Bitki Patojeni Bakteriler Prof. Dr. Kemal Benlioğlu Bitki Koruma Ders Notları, Mart 4, 2012

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bitki Patojeni Bakteriler Prof. Dr. Kemal Benlioğlu Bitki Koruma Ders Notları, Mart 4, 2012"

Transkript

1 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Bitki Patojeni Bakteriler Bitki Koruma Ders Notları, Mart 4, 2012 Bakteriler Bakteriler tek hücreli büyüklükleri 1 3 mikronu geçmeyen çok küçük, genetik materyali (DNA) sitoplazma içinde serbest olarak bulunan yani çekirdek, mitokondri gibi membranla çevrelenmiş organelleri bulunmayan ilkel çekirdek yapısında prokaryotik mikroorganizmalardır (Şekil 1). Dünyada 1600 kadar bakteri türünün varlığı bilinmektedir. Bunların büyük bir çoğunluğu saprojitik karakterde olup insan, hayvan ve fabrikalar tarafından üretilen veya ölü hayvan ve bitkilerden oluşan organik artıkların parçalanmasında rol oynamaktadır. Bazı türleri insan ve hayvanlarda önemli hastalıklara neden olmaktadır. Yaklaşık 100 kadar tür de bitkilerde hastalık oluşturmaktadır. Pekçok bakteri türü hücre duvarının dışına polisakkarit yapısında yüksek molekül ağırlıklı karbonhidratlardan oluşan yapışkan sümüksü yapıda bir madde salgılamaktadır. Ekzopolisakkarit (EPS) ya da kapsül olarak adlandırılan bu madde özellikle hastalık oluşumunda, bakterinin dış etkenlerden korunmasında ve yüzeye tutunmasında rol oynamaktadır. Bakterilerin çoğu dış yüzeyinde yer alan ve pervane gibi dönerek sıvı ortamda bakterinin hareket etmesini sağlayan kamçıya ('lagella) sahiptir. Kamçı bakteri türlerine göre bakterinin tek yada her iki ucunda (polar) bir yada iki adet olabileceği gibi bazı türlerde bakteri yüzeyini kaplayan çevresel (pertrichous) şekilde çok sayıda olabilir. Bazı bakteri türlerinde de kamçı bulunmamaktadır. Ribozomlar (70S) Fimbria ve Pililer Plasmid Flagella (kamçı) Kapsül Nukleoid Hücre duvarı Sitoplazmik zar Şekil 1. Bir bakteri hücresinin genel yapısı Eposta: 1

2 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Şekil 2. Soldan sağa, 1) çubuk (bacil) şekilli bakteriler, 2) elektron mikroskopta Jlöem hücreleri içinde Jitoplasmalar, 3) spiral şekilli spiroplazma hücreleri ve 4) iplik şekilli (Streptomyces sp) bakterilerin ışık mikroskopundaki görünümü Bakteriler eukaryotik hücrelerden farklı olarak daha küçük yapıda (70s) ribozomlara sahiptir ve bakteri DNA sı dairesel formdadır. Nukleoid olarak adlandırılan bu yapı bir ucundan sitoplazmik zara bağlı olup her gen tek kopya yani haploid yapıdadır. Bakteri hücresi içinde bakteri kromozomu (nukleoid) dışında bakterilerin kimyasallara dayanıklılıkta, ya da hastalık oluşmunda rol oynayan plasmid olarak adlandırılan küçük dairesel DNA parçalarına da sahiptirler (Şekil 1). Bakteriler basit ikiye bölünme olarak bilinen basit eşeysiz üreme ile çoğalırlar. Eşeyli üreme yoktur ancak iki aynı tür bakteri arasındaki genetik madde alışverişi bakteriyofaj olarak adlandırılan bakteri virüsleri yardımı ile (transdüksiyon), yada sex pilisi olarak adlandırılan ipliksi yapıdaki organellerin birbirlerine tutunarak (konjugasyon) bir hücreden diğerine DNA transferi şeklinde veya doğrudan ortamda bulunan uyumlu bir bakteriyel DNA nın hücre içine alınması ile (transformasyon) genetik madde alışverişinde bulunabilirler. Bitki patojeni bakterilerin büyük bir çoğunluğu hücre duvarlarına sahip gerçek bakteriler olarak adlandırılan Eubacteria grubu içinde yer alır ve çubuk (basil) şekillidir. Mollicutes olarak gruplandırılan bakteri türlerinde ise hücre duvarı bulunmamaktadır ve belirgin bir şekilleri yoktur. Özellikle Jitoplasma olarak adlandırılan bu grup bakteriler şekilsiz (pleomorjik) yada değişken şekilli olarak bilinmektedir. Mollicutesler içinde yer alan spiroplazma lar ise spiral şekillidir. Bakteriler içinde, toprakta yaşayan ve diğer mikroorganizmalara karşı antibiyotik oluşturarak engelleyici etkiye sahip ince uzun ipliksi yapıdaki aktinomisetlerin içinde yer alan Streptomyces cinsine bağlı türler de bitkilerde hastalık oluşturmaktadır. (Şekil 2). Bitki patojeni bakterilerin büyük bir kısmı fakültatif parazit özellikte yani besi ortamında kültüre alınabilmektedir. Bu türler besi ortamında çoğalarak gözle görülebilen farklı şekil, renk ve yapıda kendilerine özgü koloniler oluştururlar. Ancak bazı türler kültüre alınamazlar. Bunlar hücre duvarına sahip olan ve bitkilerin odun borularında (ksilem) yaşayan türler ile hücre duvarı bulunmayan ve soymuk borularında (Jlöem) yaşayan Jitoplasmalardır. Bakteriler genel olarak hücre duvarının yapısına göre Gram boyama sonucu başlıca iki ana gruba ayrılmaktadır. Gram boyama sonrası mor renkli olan kalın hücre duvarına sahip bakteriler gram pozitif olarak bilinmektedir. Diğer grup ise daha ince bir hücre duvarına sahiptir ve Gram boya ile boyanmazlar. Bunlar Gram negatijlerdir ancak görülebilmesi için safranin veya bazik fuksin ile boyanarak mikroskop altında pembe renkli görünürler. Eposta: 2

3 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Bitki patojeni bakterilerin büyük çoğunluğu gram negatif özelliktedir. Hücre duvarına sahip olmayan Jitoplazmalar ise bitkilerde 300 den fazla hastalığa neden olmaktadır. Aynı grupta yer alan spiroplazmalardan sadece birkaç tür bitkilerde hastalık oluşturmaktadır. Bakterilerin bilimsel isimlendirilmesi diğer canlılarda olduğu gibi cins ve tür adları ile adlandırılmaktadır. Ancak bazı bitki patojeni bakteriler içinde aynı türün konukçuya özelleşmesi sonucu pathovar (pv) adı altında üçüncü bir isim ile de adlandırılmaktadır. Örneğin Pseudomonas syringae pv tomato Domateslerde Bakteriyel Benek hastalığına neden olurken, Pseudomonas syringae pv lachrymans Hıyarlarda Köşeli Yaprak Lekesi hastalığına neden olmaktadır. Bazı bakteri türleri de taksonomik isimlendirmede üçüncü isim olarak yer alan alt tür (subspecies) ile isimlendirilir. Örneğin Domateslerde Bakteriyel Kanser etmeni Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis, Patateslerde Halka Çürüklüğü Clavibacter michiganensis subsp. sepedonicus ta olduğu gibi Fitopatojen Bakterilerin Oluşturduğu Belir4ler Diğer hastalıklarda olduğu gibi bakteriyel bir bitki hastalığında da o patojeni karakterize eden belirti tiplerinin ortaya konulması gerekir. Fitopatojen bakterilerin tanılanması ve bakteriyel hastalığın teşhisi öncelikle hastalık belirtilerinin bilinmesi ve de belirtilerin görüldüğü alanda çok sayıda bakteri hücresinin bulunmasına bağlıdır. Bir bitki bakteriyel hastalığının tanısında hastalığın gelişme devresinin başlangıcında en önemli üç farklı belirti tipi dikkati çekmektedir. 1 Pek çok durumda Jitopatojen bakteriler tarafından saldırıya uğrayan doku enfeksiyon başlangıcında suda haşlanmış gibi sulu bir görünüm alır. 2 Bitki bakteriyel hastalıklarında tipik belirti şekillerinden biri bakteriyel polisakkaritler nedeniyle belirti yerinde akıntı oluşumudur ki bu akıntıya ooze adı verilir. Genellikle ilk oluştuğunda süt renginde ve yapışkandır. Zamanla kurur ve renk sarımsı kahverengine döner. 3 Bir diğer belirti tipi genellikle yapraklarda ortaya çıkan lekelerin köşeli olmasıdır. Pek çok yaprak leke hastalığında köşeli lekeler tipiktir. Şekil 3. Soldan sağa 1) Bezelyelerde Pseudomonas syringae pv pisi nin neden olduğu yaprak sapında suda haşlanmış gibi görünen belirti 2) Elma meyvesinde Erwinia amylovora nın neden olduğu bakteriyel akıntı (ooze) 3) Hıyar yapraklarında Pseudomonas syringae pv lachrymans ın neden olduğu suda haşlanmış gibi görünen köşeli lekeler Eposta: 3

4 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Yukarıda anlatılan belirti tipleri Jitoplasma ve spiroplazmalar dışında hemen hemen her bakteriyel patojenin oluşturduğu hastalığın başlangıç evresinde görülebilmektedir. Bitki patojeni bakteriler bitkilerin üzerinde çok çeşitli belirtiler oluşturabilirler. Bazen bu belirtiler birkaç tipte ortaya çıkar ki bir hastalık sendromunu tarif eder. İşte genel olarak bitki patojeni bakteriyel hastalıklarının oluşturduğu belirtiler 6 ana grupta toplanabilir. Aşağıda önemli bitki patojeni bakterilerin bilimsel isimleri ve oluşturduğu hastalık isimleri belirti şekillerine göre gruplandırılarak verilmiştir. 1 Yaprak sürgün ve meyvelerde leke ve nekroz hastalıkları Fitopatojen bakterilerden Pseudomonas ve Xanthomonas cinsine bağlı bakterilerin çoğu yaprak, sürgün, meyve ve yaprak sapında yani bitkinin yeşil aksamında hastalık oluşturmaktadır. Bu bakteriler çoğunlukla hücreler arası alanda (intercelluler) yayılıp parankimatik dokuların nekroze olmasına sebep olmaktadırlar. Bakteri enfeksiyonunun erken devresinde suda haşlanmış gibi bir belirti ortaya çıkar. Buna da neden hücreler arası boşlukların su ile dolmasıdır. Bu suda haşlanmış gibi görünüm yaprak ışığa ya da güneşe tutulduğunda yarı saydam ya da yağlımsı bir görünümdedir. Çift çenekli bitkilerde (dicotyledon) suda haşlanmış gibi görünen bu alanlar ekseriyetle damarlarla sınırlıdır ve köşeli gibi görünür. Örneğin Hıyar Köşeli Yaprak Lekesi hastalığında olduğu gibi (Şekil 3). Bununla birlikte tek çeneklilerde (monocotyledon) yaprak ve sap üzerindeki belirtiler çizgi yada şerit şeklindedir (Şekil 4). Meyvelerdeki belirtilerde ise meyve üzerinde iletim demetlerinden oluşan bir ağ olmadığı için lekeler yuvarlak yada gelişigüzel olabilir (Şekil 4). Nemli havalarda bakteriyel akıntılar tipiktir. Hastalık gelişmesinin ikinci evresinde bakteri hücre sayısı belirli kritik bir düzeye ulaştığında suda haşlanmış gibi görünen alanda lokal doku nekrozları ortaya çıkar. Bu kahverengi lekeler yada nekrotik alanlar bazı durumlarda sarımtırak bir hale ile çevrilebilirler (Şekil 4). Şiddetli enfeksiyonlarda lekeler çok fazla sayıda olabilir, birleşerek sürgünü yada yaprağı tamamen kaplayabilir. Bu kısımlar siyahlaşmış, yanmış gibi bir görünüm alır ki yaprak ya da sürgün yanıklığı adını verdiğimiz hastalık belirtileri oluşur. Bazı durumlarda örneğin sert çekirdekli meyve ağaçlarında Pseudomonas syringae pv syringae bakterisinin neden olduğu yaprak lekelerinde başlangıçta çok küçük suda haşlanmış gibi görünen leke oluşur ancak lekenin çevresindeki hücreler süratle ölürler ve nekroze olan doku delinerek delik lekeler oluşur. Şekil 4. Soldan sağa 1) Buğday yaprağında Xanthomonas translucens in neden olduğu çizgi şeklinde belirtiler 2) Domates meyvesinde Xanthomonas vesicatoria nın neden olduğu nekrotik lekeler. 3) Domates yaprağında Pseudomonas syringae pv tomato nun neden olduğu lekeler. Eposta: 4

5 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Bu belirti şekli sert çekirdekli meyve ağaçlarında bazı fungal patojenlerin yol açtığı Yaprak Delen (Coryneum beijerinckii) hastalığının belirtilerine benzer. 2 Bakteriyel kanser ve geriye doğru ölüm Meyve ağaçlarında başlıca iki grup kanser ve geriye doğru ölüm hastalığı en çok bilinen bakteriyel hastalıklardandır. Bir tanesi sert çekirdekliler ve turunçgillerde Bakteriyel Kanser ve Geriye Doğru Ölüm (Pseudomonas syringae pv syringae ) diğeri Rosaceae familyasına ait bitkilerde (yumuşak çekirdekli meyve ağaçları) görünen Ateş Yanıklığı (Erwinia amylovora) hastalıklarıdır. Her iki hastalık sendromunda hastalık sonrası bitkide ortaya çıkan belirtiler aynıdır. Ancak enfeksiyon şekli ve hastalığın gelişme seyri farklıdır. Pseudomonas syringae pv syringae nin en karakteristik belirtisi kanser oluşumu ile birlikte zamk akıntısıdır. Kanserler çoğunlukla dalların budanmış kısımlarında, gövdede makinalar, kemirgenler gibi nedenlerle oluşan yaralar üzerinde gelişir. Enfekteli kabuk yumuşak, ileleyen devrede hajifçe çökük bir şekilde kalır. Bu enfekteli doku parlak turuncu renkten kırmızımsı kahverengine kadar değişir. Kanser üzerinde tipik zamk akıntısı görülür. Kabuk altında odun dokusu (ksilem) kahverengileşmiştir ve kahverengi çizgiler sağlıklı ksilem dokusu içine uzanır (Şekil 5). Eğer kanserler dal yada gövdeyi çepeçevre sararsa bu dal üzerindeki yapraklar solar, dal kurur ve geriye doğru ölüm görülür. Bu tipik bir geriye doğru ölüm belirtisidir. Bazen sert çekirdekli meyve ağaçlarında apopleksi olarak da adlandırılır. Hastalık belirtileri ilkbaharda veya yazın ortaya çıkmakla birlikte etmenin yayılışı ve enfeksiyonlar kışın olur. Erwinia amylovora nın neden olduğu kanser lerde de benzer şekilde kabuk dokusu renk değiştirir, doku hajifçe içeri çöker (Şekil 5). Kabuk bıçak ile kaldırıldığında odun dokusunda kahverengi renklenme görülür. Ancak zamk akıntısı yoktur, sadece nemli havalarda bakteriyel akıntı söz konusudur. Kanserler dal veya gövdeyi çepeçevre kuşatırsa o dalın hatta ağacın ölümüne neden olabilir. Ateş Yanıklığı hastalığında ilk belirtiler ilkbaharda çiçekler üzerinde ve yeni gelişen taze sürgünlerde görülür. Çiçekler kahverengileşir, sürgünler kahverengi ve simsiyah bir hal alır. Ağaçta adeta ateşten yanmış gibi bir görünüm oluşur (Şekil 5). Patojenin yayılışı ve enfeksiyonlar Pseudomonas syringae pv syringae den farklı olarak ilkbaharda ve yazın olur. Şekil 5. Soldan sağa 1) Kiraz sürğününda Pseudomonas syringae pv syringae enfeksiyonu sonrası oluşan zamk akıntısı, 2) Kiraz gövdesinde Pseudomonas syringae pv syringae enfeksiyonu sonrası oluşan kanserli doku bıçakla kaldırıldığında kırmızımsı kahverengi renklenme 3) Armut ağacında Erwinia amylovora enfeksiyonu sonrası Ateş Yanıklığı belirtileri 4) Erwina amylovora nın armut gövdesinde oluşturduğu kanser ve hemen altında bakteriyel akıntı Eposta: 5

6 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları 3 İle4m deme4 solgunlukları Bitki patojenlerinin bitkilerin iletim demetleri sistemine saldırdıklarında solgunluk ve cüceleşme belirtileri ortaya çıkar. İletim demetleri enfekte olduğunda ksilemde su ve mineral maddelerin nakli durdurulduğunda hastalıklı bitki solmakta ve cüce kalmaktadır. Vasküler solgunluk olarak adlandırılan bu hastalığı nemli havalarda farketmek oldukça zordur. Ancak hava koşulları kuru ve sıcak olduğunda enfekteli bitkiler aniden solarlar. Şayet hastalıklı bitkinin iletim demetlerinin sadece bir kaçı patojen tarafından saldırıya uğramışsa bitkinin sadece bir tarafı solgunluk gösterir diğer taraf gelişmeye devam eder. Ancak vasküler solgunluk belirtileri geriye doğru ölüme nazaran daha yavaş seyretmektedir. Vasküler solgunluklarda en karakteristik belirti xylem dokusunun açık kahverengi renk almasıdır. Clavibacter, Ralstonia, Xanthomonas cinsine bağlı pek çok bakteri bitkilerin iletim demetlerini kuşatarak solgunluk hastalıklarına neden olurlar (Şekil 6). Çoğunlukla Jitopatojen bakterilerin neden olduğu vasküler solgunluklar fungusların meydana getirdiği (Fusarium sp., Verticillium sp. solgunluklarına benzer. Bununla birlikte fungal kaynaklı solgunluk hastalıklarında fungus iletim demetleri dokusunda bulunmasına karşın, bakteriyel solgunluklarda bakteriler iletim demetlerini çevreleyen parankimatik dokularda hücreler arasında yayılmakta ve orada küçük kanserler veya boşluklar meydana getirmektedirler. 4 Yumuşak çürüklükler Fitopatojen bakteriler içinde yumuşak çürüklük belirtisi oluşturanlar Pectobacterium (Erwinia) carotovora grubu ve bir grup Pseudomonas bakterileridir. Bunlar kültür bitkileri ve ürünlerinde tarla ve depoda canlı bitki dokularına ve parankimatik depo organlarına saldırırlar. Özellikle dokularda hücreler arası boşluklarda çoğalarak bol miktarda pektolitik enzim salgılarlar. Bilindiği gibi pektin bitki hücrelerinin birbirine bağlanmasını sağlayan orta lamelin içinde yer alan bir maddedir. Bu enzim sonrası hücreler birbirinden ayrılır ve etlimsi dokular yumuşayarak cıvık bir hal alır. Bu belirti bütün konukçularda tipiktir. Örneğin patates, soğan, havuç, hıyar, lahana, marul, ıspanak, domates gibi. Yumuşak çürüklük belirtileri özellikle nemli koşllarda ortaya çıkar. Şekil 6. Soldan sağa 1) Domateslerde Ralstonia solanacearum un oluşturduğu bakteriyel solgunluk belirtileri 2) Sardunyada Ralstonia solanacearum un oluşturduğu bakteriyel solgunluk belirtileri 3) Domateslerde Clavibacter michiganensis subsp michiganensis in oluşturduğu tek tarajlı bakteriyel solgunluk belirtileri. Eposta: 6

7 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Şayet koşullar daha sonra kuruya dönerse enfekteli dokular suyunu kaybeder kurur ve renk siyahımsı kahverengi olur (Şekil 7). Şayet bu şekilde enfekteli yaprak, meyve ve sürgünler plastik torba içinde taşınır veya saklanırsa yumuşama süratle ilerler ve birkaç gün içinde hepsi cıvık yumuşak bir hal alır. Cruciferae ve soğanlar kükürtsü bir koku yayarlar. Diğer meyve ve depo organlarında yumuşak çürüklük yapan bakteriler koku oluşturmaz. Ancak bu tür meyve ve yumrularda görülen koku saprojitlerin saldırısından kaynaklanır. 5 Ur (tümör) oluşumu Bazı bakteriyel patojenler veya onların oluşturdukları ürünler bitkilerde meristematik dokuların çoğalmasını teşvik ederek anormal oluşumlara (gal veya tümör gibi) neden olmaktadırlar. Bunlardan Agrobacterium tumefaciens bakterisi 600 e yakın bitki familyasına ait bitkilerde ur oluşumuna neden olan çok önemli bir bitki patojenidir. Agrobacterium rhizogenes otsu süs bitkilerin köklerinde saçak kök oluşumuna, Agrobacterium vitis bağlarda (Şekil 7) toprak üstü aksamda urlara neden olmaktadır. Bu bakterinin oluşturduğu urlar başlangıçta grimsi beyaz renkte karnabahara benzeyen yumuşak urlar şeklindedir. Taze urlar yumuşaktır ve epidermis hücreleri ile korunmamıştır. Bu nedenle kolaylıkla yaralanabilir ve diğer mikroorganizma ve böceklerin saldırısına uğrayabilir. İleri devrelerde bu urlar sertleşir renkleri kahverengileşir. Benzer urları zeytin ağacı dallarında ve zakkum bitkilerin dallarında da görmek mümkündür (Şekil 7). Ancak bu bitkilerde ur oluşturan etmen Pseudomonas savastanoi pv savastanoi adı verilen bakteridir. Şekil 7. Soldan sağa 1) Pectobacterium carotovorum ile enfekte olmuş patates yumrusunda yumuşak çürüklük 2) Bağda Agrobacterium vitis in oluşturduğu urlar 3) Zeytin dalında Pseudomonas savastanoi pv savastanoi tarafından oluşturulmuş urlar. Eposta: 7

8 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Şekil 8. Soldan sağa 1) Spiroplasma citri tarafından hastalandırılan portakal ağaçlarında meyvelerde simetri kayboluşu ve kabuk kalınlaşması belirtileri 2) Domateslerde iri tomurcuk (Stolbur) belirtileri 3) Şeftali yapraklarında Avrupa Sert Çekirdekli Meyve Sarılık hastalığı (Candidatus phytoplasma prunorum) belirtileri 4) Susamda Jitoplasmanın neden olduğu Phyllody hastalığı belirtileri. 6 Spiroplazma ve Fitoplazma hastalıkları Bu bakteriyel patojenler bitkilerin iletim demetleri hücreleri içinde (Jlöem) bulunarak hastalık oluştururlar. Bitkilere taşınmaları vektör böcekler veya parazit yabancı otlar yardımıyla olur. Bitkilerde oluşturdukları en tipik belirtiler yapraklarda sararma ve bitkide cücelik şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu belirtilerin yanısıra cadı süpürgesi görünümü, boğum aralarında kısalma, kırmızımsı renklenme, yapraklarda ve meyvelerde küçülme, meyvelerde simetri kaybolması, yediverenleşme, çiçek ve meyvelerde anormal oluşum, döllenme yeteneğinin kaybı, tohum oluşmama gibi anormal belirtilere de neden olmaktadırlar. Turunçgillerde (Stubborn) Yediverenleşme, Palamutlaşma (Spiroplasma citri), domateslerde İri Tomurcuk (Stolbur), sert çekirdekli meyve ağaçlarında görülen Avrupa Sert Çekirdekli Meyve Sarılığı (Candidatus Phytoplasma prunorum), Armut Yıkım (Candidatus Phytoplasma pyri), Elma Cadı Süpürgelilik (Candidatus Phytoplasma mali), Susam Phyllody ülkemizde görülen önemli Jitoplazma hastalıklarıdır (Şekil 8). Eposta: 8

9 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Türkiye de Görülen Önemli Bitki Bakteriyel Hastalıkları 1 Yaprak, sürgün ve meyvelerde leke ve nekroz hastalıkları Acidovorax citrulli Karpuz Yaprak Lekesi Pseudomonas savastanoi pv phaseolicola Fasulye HaleLekesi Pseudomonas syringae pv lachrymans Hıyar Köşeli Yaprak Lekesi Pseudomonas syringae pv mori Dut Bakteriyel yanıklığı Pseudomonas syringae pv pisi Bezelye Bakteriyel yanıklığı Pseudomonas syringae pv tomato Domates Bakteriyel Benek Hastalığı Pseudomonas syringae pv tabaci Tütünde Vahşi Ateş Pseudomonas syringae pv syringae Meyve ağaç. Çiçek ve Sürgün Yanıklığı Pseudomonas tolaasii Mantar Kahverengi Leke Hastalığı Streptomyces scabies Patates Adi Uyuzu Xanthomonas arboricola pv juglandis Ceviz Bakteriyel yanıklğı Xanthomonas arboricola pv coryllina Fındık Bakteriyel Yanıklığı Xanthomonas campestris Siyah Damar Çürüklüğü (Crucifereae) Xanthomonas campestris pv vitians Marul Bakteriyel Yaprak Lekesi Xanthomonas citri pv malvacearum Pamuk Köşeli Yaprak Lekesi Xanthomonas phaseoli Fasulye Yaprak Yanıklığı Xanthomonas translucens Bakteriyel Çizgi hastalığı (Gramineae) Xanthomonas vesicatoria Domates Biber Bakteriyel Leke Hastalığı 2 Bakteriyel kanser ve geriye doğru ölüm Erwinia amylovora Pseudomonas syringae pv syringae Pseudomonas syringae pv morsprunorum Pseudomonas amygdali Ateş Yanıklığı Turunçgil ve Sert Çekirdek. Bakt. Kanser Kiraz Dal kanseri Badem Dal Kanseri 3 İletim demetleri solgunlukları (Vaskuler solgunluk) Clavibacter michiganensis subsp michiganensis Domates Bakteriyel Kanseri Clavibacter michiganensis subsp sepedonicus Patates Halka Çürüklüğü Curtobacterium _laccumfaciens Fasulye Solgunluğu Ralstonia solanacearum Bakteriyel Solgunluk Pseudomonas corrugata Gövde Öz Nekrozu 4 Yumuşak çürüklükler Pectobacterium atrosepticum Patateslerde Karabacak ve Yumuşak Çür. P. carotovorum subsp carotovorum Patateslerde Karabacak ve Yumuşak Çür. P. chrysanthemi pv chrysanthemi Patateslerde Solgunluk ve Yumuşak Çür. Pseudomonas marginalis Marul Yumuşak Çürüklük hastalığı 5 Hiperplastik belirtiler (tümör, ur oluşumu) Agrobacterium tumefaciens Kök Uru Agrobacterium rhizogenes Saçak Köklülük Agrobacterium vitis Bağ Kanseri Pseudomonas savastanoi Zeytin Ağacı uru 6 Spiroplazma ve Fitoplazma Spiroplasma citri Stolbur Phyllody Candidatus Phytoplasma mali Candidatus Phytoplasma pyri Candidatus Phytoplasma prunorum Palamutlaşma (turunçgillerde) İri Tomurcuk Hastalığı (domates ve patates) Susam Phyllody hastalığı Elma Cadı Süpürgelilik hastalığı Armut Yıkım hastalığı Avrupa sert çekirdekli meyve sarılık hastalığı Eposta: 9

10 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Tohum Fide Fidan Toprak Su Kanserler EpiJitik Vektörler Yabancıotlar Şekil 9. Bitki patojeni bakterilerin inokulum kaynakları Bitki patojeni bakterilerin inokulum kaynakları ve yayılma yolları Bitki patojeni bakteriler funguslarda olduğu gibi yaşam için uygun olmayan koşullarda hayatta kalmalarını sağlayacak özel yapılar oluşturmazlar. Bu nedenle konukçu olmaksızın kötü koşullarda yaşamlarını devam ettirmeleri çok zordur. Özellikle bir konukçu içinde yada vektör böcek içinde bulunmadıkça ultra violet ışınları ve su kaybı yaşamlarını en çok etkileyen faktörlerdir. Bu nedenle pek çok bitki patojeni bakteri türü üretim materyallerinde (tohum, Jide, Jidan), hastalıklı bitkilerde oluşan lekeler, kanser ve yaralarda ve hastalıklı bitki artıklarında yaşamlarını sürdürmektedir. Bazı bitki patojeni bakteriler de epi'itik olarak adlandırılan bir yaşam tarzına sahiptirler. Bu türler kültür bitkileri ve yabancı otların yaprak, kök, çiçekler ve meyveler gibi bitkisel yapıların yüzeyinde bitki hücrelerinden sızan besin maddeleri ile beslenerek yaşamlarını sürdürürler. Özellikle hücre duvarı dışında bulunan ekzopolisakkaritler yardımıyla hem bitki yüzeyine tutunmakta hemde su kaybı, ultraviolet ışık gibi kötü koşullardan korunabilmektedir. Bazı türler de kültür bitkileri ve özellikle yabancı otların köklerinin yakın çevresinde (rizosfer) yaşamaktadır. Bitkilerde ur oluşumuna neden olan Agrobacterium tumefaciens, yumuşak çürüklüklere neden olan Pectobacterium caratovorum, solgunluk etmeni Ralstonia solanacearum gibi bazı bakteriler çok uzun yıllar toprakta saprojit olarak yaşamını sürdürebilmektedir. Bu etmenler için toprak, doğrudan inokulum kaynağı görevini yapar. Bakteriler canlı kaldıkları yaşam alanlarından koşullar uygun olduğunda çoğalarak ilk enfeksiyonları yaparlar. Daha sonra rüzgar veya sıçrayan yağmur damlaları ile sağlıklı bitki dokularına ulaşırlar. Ayrıca toprak işleme aletleri özellikle budama aletleri, sulama, böcekler, kuşlar, yoluyla bitkiden bitkiye yada bir alandan diğerine bulaşabilirler. Bazı bakteri türleri özellikle mollicutesler ve Xylella fastidiosa gibi ksilemde yaşayan bakteriler vektör böceklerde yaşamlarını sürdürmektedir. Bu türler bitkilerde soymuk ve odun boruları içinde bulunmakta Jlöem veya ksilem de beslenen emici böcekler içinde çoğalarak diğer bitkilere taşınabilmektedirler. Eposta: 10

11 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları Fitopatojen Bakterilerin Bitkiye Giriş Yolları Bitki patojeni bakteriler funguslarda olduğu gibi bitki dokularına doğrudan giriş yapamazlar. Bu nedenle bitki dokularına giriş ve infeksiyonların başlatılması bakterilerin ya doğal açıklıklardan yada değişik şekillerde açılan yaralar yoluyla olabilmektedir. Bitkilerde bulunan doğal açıklıklar başta stomalar, lentiseller, yaprak döküm yaraları, hidatot ve yaprak tüyleri ve çiçeklerdeki nektar delikleridir. A B C D Şekil 10. Soldan sağa A) stomalardan giriş, B) hidadotlardan giriş, C) nektar bezlerinin bulunduğu kısımdan giriş D) yaralardan giriş Bitki patojeni bakteriler stomalardan doğrudan giriş yaparak stoma altı boşluklarda çoğalmakta oradan infeksiyonu başlatmaktadırlar (Şekil 10A). Yaprak leke hastalıklarına neden olan tüm bakteriyel patojenler stomalar yoluyla giriş yapmaktadırlar. Lentiseller, özellikle gövde ve dallarda patates yumuruları üzerinde elma meyveleri üzerinde bulunan mantarlaşmış bir tabaka ile kapatılmış doğal açıklıklardır. Lentiselin ağzını kapatan bir iki sıra mantarlaşmış hücreden ibaret olan koruyucu tabaka nisbi nemin çok yükseldiği durumlarda yırtılması sonucu açılan lentisellerden bakteriler giriş yapabilmektedir. Özellikle patateste patojen olan; Pectobacterium carotovorum ve Streptomyces scabies, Yumuşak çekirdiklilerde Erwinia amylovora bu şekilde infeksiyon yapabilmektedir. Bazı bitki patojeni bakteriler yaprak döküm zamanı bitkilerde ayırıcı tabakaların oluşması (abscission) sonucu kopan yaprak sapı izlerinden giriş yapmaktadırlar. Yaprak dökümü sırasında sapın bağlandığı iletim demetleri mekanik olarak kırılmakta ve ancak 2 3 gün sonra yara dokusu ile kapatılmaktadır. İnfeksiyonlarda en hassas olan devre bu 2 3 günlük zaman periyodudur. Yaprak döküm yaralarından infeksiyon yapan bakteriyel patojenler Pseudomonas syringae, P. syringae pv morsprunorum, Pseudomonas savastanoi, Pseudomonas amygdali ve Xanthomonas arboricola pv juglandis ' tir. Bitkilerde bulunan hidatot ve yaprak tüyleri (trichom) de bakteriler için giriş kapılarıdır. Bitki yaprak yüzeyleri dikkatle incelendiğinde kütikülanın pek çok tüylerle kaplı olduğu görülür. Bunların bir kısmı salgı bezleri trichomlarıdır ki kütinleşmemiştir ve çevreleri besin maddesince zengindir ve bakteriler buradan giriş yapmaktadırlar. Örneğin domates Eposta: 11

12 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları bitkisindeki tüyler Domates Bakteriyel Solgunluğu etmeni Clavibacter michiganensis ssp michiganensis için infeksiyon kapısıdır. Yine bu trichomlar Domates bakteriyel benek hastalığı etmeni Pseudomonas syringae pv tomato için yaşamını sürdürebileceği bir barınak ödevi yapmaktadır. Hıyar Köşeli Yaprak lekesi etmeni P. syringae pv lachrymans için yaşam alanı ve aynı zamanda giriş kapısıdır. Hidatotlar yaprak damarlarının son bulduğu yaprak kenarlarında bulunmaktadır. Eğer bitkiler fazla su içeren bir ortama alınırsa yaprak uçlarında su damlacıkları oluşmaya başlar (Şekil 10B). İşte hidadotlar da Xanthomonas campestris (Siyah Damar Çürüklüğü) ve Erwinia amylora gibi bazı bakteriyel patojenler için giriş yerleridir. Yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarının çiçeklerinde bulunan nektar Ateş yanıklığı etmeni Erwinia amylovora' nın çoğalmasında çok önemli bir besin kaynağıdır (Şekil 10C). Burada çoğalan bakteriler nektar salgılanan deliklerden giriş yaparak çiçek infeksiyonları meydana getirmektedir. Ateş yanıklığında tüm infeksiyonların % 50 sini çiçek infeksiyonları oluşturmaktadır. Bu nedenle çiçek devresinde alınacak önlemler infeksiyonları %50 önleyebilmektedir. Bitkilerde çok çeşitli şekillerde oluşabilen yaralar, tüm bakteriler için giriş yerleridir. Bunlar; mekanik olarak (dal ve yaprakların birbirine sürtünmesi), rüzgar, kum fırtınası, dolu, don çatlakları, budama, hasat, toprak işleme sırasında açılan yaralar olabileceği gibi böcekler, nematotlar, kuşlar ve kemirgenler tarafından da oluşturulabilmektedir. Yapılan çalışmalar bitki patojeni bakterilerin yaralar yoluyla giriş yaptığı durumlarda meydana gelen infeksiyonların çok daha şiddetli olduğunu ve hastalığın süratle geliştiğini göstermiştir. Yaralanma sonucu hücre içerikleri de dışarıya çıkmakta bu da bakteriyel patojenlerin yaraya yönelmesine (kemotaksi) ve hücre içeriklerinin besin kaynağı olarak kullanılıp infeksiyonların süratle oluşmasına neden olmaktadır (Şekil 10D). Örneğin dikotiledon bitkilerde urlara neden olan Agrobacterium tumefaciens' in infeksiyonunda yaralar çok önemli rol oynamaktadır. Kanser ve geriye doğru ölüm hastalıkları, solgunluk hastalıkları, yumuşak çürüklükler ve ur oluşumlarna neden olan bakteriyel patojenler özellikle yaralar yoluyla infeksiyon oluşturmaktadır. Bitki Patojeni Bakteriler ile Mücadele Genel olarak etkin bir kimyasal veya biyolojik mücadele yöntemi olmadığı için bitki bakteriyel hastalıkları ile mücadele etmek çok zordur. Bu nedenle bakteriyel patojenlerin çoğu ülkelerin karantina listelerinde olup bu amaçla ülkelere giren her türlü bitkisel materyal bu patojenlerin varlığı yönünden kontrol edilerek girmesine izin verilir. Örneğin bazı patojenler ülkemize karantina önlemleri olmasına rağmen ülkimize girmiş ve çok önemli zararlar vermiştir. Bunlardan Ateş Yanıklığı etmeni Erwinia amylovora ülkemizde 1985 yılında Afyon ili Sultandağ ilçesinde armutlarda saptanmış ancak alınan tüm karantina önlemleri ve paralı olarak hastalıklı ağaçların devlet tarafından kesilmesine (eradikasyon) rağmen hastalığın yayılması önlenememiştir. Benzer şekilde Ralstonia solanacearum ülkemizde 1995 yılında Nevşehir de 5 patates tarlasında saptanmış ve Eposta: 12

13 ADÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Bitki Bakteri Hastalıkları eradike edilmiştir. Daha sonra 2006 yılında Ege Bölgesinde Altınova beldesinde yemeklik patateslerde, 2008 yılında da Çanakkale ile Batakovası nda sofralık domateslerde varlığı belirlenmiştir. Halen iç ve dış karantinaya tabi bir patojen olup hastalığın yayılması önlenmeye çalışılmaktadır. Bitki bakteri hastalıkları ile iyi bir mücadele için bakteriyel patojenin inokulum kaynakları, bulaşma ve yayılma yolları iyi bilinmelidir. Ancak bu şekilde entegre mücadele kavramı altında etkin bir mücadele yapılabilir. En önemli konulardan biri tohum, Jide Jidan gibi üretim materyallerinin temiz olması gerekir. Bu nedenle tohum Jide ve Jidan sertijikasyonu çok önemlidir. Fitopatojenik bakterilerin büyük bir çoğunluğu hastalıklı bitki artıklarında bulunduğu için hasat sonrası derin sürümle bitki artıklarının gömülmesi 1 veya 2 yıllık rotasyon (münavebe) alınması gereken önlemlerin başında gelir. Ancak Agrobacterium tumefaciens gibi toprakta çok uzun yıllar yaşayabilen patojenler için bu olanaksızdır. Biti patojeni bakteriler ile mücadelede önemli konulardan biri de sağlık (sanitasyon) koşullarına dikkat edilmesidir. Mümkünse hastalıklı bitkiler sökülmeli, bitkilere yara açmaktan kaçınılmalı, sulama sularının temiz olması sağlanmalı, yağmurlama sulamadan kaçınılmalı, aşırı azotlu gübreleme yapılmamalı, yabancı otlar ve vektör böcekler ile mücadele edilmeli, toprak işleme aletleri, budama makasları ve bitkiye temas edecek her türlü alet ve uygulamada dezenfektan kullanılarak bakterilerden arındırılmalıdır. Bu konudu en çok kullanılan kimyasallar çamaşır suyu (NaClO) ve %70 lik etil alkoldür. Bitki patojeni bakterilere karşı bakır ve bakırlı bileşikler ve bunların dithiocarbamatlı (maneb, mancozeb) bileşikler ile karışımları koruyucu amaçlı olarak önerilmektedir. Ancak pek çok bitki patojeni bakteri bakıra karşı dayanıklılık kazanabilmektedir. Benzer şekilde insan ve hayvan hastalıklarına karşı kullanılan streptomycin gibi bazı antibiyotikler de bazı ülkelerde hastalığa karşı kullanılmış ancak çok kısa zamanda dayanıklılık sorunu ile karşılaşılmıştır. Ülkemizde bakteriyel hastalıklara karşı antibiyotik kullanımı yasaktır. Son yıllarda bakteriyel hastalıklara karşı bitki dayanıklılığını teşvik eden acybenzolar Smethyl gibi bazı kimyasallar önerilmektedir. Benzer şekilde bitki gelişimini teşvik eden bakteriler (PGPR) de bitki bakteri hastalıklarına karşı bitki dayanıklılığını teşvik amcıyla zirai mücadelede kullanılmaktadır. Bitki bakteri hastalıkları ile biyolojik mücadeleye en iyi örnek sert ve yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarında Agrobacterium tumefaciens in neden olduğu urlara karşı yine antagonistik bir bakteri Agrobacterium radiobacter in (K84) kullanımıdır. Avustralyalı bir bakteriyolog Alan Kerr tarafından bulunan bu bakterinin günümüzde genetik olarak değiştirilen K1024 ırkını içeren biyopreparat (Nogall ) ticari olarak satılmakta ve hastalığa karşı etkin bir mücadele yapılabilmektedir. Eposta: 13

14 Fitobakteriyoloji - Dr. Ümit Özyılmaz Phytopathogenic Prokaryotes Fitopatojen bakteriler 1878: 1 st demonstration that bacteria can cause plant disease - by T.J. Burrill (Univ. of Illinois) - Erwinia amylovora - fire blight of pears and apples Robert Koch (Almanya) 1876 Şarbon (Bacillus Anthracis) Cuppels Biology 418a T. J. Burrill (ABD) 1878 Ateş Yanıklığı (Erwinia amylovora) 2 Sınıflandırma MONERA Archea Eubacteria CANLILAR ALEMİ PROTİSTA FUNGİ Algler Cıvık Mantarlar Sucul Küfler Protozoa Küf Mantarları (Zygomycota) Asklı Mantarlar (Ascomycota) Bazidyumlu Mantarlar (Basidiomycota) İmperfekt fungi (Deuteromycota) PLANTAE ANİMALİA 3

15 Mikrovillus Mikrotobul Ribozom Mezozom Plasmid Kapsül Hücre duvarı Hücre zarı DNA Pili Nukleoid Sitoplazma Kamçı Çekirdek zarı Por Çekirdekçik Granülsüz ER Peroksizom Lizozom Hücre zarı Granüllü ER Golgi Prokaryotik hücre Poliribozom Sentrioller Mitokondri Eukaryotik hücre 4 Bakteriler Büyüklük µ Eukaryotik hücreden 10 kat küçük Küçük=hızlı büyüme Hacmine göre daha geniş yüzey Yüzeyden daha süratli besin maddesi alınımı Küçük hacım daha az besin gereksinimi 5 Sitoplazmik zar Unit membran 8 nm Seçici geçirgen (Selektif permeabilite) Membran endositoz (fagositoz ve pinositoz) ve ekzositoz özellikte değildir. Eukaryotiklerde % 5-25 oranında Sterol-prokaryotlarda Haponoid Prokaryotiklerde: Biyosentez ile ilgili enzimler (Hücre duvarı vs) Solunumda elektron taşınma zinciri Bakterilerde glycerol-yağ asiti bağları ester bağı Arkealarda glycerol-yağ asiti bağları eter bağ 6

16 Genetik yapılar ve hücre içeriği Hücresel Özellikler Prokaryotik Eubecteria Archea Çekirdek ve Çekirdek zarı yok yok Çekirdekçik yok yok Nukleoid var var DNA şekli Dairesel Dairesel Kromozom sayısı 1 1 Kromozomlarda Histon yok yok Hücre Bölünmesi ikiye bölünme ikiye bölünme Mezozom var var Ribozom büyüklüğü 70 S 70 S Sitoplazmik zarda lipit bağı Ester Eter Endospor var (Gram+) yok Hücre duvarı (Çeperi) var(mikoplasma yok) var Peptidoglikan var yok Kitin yok yok Polisakkarit var var 7 Bakterilerde hücre duvarı Gram Boyama (Cristian Gram-1880) Fiksasyon Kristal violet İyot Etil alkol, aseton Safranin Gram pozitif Gram negatif 8 Bakterilerde hücre duvarı Lipopolisakkarit Fosfolipit Protein Peptidoglikan (Murein) 2-3 nm Fosfolipit zar} Fosfolipit Lipopolisakkarit Peptidoglikan +Teikoik asit { (Murein)10-80nm Sitoplazmik zar 7-8 nm Gram negatif Gram pozitif Arkea (Peptidoglikan yok - L-aminoasitlerle çapraz bağ oluşturan pseudopeptidoglikan var) Arkealarda hücre duvarında L-aminositler, bakterilerde D-aminositler mevcut 9

17 Sitoplazmik zar (membran) Kolesterol Taşıyıcı protein Protein Karbonhidrat Reseptör protein Hücre içi Algılayıcı protein Adezyon Fosfolipit protein çift tabaka } { { { Fosfat Gliserol Yağ asiti zincirleri Hidrofobik bölge Hidrofilik bölge 10 Bakteri hücresi Ribozomlar (70S) Fimbria ve Pililer Flagella (kamçı) Plasmid Nukleoid Kapsül Hücre duvarı Sitoplazmik zar 11 Kamçı-flagella Hareket organeli Pervane gibi döner Saat yönünde veya aksine Dakikada devir Bakteri saniyede kendi boyunun 20 katı yol alır cm boyunda bir kişinin saatte 130 km koşmasına eşdeğer Hücre duvarı Sitoplazmik zar Flagella Filament Kanca Bazal yapı Peptidoglikan Dış membran 12

18 Kamçı şekilleri 13 Kamçısız Polar flagella Kamçılarına göre fitopatojen bakteriler Xylella Clavibacter Streptomyces Spiroplasma, Phytoplasma Pseudomonas Xanthomonas Burkholderia Ralstonia Çevresel Erwinia, Pectobacterium Agrobacterium 14 Bakterilerde hücre şekilleri Yuvarlak (Cocci) Diplokok Streptokok Tetrakok Sarcina Stafilokok Çubuk (Bacilli) Tekli çubuk Cocco bacilli Mekik şeklinde İkili çubuk (Diplobacilli) Zincir (Streptobacilli) Spiral Virgül şekilli (Vibrio) Spirilla (Sert) Spiroket (Yumuşak) Pleomorfik (Şekilsiz) 15

19 Cocci Neiseria menengitis Streptococcus pneumonia Micrococcus sp. Sarcina ventriculi Staphylococcus aureus 16 Bacilli Tekli çubuk Coccobacilli Streptobacilli 17 Spiral Vibrio cholerea Aquaspirillum sp. Treponema pallidum 18

20 Pleomorfik-Mycoplasma Zatürre hastalığı Mycoplasma pneumonia 19 Pleomorfik-Phytoplasma Yıldız çiçeğinde Phytoplasma Sarılık Hastalığı Phytoplasma taşıyan Cüce ağustos böceği Marulda Phytoplasma Sarılığı Bitki iletim demetlerinde Phytoplasma 20 21

21 Fitopatojenik bakteriler Eubacteria Hücre duvarı mevcuttur Mollicutes Hücre duvarı yoktur 22 Bitki Patojeni Bakteriler Eubacteria Hücre membranının dışında hücre duvarı mevcut Mollicutes Hücre duvarı yok sadece sitoplazmik membran mevcut 23 Eubacteria Gram negatif Acidovorax Agrobacterium Burkholderia Erwinia (Pectobacterium) Pseudomonas Ralstonia Xanthomonas Xylemde yaşayan bakteriler Böcek vektöre gereksinim duyar Xylella Floemde yaşayan bakteriler Gram pozitif Coryneform Clavibacter Curtobacterium Streptomyces Mollicutes Floemde yaşarlar Böcek vektöre gereksinim duyar Spiroplasma Phytoplasma 24

22 Gram negatif Eubacteria Erwinia spp. Pectobacterium spp. Pseudomonas spp. (1990 da iki gruba ayrıldı) Rastonia spp. Burkholderia spp. Xanthomonas spp. Xylemde beslenen böceklerle taşınan bakteriler (Xylella spp.) Gram Pozitif Clavibacter spp. Curtobacterieum spp. Streptomyces 25 Mollicutes Hücre duvarı yoktur Flöemde yaşar. Spiroplasma spp. Böcek salgıları ile taşınır. Phytoplasma 26 İnokulum Kaynakları Üretim materyali (tohum, fide, fidan) Toprak Bitki kökleri ve artıkları dışında doğrudan toprakta yaşamını sürdüren ve çoğalabilenler Toprakta bitki artıklarında çoğalabilen ancak belirli bir süre toprakta kalanlar Kanserler ve dormant tomurcuklar Bitki yüzeyinde doğal olarak yaşayanlar (epifitik) Vektörler (böcekler, nematodlar) Yabancı otlar ve bir yıl önceki üründen çoğalan bitkiler 27

23 İnokulum kaynakları Tohum Fide Fidan Toprak Su Kanser ve tomurcuklar Epfitik Vektör Yabancı otlar 28 Bulaşma ve Yayılma Rüzgar Sıçrayan yağmur damlaları, yıkanma Böcekler Sulama suyu Bulaşık tohum veya fide Hayvan Bot, çizme Traktör veya pulluk Budama makası, bıçak 29 Giriş Yolları Yaralar Mekaniksel yaralar (alet ekipman, budama makası) Dolu yaraları, don çatlakları Böcekler, nematodlar, kemirgenler tarafından açılan yaralar Doğal açıklıklar Stoma ve lentisel Hidadot Nektar bezleri 30

24 Stomalar 31 Lentisel 32 Lentisel 33

25 Hidadot Çilek yaprağında damlama (Guttation) 34 Yaprak döküm yaraları 35 Patojenisite / Virülens Faktörleri Enzimler (Pektinaz, Selulaz, Proteinaz, Amilaz, Lipaz Polisakkaritler Toksinler Coronathine, Tabtoxin, Phaseolotoxin, Syringotoxin, Tolaasin, Thaxtomin Bitki Büyüme Düzenleyicileri (Hormonlar) Etilen, Sitokinin, Oksin 36

26 Bakteriler kendi aralarında haberleşebilir mi? 37 Sinyal Molekülleri Oto indükleyici (Oto uyarıcı) Sinyal Molekülleri Quorum Sensing-Yeter Çoğunluğu Algılama 38 Quorum sensing-yeterli çoğunluğu algılama Bakteriler kendi aralarında haberleşebilirler. Konuşma dilleri bibulundukları ortama gönderdikleri sinyal molekülleridir. Bakteriler sinyal molekülleri göndermeleri yanısıra bir populasyon içinde sinyal molekülleri miktarını da ölçebilirler Doğada yaşayan pek çok bakteri kendi haberleşmelerine olanak sağlayan sinyal moleküllerini kullanırlar. Günümüzde birkaç sinyal molekülü üzerinde çalışmalar mevcuttur 39

27 Niçin bakteriler kendi aralarında konuşur? Quorum sensing bakterilerin davranışlarını kontrol etmelirini sağlar Çevre koşulları sık sık değiştiği için bakteri yaşamını sürdürmek zorundadır. Bu bakterilerin besin maddelerine adaptasyonlarını, diğer mikroorganizmalar karşı kendilerini savunmalarını, yada aynı besin maddesi için rekabet edebilmelerine, Toksik maddelere karşı kendilerini korumalarına, Özellikle bağışıklık sisteminden kaçınarak konukçuyu hastalandırmalarına imkan sağlar. 40 Biyoışıma-Bioluminesans İlk AHL sinyal molekülüne dayalı haberleşme 1960 da bulundu (Greenberg, 1996) Vibrio fisheri Vibrio fisheri kolonileri Vibrio fisheri kolonileri 41 Erwinia carotovora da antibiyotik oluşumu E. carotovora nın mutantları carbapenem antibiyotiği üretemezler. İkinci grup farklı bir mutantla karşılaştıkları zaman antibiyotik üretmeye başladılar. Araştırmalar ikinci grubun sinyal moleküllerini salgıladıklarını gösterdi (Bayeroft, 1991) 42

28 Tipik Belirtiler Water soaking Köşeli lekeler Akıntı (Ooze) 43 Water soaking - Suda haşlanmış Soya Fasulyesinde Bakteriyel Yanıklık Pseudomonas syringae pv. glycinea Biberde Bakteriyel Leke Xanthomonas axanopodis pv vesicatoria 44 Köşeli Lekeler Pamuk Köşeli Yaprak Lekesi Xanthomonas campestris pv malvacearum Hıyar Köşeli Yaprak Lekesi Psedomonas syringae pv lachrymans 45

29 Ooze - Akıntı Ateş Yanıklığı Erwinia amylovora Köpüğümsü akıntı Karpuz Bakteriyel Yanıklık Acidovorax avenae subsp. citrulli Bakteriyel Solgunluk Ralstonia solanacearum 46 Belirtilerine göre bakteriyel hastalıklar 1.Yaprak, sürgün ve meyvelerde leke ve nekroz hastalıkları 2.Bakteriyel kanser ve geriye doğru ölüm 3.İletim demetleri solgunlukları (vaskuler solgunluk) 4.Yumuşak çürüklükler 5.Hiperplastik belirtiler (tümör, ur oluşumu) 6.Spiroplasma, Phytoplasma ve iletim demetlerinde yaşayan bakteriyel patojenlerin oluşturduğu belirtiler 47 Yaprak sürgün ve meyvelerde nekroz Pseudomonas syringae pv tomato 48

30 Bakteriyel kanser ve geriye doğru ölüm Erwinia amylovora 49 İletim demeti solgunlukları Ralstonia solanacearum 50 Yumuşak çürüklükler Erwinia carotovora subsp. carotovora 51

31 Hiperplastik belirtiler Agrobacterium tumefaciens 52 Spiroplasma, Phytoplasma hastalıkları Portakalda Stubborn (Spiroplasma citri) belirtileri Yıldız çiçeğinde Phytoplasma sarılığı 53 Yaprak yüzeyinde biriken su dokular içinde doygunluk noktasına ulaşır ve stomalar yoluyla bakteriler giriş yapar Yağmur damlaları rüzgarla bakteriyi bulaştırır Budama vb her türlü mekaniksel yara ile yeni enfeksiyonlar oluşur Yaprak, meyve ve sürgünler enfekte olur Çoğalma lezyon oluşumu ve lezyon etrafında kloritik hale Yağış ve rüzgarla inokulum yayılır Nem (yağış, çiğ, sulama) ve uygun sıcaklıkta bakteri çoğalır ve ooze oluşur Bitki patojeni bakterilerde yaşam çemberi 54

32 Mücadele Mücadelesi çok zordur. Genellikle entegre mücadele uygulanmalıdır Dayanıklı çeşit yetiştirmek (Bazı bakteriyel hastalıklara karşı etkili, Örn: Domates Bakteriyel Leke, Bakteriyel Benek hastalıkları gibi Kültürel Önlemler Temiz tohum veya üretim materyali Budama Münavebe Dikkatli sulama Toprak dezenfeksiyonu (Buhar veya sıcak su) 55 Kimyasal Mücadele Yabancı ot mücadelesi Vektör böceklerle mücadele Bakterisit Uygulamaları Tohum ilaçlaması, sıcak su uygulamaları Yeşil aksam ilaçlaması Bakırlı ve dithiocarbamatlı bileşikleri Bitki aktivatörleri (Bion vs.) Antibiyotikler????? Biyolojik Mücadele Agrobacterium tumefaciens-agrobacterium radiobacter 56 Mikrobiyal ilişkiler Mutualizm Protokooperasyon Nötralizm Komensalizm Antagonizm Kompetisyon Parazitizm Predatörlük

33 Biyolojik Kontrol mekanizmaları Hiperparazitizm, Predatörlük Antibiyotik oluşumu Litik enzimler (Kitinaz, Gluconaz, Pektinaz, DNAze) Sekonder metabolitler (HCN, amonyak) Fiziksel/Kimyasal engelleme Kompetisyon [besin, yer, Fe rekabeti (siderofor)] Bitki Bakteri İlişkileri Rizobakteriler (köklerde kolonize olurlar) Bitki gelişimini teşvik ederler (PGPR) Antibiyotik oluştururlar Bitki dayanıklılığını teşvik ederler Fosfor çözebilirler Koloni Tek bir hücreden oluşan ve katı bir yüzey üzerinde gelişerek gözle görülebilir hücreler topluluğuna koloni, bu yapıyı oluşturma işlevine kolonizasyon adı verilir 60

34 Yüzeyler ve Biofilm Mikroorganizmaların çoğu biofilm içinde paketlenmiş yada çevresi kuşatılmış halde yüzeylerde büyümekte veya çoğalmaktadır. Bu basit olarak hücreler tarafından salgılanan polisakkaritlerin yapışma özelliği nedeniyle yüzeye tutunan bakteriyel hücrelerin mikrokoloniler oluşturmasıdır ve buna 61 Baklagil-Rhizobium (Mutualizm) Korteks Kılcal kökler Kılcal kök Rhizobium Nodül Nodül 62 DAYANIKLILIK SAR ve ISR SAR-Sistemik Kazanılmış Dayanıklılık ISR-Uyarılmış Sistemik Dayanıklılık

35 SAR ve ISR Pieterse et al (2002) Plant Biology 4: Agrobacterium tumefaciens-agrobacterium radiobacter (Amensalizm) 65 Agrocin oluşumu Besiyerinde A. radiobacter tarafından oluşturulan agrocin nin A. tumefaciens in gelişimini engellemesi 66

36 Agrobacterium tumefaciens 67 American Phytopathological Society Bacterial Nomenclature Nomenclature Up-to-date List of Bacterial Names with Standing in Nomenclature Bergey s Manual of Systematic Bacteriology 2nd Edition Microbiology- Cells Alive Microbe World Bacteria Museum The Microbiology Information Portal Plant Pathology-Plant Path Internet Guide Book Plant Disease Control Picture Index Plant Disease Publications-UNL IANR Atlas 68

Bitki Patojeni Bakteriler Prof. Dr. Kemal Benlioğlu Bitki Koruma Ders Notları, Mart 4, 2012

Bitki Patojeni Bakteriler Prof. Dr. Kemal Benlioğlu Bitki Koruma Ders Notları, Mart 4, 2012 Bitki Patojeni Bakteriler Prof. Dr. Kemal Benlioğlu Bitki Koruma Ders Notları, Mart 4, 2012 Bakteriler Bakteriler tek hücreli büyüklükleri 1 3 mikronu geçmeyen çok küçük, genetik materyali (DNA) sitoplazma

Detaylı

ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI CİLT IV. BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni

ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI CİLT IV. BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI CİLT IV BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni 1. TANIMI VE YAŞAYIŞI Hastalığa neden olan etmen obligat bir parazittir. Hücrelerarası gelişir,

Detaylı

A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI

A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI Bitkilerin Yapısı Biyoloji Ders Notları A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI Karasal bitkiler iki organ sistemine sahiptir. Toprakların su ve mineral alınmasını sağlayan toprak altı kök sistemi ve gövde,

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 BÖLÜM 2: MİKROORGANİZMALARIN MORFOLOJİLERİ.13 BÖLÜM 3: MİKROORGANİZMALARIN HÜCRE YAPILARI...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 BÖLÜM 2: MİKROORGANİZMALARIN MORFOLOJİLERİ.13 BÖLÜM 3: MİKROORGANİZMALARIN HÜCRE YAPILARI... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: MİKROBİYOLOJİYE GİRİŞ...1 1.1. Tanım ve Kapsam...1 1.2. Mikrobiyoloji Biliminin Gelişmesi...2 1.3. Mikroorganizmaların Hayatımızdaki Önemi...5 1.3.1. Mikroorganizmaların Yararları...5

Detaylı

BADEM YETİŞTİRİCİLİĞİ

BADEM YETİŞTİRİCİLİĞİ BADEM YETİŞTİRİCİLİĞİ Badem Anadolu nun en eski meyve türlerinden birisidir. Ancak ülkemizde bademe gerekli önem verilmemekte, genellikle tarla kenarlarında sınır ağacı olarak yetiştirilmektedir. Ülkemizde

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

BİTKİ HASTALIKLARI ARAŞTIRMALARI

BİTKİ HASTALIKLARI ARAŞTIRMALARI BİTKİ HASTALIKLARI ARAŞTIRMALARI 31 OCAK 2014 Ahmet Yasin GÖKÇE Koordinatör TARIMSAL ARAŞTIRMALAR VE POLİTİKALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı Sunu Planı Türkiye de Bitki

Detaylı

BAKTERĠLERĠN YAPISI, ÜREME ÖZELLĠKLERĠ VE GENETĠĞĠ. Doç.Dr. Hikmet Eda Alışkan Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji ABD

BAKTERĠLERĠN YAPISI, ÜREME ÖZELLĠKLERĠ VE GENETĠĞĠ. Doç.Dr. Hikmet Eda Alışkan Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji ABD BAKTERĠLERĠN YAPISI, ÜREME ÖZELLĠKLERĠ VE GENETĠĞĠ Doç.Dr. Hikmet Eda Alışkan Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji ABD Hücre nedir? Hücre, yaşayan organizmaların temel yapıtaşıdır. Hücre yapısı Hücreler,

Detaylı

BBP 206 FĐTOPATOLOJĐ DERSĐ

BBP 206 FĐTOPATOLOJĐ DERSĐ BBP 206 FĐTOPATOLOJĐ DERSĐ Bahçe Bitkileri Bölümü Prof. Dr. Saadettin BALOĞLU Ç.Ü. Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü Bitki koruma nedir? Kültür bitkilerini ve onlardan elde edilen tarımsal ürünleri

Detaylı

- Zn 120. Çinkolu Gübre Çözeltisi. Lignosulfanate UYGULAMA ŞEKLİ VE DOZLARI

- Zn 120. Çinkolu Gübre Çözeltisi. Lignosulfanate UYGULAMA ŞEKLİ VE DOZLARI - Zn 120 Çinkolu Gübre Çözeltisi Suda Çözünür Çinko (Zn) : % 10 1 Lt/5 Lt Lignosulfanate Erken dönem uygulamaları ile meyve büyüklüğünde ve verimde artış sağlar. Nişasta sentezi, artar, azot metabolizması

Detaylı

Biyofilm nedir? Biyofilmler, mikroorganizmaların canlı/cansız yüzeye yapışmaları sonucu oluşan uzaklaştırılması güç tabakalardır.

Biyofilm nedir? Biyofilmler, mikroorganizmaların canlı/cansız yüzeye yapışmaları sonucu oluşan uzaklaştırılması güç tabakalardır. Biyofilm nedir? Biyofilmler, mikroorganizmaların canlı/cansız yüzeye yapışmaları sonucu oluşan uzaklaştırılması güç tabakalardır. Birbirine bağlı bu hücreler genellikle kendilerince üretilen hücre dışı

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

Sunum ve Sistematik. Bu başlıklar altında uygulamalar yaparak öğrenciye yorum, analiz, sentez yetisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Sunum ve Sistematik. Bu başlıklar altında uygulamalar yaparak öğrenciye yorum, analiz, sentez yetisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: BİTKİLERİN YAPISI ALIŞTIRMALAR Bu başlık altında her bölüm kazanımlara ayrılmış, kazanımlar tek tek çözümlü temel alıştırmalar ve sorular ile taranmıştır. Özellikle bu kısmın

Detaylı

PATOJENLER BĐTKĐLERE NASIL SALDIRIR? Prof. Dr. Yeşim Aysan

PATOJENLER BĐTKĐLERE NASIL SALDIRIR? Prof. Dr. Yeşim Aysan PATOJENLER BĐTKĐLERE NASIL SALDIRIR? Prof. Dr. Yeşim Aysan UYGUN KONUKÇU PARAZĐT ĐLĐŞKĐLERĐ Uygun konukçu parazit ilişkilerinde hastalık gelişimi yani patogenez (patogenesis ) konu olarak incelenmektedir.

Detaylı

BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola

BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola BAĞ MİLDİYÖSÜ İbrahim DEMRAN Köksal AKSU Didem SAYMAN MANİSA TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ BİTKİ KORUMA ŞB. MD. Manisa ilinde 1980 yılından buyana uygulanan Bağ Tahmin ve Erken Uyarı Projesi kapsamındadır. Salgınlar

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

PROJE ADI: BİTKİLERDE AŞILAMA

PROJE ADI: BİTKİLERDE AŞILAMA PROJE ADI: BİTKİLERDE AŞILAMA REHBER ÖĞRETMEN: ADALET DOĞAROĞLU PROJEYİ HAZIRLIYANLAR: NAZLI GÖNÜLŞEN DENİZ TOSUN SEVGİN ÖZER ERDEM CAN KEREMCAN ERASLAN 0 İÇİNDEKİLER TEŞEKKÜR...1 GİRİŞ...2 1. BİTKİ AKTİVATÖRLERİ...3

Detaylı

Elma ve armutta ateş yanıklığı (Erwinia amylovora)

Elma ve armutta ateş yanıklığı (Erwinia amylovora) Elma, armut ve ayva gibi yumuşak çekirdekliler ile diğer bazı kimi sert çekirdekliler konukçusudur. Asıl zararı yumuşak çekirdeklilerde olu hastalık özellikle elma ve armutta şiddetli zararlara neden olmaktadır.

Detaylı

Prof. Dr. Kemal Benlioğlu. King B besiyerinde Acidovorax citru!i kolonileri (www.apsnet.org/.../ images/fig21.jpg) Prof. Dr.

Prof. Dr. Kemal Benlioğlu. King B besiyerinde Acidovorax citru!i kolonileri (www.apsnet.org/.../ images/fig21.jpg) Prof. Dr. Karpuz Bakteriyel Meyve Lekesi Bacterial Fruit Blotch Etmen Acidovorax citru!i Aerobik, Gram negatif Tek, bazende 2-3 kamçısı ile hareketli Oksidaz pozitif King B besiyerinde Acidovorax citru!i kolonileri

Detaylı

Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek)

Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek) KONU 10. ÜREME VE GELİŞME I. Bitki Hücrelerinde Üreme ve Gelişme: Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek) Yöntem: Rosa sp. ve Lilium sp. tam çiçeğinden alınan enine

Detaylı

ARIKÖY TOPLU YAPI YÖNETİMİ BİTKİLER NE İSTER

ARIKÖY TOPLU YAPI YÖNETİMİ BİTKİLER NE İSTER ARIKÖY TOPLU YAPI YÖNETİMİ BİTKİLER NE İSTER Hazırlayan ZİRAAT MÜHENDİSİ:Murad Ali DEMİR İSTANBUL 2009 N (DAL) (AZOT) Bitkilerin en fazla ihtiyaç duyduğu besin maddelerinden biri olan azot vejetatif gelişmeyi

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Prokaryotlar ve Arkealar. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER

Prokaryotlar ve Arkealar. Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Prokaryotlar ve Arkealar Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Prokaryotlar ve Arkealar (Archealar) 1.İlk Hücreler Mikrofosiller, ilk hücrelerin olasılıkla prokaryot olduğunu işaret eder. En eski mikrofosiller 3,5 milyar

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları GİRİŞ Sulamanın amacı kültür bitkilerinin ihtiyacı olan suyun, normal yağışlarla karşılanmadığı hallerde insan eliyle toprağa verilmesidir. Tarımsal

Detaylı

son hacim 20 30 litre olacak şekilde sulandırılarak toprak yüzeyine püskürtülüp, 10 15 cm toprak derinliğine karıştırarak uygulanabilir.

son hacim 20 30 litre olacak şekilde sulandırılarak toprak yüzeyine püskürtülüp, 10 15 cm toprak derinliğine karıştırarak uygulanabilir. TKİ HÜMAS ın Kullanım Zamanı, Şekli ve Miktarı Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) HÜMAS; tarla bitkileri, sebzeler, sera bitkileri, süs bitkileri, çim, fide, bağ ve meyve ağaçları olmak üzere bu kılavuzda

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE HÜCRE Hücre ya da göze, bir canlının yapısal ve işlevsel özellikler gösterebilen en küçük birimidir. Atomların molekülleri,

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

BAKTERİ GENETİĞİ DERSİ

BAKTERİ GENETİĞİ DERSİ BAKTERİ GENETİĞİ DERSİ 1.Prokaryotların Yapısal Özellikleri Bakterilerin dış yüzeyleri bulundukları çevreyle doğrudan yüzleşen kısımlardır. Bu nedenle çevreyle bağlantılı çok çeşitli özelliklere (Ör: Hareket,

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

Phytoplasma hastalıkları

Phytoplasma hastalıkları Phytoplasma hastalıkları Candidatus Phytoplasma Hücre duvarı olmayan, flöemde kolonize olabilen, flöemde beslenen böceklerle taşınan spiral formda olmayan pleomorfik prokaryotesler Mollicutes sınıfına

Detaylı

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 6. Hafta (20.03.

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 6. Hafta (20.03. Laboratuvar Tekniği Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 6. Hafta (20.03.2014) 1 6. Haftanın Ders İçeriği DNA izolasyonu DNA hakkında 2 DNA İzolasyonu

Detaylı

BAZI KÜLTÜR BİTKİLERİNDE KLASİK GÜBRELERE İLAVETEN ÖZEL GÜBRELERİN KULLANILMASI

BAZI KÜLTÜR BİTKİLERİNDE KLASİK GÜBRELERE İLAVETEN ÖZEL GÜBRELERİN KULLANILMASI BAZI KÜLTÜR BİTKİLERİNDE KLASİK GÜBRELERE İLAVETEN ÖZEL GÜBRELERİN KULLANILMASI Değerli çiftçilerimiz; hiç şüphesiz en doğru gübreleme tavsiyeleri usulüne uygun olarak alınmış toprak ve yaprak örneklerinin

Detaylı

Prokaryotik Hücre Yapısı ve Fonksiyonları. 4. Bölüm

Prokaryotik Hücre Yapısı ve Fonksiyonları. 4. Bölüm Prokaryotik Hücre Yapısı ve Fonksiyonları 4. Bölüm Prokaryotik hücre yapısı Prokaryotik ve ökaryotik hücreler kimyasal kompozisyon ve kimyasal reaksiyonları açısından birbirine benzer Prokaryotik hücre

Detaylı

Bitki Koruma Ürünleri Bayilik ve Toptancılık Sınavı (2010) - SINAV SORULARI

Bitki Koruma Ürünleri Bayilik ve Toptancılık Sınavı (2010) - SINAV SORULARI Bitki Koruma Ürünleri Bayilik ve Toptancılık Sınavı (2010) - SINAV SORULARI S1 - Aşağıdakilerden hangisi bitki koruma ürünleri perakende satışının yapılacağı yerlerde aranmaz? A) Yabancı ot ilaçları mutlaka

Detaylı

Kullanma Kılavuzu. 10 dönüm için 1 l gübre kullanılarak ilkbaharda sürgünler püskürtme(ya da damlama) yöntemiyle

Kullanma Kılavuzu. 10 dönüm için 1 l gübre kullanılarak ilkbaharda sürgünler püskürtme(ya da damlama) yöntemiyle Yazlık ve kışlık tahıllar, patates, pancar, patlıcangiller, kabakgiller, lahana grubu, ağaçlar, soğanlar, yeşillikler, çiçekler ve çimler, ay çiçeği, üzüm, meyve çalılıkları ve dekoratif çalılıklar, küçük

Detaylı

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprak Nedir? Toprağın Tanımı Toprağın İçindeki Maddeler Toprağın Canlılığı Toprak Neden Önemlidir? Toprağın İnsanlar İçin Önemi Toprağın Hayvanlar İçin Önemi

Detaylı

Dolu Teminatı için Sigortaya Son Kabul Tarihleri

Dolu Teminatı için Sigortaya Son Kabul Tarihleri Dolu Teminatı için Sigortaya Son Kabul Tarihleri Ana Sınıf Ürün adı Alt Sınıf İL TARİH Tarla Ürünleri Buğday (Makarnalık) Tahıllar Adana, Osmaniye, Mersin, Antalya, Muğla 31.Mar Tarla Ürünleri Buğday (Makarnalık)

Detaylı

Bakteriler ve Archaea

Bakteriler ve Archaea Bakteriler ve Archaea Yapısal ve işlevsel adaptasyonlar prokaryotik başarıya katkıda bulunur Hızlı üreme, mutasyon ve genetik rekombinasyon prokaryotlarda genetik çeşitliliği arttırır Çeşitli beslenme

Detaylı

PATOJENLERİN BİTKİ FİZYOLOJİK FONKSİYONLARI ETKİLERİ

PATOJENLERİN BİTKİ FİZYOLOJİK FONKSİYONLARI ETKİLERİ PATOJENLERİN N BİTKB TKİ FİZYOLOJİK FONKSİYONLARI ETKİLER LERİ Resim 1 Bir Bitki Hücresi Patojenlerin aşağıa ğıdaki biyokimyasal olayları etkileyebilir; -Fotosentez, -Su taşı şınması (Ksilem), -Besin taşı

Detaylı

Satınalma Şartnameleri Taze Meyve Sebze

Satınalma Şartnameleri Taze Meyve Sebze 1 - BEYAZ LAHANA Çürümemiş, pörsümemiş, dondan zarar görmemiş, yaprakları parçalanmamış ve kartlaşmamış olmalıdır. Üzerinde yabancı tat ve koku, anormal dış nem, böcek yenikleri, yabancı madde olmamalıdır.

Detaylı

NOHUT HASTALIKLARI VE ZARARLILARI

NOHUT HASTALIKLARI VE ZARARLILARI NOHUT HASTALIKLARI VE ZARARLILARI Antraknoz, nohut sineği ve yeşil kurt hakkında bilgiler verilecektir. Nohut antraknozu, Ascochyta rabiei adlı mantar tarafından meydana getirilen, Dr. Metin BABAOĞLU Ziraat

Detaylı

Bioredworm- S(Solid)-Katı ve Bioredworm-L(Liquid)-Sıvı Uygulama tablosu Bitki Türü Gübre Türü Uygulama dönemi Dozlar / saf gübre olarak /

Bioredworm- S(Solid)-Katı ve Bioredworm-L(Liquid)-Sıvı Uygulama tablosu Bitki Türü Gübre Türü Uygulama dönemi Dozlar / saf gübre olarak / Kök gelişimini ciddi oranda desteklediği için, özellikle dikim esnasında granül gübrenin kullanılması tavsiye edilir. Üreticilerin, topraktaki besin ihtiyacını tespit edebilmeleri için toprak analizi yaptırmaları

Detaylı

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L.

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Porsuk Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Genel olarak 15-20 m boylanır. 2-2.5 m çap yapabilir. Yenice - Karakaya (Karabük)

Detaylı

Dryocosmus kuriphilus(kestane gal arısı)sürvey Talimatı. Dryocosmuskuriphilus(Yasumatsu) (Kestane gal arısı)

Dryocosmus kuriphilus(kestane gal arısı)sürvey Talimatı. Dryocosmuskuriphilus(Yasumatsu) (Kestane gal arısı) Dryocosmus kuriphilus(kestane gal arısı)sürvey Talimatı Zararlı Organizma Dryocosmuskuriphilus(Yasumatsu) (Kestane gal arısı) Sınıf: Insecta Takım: Hymenoptera Familya:Cynipidae Tanımı Konukçuları Zarar

Detaylı

Sulama Ot Mücadelesi ve Çapalama Gübreleme ve Toprak Islahı Seyreltme Gölgeleme veya Siperleme Budama Yerinde Kök Kesimi

Sulama Ot Mücadelesi ve Çapalama Gübreleme ve Toprak Islahı Seyreltme Gölgeleme veya Siperleme Budama Yerinde Kök Kesimi FİDAN ÜRETİMİNDE BAKIM ÇALIŞMALARI Sulama Ot Mücadelesi ve Çapalama Gübreleme ve Toprak Islahı Seyreltme Gölgeleme veya Siperleme Budama Yerinde Kök Kesimi SULAMA Sulamada kullanılan suyun miktarı; toprağın

Detaylı

HİJYEN VE SANİTASYON

HİJYEN VE SANİTASYON HİJYEN VE SANİTASYON TEMİZLİK+ HİJYEN= SANİTASYON Bulunduğumuz ortamda hastalık yapan mikroorganizmaların hastalık yapamayacak seviyede bulunma durumuna hijyen denir. Sağlıklı (temiz ve hijyenik) bir ortamın

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı

Elma kış dinlenmesine ihtiyaç duyan meyve türü olup, soğuklama gereksinimi diğer meyvelere göre uzundur.

Elma kış dinlenmesine ihtiyaç duyan meyve türü olup, soğuklama gereksinimi diğer meyvelere göre uzundur. Elma Tarihçe İklim İstekleri Elma ılıman, özellikle soğuk ılıman iklim bitkisidir. Akdeniz Bölgesinde 800 m. den yukarı yerlerde yetişir. Yüksek ışık yoğunluğu elmada çok iyi renk oluşumunu sağlar. Elma

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

BİTKİ TANIMA I. P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) Yrd. Doç. Dr.

BİTKİ TANIMA I. P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) Yrd. Doç. Dr. 1 BİTKİ TANIMA I Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) C r y p t o m e r i a j a p o n i c a ( K a d i f

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

AÇIK TARLADA PATLICAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

AÇIK TARLADA PATLICAN YETİŞTİRİCİLİĞİ AÇIK TARLADA PATLICAN YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ: Patlıcan her türlü yemeği kolayca pişirilen, garnitür ve salata olarak değerlendirilen bir sebzedir. Bunun dışında reçeli ve turşusu da yapılabilir. 100 gr

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

Ekmeklik Buğdayda Başak

Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak SARIPAS SARIPAS SARIPAS Çavdar ve Bezelye Ekili Tarla Buğday tarlası Yulafta Salkım Serin İklim

Detaylı

Dr. Arzu SEZER Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Dr. Arzu SEZER Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Dr. Arzu SEZER 2016 Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Giriş Fındık Araştırma Enstitüsü Dünya Fındık Üretiminin %75 i 1.8 milyar dolar ihracat geliri 700 bin hektar üretim alanı TÜRKİYE DÜNYANIN FINDIK

Detaylı

Çiftçi Şartlarında Potasyumlu Gübrelemenin Verim ve Kaliteye Olan Etkisi

Çiftçi Şartlarında Potasyumlu Gübrelemenin Verim ve Kaliteye Olan Etkisi Çiftçi Şartlarında Potasyumlu Gübrelemenin Verim ve Kaliteye Olan Etkisi Âlim Çağlayan 1 Ertan Demoğlu 1 Besinlerin rolü Yeterli bir gübreleme programı sadece bütün besinlerin temel görevleri açık bir

Detaylı

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ Bitki Doku Kültürü Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TB101 Çiğdem Yamaner (Yrd. Doç. Dr.) 4. Hafta (08.10.2013) ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

AZOT (N) amonyum (NH + 4 ) nitrat (NO3 )

AZOT (N) amonyum (NH + 4 ) nitrat (NO3 ) AZOT (N) Azot tüm yaşayan canlıların temel yapı taşıdır. Bitki gen, enzim ve klorofilinin temel bileşenidir. Proteinin yapısının %16 sı azottur. Toprağı oluşturan materyalde azot bulunmadığı için, ayrıca

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

BÖRÜLCE YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Black Strong Ürünlerinin Börülce YetiĢtiriciliğinde Kullanımı Besin maddelerince zengin toprakları sever. Organik madde oranı

BÖRÜLCE YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Black Strong Ürünlerinin Börülce YetiĢtiriciliğinde Kullanımı Besin maddelerince zengin toprakları sever. Organik madde oranı BÖRÜLCE YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ Black Strong Ürünlerinin Börülce YetiĢtiriciliğinde Kullanımı Besin maddelerince zengin toprakları sever. Organik madde oranı toprak analizi sonucunda 0-2 arasında ise ekim öncesinde

Detaylı

İŞLER. 60 kişi işletme ziyareti için çalışma Eylem programı hazırlayarak bir gün önceden Planı,Yıllık çiftçiyi bilgilendiricek

İŞLER. 60 kişi işletme ziyareti için çalışma Eylem programı hazırlayarak bir gün önceden Planı,Yıllık çiftçiyi bilgilendiricek AYLAR OCAK ŞUBAT MART GAPBİRECİK TARIMSAL YAYIM DANIŞMANLIK MÜH.LTD.ŞTİ.2015-2016 TYD ÇALIŞMA İŞ TAKVİMİ TARIM DANIŞMANIN YAPACAĞI YAPILACAK İŞLER İŞLER FORMLAR ilkbaharda ekilecek tarlaların sürülmesi

Detaylı

Gıda Zehirlenmesi ve Önlenmesi

Gıda Zehirlenmesi ve Önlenmesi (16.12.2001) İçindekiler... 1 Gıda Zehirlenmesi Nasıl Oluşur?... 1 Gıdalara Nasıl Bulaşma Olur?... 2 Gıda Zehirlenmesi Nasıl Önlenir?... 3 Bazı Yaygın Gıda Zehirleyen Bakteriler... 3 Salmonella... 3 Bacillus...

Detaylı

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir

Doğada yaşayan canlıların tamamı hücrelerden oluşmuştur. Canlılardan bazıları tek bir CANLILIK HÜCREYLE BAŞLAR 1- Canlıların Ortak Özellikleri : Çevremizdeki varlıklar canlı ve cansız varlıklar olarak iki grupta toplanırlar. Cansız varlıklar katı, sıvı ve gaz halindeki maddelerden oluşur.

Detaylı

Ġ.Ü. MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ

Ġ.Ü. MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ Ġ.Ü. MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ Çevre Mikrobiyolojisi Dersi Laboratuvar Uygulama 6 BOYAMA TEKNİKLERİ Mikrobiyolojide çeşitli organizmaları ve bunların farklı bölgelerini boyamak için

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

Taksonomi. Familya: Compositea Tür : Cichorium endive Çeşit : Cichorium intybus (witloof)

Taksonomi. Familya: Compositea Tür : Cichorium endive Çeşit : Cichorium intybus (witloof) Taksonomi Familya: Compositea Tür : Cichorium endive Çeşit : Cichorium intybus (witloof) Anavatanı Hindistan Türkmenistan Baykal Gölü Çevresi Sibirya D.Akdeniz Türkiye Ülkemizde Şikori Akdeniz Böglesinde

Detaylı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN Döl almaşı Angiospermlerde; Baskın döl sporofit, Gametofit indirgenmiş, Sporofit üreme yapısı olan çiçeği oluşturur. Ovaryum

Detaylı

Patates te Çözümlerimiz

Patates te Çözümlerimiz Patates te Çözümlerimiz Sürdürülebilir Tarım, yeterli ve kaliteli miktarlarda gıda maddesinin uygun maliyetlerde üretimini, dünya tarımının ekonomik canlılığını, çevrenin ve doğal tarım kaynaklarının

Detaylı

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 9. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi:12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1.Aşağıda verilen özelliklerden hangisi canlılarda

Detaylı

HAVUÇ YETİŞTİRİCİLİĞİ (Daucus carota L.)

HAVUÇ YETİŞTİRİCİLİĞİ (Daucus carota L.) HAVUÇ YETİŞTİRİCİLİĞİ (Daucus carota L.) TOPRAK İyi bir havuç toprağı, aşağıda belirtilen özelliklerine sahip olmalıdır : Hafif, kumlu topraklar tercih edilir. İyi yapıya sahip olmalıdır. Zemin suyu, düzenli

Detaylı

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 1 Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde

Detaylı

SEKONDER METABOLİTLER

SEKONDER METABOLİTLER SEKONDER METABOLİTLER Primer bileşikler=karbohidrat+lipid+protein Sekonder bileşikler-dağılımları sınırlı Savunma, korunma, uyum, yaşamı sürdürme, nesli devam ettirme Patojen ve herbivorlara karşı koruma

Detaylı

AÇIK TARLADA DOMATES YETİŞTİRİCİLİĞİ

AÇIK TARLADA DOMATES YETİŞTİRİCİLİĞİ AÇIK TARLADA DOMATES YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ: Domates ülkemizde en çok üretilen ve tüketilen sebzedir. Dünyada taze olarak, yemeklerde diğer sebzelerle pişirilerek, dayanıklı domates suyu, konsantre domates

Detaylı

A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000 D) 8 000. A) Yalnız I. B) I, II C) I, III D) I, II, III

A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000 D) 8 000. A) Yalnız I. B) I, II C) I, III D) I, II, III 1) Bir gemiden deniz dibine gönderilen sesin yankısı 8 saniye sonra duyulmaktadır. Sesin sudaki hızının saniyede 1250 m olduğu bilindiğine göre denizin derinliği kaç metredir? A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000

Detaylı

zeytinist

zeytinist 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 ZEYTİN

Detaylı

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA

RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA RUS BUĞDAY AFİTLERİNE KARŞI BİYOLOJİK KORUMA HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-F Miray DAĞCI Ömür Mehmet KANDEMİR DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı ve Hedefi.. 2 2. Afit

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

HAMAMBÖCEKLERİ ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ

HAMAMBÖCEKLERİ ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ HAMAMBÖCEKLERİ ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ HAMAMBÖCEKLERİ ve MÜCADELE YÖNTEMLERİ HAMAMBÖCEKLERİ Ordo (Takım): Blattoptera (Hamam böcekleri) Vücutları kahverengi tonlarında, yassı ve ovaldir. Antenler çoğunlukla

Detaylı

Ceviz Meyvelerinde Uç Yanıklığı Hastalığı(Apical Necrosis of Walnut Fruit, AN)

Ceviz Meyvelerinde Uç Yanıklığı Hastalığı(Apical Necrosis of Walnut Fruit, AN) Ceviz Meyvelerinde Uç Yanıklığı Hastalığı(Apical Necrosis of Walnut Fruit, AN) Hastalık ile ilgili genel açıklamalar Ceviz meyvelerinde uç yanıklığı (AN), Akdeniz zonunda yer alan ülkelerde ceviz üretim

Detaylı

BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica)

BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica) BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica) SİSTEMATİKTEKİ YERİ Takım: Brassicales Familya: Brassicaceae Cins: Brassica Tür: B. oleracea var. italica SAĞLIK VE BESLENME YÖNÜNDEN Brokkoli, A ve C vitamini,

Detaylı

Bakterilerin Anatomik Yapıları

Bakterilerin Anatomik Yapıları Bakterilerin Anatomik Yapıları Kapsül Hücre Duvarı Hücre Membranı Ribozom Mezazom Plazmid DNA Pilus Nükleotid Sitoplazma Falgella Bakterilerin Anatomik Yapıları DIŞ YAPILAR Hücre duvarı Kapsül Flagella

Detaylı

ALKALİ BESLENME HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

ALKALİ BESLENME HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER ALKALİ BESLENME HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER VE ALKALİ GIDA LİSTESİ ph değerinin sağlığımız için önemi nedir? Asidik bir vücut hastalıkları kendine çeken güçlü bir mıknatıstır. Bu nedenle de vücudun ph

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ BİTKİSEL ÜRETİM BİLGİ NOTU 2013 YILI Türkiye İstatistik Kurumu 27/12/2013 tarihinde 2013 yılı Bitkisel Üretim İstatistikleri haber bültenini yayımladı. 2013 yılında bitkisel üretim bir önceki yıla göre

Detaylı

Çayın Bitkisel Özellikleri

Çayın Bitkisel Özellikleri Çayın Bitkisel Özellikleri Bir asırlık bir ömre sahip bulunan çay bitkisi doğada büyümeye bırakıldığında zaman bir ağaç görünümünü alır. Görünüş itibarı ile dağınık bir görünüm arz eden bitki yapısı tek

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

Budama. Örtüaltı tarımında. Bitkiyi dikine doğru büyütmek Işıklanma havalandırmayı daha effektif sağlamak

Budama. Örtüaltı tarımında. Bitkiyi dikine doğru büyütmek Işıklanma havalandırmayı daha effektif sağlamak SEBZELERDE YAPILAN KÜLTÜREL İŞLEMLER Budama Örtüaltı tarımında Bitkiyi dikine doğru büyütmek Işıklanma havalandırmayı daha effektif sağlamak BUDAMA Sürgün budaması (koltuk) Uç alma Yaprak alma Çiçek budaması

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

BALIKESİR SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ

BALIKESİR SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ BİTKİSEL ÜRETİM 2. TAHMİN 2014 2014 yılında bitkisel üretimin bir önceki yıla göre; Tahıllar ve diğer bitkisel ürünler üretiminin % 6,5 düşüşle 59,6 milyon ton, Sebze üretiminin % artışla 28,7 milyon ton,

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ B FOTOSENTEZ : 1 Güneş Enerjisinin Dönüştürülüp Depolanması 2 Fotosentez Olayı (Karbondioksit Özümlemesi) 3 Fotosentez Hızını Etkileyen

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı