Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz"

Transkript

1 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz İler ÜNLÜKAPLAN * İbrahim ARISOY ** Öze Sok-akım uyarlaması, belirli bir dönem için kamu borç sokundaki değişim ve büçe açığı arasındaki farkır. Poziif değere sahip sok-akım uyarlaması, kamu borç sokundaki arışın büçe açığından daha yüksek olduğunu göserirken, negaif sokakım uyarlaması, kamu borç sokundaki arışın büçe açığından daha düşük olduğunu gösermekedir. Bu çalışma kapsamında, dönemi için on beş Avrupa Birliği üyesi ülke için uygulanmış olan panel veri analizinde sok-akım uyarlamalarının büçe açıkları ile negaif, kamu borç sokundaki arış ile poziif korelasyon içinde bulunduğu espi edilmişir. Bu sonuçlara göre üye ülkelerin büçe açıklarını gizlemede bir yol olarak aslen kalını değer olarak kullanılan sok-akım uyarlamalarını, özellikle son küresel kriz döneminde, sraejik bir poliika aracı olarak kullandıkları sonucuna varılmışır. Anahar Kelimeler: İsikrar ve Büyüme Pakı, Sok-Akım Uyarlamaları, Büçe Açığı, Borç Soku, Panel Veri Analizi The Relaions Beween Sock-Flow Adjusmen, Budge Defici and Public Deb Sock: An Analysis on European Union Counries in he Conex of Global Crisis Absrac The sock-flow adjusmen is he difference beween he change in governmen deb and he budge defici for a given period. A sock-flow adjusmen wih a * Öğr.Gör.Dr., Çukurova Üniversiesi, İİBF, Maliye Bölümü, ** Arş.Gör., Çukurova Üniversiesi, İİBF, İkisa Bölümü, 376

2 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY posiive value indicaes ha he deb sock increases more han he budge defici while a negaive sock-flow adjusmen indicaes ha he deb sock increases less han he budge defici. Wihin he scope of his sudy, he resuls of he panel daa analysis, employed for EU-fifeen counries, for he period indicae ha sock-flow adjusmens and budge defici are negaively correlaed while sock-flow adjusmens and deb sock are posiively correlaed. These resuls show ha European counries use sock-flow adjusmens, which are residual values in fac, as a sraegic policy ool o hide heir repored budge deficis, especially a he period of recen global crisis. Key Words: Sabiliy and Growh Pac, Sock-Flow Adjusmens, Budge Deficis, Deb Sock, Panel Daa Analysis JEL Classificaion Codes: H62, H63, H83 Giriş İsikrar ve Büyüme Pakı (The Sabiliy and he Growh Pac), Avrupa Birliğine dahil ülke ekonomilerindeki maliye poliikalarına ilişkin kural ve prosedürleri belirler. Avrupa Birliği içerisinde mali kuralların olmasının emel gerekçesi ülkeler arasında zaman uarlı mali poliikaları ve poliika eşgüdümünü eşvik emekir (Anne, Decressin ve Deppler, 2005:4). İsikrar ve Büyüme Pakı, kuramsal alyapısını, fiyalar genel düzeyinin maliye poliikaları arafından belirlendiğini öne süren Fiya Düzeyinin Mali Teorisi adlı yaklaşımdan alır ve büçe açığına özel bir önem afeder (Fiya Düzeyinin Mali Teorisi hakkında ayrınılı bilgi için bkz. Cochrane,1998; Leeper,1991; Sims,1994 ve Woodford, 1994, 1995, 2001). Pak, büçe açığının eşik seviyesi olan %3 ün geçilmesi durumunda gerekli önlemleri almayan ülkelere yapırım uygulanması için konseye yeki vermekedir. Büçe açığına yönelik süreç, aşırı açık prosedürü ile oraya konulur. Aşırı açık prosedürüne göre geçici, isisnai ve eşik değere yakın olmadığı sürece büçe açığının GSYİH ye olan oranının %3 ü geçmesi durumunda prosedür devreye girer ve öncelikle vadesiz mevdua, iki yıl içerisinde açığın kapaılmaması durumunda da para cezasını öngörür. Temel borç dinamiği denkliği, kamu borç sokunu, geçmiş büçe açıklarının oplamı olarak ele alır. Ancak bu denklik çoğu zaman gerçekleşmez. Bu denkliken ihmal edilebilecek kadar küçük sapmalar bir nokaya kadar dikkae alınmayabilir. Borç-açık uyarlaması olarak da bilinen sok-akım uyarlaması, büçe açığı ve borç sokundaki değişme arasında uarlılığı sağlayıp finansal varlıkların edinimi, dövizle gerçekleşirilen borçlanmanın değerindeki değişmeler ve diğer farklı isaisiksel uyarlamaları içerir. Avrupa Birliği üyesi ülkeler sok-akım uyarlamasını İsikrar ve Büyüme Pakı öncesinde de kullanmışır yılında Yunanisan da sok-akım uyarlamaları GSYİH nin %20 sine ulaşmışır yılında Almanya ekonomisi için hesaplanan kamu borç sokunun GSYİH içindeki payı düşük büçe açığı ve güçlü ikisadi büyüme sayesinde %50 civarında sabi kalması gerekirken %58 e sıçramışır. Bu sıçramanın alında yaan neden GSYİH nin %8 i olan ve Treuhandansal adı verilen özelleşirme ajansının borçlarının devralınmasından kaynaklanan sok-akım 377

3 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz uyarlamalarıdır (Gros, 2003:5). Ancak sok-akım uyarlamalarının sisemaik bir poliika aracına dönüşmesi mali kuralların devreye girmesi ile başlamışır. Bu çalışmada öncelikle sok-akım uyarlamalarının anımı ve borç dinamiklerinin belirlenmesindeki önemi üzerinde durulacakır. Daha sonra hangi işlemlerin sokakım uyarlamalarının kapsamında inceleneceği açıklanacakır. Sok-akım uyarlamalarına yönelik çalışmaların özelenmesinden sonra ise küresel krizin kaynakları ve krizin borç soku, büçe açığı ve sok-akım uyarlamaları üzerindeki ekileri incelenecekir. Çalışmadaki son aşama on beş Avrupa Birliği üyesi ülke için sok-akım uyarlamalarının büçe açığı ve borç sokundaki değişim ile olan ilişkilerini panel veri analizi ile espi emeye yönelik olarak kullanılacak olan model, veri, ahmin yönemi ve analiz sonuçlarını içermekedir. 1. Sok-Akım Uyarlamaları: Tanım ve Bileşenler Kamu borç sokunun büyümesinde ekili olan fakörler büçe açıkları ve aslen kalını değer nieliğinde olan sok-akım uyarlamalarıdır. En basi şekilde ifade edilecek olursa, kamu borç soku geçmiş büçe açıklarının birikimli oplamından oluşur. Kamu borçlanması (B) ve büçe açıkları (D) arasındaki ilişkiler aşağıdaki denklikle ifade edilebilir: B = B 1 + D (1) (1) numaralı eşiliken harekele cari dönem kamu borçlanması düzeyi, geçmiş birikimli büçe açığı ve başlangıç borç soku oplamından oluşur: n 1 n + i= 0 B = B D (2) i Büçe açığının harcamalar ve gelirler arasındaki fark olarak hesaplanması durumunda (1) numaralı denklik her zaman gerçekleşmez. Geçmiş farklı ecrübeler kamu borçlanmasındaki arışın çoğu zaman büçe açığından yüksek olduğunu gösermişir. Aşağıda ifade edilen (3) numaralı denkliğe göre bir kalını değer hesaplanır: B B 1 D = SFA (3) (3) numaralı denklike SFA (Sock-Flow Adjusmen) olarak hesaplanan kalını değer sok-akım uyarlamalarını ifade eder (Von Hagen ve Wolff, 2006:3262). Aslen kalını değer olarak hesaplanan sok-akım uyarlamaları, akım değişken olarak ölçülen büçe açığı ve sok değişken olarak kamu borçlanmasını bağdaşırma görevi görmekedir (IADB, 2006:42). Poziif sok-akım uyarlamaları, ve -1 dönemleri arasında kamu borçlanmasındaki arışın dönemindeki büçe açığından daha yüksek olduğunu gösermekedir. Negaif sok-akım uyarlamaları ise kamu borçlanmasındaki arışın büçe açığından daha düşük olduğuna işare eder Sok-Akım Uyarlamalarının Bileşenleri Sok-akım uyarlamalarının bileşenleri, Eurosa (2009) ın sınıflandırmasında; a. Finansal varlıkların ne edinimi, b. Finansal ürevler, diğer ne finansal yükümlülükler, c. Diğer uyarlamalar (kamu borçlanmasında değerleme ve diğer ekiler) ve 378

4 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY d. İsaisiksel uyuşmazlıklar olmak üzere dör ana grupa oplulaşırılmışır: Finansal varlıkların ne edinimi: Sok-akım uyarlamalarındaki en önemli bileşendir. Merkezi hüküme arafından mevdua ve para, hisse senedi dışındaki paylar, devle dışı birimlerle ilgili devle garanili borçlar, pay ve diğer öz varlıklar vs. şeklindeki finansal varlıkların edinimi ve elden çıkarılması arasındaki farka karşılık gelir. Düzelme işlevli ve saır alı nieliğindeki bu finansal işlemler büçe açığına bir ekide bulunmazken borç sokunda arış veya azalışa neden olurlar. Finansal ürevler, diğer ne finansal varlık ve yükümlülükler: Bu işlemler Maasrich Kamu Borç Soku anımından çıkarılmış olan işlemleri içerir. Avrupa Muhasebe Sisemindeki (ESA 95) ilkeler ödemelere ilişkin kayıların ödemelerin gerçekleşiğinde değil, ödeme yükümlülüğünün oraya çıkığı dönemde yapılmasını öngörmekedir. Böylelikle, kamu gelirleri naki olarak elde edilebildiğinden veya kamu harcamaları farklı muhasebe dönemlerinde gerçekleşirilebildiğinden, hükümein finansman ihiyacı doğrudan doğruya büçe açığından kaynaklanmamakadır. Bu yüzden, büçe açığından kamu borçlanmasındaki değişime geçişe diğer finansal varlıklar (hüküme arafından alınacaklar) ve ne yükümlülüklerin (hüküme arafından ödenecekler) eklenmesi gerekmekedir. Diğer yandan hükümeler bazı finansal işlemlerini swap, vadeli işlemler ve opsiyon gibi finansal ürevler aracılığıyla gerçekleşirmeke olup bu işlemlere ilişkin naki akışları da bu kapsamda yer alır. Diğer uyarlamalar (kamu borçlanmasında değerleme ve diğer ekiler): Avrupa Muhasebe Sisemine (ESA 95) göre kamu harcamalarına ilişkin faiz oranı zaman içerisinde bir kaydı gerekirirken, naki ekisi faiz fiili olarak ödendiğinde gerçekleşir. Bu yüzden bu grupa gerçekleşen ve ödenen faiz arasındaki farkın yer alması gerekmekedir. Diğer yandan hükümeler ulusal para yerine dövizle borçlanma yoluna giderse ulusal paranın değer kayıp ya da arışları büçe açığı ya da fazlasını ekilemeden kamu borç sokunda değişmelere yol açar. Döviz cinsinden borcun değer kaybı/değer arışı da sok-akım uyarlamalarına dahil edilmekedir. Başa başın alı/üsü ihraç, başa başın alı/üsü borç ödeme de bu kapsamda yer alır. Bu kapsamdaki son bileşen daha önceleri kamu sekörü dışında (içinde) uulan, ancak daha sonra ekrar kamu sekörü kapsamına (dışına) alınan kurumsal birimlerle ilgilidir. İsaisiksel uyuşmazlıklar: Milli hesaplarda yer alan kamu sekörü hesapları genellikle am büünleşmemiş ya da ürdeş olmayan, harcama ve gelir verileri ile finansman verileri arasında ya da borçlanma işlemleri ve borçlanmadaki diğer ekonomik akımlar ile borç soku verilerindeki değişme arasında farklılığa yol açan farklı kaynaklardan elde edilir. İsaisiklerdeki uyuşmazlıklar sunulan verilerin kesinliğini de gösermekedir. Finansal olmayan ve finansal hesaplar arasındaki uyuşmazlıklar genelde hazine ya da büçe işlemlerinin kayı zamanı ile bu işlemlerin bankacılık sisemine akım anının farklılığından oraya çıkar. 2. Sok-Akım Uyarlamaları: Lieraür Özei Milesi-Ferrei (2003), Von Hagen ve Harden (1996) in modelini emelini emel almış, hüküme poliikalarını kısılamayı öngören mali kuralların uygulanması durumunda ekonomi yöneimlerinin yaraıcı muhasebe adı verilen işlemlerle mali kuralları kısmen ekisiz hale geirebileceğini öne sürerek bu işlemlerin derecesini hükümelerin iibar maliyeine ve mali kurallara uymanın ikisadi maliyeine 379

5 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz bağlamışır. Yaraıcı muhasebe, muhasebe eknikleri kullanarak mali/finansal abloların, işlemelerin durumunu olduğundan daha iyi gösermesi amacıyla gerçekleşirilen uygulamalardır (Ama ve Gowhorpe, 2004). Campos, Jaimovich ve Panizza (2006), yirmi dör yüksek gelir, elli dokuz ora düzey gelir, ouz dör düşük gelir düzeyi olmak üzere yüz on yedi ülkeyi kapsayan panel veri analizinde büçe açıklarının borç sokunun büyümesinde nispeen küçük paya sahip olduğunu belirmiş ve aslında kalını değer olarak hesaplanan sok-akım uyarlamalarının borç dinamiklerinde önemli bir eken olduğu sonucuna varmışır. Buna göre, sok-akım uyarlamaları özellikle Lain Amerika ve Sahra Çölünün güneyinde kalan ülkeler gibi gelişmeke olan ekonomilerde yüksek değerlere ulaşmakadır. Çalışma aynı zamanda sok-akım uyarlamalarının büyüklüğünü ekileyen fakörleri açıklamayı amaçlamış ve regresyon sonuçları, bankacılık krizlerinin gerçekleşiği dönemlerde yükselen şara bağlı yükümlülükler ve reel değer kayıplarından kaynaklanan bilanço ekilerinin borçlanma ve büçe açığı arasındaki farkla yüksek korelasyon içinde bulunduğunu gösermişir. Von Hagen ve Wolff (2006), Milesi-Ferrei (2003) nin modelini es eme amacıyla Avrupa Birliğinde yaraıcı muhasebeye ilişkin ampirik bulgular oraya koymuşur. Çalışmadaki emel vurgu, İsikrar ve Büyüme Pakının yaraıcı muhasebenin bir şekli olarak, büçe açıklarının gizlenmesi amacıyla, sok-akım uyarlamalarının kullanılmasını eşvik eiği olmuşur. On beş Avrupa Birliği üyesi ülke için ve olmak üzere iki farklı dönem için yürüülmüş olan analizde İsikrar ve Büyüme Pakının yürürlüğe girdiği 1998 yılından önce büçe açığı ve sok-akım uyarlamaları arasında sisemaik ve anlamlı bir ilişki bulunmamışır döneminde ise büçe açığı ve sok-akım uyarlaması arasında negaif korelasyon bulunmuşur. Bu bulgu, hükümelerin mali kurallar karşısında sok-akım uyarlamalarının da dahil olduğu yaraıcı muhasebe uygulamalarına gime eğiliminde olduğunu gösermekedir. Yazarlar, çalışmalarının ikinci aşamasında büçe açığını yapısal ve çevrimsel uyarlanmış olarak ayrışırarak alernaif bir regresyona gimiş ve elde eikleri sonuçlar sok-akım uyarlamalarının çevrimsel büçe açıkları ile daha güçlü bir ilişki halinde bulunduğunu vurgulamışır. Balassone, Franco ve Zoeri (2007), borç sokundaki değişim ve büçe açığının karşılaşırılmasının kamu maliyesine ilişkin verilerdeki uarsızlığa ışık uacağını kabul emekle birlike uarlılık konrollerinin basi bir karşılaşırmadan öeye gimesi gerekiğini vurgulayarak, sok-akım uyarlamasının farklı bileşenlerinin birbirlerini dengeleyebileceğini öne sürmüş, gelişirdikleri ekonomerik yönem, on beş Avrupa Birliği üyesi ülkenin dönemine ilişkin büçe açığı, borç soku ve sok-akım uyarlamaları arasındaki ilişkileri espi emeyi amaçlamışır. Çalışmanın ayır edici kakısı sok-akım uyarlamalarını borç sokuna özgü sokakım uyarlaması (Maasrich anımlı büçe açığını ekilemede kullanılan ancak borç sokundaki değişimi ekilemeyen) ve büçe açığına özgü (borç sokundaki değişimi düşürmede kullanılan faka Maasrich anımlı büçe açığını ekilemeyen) sok-akım uyarlaması olarak ayrışırmasıdır. Çalışmanın sonuçları büçe açığına özgü sok-akım uyarlamasının gerçekleşen büçe açığı ile birlike yükseldiğini, borç sokuna özgü sok-akım uyarlamasının ise bu arışı karşıladığını oraya koymuşur. Bui, Marins ve Turrini (2007), Ekonomik ve Parasal Birlike olduğu gibi, sayısal mali kuralların olması durumunda hükümelerin mali kısıları karşılamak 380

6 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY amacıyla muhasebe hileleri kullanma eğiliminde olacaklarını vurgulayarak, bu eğilimlerin mali kurallara geçilmesinin öncesinde amamıyla bir kalını değer olarak hesaplanan sok-akım uyarlamalarının sraejik kullanımına yol açacağını oraya koymuşur. Sok-akım uyarlamalarının mali oorielerin kısılı opimizasyonuna göre belirlenen, ilki büçe açığının bir kısmını gizlemek, diğeri de borç sokunu düşürmek amacıyla kullanılan iki al kaleme ayrıldığı çalışmada, büçe açığını gizlemek için kullanılan sok-akım uyarlamasının gerçekleşen büçe açığı ile birlike yükseldiği, borç sokunu konrol alında umak amacı aşıyan finansal varlıkların saılmasının ise hem büçe açığı hem de borç soku ile birlike yükseldiği gözlemlenmişir. Çalışmada ulaşılan diğer önemli bir sonuç ise İsikrar ve Büyüme Pakının üye ülkelerdeki büçe açıklarına ilişkin %3 lük sınırının geçilmesi durumunda üye ülkelerde mali hilelerin kullanımının büçe açıklarına daha duyarlı hale gelmesi şeklindeki vurgusudur. Bernoh ve Wolff (2008), Avrupa Birliği üyesi ülkeler açısından yaraıcı muhasebenin gösergeleri olarak sok-akım uyarlamaları ve Koen ve Van den Noord (2005) un mali hile olarak anımladığı ve hesapladığı değerler arasındaki ilişkiyi incelemişir. Analiz sonuçları mali hileler ve sok-akım uyarlamaları arasındaki aynı yönlü ilişkiye işare emişir. 3. Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Sok-Akım Uyarlamaları ve Küresel Kriz 2008 Küresel Finans Krizi, 2007 yılının son çeyreğinde başlamış olup, ABD Sub-prime konu kredilerinden kaynaklanmışır. ABD de daralmış olan yur içi alebi canlandırma amacıyla uygulanmış olan düşük faiz poliikasının ekisi, kredi alebini de arırarak, piyasaları canlandırma yönünde olmuşur. Sonuç olarak kredi alebiyle birlike konu fiyaları da yükselmişir. Konu fiyalarındaki yükselişin devam emesi ve bunun sonucunda konu piyasalarının durgunluğa girmesi, enflasyon riski nedeniyle düşük faiz poliikalarından yüksek faizlere yönelinmesi, kredi geri ödemelerinde sorunlara yol açmışır. Finans seköründen reel ekonomiye doğru bir yayılma göseren kriz, 2008 sonbaharında Lehman Brohers ın iflasıyla şiddeini gösermişir. Finansal dalgalanmanın ekisiyle kısa sürede küresel piyasalara yayılan kriz, derinliğini 2009 yılının başlarına kadar sürdürmüşür. ABD den doğan ve ekileri hızla yayılmaya başlayan krizin şok dalgası Avrupa Birliği üyesi ülkelerin küresel sermaye piyasaları ile büünleşmiş, bu piyasaların da önemli role sahip, ciddi ölçüde ihracaa bağımlı ekonomilerden oluşması ve bazı üye ülkelerdeki önemli iç ve dış makro ekonomik dengesizlikler nedeniyle Avrupa Birliği üzerindeki ciddi ahriplere yol açmışır yılı için Avrupa Birliğinde ahmin edilen GSYİH düşüş oranı %4 olarak hesaplanmışır (European Commision, 2009a:1). Avrupa Birliği üyeleri açısından bakıldığında küresel kriz, mali sıkını çeken ülkelere yapılan mali desekler ve bankacılık sisemlerine müdahaleler nedeniyle, kamu borç sokunun ve büçe açıklarının GSYİH içindeki paylarının ciddi ölçüde armasına neden olmuşur. AMECO verilerine göre yirmi yedi Avrupa Birliği üyesi ülke için kamu borç sokunun GSYİH ye olan oranı 2007 yılında oralama %58,7, 2008 yılında ise %61,5 olarak gerçekleşmişir. 2009, 2010 ve 2011 yılları için ahmin edilen değerler sırasıyla %73, %79,3 ve %83,7 dir. Şekil 1 de de görüleceği gibi arası gelişim incelendiğinde nispeen isikrarlı bir eğilim akip eden kamu borç soku, kriz döneminde, yukarıda sayılan nedenlerin ekisiyle hızlı bir 381

7 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz şekilde yükselmişir. Küresel krizin de dikkae alınmasıyla revize edilen ahminler dönemi içerisinde kamu borç sokunun GSYİH içindeki payında %61,5 den %83,7 e yükseliş öngörmekedir. İsikrar ve Büyüme Pakının kamu borç sokunun GSYİH içindeki oranına ilişkin sınırının %60 olduğu düşünüldüğünde krizin kamu finansmanı üzerinde önemli ahriplere yol açığı, 2009, 2010 ve 2011 yıllarında da bu ahribaın devam edeceği Avrupa Komisyonu arafından ahmin edilmekedir Kamu Borç Soku / GSYİH Kaynak: AMECO Daabase Şekil 1: Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Kamu Borç Sokunun GSYİH İçindeki Payı ( ) Büçe Açığı / GSYİH Kaynak: AMECO Daabase Şekil 2: Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Büçe Açıklarının GSYİH İçindeki Payı ( ) Şekil 2, Avrupa Birliğinde büçe açıklarının GSYİH içindeki payının yirmi yedi ülke için oralamasını gösermekedir. İsikrar ve Büyüme Pakının yürürlüke olduğu yıl olan 1998 den iibaren, sadece bir kez olmak üzere 2003 yılında eşik değerini geçen büçe açığının GSYİH içindeki payı 2007 yılından iibaren yükseliş rendine girmişir yılında büçe açıklarının GSYİH içindeki payı %0,80 iken, 2008 yılında küresel krizin ekisiyle %2,29 a yükselmişir. Küresel krizin ekisini en çok belli eiği mali gösergelerden olan büçe açığının 2009, 2010 ve 2011 yılında ahmin edilen değerleri %6,93, %7,49 ve %6,93 dür. Küresel krizin ekisiyle İsikrar ve Büyüme Pakının eşik değeri olan %3 lük büçe açığı 2008 yılından iibaren aşılmış olmakadır. 382

8 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY İsikrar ve Büyüme Pakı, üye ülkelerin büçe açığının GSYİH içindeki payına ilişkin %3 lük eşik değerini ihlal emeleri durumunda devreye sokuğu Aşırı Açık Prosedüründeki (Excess Defici Procedure) büçe açığının eşik değerine çekilmesine yönelik zaman sınırı konusunda krizin ekilerini de göz önüne alarak bazı esneklik uygulamalarını yürürlüğe koymuşur. Halen aşırı açık prosedüründe olan İngilere için yeni bir süreç başlaılmışır. Krizin kamu finansmanı üzerindeki olumsuz ekileri de göz önüne alınarak, Macarisan için büçe açığının eşik değere çekilmesi için zaman sınırı 2013 e çekilmişir de %3 ü aşan büçe açığı oranlarına sahip ülkelerden Fransa, Yunanisan, İrlanda ve İspanya için 2009 un ilk yarısında yeni aşırı açık prosedürleri başlaılmış olup aşırı açıkların eşik değere çekilmesi için zaman sınırı 2010 ve 2013 yılları arasında değişmekedir yılında kamu finansmanında ciddi bozulmaların yaşandığı Leonya, Mala, Polonya ve Romanya için de yeni aşırı açık prosedürlerinin açılması beklenmekedir (European Commision, 2009a:5) Büçe Açığı Kaynak: European Commission (2009b) Borç Soku Şekil 3: Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Büçe Açıkları ve Kamu Borç Sokundaki Arış, Milyon Euro ( ) Şekil 3, büçe açığının ve kamu borç sokundaki arışın Avrupa Birliğine üye yirmi yedi ülke oralamasını dönemleri iibarıyla incelemekedir yılları arasında birbirine yakın değerlerle seyreden iki değişken 2008 krizinden sonra ciddi ölçüde farklılaşmışır yılında kamu borç sokundaki arış, büçe açığını büyük ölçüde aşmışır. Daha önce de üzerinde durulduğu gibi kamu borç sokundaki arışın büçe açıklarından yüksek olması durumunda oraya çıkan sokakım uyarlamaları Şekil 3 incelendiğinde kamu borç sokundaki değişme ve büçe açığı arasındaki dikey uzaklıkla ölçülmekedir. 383

9 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Kaynak: European Commission (2009b) Sok Akım Uyarlaması Şekil 4: Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Sok-Akım Uyarlamaları, Milyon Euro ( ) Şekil 4, sok-akım uyarlamalarının Avrupa Birliğine üye yirmi yedi ülke oralamasını dönemleri iibarıyla incelemekedir yılında 63 milyar euro olan sok-akım uyarlamalarının oralama değeri, 2008 yılında küresel krizin ekisiyle 417 milyar euroya ulaşarak yaklaşık alı buçuk ka armışır. Sok-akım uyarlamalarının borç sokunu ekilemesi ancak büçe açığını ekilememesi özelliği, aslen kalını değer olarak hesaplanan bu değişkenleri, İsikrar ve Büyüme Pakının büçe açığı eşik değerini aşmamak amacıyla üye ülkeler arafından kullanılan bir poliika aracına dönüşürmüşür. Sok-akım uyarlamalarına özellikle küresel kriz döneminde başvurulduğu da Şekil 4 deki gözlemlenen ciddi sıçramadan anlaşılmakadır. Tablo 1: Avrupa Birliği Üyesi Ülkelerde Yılları Arasında Sok- Akım Uyarlamalarının GSYİH ye Oranı Belçika 0,4-2,0 0,7-1,0 0,7 0,2 6,8 Bulgarisan ,3 0,4-1,5 0,2 Çek Cumhuriyei -2,3-3,8 0,0-2,5-0,7 1,4 0,8 Danimarka 1,9-0,2 2,7 0,1 1,3 1,2 10,9 Almanya -1,3 0,0-0,6-0,2 0,5 0,2 2,5 Esonya 1,7 2,6 2,4 1,6 3,3 2,5-1,5 İrlanda ,3 1,8 1,9 2,8 2,0 10,5 Yunanisan -0,3-0,5 1,1 1,1 1,4 1,6 3,5 İspanya 0,5-0,2 0,6 1,2 1,9 1,4 0,9 Fransa 0,7 1,6 0,8 1,0-2,0 0,4 2,7 İalya -2,1-1,6 0,2 0,5 1,3-0,4 1,4 Kıbrıs Rum Kesimi 1,5 2,3 2,1 0,7-1,0 3,0-4,6 Livanya -1,5 1,1 1,2-0,3 0,1 0,6 7,3 Leonya -0,6-0,4-1,3 1,1 1,6 0,8-2,6 384

10 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY Lüksemburg 2,5 0,5-0,5 0,3 2,7 4,3 10,4 Macarisan 0,8 0,4 0,0-2,0-0,8-0,4 6,4 Mala -3,9 1,0-0,2-0,7-4,5 0,1-0,3 Hollanda -0,3-0,4 0,2 1,4-1,3 0,9 15,7 Avusurya 0,8-1,2 0,7 0,5-0,2 0,0 5,1 Polonya 2,0 1,0-2,1-0,2 0,1 0,0 1,7 Porekiz 2,2-0,6 0,6 1,1-0,2-0,6 1,4 Romanya ,4-3,1-0,2-2,2 Slovenya 1,8-1,1 0,1-0,1 0,4-0,2 0,1 Slovakya -9,2-0,7 0,4-6,6-3,6 0,2-1,4 Finlandiya 4,3 6,1 4,0 1,4 4,3 3,8 3,7 İsveç -0,2 1,7 2,8 4,1 0,3 0,9 1,2 İngilere -0,3 0,1 0,5-0,1 0,6 0,5 3,7 EU ,3 0,1 0,4 0,5 0,3 0,5 3,4 EU ,57 0,28 0,96 0,85 0,86 1,02 5,13 Kaynak: Eurosa (2006; 2009) Tablo 1, dönemleri arasında sok-akım uyarlamalarının GSYİH ye olan oranını Avrupa Birliğine üye ülkeler iibarıyla incelemekedir döneminde Esonya, Kıbrıs Rum Kesimi, Finlandiya ve İsveç e yüksek poziif sokakım uyarlamaları gerçekleşmişken, Çek Cumhuriyei ve Slovakya da yüksek negaif sok-akım uyarlamaları gözlemlenmişir. Belçika, Danimarka, İalya, Lüksemburg, Mala, Polonya ve Porekiz de ise yıldan yıla değişen poziif ve negaif sok-akım uyarlamaları gerçekleşmişir. Bu dönemde dikka çeken diğer bir ayrını, on beş Avrupa Birliği ülkesinin diğer ülkelere nispeen sok-akım uyarlamalarına daha yoğun başvurduğudur döneminde ise Hollanda, Danimarka, Yunanisan, İrlanda Finlandiya, Lüksemburg ve İsveç e yüksek poziif sok-akım uyarlamaları gerçekleşmişken Bulgarisan, Romanya, Slovakya ve Mala da yüksek negaif sok-akım uyarlamaları gözlemlenmişir. Diğer yandan dönemi, dönemine göre sok-akım uyarlamalarının daha yoğun olarak kullanıldığı bir dönem olmuşur. Özellikle 2008 yılında sok-akım uyarlamalarının GSYİH içindeki payına yönelik olarak yirmi yedi Avrupa Birliği üyesi için oralama 3,4 iken, on beş Avrupa Birliği üyesi için oralama 5,13 olarak gerçekleşmişir. Bu son derece yüksek değerler küresel kriz nedeniyle üye ülkelerin kamu finansmanındaki bozulmayı ve büçe açıklarını gizleme eğilimlerini yansımakadır , 2003 ve 2004 yılları için elde edilmiş isaisikler Bulgarisan ve Romanya yı kapsamadığı için bu yıllara ilişkin oralamalarda yirmi beş Avrupa Birliği üyesi ülke dikkae alınmışır. 385

11 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Tablo 2: Sok-Akım Uyarlamalarının Bileşimi ( ) Kaynak: Eurosa (2006 ve 2009) an yararlanılarak hazırlanmışır. Tablo 2, yılları iibarıyla sok-akım uyarlaması bileşenlerinin yirmi yedi Avrupa Birliği üyesi ülkesine yönelik oralamalarını yansımakadır. Daha önce de üzerinde durulduğu gibi sok-akım uyarlamasının dör bileşeni finansal varlıkların ne edinimi, finansal ürevler, diğer ne finansal yükümlülükler, diğer uyarlamalar (kamu borçlanmasında değerleme ve diğer ekiler) ve isaisiksel uyuşmazlıklar dır. Tabloda finansal ürevler, diğer ne finansal yükümlülükler, diğer uyarlamalar, kamu borçlanmasında değerleme ve diğer ekiler bileşenleri oplulaşırılarak uyarlamalar bileşeni alında göserilmişir. Böylelikle sok-akım uyarlaması oplulaşırılmış üç bileşenden oluşmakadır: Finansal varlıkların ne edinimi, uyarlamalar ve isaisiksel uyuşmazlıklar. Tablo 2 nin incelenmesi sokakım uyarlamalarının en önemli bileşeninin finansal varlıkların ne edinimi olduğunu gösermekedir. 4. Yönem İsikrar ve Büyüme Pakı, özellikle büçe açığı üzerinde yoğunlaşan mali kurallar büünüdür. Amaç, Ekonomik ve Parasal Birlik (EMU) çerçevesinde üye ülkelerin büçe disiplinlerini sağlamakır. İsikrar ve Büyüme Pakı, ilki büçe pozisyonlarının deneimi ve ikisa poliikaların eşgüdümü, diğeri de aşırı büçe açığının engellenmesine yönelik iki konsey üzüğünden meydana gelir. Milesi-Ferrei (2003) nin bulguları, büçe açığının %3 eşik seviyesinin alında kalmasının ve üye ülkelerin ora vadede dengeye yakın olmasının öngörüldüğü İsikrar ve Büyüme Pakının yürürlüğe girmesiyle üye ülkelerin sok-akım uyarlamalarını kullanarak büçe açıklarını kamu borç sokundaki arışan daha düşük göserme eğilimine girdiklerini oraya koymuşur. Von Hagen ve Wolff (2006), Milesi-Ferrei (2003) nin modelinden harekele hükümein kamu harcamalarını ve vergileri zaman içerisinde opimal olarak ahsis * eiğini kabul emişir. Buna göre hüküme, dönemi için ile ifade edilen kamu borç sokunda opimal değişiklik esis emişir. Kamu borç sokundaki fiili * 2 değişim, opimal değişikliken saparsa hüküme K1 = α ( B B 1 ) ile ölçülen bir maliyee kalanmış olur. α parameresi zaman içerisinde değişebilmekle birlike iş çevrimlerinin farklı nokalarındaki opimal mali durumlardan sapmanın 386

12 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY farklı maliyelerini ifade eder. Büçe açıkları üzerinde herhangi bir sınır olmaması durumunda kamu borç sokundaki değişim, büçe açığı ( D ) ve dışsal olarak belirlenen sok-akım uyarlaması ( ε ) oplamına eşiir. Diğer yandan E 1 ( ε ) = 0 koşulu kabul edilecekir. E 1, -1 dönemindeki enformasyonun emel alındığı beklenen değeri göserir. Bu durumda kamu borç sokundaki değişim * B B 1 = D + ε = + ε şeklinde ifade edilir. Gözlemlenen büçe açığı üzerinde DL ile ifade edilen bir büçe açığı limiinin söz konusu olduğu kabul edildiğinde, hükümein büçe açığı limiini aşması 2 durumunda K 2 = β 0 + β1( D DL) ile göserilen ve limii aşmanın büyüklüğüyle birlike aran bir maliye oraya çıkacakır. Hükümein sraejik olarak kamu borç sokunu büçe açığından daha fazla arırmak için bilinçli olarak sokakım uyarlamalarını kullandığı kabul edildiğinde, sok-akım uyarlamalarının sraejik bileşeni S ile göserilir ve dönem sonunda gözlemlenen sok-akım uyarlaması değeri SFA = S + ε olarak gerçekleşir. p olasılık düzeyinde sok-akım uyarlamalarının sraejik kullanımı halk arafından bilinecek ve hüküme için K3 = γ 0 + γ 1S kadar bir iibar kaybı olacakır. Bu durumda hükümein kamu borç sokunda opimal değişikliği gerçekleşirebilmesi için büçe açıkları ve sraejik sok-akım uyarlamaları olmak üzere iki poliika aracı olmakadır. Hüküme B B 1 = D + S + ε kısıına göre K = K1 = K 2 + K 3 olarak ifade edilen maliye fonksiyonunu minimize emek amacındadır. Büçe açığına ilişkin bir limi olmaması durumunda hüküme sok-akım uyarlamalarını sraejik olarak * kullanmayacak ve D = E 1 ( B B 1) = olarak göserilen durum gerçekleşirecek, diğer bir deyişle kamu borç sokunda opimal değişiklik elde edilmiş olacakır. Hüküme arafından kamu borç sokunda opimal değişikliken sapmanın maliyeinin bilinmesi durumunda D ve S ye ilişkin seçimlerin yapıldığı varsayıldığında, büçe açığı ve sraejik sok-akım uyarlamasına ilişkin aşağıdaki çözümler elde edilir: * * * α ( S ) + β1dl D = (4) β + α S * * * α ( D ) = γ 1 + α 1 Kamu borç sokunda opimal değişikliken sapmanın maliyei düşükse 2 ( α < β. γ ), kamu borç sokundaki değişim, borç limii olmadığı duruma göre daha düşük olacak ve gerçekleşen büçe açığı, kısılanmamış büçe açığı ve büçe açığı limii arasında yer alacakır. Büçe açığı üzerinde bir limi söz konusu olduğunda gerçekleşen açık ve sok-akım uyarlamalarının sraejik amaçlı kullanılan kısmı negaif korelasyon halinde olacakır. Kamu borç sokunda opimal değişikliken sapmanın maliyei yükseldikçe bu korelasyon daha yüksek değer alacakır. (5) 387

13 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Von Hagen ve Wolff (2006), Ekonomik ve Parasal Birlik alında, büçe açıklarını gizleme amacıyla sraejik olarak sok-akım uyarlamaları kullanımını es emek üzere bu korelasyon üzerinde yoğunlaşmışır. Bu bağlamda 1998 yılı öncesinde İsikrar ve Büyüme Pakı devrede olmadığından sok-akım uyarlamaları ve büçe açıkları arasında sisemaik bir ilişki beklenmemişir yılından sonra ise hükümeler büçe açıklarını akif olarak konrol eme amacıyla sok-akım uyarlamalarını kullanma yoluna gimiş ve sok-akım uyarlamalarını büçe açığını konrol eden bir poliika aracına dönüşürmüşlerdir. Von Hagen ve Wolff (2006) Avrupa Birliği üyesi ülkelerin İsikrar ve Büyüme Pakına uymaya başladıkları dönem olan dönemi için sok-akım uyarlamaları ve büçe açıkları arasında negaif ilişki öngörmüşür. Çalışmanın bulguları bu öngörüyü deseklemişir dönemi için korelasyon kasayısı -0,03 ve isaisiksel olarak anlamsız iken dönemi için -0,53 ve isaisiksel olarak anlamlıdır. Bu çerçevede, çalışmamızın amacı Von Hagen ve Wolff (2006) un analizini bir adım daha ileri göürerek dönemi için sok-akım uyarlamalarının büçe açıkları (d) ve kamu borç sokundaki değişimle ( b) olan ilişkisini on beş Avrupa Birliği üyesi ülke için irdelemek ve 2008 küresel krizinin, sok-akım uyarlamalarına başvurulmasında önemli bir dönem olduğunu oraya koymakır Model, Veri ve Tahmin Yönemi Çalışmamızda ilk aşamada, sok-akım uyarlaması (sfa) ile büçe açığı (d) arasındaki korelasyon kasayısı -0,214; sok-akım uyarlaması (sfa) ile borç sokundaki değişim ( b) arasındaki korelasyon ise 0,296 olarak hesaplanmış ve her iki korelasyon kasayısı da isaisiksel olarak anlamlı bulunmuşur. Bununla birlike, basi korelasyon kasayısı ne ülkelere özgü ekilerin ne de ikisadi çevrimlerin neden olduğu değişkenlerdeki ardışık bağımlılık sorunu gibi unsurların ekilerini ayrışırmaya olanak vermemekedir. Kısaca elde edilen bu önsel bulgu, ele alınan dönem içerisinde değişkenlerin zaman içerisindeki seyri kuramsal beklenilere uygun bir ilişkiye işare emeke ve değişkenler arasındaki söz konusu ilişkinin deaylı bir şekilde irdelenmesini gerekirmekedir. Bu nedenle çalışmamızı bir adım daha ileri göürerek, uygulamada baz aldığımız modelin hem kesi hem de zaman boyuunu içermesi nedeniyle panel veri yaklaşımından yararlanılmışır yılında amamlanan dördüncü genişleme dalgasındaki on beş Avrupa Birliği üyesi (EU-15)2 ülkedeki sok-akım uyarlamasıyla (sfa) büçe açıkları (d) ve kamu borç sokundaki değişme ( b) arasındaki ilişki, hem zaman hem de kesi boyuunu içerdiğinden panel veri yaklaşımı kullanılarak analiz edilmişir. Bilindiği gibi, ikisadi değişkenler arasındaki ilişkiler incelenirken, ekonomerik ve isaisiksel olarak üç farklı veri çeşidinden yararlanılmakadır. Bunlar; zaman serileri, yaay kesi veriler ve her ikisinin karmasından oluşan panel verilerdir. Panel veriler, çok sayıdaki kesie ai zaman serileri veya zaman boyuuna sahip kesi 2 Günümüzde dünya ekonomisinde en ileri ekonomik büünleşme aşamasındaki ikisadi birlik olan Avrupa Birliği, kuruluşundan bugüne kadar alı genişleme süreci yaşayarak, yirmi yedi üyeli bir birlik haline gelmişir. Birinci genişleme 1973 yılında, Danimarka, İngilere ve İrlanda nın kaılımı ile; ikinci genişleme 1980 yılında Yunanisan ın kaılımı ile; üçüncü genişleme 1986 yılında İspanya ve Porekiz in kaılımı ile; dördüncü genişleme 1995 yılında Avusurya, Finlandiya ve İsveç in kaılımı ile; beşinci genişleme 2004 yılında Çek Cumhuriyei, Esonya, Leonya, Livanya, Mala, Macarisan, Kıbrıs Rum Kesimi, Polonya, Slovenya ve Slovakya nın kaılımı ile; alıncı genişleme 1 Ocak 2007 arihinde Bulgarisan ve Romanya nın kaılımı ile gerçekleşmişir. 388

14 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY veriler olarak anımlanabilir (Greene, 2000:612). Panel veri kullanmanın en büyük üsünlüğü; sadece birimler arası farklılıkların araşırılabildiği kesi verileriyle yapılan ahminlerin aksine, gerek birimler gerekse bir birimin içerisinde zamana göre meydana gelen farklılıkların birlike incelenebilmesine olanak vermesidir (Balagi, 2001:3-5). Panel veriler, bu özellikleri nedeniyle aynı örneklem birimine ilişkin çok sayıda değişik gözlem yapılmasına olanak anımakadırlar. Analizin örneklemini oluşuran on beş Avrupa Birliği üyesi ülke, Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İalya, Lüksemburg, İngilere, İrlanda, Danimarka, Yunanisan, Porekiz, İspanya, Avusurya, Finlandiya ve İsveç ir yılında amamlanan beşinci ve 2007 yılında amamlanan alıncı genişleme ülkelerinin analize alınmamasının nedeni, söz konusu ülkelerin üyelik süreçlerinin yakın zamanlarda amamlanmasından dolayı ekonomerik bir analize konu olabilmelerinin zorluğunun yanı sıra bu ülkelerin hem dünya hem de Avrupa Birliği ekonomisindeki ikisadi ağırlıklarının göreli olarak düşük oluşudur. Diğer yandan Tablo 1 de de görülebileceği gibi, on beş Avrupa Birliği üyesi ülke sok-akım uyarlamalarına diğer Avrupa Birliği üyelerine nispeen daha yoğun başvurmakadır. Analizimize konu olan on beş Avrupa Birliği üyesi ülkenin zaman aralığını kapsayan ve GSYİH nin oranı olarak ölçülen, yıllık bazdaki sok-akım uyarlaması, büçe açığı ve kamu borç soku verileri Eurosa ve AMECO veri abanlarından elde edilmişir. Çalışmamızda bu dönemin seçilmesinin iki nedeni vardır. Von Hagen ve Wolff (2006) un analizindeki dönem dönemini kapsamakadır. Von Hagen ve Wolff (2006) un analizini bir adım öeye göürerek modelin öngörülerini daha güncel verilerle es emek birinci neden olmuşur. İkinci neden ise 2007 nin son çeyreğinde başlayan, 2009 da ekisini ciddi olarak göseren ve ekileri halen devam eden küresel krizin, sok-akım uyarlamalarına yoğun olarak başvurulmasında çok ciddi bir fakör olduğunu oraya koymakır. Finansal piyasalara yönelik desekler, sok-akım uyarlamalarına benzer şekilde büçe açıklarına yansımadan kamu borç sokunu yükselme nieliğine sahipir. Ancak bu harcamalar açık bir şekilde gerçekleşirildiğinden ve dolayısıyla büçe açıklarını gizleme amaçlı sraejik poliika araçları olmadığından yaraıcı muhasebe uygulamaları kapsamında, diğer bir deyişle saır alı işlemler nieliğinde ele alınmamakadır. Bu amaçla, sok-akım uyarlamalarının büçe açıkları ve kamu borç sokundaki değişim ile ilişkisinin araşırılması kamu borç sokuna ilişkin değerlerden finansal piyasalara yönelik deseklerin düşülmesini gerekirmekedir. IMF (2009: 41)'de belirilmiş olan ve ilgili ülkelerin 2008 yılına ai GSYİH lerinin yüzdesi olarak ölçülmüş bu harcamalar küresel kriz döneminde finansal piyasaları deseklemeye yönelik olup sermaye arırımları, varlık swap ve alımları, doğrudan verilen borçlar ve krize yönelik likidie araçları ve garaniler i içermekedir. Finansal sisem deseklerinin herhangi bir yaraıcı muhasebe uygulamasına ihiyaç duymadan büçe açıklarını arırmayıp kamu borç sokunu arırma özelliklerinden harekele bu önlemlere ilişkin harcamalardan sermaye arırımları, doğrudan verilen borçlar, krize yönelik likidie araçları ve garanileri ne yönelik değerler ilgili ülkelerin 2008 yılına ai kamu borç sokundan düşülmüşür. Varlık swap ve alımları halihazırda sok-akım uyarlaması verilerince kapsandığı için finansal piyasaya yönelik desekler bu bileşenleri arındırma işleminin dışında bırakılmışır. 389

15 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Büçe açığı (d) ile sok-akım uyarlaması (sfa) arasındaki ilişkiyi analiz emek için Von Hagen ve Wolff (2006) un çalışmasındaki model benimsenmişir. Buna göre modelin basi fonksiyonel şekli aşağıdaki gibidir: d = α 0 + α1sfa i + ε i (6) Bu eşilike al indiseki i kesi birimleri, ise zamanı gösermekedir. Bu eşilike bağımsız değişkenlerce gözlemlenemeyen, zamana göre değişmeyen ancak kesilere özgü özellikleri kapsayan bireysel ekiler söz konusudur ve birimlere ai farklı özellikler haa erimi içerisinde yer alır. Panel veri modelleriyle yapılan ahminlerde, haa erimlerinin özellikleri ve kasayıların değişebilirliği ile ilgili çeşili varsayımlara dayanan farklı modeller kullanılmakadır. Bunların en bilinenleri sabi (fixed) ve esadüfi (random) ekiler modelleridir. Lieraürde, panel veri ahmininde hangi modelin ercih edilmesi ile ilgili olarak Hausman esi kullanılmakadır. Bununla birlike, sabi ekiler ve esadüfi ekiler modellerinden sadece birinin kullanılması gerekiğine ilişkin kesin bir ayırım yokur. Bu modeller arasında kesin bir ercihin yapılması haalı ahminlere neden olabilir (Greene, 2000:576). Hausman esi, yaay kesi birimleri bazında değişen ekiler ile bağımsız değişkenler arasındaki ilişkiyi es eder ve panel veri esadüfi ekiler yönemine göre hesaplanır. Bu ese, esadüfi ekiler modelindeki sabi erim ve haa eriminden oluşan haa bileşenlerinin modeldeki açıklayıcı değişkenlerden bağımsız olduğu hipoezi es edilir. Yani, başlangıça paneldeki birimlere özgü ekinin esadüfi olduğu varsayılır. Hausman esinde sabi ekiler ve esadüfi ekiler yönemlerine göre ahmin edilmiş açıklayıcı değişken paramereleri arasındaki farkın isaisiksel olarak anlamlı olup olmadığı araşırılır. Boş hipoezin reddedilememesi durumunda sabi ekiler modeli, yoksa esadüfi ekiler modeli seçilir (Balagi, 2001; Hsiao, 2003). Bu çalışmada Hausman model seçim esi uygulanmakla beraber, sabi ekiler ve esadüfi ekiler modelleri arasında kesin bir ayrıma gidilmemişir. Çalışmada yapılan regresyon ahminleri, olası değişen varyans sorununa karşı Whie.yönemi kullanılarak gerçekleşirilmişir. Tablo 3: Model Seçimi İçin Ön Tesler Hausman χ 2 İsaisik Değeri Sok-Akım Uyarlaması ve Büçe Açığı Modeli 0,453 (0,501) Sok-Akım Uyarlaması ve Kamu Borç Sokundaki Değişim Modeli No: Paranez içindeki değerler olasılık (p) değerlerini gösermekedir. 0,217 (0,640) Tablo 3 de sok-akım uyarlaması (sfa) ile büçe açığı ) (d ve sok-akım uyarlaması (sfa) ile kamu borç sokundaki değişim ( b) arasındaki ilişki analiz edilmeden önce Hausman model seçim esi uygulanmış ve elde edilen sonuçlar Tablo 3 de sunulmuşur. Buna göre, sabi erim modeldeki açıklayıcı değişkenlerden bağımsızdır, şeklindeki yokluk hipoezi reddedilemediği için her iki modelin ahmininde sabi ekiler modeli daha uarlı olacakır. Çalışmada ana model için hem 390

16 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY sabi ekiler hem de esadüfi ekiler ahmin yönemi uygulandıkan sonra söz konusu ahmin yönemlerinin sonucunda elde edilen kasayılar karşılaşırılmış ve iki ahmin yöneminden elde edilen kasayıların işareleri aynı ve büyüklükleri birbirine yakın bulunmuşur. Bunlara ek olarak, ahmin edilen modellerde ardışık bağımlılık olup olmadığını anlamak için Durbin Wason (DW) esine ek olarak Wooldridge (2002: ) esi yapılmış ve her iki modelde de ardışık bağımlılık sorunu olmadığı sapanmışır. Tablo 4: Tesadüfi Ekiler ve Sabi Ekiler Modeli Sonuçları (Sok-Akım Uyarlaması ve Büçe Açığı) Tesadüfi Ekiler Modeli Sabi Ekiler Modeli d = 0,174 0,131*sfa (0,572) (0,010) d = 0,212 0,154*sfa (0,333) (0,006) R 2 0,045 0,131 Düzelilmiş R 2 0, Yaay Kesi (i) N D.W 1,581 1,742 Wooldridge Tesi 0,214 (0,660) No: Paranez içindeki değerler olasılık (p) değerlerini gösermekedir. 0,162 (0,786) Tablo 4 den de görüldüğü gibi, sok-akım uyarlaması ile büçe açığı arasındaki ilişkinin irdelendiği modelde hem esadüfi hem de sabi ekiler modeline göre ahmin edilmiş sfa değişkenine ai kasayı, aynı işareli ve isaisiksel olarak da anlamlıdır. Bulgularımız büçe açığı ve sok-akım uyarlamaları arasında ers yönlü ilişkiyi vurgulamakadır. Aynı şekilde, yukarıdaki analize ek olarak, kamu borç sokundaki değişimin Bi Bi, 1 GSYİH ye olan oranı ( bi = ) ile sok-akım uyarlamaları (sfa) Yi arasındaki ilişkinin araşırılması durumunda ahmin edilecek modelin basi fonksiyonel şekli aşağıdaki gibi olacakır: bi = α 0 + α1sfa i + ε i (7) dönemi için sok-akım uyarlaması (sfa) ile kamu borç sokundaki değişim arasındaki ilişkinin araşırılması amacıyla esadüfi ekiler ve sabi ekiler modeline göre ahminler yapılmışır. Tablo 5 den de görüldüğü gibi, hem esadüfi hem de sabi ekiler modeline göre ahmin edilmiş sfa değişkenine ai kasayı, aynı işareli ve isaisiksel olarak da anlamlıdır. Bulgular, sok-akım uyarlamaları (sfa) ve kamu borç sokundaki değişim arasında güçlü ve aynı yönde bir ilişkiye işare emekedir. 391

17 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Tablo 5: Tesadüfi Ekiler ve Sabi Ekiler Modeli Sonuçları (Sok-Akım Uyarlaması ve Kamu Borç Sokundaki Değişim) Tesadüfi Ekiler Modeli Sabi Ekiler Modeli ( b) =-0,424+ 0,442 *sfa (0,375) (0,000) ( b) =- 0,471+ 0,478*sfa (0,266) (0,000) R 2 0,09 0,14 Düzelilmiş R 2 0,08-0,29 Yaay Kesi (i) N DW 1,98 2,11 Wooldridge Tesi 0,487 (0,526) 0,379 (0,743) No: Paranez içindeki değerler olasılık (p) değerlerini gösermekedir. Kısaca, ekonomerik spesifikasyona duyarlı olmaksızın, büün yönemler aynı bulguları deseklemekedir. Tahminlerin beklenilerle uyumlu olmasının yanında ahmin edilen paramereler büyüklük açısından birbirlerine yakındır. Sonuç Bu çalışmanın amacı, sok-akım uyarlamalarının ihmal edilmeyecek kadar önemli bir kavram olduğunu vurgulayarak aslında kalını değer olan bu değişkenlerin mali kuralların ekisiz hale geirilmesi amacıyla başvurulan bir poliika aracına dönüşüğünü vurgulamakır. Özellikle, Aşırı Açık Prodesürü gibi, yapırımı yüksek mali kuralların var olması, üye ülkeleri yaraıcı muhasebe uygulamalarına sevkemiş, özellikle 2008 küresel kriz döneminde sok-akım uyarlamalarına başvurma çok ciddi ölçüde yoğunlaşmışır yılında yirmi yedi Avrupa Birliği üyesi ülkenin sok-akım uyarlamalarının GSYİH içindeki payı oralama %3,4 iken sok-akım uyarlamalarına daha yoğun başvuran on beş Avrupa Birliği ülkesinin sok-akım uyarlamalarının GSYİH içindeki payı oralama %5,13 gibi son derece ciddi bir rakama ulaşmışır. Büçe açığını gizleme pahasına kamu borç sokunu arıran bu uygulamaların büçe açığı ve kamu borç sokundaki değişim ile ilişkisinin araşırıldığı bu çalışmanın bulguları, on beş Avrupa Birliği ülkesi için sok-akım uyarlamalarının büçe açıkları ile anlamlı ve ers yönlü, kamu borç sokundaki değişim ile yine anlamlı faka aynı yönlü ilişkisine işare emişir. Bu bağlamda çalışmamızın emel vurgusu, mali kuralların, sok-akım uyarlamalarını içeren yaraıcı muhasebe uygulamaları yoluyla büçe açıklarının gizlenmesini sağlayacağıdır. Çalışmamızın diğer önemli bir sonucu mali kuralların al edilerek ekisiz duruma geirebileceği, bu yüzden de şeffaflığın arırılması ve kurumların yaraıcı muhasebenin konrolüne yönelik kuralların ekili olabilmesi yönünde çaba gösermesi gerekiğidir. 392

18 İ. ÜNLÜKAPLAN, İ. ARISOY Kaynakça Ama, O. ve Gowhorpe, C. (2004), Creaive Accouning: Naure, Incidence and Ehical Issues, UPF Working Paper, No.749. Anne, A., Decressin, J. ve Deppler, M. (2005), Reforming he Sabiliy and Growh Pac, IMF Policy Discussion Paper, PDP/05/02. Balassone, F., Franco, D. ve Zoeri, S. (2007), The Reliabiliy of EMU Fiscal Indicaors: Risks and Safeguards, Bank of Ialy Temi di Discussione Working Paper, No Balagi, B. H. (2001), Economeric Analysis of Panel Daa: Second Ediion, New York: John Wiley & Sons. Bernoh, K. ve Wolff, G. B. (2008), Fool he Markes? Creaive Accouning, Fiscal Transparency and Sovereign Risk Premia, Scoish Journal of Poliical Economy, 55 (4), Bui, M., Marins, J. N. ve Turrini, A. (2007), From Deficis o Deb and Back: Poliical Incenives under Numerical Fiscal Rules, CESifo Economic Sudies, 53 (1), Campos, C. F. S., Jaimovich, D. ve Panizza, U. (2006), The Unexplained Par of Public Deb, Emerging Markes Review, 7 (3), European Commission (2009a), Public Finances in EMU 2009, Brussels: The European Commission. European Commission (2009b), Governmen Finance Saisics, Brussels: The European Commission. Gujarai, D. N. (1995), Basic Economerics: Third Ediion, New York: McGraw- Hill, Inc. Hsiao, C. (2003), Analysis of Panel Daa: Second Ediion, Cambridge: Cambridge Universiy Press. IADB (2006), Living Wih Deb: How o Limi he Risks of Sovereign Finance, Washingon: Iner-American Developmen Bank. Leeper, E. M. (1991), Equilibria Under Acive and Passive Moneary and Fiscal Policies, Journal of Moneary Economics, 27, Milesi-Ferrei, G. M. (2003), Good, Bad or Ugly? On he Effecs of Fiscal Rules wih Creaive Accouning, Journal of Public Economics, 88, Sıms, C. A. (1994), A Simple Model for Sudy of he Deerminaion of he Price Level and he Ineracion of Moneary and Fiscal Policy, Economic Theory, 4 (3), Von Hagen, J. ve Wolff, G. B. (2006), Wha Do Deficis Tell Us Abou Deb? Empirical Evidence on Creaive Accouning wih Fiscal Rules in he EU, Journal of Banking & Finance, 30 (1), Wooldrige, J. (2003), Economeric Analysis of Cross Secion and Panel Daa, New York: The MIT Press. Woodford, M. (1994), Moneary Policy and Price Level Deerminancy in a Cashin-Advance Economy, Economic Theory, 4, Eurosa (2006), Sock-flow Adjusmens in Governmen Accouns hp://epp.eurosa.ec.europa.eu/cache/ity_public/stock_flow_2006/ EN/STOCK_FLOW_2006-EN.PDF (Erişim Tarihi: 28/08/2010). 393

19 Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Eurosa (2009), Sock-Flow Adjusmen (SFA) for he Member Saes, he Euro Area and he EU27 for he Period , as Repored in he April 2009 EDP Noificaion hp://epp.eurosa.ec.europa.eu/cache/ity_public/ STOCK_FLOW_2009_1/EN/STOCK_FLOW_2009_1-EN.PDF (Erişim Tarihi:01/09/2010). Gros, D. (2003), A Sabiliy Pac for Public Deb, CEPS Policy Brief, No.30. Koen, V. ve Noord, P. V. D. (2005), Fiscal Gimmickry in Europe: One-Off Measures and Creaive Accouning, OECD Economics Deparmen Working Papers, No: 417. Von Hagen, J. ve Harden, I. J. (1996), Budge Processes and Commimen o Fiscal Discipline IMF Working Paper, No: 96/78. Woodford, M. (1995). Price Level Deerminacy Wihou Conrol Of a Moneary Aggregae, NBER Working Paper, No: Woodford, M. (2001), Fiscal Requiremens for Price Sabiliy, NBER Working Paper, No:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

AN EMPIRICAL STUDY ON BUDGET REVENUE- EXPENDITURE MANAGEMENT IN 1950 2006 PERIOD IN TURKEY: A COMPARISON OF SINGLE PARTY AND COALITION GOVERNMENTS

AN EMPIRICAL STUDY ON BUDGET REVENUE- EXPENDITURE MANAGEMENT IN 1950 2006 PERIOD IN TURKEY: A COMPARISON OF SINGLE PARTY AND COALITION GOVERNMENTS Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2009, C.14, S.3 s.265-288. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2009, Vol.14,

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

Kamu Borçlanması, Sermaye Stoku ve Tüketim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli

Kamu Borçlanması, Sermaye Stoku ve Tüketim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli Kamu Borçlanması, Sermaye Soku ve Tükeim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli Kamu Borçlanması, Sermaye Soku ve Tükeim İlişkisinin Belirlenmesi: Bir Ardışık Nesiller Modeli İler ÜNLÜKAPLAN

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İstanbul Ekonomi ve Finans Konferansı Dr. İbrahim Turhan Başkan Yardımcısı 20 Mayıs 2011 İstanbul 1 Sunum Planı I. 2008 Krizi ve Değişen Finansal Merkez Algısı II. III.

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 009, CİLT XXVI, SAYI TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN RİCARDO EŞİTLİĞİ HİPOTEZİ NİN TEST EDİLMESİ Erginbay UĞURLU Recep DÜZGÜN Öze Ricardo eşiliği konusu, makroekonomilerde

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Faiz Oranı Kanalının 2001 2008 Döneminde Türkiye de Etkinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluation of Interest Rate Channel in Turkey 2001 2008

Faiz Oranı Kanalının 2001 2008 Döneminde Türkiye de Etkinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluation of Interest Rate Channel in Turkey 2001 2008 Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Faiz Oranı Kanalının 200 2008 Döneminde Türkiye de Ekinliğinin Değerlendirilmesi* The Evaluaion of Ineres Rae Channel

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET Arş.Gör.Burak DARICI Bu çalışmada, Türkiye de faiz oranlarını, hem reel hem de finansal ekileri olması ve

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI

OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Öze Bilgi Ekonomisi ve Yöneimi Dergisi / 2014 Cil: IX Sayı: I OPTIMAL PARA POLITIKASI ÇERÇEVESINDE TAYLOR TIPI FAIZ ORANI REAKSIYON FONKSIYONUN TAHMINI: TÜRKIYE ÖRNEĞI Ferha PEHLİVANOĞLU * Bu çalışmada

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI Cenral Bank Review Vol. 11 (July 211), pp.15-28 ISSN 133-71 prin / 135-88 online 211 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir

Para Politikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler. K. Azim Özdemir Cenral Bank Review ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2009 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

A nonlinear estimation of monetary policy reaction function for Turkey

A nonlinear estimation of monetary policy reaction function for Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive A nonlinear esimaion of moneary policy reacion funcion for Turkey Tolga Omay Omay and Mubariz Hasanov Çankaya Üniversiesi 6. July 006 Online a hp://mpra.ub.uni-muenchen.de/054/

Detaylı

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Araşırma ve Para Poliikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler K. Azim ÖZDEMİR Temmuz 2009 Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Volume 5 Number 4 2014 pp. 71-88 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Aydın Yüksel a Aslı Yüksel b Öze: Bu makale Ağusos 2007 arihinde oraya

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

PARASAL ANALĐZE BĐR BAKIŞ: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ

PARASAL ANALĐZE BĐR BAKIŞ: TÜRKĐYE ÖRNEĞĐ Cenral Bank Review Vol. 11 (July 2011), pp.29-48 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2011 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ PARASAL ANALĐZE BĐR BAKIŞ: TÜRKĐYE

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports 486 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2013 Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracaı Üzerindeki Ekileri The Effecs of European Deb Crisis on Turkey s Expors Prof. Dr. Bedriye Tunçsiper (Balıkesir

Detaylı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı 13 Ekim 2011 Malatya KÜRESEL KRİZ ORTAMINA NASIL GELİNDİ? Net Bugünkü Değer Yöntemi Varlık fiyatlarının indirgenmiş nakit akımları (Net

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI?

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2004/7 hp://www.ek.org.r TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? Orhan Karaca Nisan, 2004 TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:009 Cil:6 Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA İMKB de Fiya-Hacim İlişkisi - Asimerik Ekileşim Yrd. Doç. Dr. Koray KAYALIDERE Celal Bayar Üniversiesi,U.B.Y.O., Bankacılık

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2012/25 http ://www.tek.org.tr TÜRKİYE DE CARİ AÇIK TARTIŞMASI. Ercan Uygur

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2012/25 http ://www.tek.org.tr TÜRKİYE DE CARİ AÇIK TARTIŞMASI. Ercan Uygur TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 202/25 hp ://www.ek.org.r TÜRKİYE DE CARİ AÇIK TARTIŞMASI Ercan Uygur Bu çalışma "GAP BÖLGESİNDE DIŞ TİCARET ve TARIM", başlığı ile Prof. Dr. Ercan UYGUR ve Prof.

Detaylı

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:41, Sayı/No:, 1, 14-6 ISSN: 133-173 www.ifdergisi.org 1 İMKB 1 endeksindeki kaldıraç

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılar Dergisi, Sayı 68, 2009 Enflasyon Hedeflemesi, Büyüme ve Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Doç. Dr. Haydar Akyazı * - Ayku Ekinci ** Bu çalışma, enflasyon hedeflemesi (EH) döneminde ilk defa ciddi

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t 3 Hareke Tes in Çözümleri X Y. cisminin siseme er- diği döndürme ekisi 3mgr olup yönü saa ibresinin ersinedir. cisminin siseme erdiği döndürme ekisi mgr olup yönü saa ibresi yönündedir. 3mgr daha büyük

Detaylı

SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ

SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ Ekonomeri ve Đsaisik Sayı:10 2009 20-28 ĐSTANBUL ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSAT FAKÜLTESĐ EKONOMETRĐ VE ĐSTATĐSTĐK DERGĐSĐ SANAYĐ ÜRETĐMĐNDE TATĐL ETKĐLERĐ Necmein Alpay KOÇAK Absrac Omiing he official and religious

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi Büyükdere Cad. No. 106 34394 Esentepe - İstanbul AçıkDeniz Telefon Bankacılığı: 444 0 800 www.denizbank.com Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2013 Mali Verileri DenizBank bir Sberbank

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

PARA POLİTİKASININ FİYAT BİLEŞENLERİ ÜZERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1988-2009

PARA POLİTİKASININ FİYAT BİLEŞENLERİ ÜZERİNE ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1988-2009 Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 11 / 3 (29). 113-126 PARA POLİİKASININ FİYA BİLEŞENLERİ ÜZERİNE EKİSİ: ÜRKİYE ÖRNEĞİ: 1988-29 Yeliz YALÇIN * Ferhan ÇEVİK Öz: Bu çalışmada, CMB

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı