fark alma işlemleri sonrasında durağan seri olarak ifade edilmekedir. Modeldeki Φ mevsimsel oo regresyon (SAR) parameresini, Θ ise mevsimsel P harekeli oralama (SMA) parameresini simgelemekedir. 18 Box-Jenkins modellerinde emel yaklaşım, incelenen değişkenin bugünkü değerinin, geçmiş değerlerinin ağırlıklı oplamı ve rassal şokların bileşimine dayandığıdır. 19 Model seçiminde, serinin durağan olup olmaması ve mevsim ekisi aşıyıp aşımaması belirleyici olmakadır. Bu nedenle ilk olarak zaman serisinin özellikleri oraya çıkarılmaka ve uygun bir model bulmaya çalışılmakadır. Box-Jenkins yönemi, üm model kombinasyonları arasından uygun bir modeli belirlemek için dör basamakan oluşan ekrarlamalı bir yaklaşım kullanmakadır. Bu basamaklar sırasıyla; belirleme, paramere ahminleri, uygunluk esleri ve ileriye yönelik ahmin aşamalarıdır Belirlenen model yeerli değilse, süreç orijinal modeli gelişirmek için Q 16 Spyros MAKRIDAKIS, Forecasing: Mehods and Applicaions, John Wiley and Sons Inc., 1998, New York, 17 Cem KADILAR, a.g.e., s AKGÜL Işıl, Zaman Serilerinin Analizi ve ARIMA Modelleri, Der Yayınları, 2003, İsanbul, s AKGÜL Işıl, a.g.e., s

8 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 oluşurulan diğer bir model kullanılarak ekrarlanır. Bu süreç amin edici bir model elde edilene kadar ekrar edilmekedir VERİ VE YÖNTEM 3.1. Çalışmada Kullanılan Veriler Araşırmada, Analya iline yönelik dış urizm alebinin ölçüsü olarak gelen oplam yabancı uris sayıları alınmışır. Lieraürde urizm alebinin ölçüsü olarak gelen uris sayıları; urizm gelirleri; urislerin geceleme sayıları ve doluluk oranlarının kullanıldığı görülmekedir. Bunlar arasından en fazla kullanılan ölçü gelen uris sayılarıdır. 21 Song ve Wi, inceledikleri yılları arasında yapılmış kırk beş çalışmanın ouz yedisinde uluslararası urizm alebinin ölçüsü olarak oplam yabancı uris sayılarının kullanıldığını belirmişlerdir. 22 Çalışmada, Ocak 1990 Kasım 2008 dönemine ai Analya iline hava ve deniz yolu (Analya, Alanya, Kaş, Kemer, Finike) ile gelen aylık yabancı uris sayısı verilerinden yararlanılmışır. Veriler, Külür ve Turizm Bakanlığı arafından yayımlanan urizm isaisikleri bülenlerinden ve Analya İl Külür ve Turizm Müdürlüğü nden (Analya Gümrük Kapıları Yeli ve Yabancı Ziyareçi Girişleri İsaisikleri) emin edilmişir. Aylık veriler, mevsim ve rend bileşenlerinin ele alınarak daha deaylı incelemeler yapılabilmesi için ercih edilmişir Çalışmanın Yönemi Çalışmada öncelikle, verilerin yapısına uygun yönemlerin belirlenebilmesi amacıyla verilerin zaman serisi özellikleri analiz edilerek seriyi ekileyen emel bileşenler incelenmişir. Verilerin bileşenlerinin incelenmesinden sonra, Ocak 1990-Aralık 2006 dönemine ai veriler kullanılarak 2007 ve 2008 (Ocak-Kasım) yılları için üsel düzleşirme ve Box-Jenkins yönemlerinden, verilerin yapısına uygun modeller ve farklı mimarilere sahip yapay sinir ağı modelleri ile Analya iline yönelik aylık yabancı uris sayısı ahminleri yapılmışır. Modellerin üreikleri ahmin değerleri, gerçekleşmiş olan uris sayıları ile karşılaşırılarak hangi yönemin daha gerçekçi sonuçlar verdiği belirlenmişir. Uygulanan yönemlerin ahmin doğrulukları, Oralama Mulak Yüzde Haa (MAPE) isaisiği yardımıyla değerlendirilmişir. Lieraürde, MAPE isaisiğinin ahmin haalarını yüzde olarak ifade emesi nedeni ile ek başına da bir anlamının olması, diğer krierlere göre üsünlüğü olarak kabul edilmekedir. 23 Wi ve Wi, MAPE değerleri % 10 un alında olan ahmin modellerini yüksek doğruluk derecesine sahip, % 10 ile % 20 arasında olan modelleri ise doğru ahmin John HANKE, Arhur REITSCH, Business Forecasing, (Fourh Ediion), Allyn and Bacon, 1992, Boson, s. 381 Chrisine LIM, Review of Inernaional Tourism Demand Models, Annals of Tourism Research, Volume: 24, No: 4, 1997, s. 839 Haiyan SONG ve Sephan WITT, a.g.e., s. 216 Işıl AKGÜL, a. g. e., s

9 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi modelleri olarak sınıflandırmışır. 24 Benzer şekilde Lewis, MAPE değeri %10 un alında olan modelleri çok iyi, % 10 ile % 20 arasında olan modelleri iyi, % 20 ile % 50 arasında olan modelleri kabul edilebilir ve % 50 nin üzerinde olan modelleri ise yanlış ve haalı olarak sınıflandırmışır. 25 MAPE isaisiğinin maemaiksel ifadesi aşağıda verilmişir. n e = 1 y MAPE = n Bu formülde; 100(%) e = y - ŷ olmak üzere y = döneminde gerçekleşen değer, ŷ = dönemi için hesaplanan ahmin değeri, n = ahmin yapılan dönem sayısı, e = dönemindeki ahmin haasını ifade emekedir Verilerin Zaman Serisi Bileşenlerinin Analizi Çalışmada kullanılan, verilere ai zaman grafiği Şekil 2. de verilmişir. Zaman grafiği incelendiğinde verilerin, aran bir rend ile birlike mevsimsel dalgalanmaların ekisinde olduğu gözlenmekedir. Dalgalanma, birbirini izleyen yılların nisan aylarından iibaren armaya başlayarak Temmuz ve Ağusos aylarında en yüksek değere ulaşması, Ocak aylarında en düşük değere ulaşması şeklinde meydana gelmekedir. En küçük kareler yönemi ile yapılan rend analizi neicesinde, verilerin aran bir rend yapısına sahip olduğu espi edilmişir. Trend denkleminin geçerliliğini es emek için yapılan F esi ve denklem kasayılarının eslerinin, 0.05 önem düzeyinde anlamlı oldukları görülmüşür. Verilerdeki mevsimsel ekileri espi emek için mevsimsel ayrışırma işlemi uygulanmışır. Mevsimsel ayrışırma Harekeli Oralamaya Oran yönemi ile SPSS 12.0 isaisik pake programı yardımıyla yapılmış, harekeli oralama ağırlıkları; seri on iki aylık düzenli periyoda sahip olduğundan Periyo+1 (Enpoins Weighed by 0.5) aralığıyla hesaplanmışır. Analiz neicesinde elde edilen mevsim indeks değerleri, verilerin 12 ayda bir ekrar eden periyodik mevsimsel dalgalanmaların ekisinde olduğunu oraya koymuşur Sephen F. WITT ve Chrisine WITT, Modeling and Forecasing Demand in Tourism, Academic Press: London, 1992, s. 137 Colin D. LEWIS, Indusrial and Business Forecasing Mehods, Buerworhs Publishing: London, 1982, s

10 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 Şekil 2: Analya İli ne Gelen Yabancı Turisler Serisi Zaman Grafiği (Ocak 1990 Kasım 2008) Yabancı Turis Sayıları Ay - Yıl 4. YÖNTEMLERİN UYGULANMASI Çalışmanın bu bölümünde Üsel Düzleşirme, Box-Jenkins yönemleri ve Yapay Sinir Ağları ile yapılan ahminlere ai açıklamalara yer verilmişir. Çalışmada kullanılan verilerin aran bir rende sahip olması ve mevsimsel dalgalanmaların ekisinde olması nedeniyle, verilerin yapısına uygun zaman serisi yönemlerinin, Mevsimsel Üsel Düzleşirme ve Mevsimsel Box-Jenkins yönemleri olduğuna karar verilmişir Mevsimsel Üsel Düzleşirme (Winer s) Yönemi Yönemin uygulanması SPSS 12.0 isaisik pake programı yardımıyla yapılmışır. Mevsim fakörleri olarak mevsimsel ayrışırma işlemi ile elde edilen mevsim indeks değerleri kullanılmışır. Modelin düzleşirme sabii α, rend düzleşirme sabii β ve mevsim düzleşirme sabii olanγ paramereleri, modelin haa kareleri oplamını minimum yapacak şekilde belirlenmişir. Elde edilen; α = 0, β = 0, γ = 0, paramere değerleri modelin düzleşirme kasayıları olarak kullanılmışır. Modele ai başlangıç değerleri bilgisayar yardımı ile aşağıdaki gibi hesaplanmışır: L = 52989, (Seviye başlangıç değeri) s b = 264, (Trend başlangıç değeri) s 108

11 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi 4.2. Mevsimsel Box-Jenkins Yönemi Box-Jenkins yöneminin uygulanmasında öncelikle, verilerdeki mevsimsel bileşenin zaman içerisinde sabi olmadığı espi edilmiş ve orijinal verinin sabi mevsimsel değişmeler içeren bir hale gelmesi için verilerin doğal logariması alınmışır. Genişleilmiş Dickey-Fuller (ADF) esleri ile durağanlık analizleri yapılmış, yapılan analizler sonucunda serinin birinci derece mevsimsel farkı alınarak (D=1, S=12) durağanlığının sağlandığı görülmüşür. Verilere ai oo korelasyon ve kısmi oo korelasyon fonksiyonları incelenerek mevsimsel ve mevsimsel olmayan ooregresyon (AR) ve harekeli oralama (MA) süreçlerinin dereceleri belirlenmişir. AR ve MA süreçleri için uygun merebeler aşağıdaki gibi belirlenmişir: AR merebesi p = 1 MA merebesi q = 0 Mevsimsel AR merebesi P = 0 Mevsimsel MA merebesi Q = 1 Bu sonuçlar, logarimik dönüşüme abi Analya iline gelen yabancı urisler serisi için uygun modelin Çarpımsal-Mevsimsel ARIMA Modeli olarak ifade edilen ARIMA(1,0,0)(0,1,1) 12 olduğunu gösermekedir. Elde edilen modele ai nihai paramere ahminleri Tablo 1. de verilmişir. Tablo 3.5. de, belirlenen modelin paramere ahminlerine ai -değerlerinin ümünün 0,00 önem düzeyinde (ayrıca mevsimsel paramere ahminlerinin > 1,25 olmaları nedeniyle 26 ) isaisiksel açıdan önemli oldukları görülmekedir. Değişken Tablo 1: ARIMA (1,0,0)(0,1,1,) 12 Modeli Tahmini Tahmin Sandar Haa - isaisiği Olasılık AR(1) 0, , , , SMA(1) 0, , , , Consan 0, , , , Gözlem Sayısı 227 Fark Alındıkan Sonraki Gözlem Sayısı 215 Akaike Bilgi Krieri (AIC) 91, Haa Kareleri Toplamı 18, Sandar Haa 0, Dönüşüm ve Fark Alma Doğal logariması alınan serinin mevsimsel ilk farkı (s = 12) Belirlenen modelin paramere ahminleri isaisiksel açıdan değerlendirildiken sonra, modele ai kalınıların (residuals) rassal (beyaz gürülü) olup olmadığı ve aralarında ookorelasyon olup olmadığını sınamak 26 Mevsimsel gecikmelerin anlamlılığının es edilmesinde kullanılan -es isaisiği için kriik değer 1,25 olarak alınmakadır. 109

12 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 için Ljung-Box (Q * ) isaisiğinden yararlanılmışır. Modele ai arıklar serisi için 12, 24 ve 36. gecikmelere göre hesaplanan Q * isaisikleri, arıklar arasında önemli ookorelasyon olmadığını, arıklar serisinin rassal bir sürece sahip olduğunu ve seçilen modelin uygunluğunu oraya koymuşur. Box- Jenkins modellerinin ookorelasyon ve kısmi ookorelasyon fonksiyonları ile ADF esleri ise E-Views 5 pake programı yardımıyla gerçekleşirilmişir Yapay Sinir Ağları Verilerin yapay sinir ağları ile modellenmesinde, üç ayrı veri sei kullanılarak oluşurulan farklı yapay sinir ağı mimarilerinin ahmin performansları incelenmişir. Kullanılan 227 aylık verinin dönemine ai 204 ü eğiim, dönemine ai 23 ü de es verisi şeklinde gruplandırılmışır. Giriş kamanında farklı zaman gecikmelerindeki veri değerleri ( y 1, y 3, y y k ) çıkış kamanında ise gecikmesiz veri değerleri ( y ) kullanılmışır. Yönemin uygulanması Malab 7.0 bilgisayar programının yapay sinir ağları modülü (Neural Nework Toolbox) ile gerçekleşirilmişir. Çalışmada kullanılan veriler, bilgisayara girilmeden önce [0:1] aralığında değerler alabilmesi için normalize edilmişir. Normalizasyon işlemi aşağıdaki formül yardımıyla gerçekleşirilmişir. Bu eşilike; x x n = x x0 0 max x x min min = orijinal veri, x = normalize edilmiş veri, n xmin emekedir. = veri sei içerisinde yer alan en küçük sayı, x = veri sei içerisinde yer alan en büyük sayıyı ifade max Çalışmada kullanılan veri seleri için değişik gizli kaman sayıları (1-5 arasında), değişik nöron sayıları (1-5 arasında) ile modeller kurulmuş ve farklı ierasyon ( ) sayılarında denemeler yapılarak eğiim gerçekleşirilmişir. Daha sonra es için ayrılan veriler ile kurulan üm modeller es edilmişir. Tes işlemi sonucunda bulunan ahmin değerleri, gerçek değerlerle karşılaşırılarak, değişik mimarilere sahip yapay sinir ağı modellerinin ahmin doğrulukları değerlendirilmişir. Yapılan çok sayıda deneme sonucunda denenen modellerdeki gizli kaman ve gizli kamandaki nöron sayıları arıkça modellerin ahmin doğruluklarının azaldığı, gerçek değerlere en yakın sonuçları veren yapay sinir ağı modelinin, on iki gecikmeli modeller arasından elde edildiği görülmüşür. Kullanılan veri selerindeki sisemaik örünü (mevsimsel döngü) on iki ayda bir ekrar eiğinden, on iki gecikmeli modellerin bir ve üç gecikmeli modellere göre daha iyi sonuçlar verdiği söylenebilir. Modelde bir 110

13 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi giriş kamanı, bir gizli kaman ve bir çıkış kamanı bulunmakadır. Giriş kamanında alı, gizli kamanda üç, çıkış kamanında ise bir nöron bulunmakadır. Şekil 3. elde edilen yapay sinir ağı modelini emsil emekedir. Şekil 3: Denemeler Sonucunda Elde edilen Yapay Sinir Ağı Modeli y 12 y 24 y 36 y 48 y 60 y 72 Modelde ileri sürümlü-haa geri yayınımlı (feed forward back propagaion) ağ mimarisi kullanılmışır. Akivasyon fonksiyonu olarak Logarimik Sigmoid, eğiim fonksiyonu olarak ise Levenberg-Marquard algoriması seçilmişir. Ağın eğiimi için epok (epoch: bir yapay sinir ağında ileri beslemenin bir kere yapılması) gerçekleşirilmişir. 4.4 Yönemlerin Karşılaşırılması Ve Analya İline Yönelik Dış Turizm Talebi Tahminleri Analya iline yönelik dış urizm alebi ahminlerinde kullanılacak uygun modelin belirlenmesi amacıyla, uygulanan yönemlerden elde edilen ahmin değerleri ile gerçekleşmiş değerler üzerinde yapılan doğruluk ölçümü sonuçları Tablo 2. de verilmişir. Tablo 2: Uygulanan Yönemlerin Tahmin Doğrulukları Yönem MAPE (%) Yapay Sinir Ağı 7,16 Box-Jenkins ARIMA(1,0,0)(0,1,1) 12 8,37 Mevsimsel Üsel Düzleşirme (Winers) 11,01 Daha önce de değinildiği gibi, lieraürde MAPE değeri %10 un alında olan modeller çok iyi, %10 ile %20 arasında olan modeller iyi, %20 ile %50 arasında olan modeller kabul edilebilir ve %50 nin üzerinde olan modeller ise yanlış ve haalı olarak sınıflandırılmakadır. Tablo 2. incelendiğinde, Yapay Sinir Ağları ve Çarpımsal-Mevsimsel Box-Jenkins yönemi ile yapılan ahminlerde MAPE değerlerinin %10 un alında, Mevsimsel Üsel Düzleşirme (Winers) yönemi ile yapılan ahminlerde ise 111

14 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 MAPE değerinin %11,01 olduğu görülmekedir. Bu durumda uygulanan her üç yönemin de oldukça başarılı ahminler üreiği söylenebilir. Winers ın mevsimsel üsel düzleşirme yöneminin en önemli avanajı; rendin yanı sıra mevsimsel dalgalanmaya sahip veriler üzerinde uygulanabilmesidir. Benzer şekilde Box-Jenkins modelleri de, ahmin için ek bilgi gerekirmemesi ve özellikle kısa ve ora dönem ahmin başarısının yüksek olduğunun çeşili çalışmalarda oraya konmuş olması nedeni ile yaygın kullanım alanı bulmuşlardır. Bunun yanında, çeşili model seçenekleri arasında uygun olanı seçme ve seçilen modelin her aşamada verilere uygunluğunu deneleme gibi üsünlüklere sahip oldukları söylenebilir. Ancak, denemeler sonucunda elde edilen on iki gecikmeli yapay sinir ağı modelinin, mevsimsel üsel düzleşirme ve Box-Jenkins yönemleri ile elde edilen modellere göre daha düşük sapma değerlerine sahip olduğu görülmekedir. Uygulanan yönemlerin ahmin doğruluklarının karşılaşırılması neicesinde, en yüksek doğruluğu sağlayan [5-3-1] düzenindeki yapay sinir ağı modeli kullanılarak 2009 yılı için Analya iline yönelik aylık dış urizm alebi ahminleri yapılmış, elde edilen ahmin değerleri Tablo 3. e verilmişir. Tablo 3: Analya İline Yönelik Aylık Dış Turizm Talebi Tahminleri (2009) Aylar (2009) Turis Tahminleri Ocak Şuba Mar Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağusos Eylül Ekim Kasım Aralık SONUÇ VE ÖNERİLER Bilimsel emele dayanan yönemlerle urizmdeki gelişmelerin ahmin edilmesi, yöneici durumunda bulunanların karar almalarını da kolaylaşıran bir olanakır. Turisik yaırımların iici gücünü alep oluşurmaka ve yaırımlar alebin sayısal ve nieliksel özelliklerinin bir fonksiyonu olarak oraya çıkmakadır. Çok büyük yaırımların yapıldığı urizm projelerinin başarısı, gelecekeki alebin ve pazar yapısının ahminine, dolayısıyla arz kaynaklarının alebe uygun hale geirilmesine bağlıdır. 112

15 C.14, S.1 Turizm Talebinin Yapay Sinir Ağları İle Tahmini ve Zaman Serisi Güvenilir ve doğru alep ahminleri başa konaklama, ulaşırma ve seyaha olmak üzere urizm sekörü ile ilgili büün faaliyelerin ekili bir şekilde planlanabilmesi için gereklidir. Bu nedenle, kullanılan verilerin özelliklerine uygun ve en doğru ahminleri veren yönemin belirlenmesi, ileriye yönelik olarak yapılacak alep ahminlerinin güvenilirliği açısından son derece önemlidir. Bu çalışmada; zaman serisi yönemlerinden Üsel Düzleşirme ve Box-Jenkins yönemleri ile farklı mimarilere sahip yapay sinir ağı modellerinin ahmin doğruluklarını karşılaşırarak en yüksek doğruluğu sağlayan modelin belirlenmesi ve belirlenen model yardımıyla Analya iline yönelik aylık dış urizm alebi ahminlerinin yapılması amaçlanmışır. Uygulanan yönemlerden elde edilen ahmin sonuçlarının değerlendirilmesi neicesinde, en yüksek ahmin doğruluğunu sağlayan ve gerçek değerlere en yakın sonuçları veren yönemin, Yapay Sinir Ağları olduğu görülmüşür. Yapay sinir ağları, veriler arasındaki doğrusal olmayan ilişkileri öğrenip genelleme yapabilmeke ve bu sayede daha önce hiç karşılaşmadığı sorulara kabul edilebilir bir haayla cevap bulabilmekedirler. Bu özellikleri nedeniyle yapay sinir ağları, ahminlemede ekili bir yönem olarak kullanılmakadır. Gerek bu çalışmadan elde edilen sonuçlar, gerekse daha önce yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar dikkae alındığında; aşırı eğime, mimarinin haalı oluşurulması vb. problemleri olmayan yapay sinir ağı modellerinin diğer yönemlerle kurulan modellere göre daha iyi sonuçlar verdiği görülmekedir. Yapay sinir ağı algorimalarının, doğrusal olmayan ve dinamik sisemleri modellemede yararlı olduğu birçok araşırmacı arafından kabul edilmekedir. Ancak isaisiksel yönemler beraberinde sorun alanına ilişkin anlaşılabilir ve yorumlamaya imkân veren paramereler üremesine karşın, yapay sinir ağlarındaki bağlanı ağırlıklarını henüz yorumlama imkânı bulunmamakadır. Bu nedenle yapay sinir ağları ile ulaşılan sonuçlarda modelin kapalı bir kuu olarak kaldığı da unuulmamalıdır. İleriye yönelik yapılacak çalışmalar için; farklı mimarilere sahip yapay sinir ağı modelleri kullanılarak, Türkiye ye veya belirli bir bölgeye yönelik iç ve dış urizm alebi; belirli bir bölge veya il sınırları içerisinde faaliye göseren konaklama işlemelerindeki doluluk oranları; yerli ve yabancı konukların konaklama işlemelerindeki geceleme sayıları ve oralama kalış sürelerine ilişkin ahmin çalışmaları önerilebilir. Ayrıca yapay sinir ağları ile zaman serisi ahmin yönemlerinin birleşirildiği melez modellerin ahmin performansları araşırılabilir. Ülkemizde gerek yapay sinir ağları, gerekse melez yaklaşımlarla mevsimsel urizm serilerinin modellenmesi ve ahmini ile ilgili çalışmaların sınırlı sayıda olduğu dikkae alınırsa, önerilen çalışmaların Türkiye deki urizm lieraürüne ve urizm seköründeki uygulamacılar ile karar verme konumunda olan yöneicilerin geleceğe yönelik planlama çalışmalarına önemli kakılar sağlayacağı söylenebilir. 113

16 ÇUHADAR GÜNGÖR GÖKSU 2009 KAYNAKÇA 1. AKGÜL Işıl, Zaman Serilerinin Analizi ve ARIMA Modelleri, Der Yayınları, 2003, İsanbul 2. BENLİ Yasemin, Finansal Başarısızlığın Tahmininde Yapay Sinir Ağı Kullanımı ve İMKB de Bir Uygulama, Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 2002, Yıl: 4, Sayı: 4, s ELMAS Çein, Yapay Sinir Ağları (Kuram, Mimari, Eğiim, Uygulama), Seçkin Yayıncılık, 2003, Ankara 4. GÜNGÖR İbrahim ve ÇUHADAR Mura, Analya İline Yönelik Alman Turis Talebinin Yapay Sinir Ağları Yönemiyle Tahmini, Gazi Üniversiesi Ticare ve Turizm Eğiim Fakülesi Dergisi, Yıl: 2005, Sayı: 1, s HANKE John E., REITSCH Arhur, Business Forecasing, (Fourh Ediion), Allyn and Bacon, 1992, Boson 6. KADILAR Cem, SPSS Uygulamalı Zaman Serileri Analizine Giriş, Bizim Büro Basımevi, 2005, Ankara 7. LEWIS Colin D., Indusrial and Business Forecasing Mehods, Buerworhs Publishing: London, LIM Chrisine, Review of Inernaional Tourism Demand Models, Annals of Tourism Research, Volume: 24, No: 4, 1997, s MAKRIDAKIS Spyros, WHEELWRIGHT Seven C., HYNDMAN, Rob Forecasing: Mehods and Applicaions, John Wiley and Sons Inc., 1998, New York, 10. ORHUNBİLGE Neyran, Zaman Serileri Analizi Tahmin ve Fiya Endeksleri, Avcıol Basım Yayın, 1999, İsanbul 11. ÖZTEMEL Ercan, Yapay Sinir Ağları, Papaya Yayıncılık, İsanbul, WITT Sephen F. ve WITT Chrisine, Modeling and Forecasing Demand in Tourism, Academic Pres, 1992, London 13. YILDIZ Birol, Finansal Başarısızlığın Öngörülmesinde Yapay Sinir Ağı Kullanımı ve Halka Açık Şirkelerde Ampirik Bir Uygulama, İMKB Dergisi, Sayı: 17, 2001, s

YABANCI ZİYARETÇİ SAYISININ TAHMİNİNDE BOX- JENKINS MODELİ, WINTERS YÖNTEMİ VE YAPAY SİNİR AĞLARIYLA ZAMAN SERİSİ ANALİZİ

YABANCI ZİYARETÇİ SAYISININ TAHMİNİNDE BOX- JENKINS MODELİ, WINTERS YÖNTEMİ VE YAPAY SİNİR AĞLARIYLA ZAMAN SERİSİ ANALİZİ YABANCI ZİYARETÇİ SAYISININ TAHMİNİNDE BOX- JENKINS MODELİ, WINTERS YÖNTEMİ VE YAPAY SİNİR AĞLARIYLA ZAMAN SERİSİ ANALİZİ 62 Arş. Grv. Emrah ÖNDER İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Arş. Grv. Özlem HASGÜL

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI TURİZM SEKTÖRÜNDE TALEP TAHMİNİ İÇİN YAPAY SİNİR AĞLARI KULLANIMI VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ (ANTALYA

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Ayhan Topçu Accepted: January 2012. ISSN : 1308-7304 ayhan_topcu@hotmail.com 2010 www.newwsa.com Ankara-Turkey

Ayhan Topçu Accepted: January 2012. ISSN : 1308-7304 ayhan_topcu@hotmail.com 2010 www.newwsa.com Ankara-Turkey ISSN:136-3111 e-journal of New World Sciences Academy 212, Volume: 7, Number: 1, Aricle Number: 3A47 NWSA-PHYSICAL SCIENCES Received: December 211 Ayhan Toçu Acceed: January 212 Fahrein Arslan Series :

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

İMKB Dergisi İÇİNDEKİLER. Yıl: 9 Sayı: 36. Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespitinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı

İMKB Dergisi İÇİNDEKİLER. Yıl: 9 Sayı: 36. Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespitinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı İMKB Dergisi Yıl: 9 Sayı: 36 ISSN 1301-1650 Yıl: 9 Sayı: 36 İÇİNDEKİLER Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespiinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı Güray Küçükkocaoğlu & Yasemin Keskin Benli & Cemal

Detaylı

Makine Öğrenmesi 8. hafta

Makine Öğrenmesi 8. hafta Makine Öğrenmesi 8. hafa Takviyeli Öğrenme (Reinforcemen Learning) Q Öğrenme (Q Learning) TD Öğrenme (TD Learning) Öğrenen Vekör Parçalama (LVQ) LVQ2 LVQ-X 1 Takviyeli Öğrenme Takviyeli öğrenme (Reinforcemen

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

FİNANSAL BİLGİ MANİPÜLASYONUNUN TESPİTİNDE YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN KULLANIMI

FİNANSAL BİLGİ MANİPÜLASYONUNUN TESPİTİNDE YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN KULLANIMI FİNANSAL BİLGİ MANİPÜLASYONUNUN TESPİTİNDE YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN KULLANIMI ÖZET Yrd.Doç.Dr. Güray KÜÇÜKKOCAOĞLU 1 Yrd.Doç.Dr. Yasemin KESKİN BENLİ 2 Dr. Cemal KÜÇÜKSÖZEN 3 nun espiinde sıklıkla kullanılan

Detaylı

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GENEL KONTROL YÖNTEMLERİ: ON - OFF (AÇIK-KAPALI) KONTROL SİSTEMLERİ: Bu eknik en basi konrol ekniğidir. Ölçülen değer (), se değerinin () üzerinde olduğunda çıkış sinyali açılır,

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

MUĞLA İLİNE YÖNELİK DIŞ TURİZM TALEBİNİN MODELLENMESİ VE 2012 2013 YILLARI İÇİN TAHMİNLENMESİ

MUĞLA İLİNE YÖNELİK DIŞ TURİZM TALEBİNİN MODELLENMESİ VE 2012 2013 YILLARI İÇİN TAHMİNLENMESİ MUĞLA İLİNE YÖNELİK DIŞ TURİZM TALEBİNİN MODELLENMESİ VE 2012 2013 YILLARI İÇİN TAHMİNLENMESİ ÖZ Mura ÇUHADAR 1 Güvenilir ve doğru alep ahminleri başa konaklama, ulaşırma ve seyaha olmak üzere urizm sekörü

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:41, Sayı/No:, 1, 14-6 ISSN: 133-173 www.ifdergisi.org 1 İMKB 1 endeksindeki kaldıraç

Detaylı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET İMKB Piyasalarındaki Volailienin Modellenmesi ve Öngörülmesi: Asimerik GARCH Modelleri ile bir Uygulama Mura MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.r Bankacılık Düzenleme ve Deneleme Kurumu (BDDK) ÖZET Çalışmada, 5

Detaylı

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serileri IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serisi nedir? Kronolojik sırayla elde edilen verilere sahip değișkenlere zaman serisi adı verilmektedir. Genel olarak zaman serisi,

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY

TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY Nursel Selver RÄZGAR 1 ÄZET Yeni yäneim meolarına gäre Çalışan marka ofisleri, kapasie planlama ve servis

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü

Aylık Elektrik Talebinin Mevsimsel Model ile Orta Dönem Öngörüsü Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:1, Sayı:1, 2010, Sayfa 1-23) Aylık Elekrik Talebinin Mevsimsel Model ile Ora Dönem Öngörüsü Galip Alınay * Öze Bu çalışmada Türkiye nin 1995-2008 dönemini kapsayan, oplam

Detaylı

Anahtat Kelimeler: Volatilite, Basel II, Geriye Dönük Test, Riske Maruz Değer

Anahtat Kelimeler: Volatilite, Basel II, Geriye Dönük Test, Riske Maruz Değer Volume Number 3 011 pp. 1-17 ISSN: 1309-448 www.berjournal.com RMD Hesaplamalarında Volailie Tahminleme Modellerinin Karşılaşırılması ve Basel II Yaklaşımına Göre Geriye Dönük Tes Edilmesi: İMKB 100 Endeksi

Detaylı

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI Cenral Bank Review Vol. 11 (July 211), pp.15-28 ISSN 133-71 prin / 135-88 online 211 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇOK DEĞİŞKENLİ EŞİKSEL OTOREGRESİF MODELLER ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Ümran Münire KAHRAMAN DOKTORA TEZİ İsaisik Anabilim Dalı 2012 KONYA Her Hakkı Saklıdır TEZ

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

Şenol ÇELİK. Modelling of Production Amount of Nuts Fruit by Using Box-Jenkins Technique

Şenol ÇELİK. Modelling of Production Amount of Nuts Fruit by Using Box-Jenkins Technique YYÜ TAR BİL DERG (YYU J AGR SCI) 013, 3(1): 18 30 Geliş Tarihi (Received) : 6.07.01 Kabul Tarihi (Acceped) : 19.10.01 Araşırma Makalesi/Research Aricle (Original Paper) Ser Kabuklu Meyvelerin Üreim Mikarının

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH- YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ ÖZET Yard.Doç. Dr. Tülin ATAKAN İsanbul Üniversiesi, İşleme Fakülesi, Finans Anabilim Dalı Bu çalışmada,

Detaylı

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK Nuray ERGÜL ÖZET Son yıllarda, Türk Sermaye Piyasalarında hukuk, muhasebe ve deneim alanlarında, uluslararası kuralların uygulanması için büyük değişiklikler

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi 8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi SPSS Projec: Airline Passengers daa se is used for various analyses in his online raining workshop, which includes: Times series analysis [building ARIMA models] Proje:

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ

SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ Ekonomeri ve Đsaisik Sayı:10 2009 20-28 ĐSTANBUL ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSAT FAKÜLTESĐ EKONOMETRĐ VE ĐSTATĐSTĐK DERGĐSĐ SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ Necmein Alpay KOÇAK Absrac Omiing he official and religious

Detaylı

ÜSTEL DÜZLEŞTİRME YÖNTEMİ

ÜSTEL DÜZLEŞTİRME YÖNTEMİ ÜSEL DÜLEŞİRME YÖNEMİ ÜSEL DÜLEŞİRME YÖNEMİ Bu bölüme kadar anlatılan yöntemler zaman içinde değişmeyen parametre varsayımına uygun serilerin tahminlerinde kullanılmaktaydı. Bu tür seriler deterministik

Detaylı

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini Ekonomeri ve İsaisik Sayı:4 006-1-8 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ Whie ın Heeroskedisie Tuarlı Kovaryans Marisi Tahmini Yoluyla Heeroskedasie Alında Model Tahmini

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Populaion Sudies, 2012, 34, 31-50 31 TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Ölümlülük ahminleri, demografi ve aküerya bilimlerinde önemli bir rol oynamakadır.

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇÖZELTİLER KİMYASINI ÖĞRENMELERİNE İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME YÖNTEMİNİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇÖZELTİLER KİMYASINI ÖĞRENMELERİNE İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME YÖNTEMİNİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI GAZİ ÜNİVERSİTESİ KIRŞEHİR EĞİTİM FAKÜLTESİ, Cil 6, Sayı 2,(2005), 197-207 197 FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇÖZELTİLER KİMYASINI ÖĞRENMELERİNE İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME YÖNTEMİNİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

TÜRKİYE PETROL FİYATLARI OYNAKLIĞININ MODELLENMESİ

TÜRKİYE PETROL FİYATLARI OYNAKLIĞININ MODELLENMESİ Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 7 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE PETROL FİYATLARI OYNAKLIĞININ MODELLENMESİ Esin FİRUZAN Absrac Nowadays, volailiy of crude

Detaylı

EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ

EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ ESKÝÞEHÝR DE KONUTSAL DOÐAL GAZ TALEBÝNE EKONOMÝK GÖSTERGELERÝN VE DIÞ ORTAM SICAKLIÐININ ETKÝLERÝ Haydar ARAS * Nil ARAS ** Bu makalede, konularda kullanýlan doðal gazýn ýsýma dönemine ai aylardaki ükeiminin

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİ DESTEKLİ ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TERMODİNAMİK İNCELEMESİ

GÜNEŞ ENERJİ DESTEKLİ ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TERMODİNAMİK İNCELEMESİ GÜNEŞ ENERJİ DESTEKLİ ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TERMODİNAMİK İNCELEMESİ AKemal YAKUT Arzu ŞENCAN Reşa SELBAŞ Erkan DİKMEN Bulu GÖRGÜLÜ İhsan DOSTUÇOK Sefer KUTLU ÖZET Günümüzde soğuma sisemlerinin

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayın Geliş Tarihi: 13.11.2013

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayın Geliş Tarihi: 13.11.2013 Dokuz Eylül Üniversiesi Yayın Geliş Tarihi: 13.11.2013 Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi Yayına Kabul Tarihi: 05.07.2014 Cil: 16, Sayı: 2, Yıl: 2014, Sayfa: 281-302 Online Yayın Tarihi: 30.09.2014 ISSN:

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

TÜREN-GÖKMEN-TOKMAK TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ

TÜREN-GÖKMEN-TOKMAK TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ Ufuk TÜREN 1 Yunus GÖKMEN 2 İsmail TOKMAK 3 ÖZET İnerne dünyayı küçük bir köy kadar kolay ulaşılabilir hâle

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZAMAN SERİSİ MODELLERİ ÜZERİNE BİR SİMÜLASYON ÇALIŞMASI

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZAMAN SERİSİ MODELLERİ ÜZERİNE BİR SİMÜLASYON ÇALIŞMASI T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ZAMAN SERİSİ MODELLERİ ÜZERİNE BİR SİMÜLASYON ÇALIŞMASI Tufan ÖZEK YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTATİSTİK ANABİLİM DALI Konya, T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:37, Sayı/No:2, 2008, 98-110 ISSN: 1303-1732 - www.ifdergisi.org 2008 İsanbul Menkul Kıymeler

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Adnan KARAİBRAHİMOĞLU İNDEKS SAYILARIN KULLANIMI İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 27 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNDEKS

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbütünleşme Analizi

Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbütünleşme Analizi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbüünleşme Analizi Yrd. Doç. Dr. C. Erdem HEPAKTAN Celal Bayar Üniversiesi,

Detaylı

Modern endüstri tesislerinde yer alan en önemli

Modern endüstri tesislerinde yer alan en önemli Plasik Zincirli İleiciler, Tasarımları ve Plasik Zincir Baklasının Analizi Muharrem E. BOĞOÇLU, C. Okay AZELOĞLU Yıldız Teknik Üniversiesi Makina Fakülesi ÖZET Günümüzün modern endüsri esislerinde yer

Detaylı

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR ÜSTEL VE LOGARİTM TMİK FONKSİYONLAR Şekil 5.1a Üsel Fonksiyonlar 2 y 10 8, 1 y = f = b b> 6 4 2-3 -2-1 1 2 3 Şekil 5.1b Üsel Fonksiyonlar 3 y 50 2 y = f = 2 40 30 20 y = f = 2 10-2 -1 1 2 3 4 Şekil 5.1c

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ Musafa ŞEKKELİ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen Bilimleri Ensiüsü, K.Maraş, msekkeli@ksu.edu.r Ceyhun YILDIZ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

ANTALYA İLİNE YÖNELİK ALMAN TURİST TALEBİNİN YAPAY SİNİR AĞLARI YÖNTEMİYLE TAHMİNİ

ANTALYA İLİNE YÖNELİK ALMAN TURİST TALEBİNİN YAPAY SİNİR AĞLARI YÖNTEMİYLE TAHMİNİ ANTALYA İLİNE YÖNELİK ALMAN TURİST TALEBİNİN YAPAY SİNİR AĞLARI YÖNTEMİYLE TAHMİNİ İbrahim GÜNGÖR Murat ÇUHADAR ÖZET Son yıllarda, turizm talebinin tahmini ile ilgili çalışmalarda kullanılan yöntemlerden

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

2008 KÜRESEL FİNANSAL KRİZİNİN KÜÇÜK TONAJ GELİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN YAPISAL KIRILMA TESTİ İLE ARAŞTIRILMASI

2008 KÜRESEL FİNANSAL KRİZİNİN KÜÇÜK TONAJ GELİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN YAPISAL KIRILMA TESTİ İLE ARAŞTIRILMASI Dokuz Eylül Üniversiesi Denizcilik Fakülesi Dergisi Cil:4 Sayı:1 2012 2008 KÜRESEL FİNANSAL KRİZİNİN KÜÇÜK TONAJ GELİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN YAPISAL KIRILMA TESTİ İLE ARAŞTIRILMASI Sinem DERİNDERE KÖSEOĞLU

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI?

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2004/7 hp://www.ek.org.r TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? Orhan Karaca Nisan, 2004 TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA

Detaylı

Hemşirelerin Kendini Gerçekleştirme Düzeyleri ve Etkileyen Etmenler

Hemşirelerin Kendini Gerçekleştirme Düzeyleri ve Etkileyen Etmenler 2 ve Ekileyen Emenler * Serap ÜNSAR **Melaha AKGÜN KOSTAK ***Seda KURT **Özgül EROL Öze Giriş: Kendini gerçekleşirme, insan davranışlarını yöneen bir güdü olduğu kadar, erişilmeye çalışılan bir gelişme

Detaylı

Verimlilik Dergisi T. C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015/3

Verimlilik Dergisi T. C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015/3 Verimlilik Dergisi Türk Mevdua Bankacılığı İçin Ekinlik Analizi: Küresel Finans Krizinin Ekileri Dr. Serdal ERGÜN Prof. Dr. Nezir KÖSE İzmir de İşlemelerin Sanayi Sicil Veri Tabanına Gönderdikleri Verilerin

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı