III. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM İİ KONGRESİ BİLDİRİLER İİ KİTABI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "III. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM İİ KONGRESİ BİLDİRİLER İİ KİTABI"

Transkript

1 tmmob makitıa mühendisleri odası III. ULUSAL ÖLÇÜMBİLİM İİ KONGRESİ BİLDİRİLER İİ KİTABI 7-8 EKİM 1999 ESKİŞEHİR MMO Yayın No: 226 ISBN:

2 tnımob makina mühendisleri odası Sümer Sok. No:36/1-A Demirtepe/ANKARA Tel Faks ; MMO Yayın No: 226 ISBN : Bu kitabın yayın hakkı MMO'ya aittir. Kitabın hiç bir bölümü değiştirilemez, alıntı yapılamaz. MMO'nun izni olmadan kitabın hiç bir bölümü elektronik, mekanik fotokopi vs. yollarla kopye edilip kullanılamaz. Dizgi Baskı Tel MMO Eskişehir Şube Lale Ofset Matbaacılık Faks :

3 TMMOB Makine Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi m.ulusal Ölçümbilim Kongresi 7-8 Ekim 1999 Eskişehir-Türkiye REFERANS UBBELOHDE VİSKOMETRE KULLANARAK STANDART NEWTONIAN SIVILARININ KİNEMATİK VİSKOZİTELERİNİN BELİRLENMESİ ÖZET Orhan Sakarya, Ümit Y. Akçadağ, S.Eren San TÜBİTAK, Ulusal Metroloji Enstitüsü P.K Gebze/TÜRKİYE Tel: / 554 Viskozite, sıvıların kendisini akmaya zorlayan kuvvete karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanır. Kayma gerilmesi ile kayma hızı (hız gradyenti) arasında doğrusal ilişki olan sıvıların tümü Newtonian sıvısı olarak adlandırılır. Bu orantıdan yola çıkılarak akış zamanın ölçülmesi esasına dayanan ubbelohde viskometreleri geliştirilmiştir. Newtonian sıvılarının kinematik viskozitelerini belirlemek için sınıfı ve ölçüm aralığı aynı olan iki adet referans ubbelohde viskometre kullanılır. Bu viskometrelerin içine numune sıvı konulur 20 C ± 0,02 C'ye ayarlanmış sıcaklık kontrollü banyo içine dik olacak şekilde yerleştirilir ve her iki sıvı için de akış zamanı tespit edilir. Ölçüm işlemi sonrasında bulunan akış zamanları kullanılan viskometre sabitleri ile çarpılır ve numune sıvının viskozitesi bulunur. Anahtar sözcükler: Viskozite, Ubbelohde viskometre l.giriş Akışkanların viskozitesini ölçmenin çeşitli yollan vardır. Bunun için akışkanların özellikleri ve kullanım alanlarına uygun olan cihazlar geliştirilmiştir. Newtonian sıvılarının tümünde kayma gerilmesi ile kayma hızı arasında doğrusal ilişki vardır. Bu tür sıvıların viskozite ölçümü için camdan imal edilmiş viskometreler geliştirilmiştir. Bunların arasında yaygın olarak kullanılan biride ubbelohde viskometreleridir. Bu viskometrelerin çalışma prensibi, içine konulan Newtonian sıvısının sıcaklık kontrollü banyoda yerçekimi etkisi altında akış zamanının ölçülmesi esasına dayanır. Akış zamanı ölçülerek denklem (1) ile kinematik viskozite değeri belirlenir[2]. v = K.(t-At H ).A (i) g v : Kinematik viskozite K : Viskometre sabiti AtH: Kinetik enerji düzeltmesi, sadece 0 ile I nolu viskometreler kullanılmış ise uygulanır. t : Akış zamanı g : Yerçekimi ivmesi (ölçüm yapılan yerdeki değer) g : Yerçekimi ivmesi (viskometrenin kalibre edildiği yerdeki değer) Dinamik viskozite değeri, ölçülen kinematik viskozite değerinin aynı sıcaklıkta ölçülen sıvı yoğunluğu ile çarpılmasıyla belirlenir. Kullanılan ubbelohde viskometre izlenebilir ve kalibreli olmalıdır. 169

4 Birimler: Kinematik viskozite birimi Dinamik viskozite birimi mm 2 /s = cst mpa.s Viskozitenin mutlak olarak hatasız ölçümü son derece güçtür, bu güçlük yüksek doğruluklu ölçümler amaçlandığında daha da artmaktadır. Şayet her hangi bir sıvının viskozitesi bilinmekte ise diğer sıvıların viskozite değeri de, viskozitesi bilinen sıvı ile karşılaştırılarak tespit edilebilir. Bu yöntemin doğruluğu yüksek ve uygulaması diğerlerine göre kolaydır. Birincil referans standart olarak 20 C'de suyun viskozite değeri kabul edilmektedir. Suyun kinematik viskozite değeri yaklaşık olarak mm 2 /s ± % 0.3 civarındadır. 2. UBBELOHDE VISKOMETRE 1 Havalandırma borusu 2 Kılcal boru 3 Doldurma borusu 4 Üst sıvı deposu 5 Zaman ölçme haznesi 6 Kılcal (capillary) 7 Daldırma seviye haznesi 8 Daldırma seviyesi 9 Bağlantı borusu 10 Alt sıvı deposu Mı ve M 2 M F Zaman sayma çizgileri Doldurma çizgileri Ölçüm sıhası: Kinematik viskozite Akış zamanı Sıcaklık aralığı mm7s s C Şekil 1 Ubbelohde Viskometrenin genel görünümü Ubbelohde viskometreler kılcal borularının çaplarına ve viskometre sabitlerine göre 0 ile V arasında sınıflandırılır. Ölçümlerde kullanılacak referans viskometre numune sıvı ile şekil l'de Mp işareti ile belirtilen doldurma çizgilerinin arasına gelecek şekilde doldurulur. Numune sıvı dolu viskometre, uygun bir tutaç ile daha önceden belirlenen ölçüm sıcaklığına ayarlanmış olan sıcaklık kontrollü banyoya yerleştirilir. Yerleştirme işleminden önce yüzeyin düz olup olmadığına su düzeci ile bakılır. Yerleştirdikten sonra banyo suyunun yüksekliği viskometrenin şekil l'de görünen üst sıvı deposunun yaklaşık 20 mm kadar üzerinde olmalıdır. Ölçüm süresince banyoya yerleştirilen viskometrelerin birbirlerine değmemesi gerekmektedir. Bunun için dikey olarak düz olması gereklidir. Düz olup olmadığını anlamak için, iki tarafına ağırlık bağlı ipin bir tarafı banyonun üzerine konularak aşağıya sarkıtılır. Gerilen ip viskometrenin kılcal borusuna paralel duruma getirilir. İp ile viskometrenin kılcal 170

5 borusunun arasındaki dikey sapma 2 mm'den fazla olmamalıdır. Viskometre banyoya yerleştirildikten sonra sıvı sıcaklığı banyo sıcaklığına uyması için 20 dak. beklenilir. Şekil l'de 1 numara ile ifade edilen havalandırma borusu üstten bir aparat (tıpa) ile kapatılır. Viskometre, şekil l'de 2 numara ile ifade edilen kılcal borusunun üstten ya emme ile ya da bir aparat aracılığıyla vakumlanarak içerdeki sıvı şekil l'deki 4 numara ile gösterilen üst sıvı deposunun üst seviyesine kadar yükseltilir Bu işlem yapılırken sıvı içerisinde baloncuk oluşmaması için işlem yavaşça yapılmalıdır. Vakumlama işlemi bittikten sonra boru üstten bir aparat (tıpa) ile kapatılır. Daha sonra Viskometrenin havalandırma borusu üstten açılır ve sıvının şekil l'deki 8 numara ile gösterilen daldırma seviyesinin alt kısmına kadar hareket etmesi beklenir (~ 5 dak). Şekil l'de 2 numara ile gösterilen kılcal boru tekrar açılır ve sıvının kılcal borudan aşağı doğru hareket etmesi gözlenir. Sıvı şekil l'de Mı ile gösterilen çizgiye geldiğinde kronometre çalıştırılır ve M2 ile gösterilen çizgiye geldiğinde ise kronometre durdurulur. Kronometre'de okunan değer ile akış zamanı t belirlenmektedir[l], 2.1 Ubbelohde Viskometrelerin Temizliği Yeni imal edilmiş veya viskometre sabitleri değişmiş viskometrelerin K sabitlerinin belirlenmesi için, viskometreler oda sıcaklığında kromik asitle tamamen doldurularak yaklaşık 10 saat bekletilir. Asidin dökülmesinden sonra saf su ile hiçbir renk kalmayıncaya dek yıkama yapılır ve bu işlem 3 kez tekrar edilir. En sonunda en az 2 kez petrol eteri ile yıkanır (püskürtmek suretiyle), iyi bir kurulamadan sonra C arası ısıtılır ve emilen veya üflenen hava akımında kısa bir müddet (1-2 dakika) bekletilerek temizleme işlemi tamamlanır. Yağların viskozite belirlemesinde kullanılan viskometreler ölçüm sonrasında hemen temizlenmelidir. Bu temizleme işleminde önce viskometreler ters olarak askıya asılarak yağın iyice damlaması sağlanır. Oda sıcaklığında kinematik viskozitesi mm 2 /s (cst) ve daha fazla olan yağlarda yağın 50 C'den maksimum 60 C'ye kadar olan sıcaklıklarda damlamaya bırakılması tavsiye edilir. Viskometre 1 saat süresince petrol eteri ile dolu olarak bırakılır. Bu sıvı boşaltıldıktan sonra iyice damlamaya bırakılır. Daha sonra 2 kez petrol eteri püskürtülerek yıkanır. Bu işlem sonrasında viskometre yine petrol eteri ile doldurularak yarım saat bekletilir. Bu aşamadan sonra son kez petrol eteri ile yıkanır. İyi bir kurulamadan sonra C arasında ısıtılır ve birkaç dakika süresince hava akımında emerek veya püskürtülerek kurutulur. 3. KİNEMATİK VİSKOZİTENİN HESAPLANMASI Bir akışkanın viskozitesini belirlemek için bu akışkana uygun iki adet aynı sınıftan viskometre seçilir ve temizleme işleminden sonra bölüm 2'de açıklanan şekilde 20 ± 0.02 C sıcaklıkta her bir viskometre için 5 kez akış zamanı ölçülür. Kinematik viskozitenin hesaplanması için aşağıdaki işlemler gerçekleştirilir. 1 Her bir viskometre için ortalama zaman belirlenir. t = -Zt, (2) n 2. Her bir viskometre için en uzun ve en kısa akış zamanın arasındaki bağıl fark belirlenir. e, = t *' 1 """ (3) 3. e t ^ 2.10" 3 eşitliği her iki viskometre için kontrol edilir. Eğer eşitlik sağlanmıyorsa ölçüm tekrar edilir. 4. Her bir viskometre için (l)'deki formülden kinematik viskozite hesap edilir. 171

6 5. Her iki viskometre için bulunan kinetik viskozite değerlerinin ortalaması alınır. 6. Her iki viskozite arasındaki bağıl fark aşağıdaki formülden hesap edilir. 7. E V^ 2.10" 3 eşitliği kontrol edilir. Eğer eşitlik sağlanmıyorsa ölçüm tekrar edilir[2]. Ölçüm tekrar edildiği halde bu eşitlik sağlanamıyorsa viskometrelerin tekrardan kalibre edilmesi gerekmektedir. [2] 4. DENEYSEL VERİLER Bu çalışmada iki adet viskometre kullanılarak, viskozitesi bilinmeyen sıvının viskozite tayini gerçekleştirilmiştir. Aşağıda bu çalışmaya ait veriler sunulmaktadır. Tablo 1 Kullanılan viskometrelere ait bilgiler I: Viskometre II. Viskometre Sınıf III III No Viskometre (K) 0,9983 mm 2 /s 2 1,0008 rnmv Sabiti Bölüm 2'deki ölçüm düzeneği için gerekli işlemler gerçekleştirilerek numune sıvı her iki viskometre için kullanılmış ve aşağıdaki akış zamanları bulunmuştur. Tablo 2 de bu sonuçlar yer almaktadır. Tablo 2 Akış süreleri ti t 2 I. Viskometre için akış zamanı 7'34 21 T II. Viskometre için akış zamanı t U j t tort s s 6t " " 4 Tablo 2 de yer alan e t değerlerinin her iki viskometre için e t < 2.10' 3 eşitliğini sağlayıp sağlamadığı kontrol edilir. Eğer eşitlik sağlanmıyorsa ölçüm tekrar edilir. Viskometredeki sıvılar dökülüp temizlik prosedürleri yerine getirildikten sonra tekrar sıvılar konularak ölçüm tekrarlanır. Viskozite değerleri her iki viskometre için (1) eşitliğinden aşağıdaki şekilde hesaplanır. Vı=K,.t Vı = mm 2 / s ,23 s Vı= mm 2 /s V 2 = K 2. t V 2 = mm 2 /s s V 7 = mm 2 /s 172

7 Bu işlemler sonucunda bulunan Vı ve V2 değerlerinin ortalaması alınarak aşağıdaki kinematik viskozite değeri elde edilir. V = mm 2 /s Bulunan kinematik viskozite değerleri kullanılarak (5) eşitliği ile sv = " 4 değeri bulunur. Bulunan bu değerin 2-10" 3 'e eşit veya küçük olma durumu sağlandığından ölçümün tekrar edilmesine gerek yoktur. 5. SONUÇLAR Bu çalışmada Newtonian sıvılarının kinematik viskozite değerlerinin belirlenmesi için ubbelohde viskometre kullanımı yöntemi anlatılmış ve bu ölçümlere ait gerekli hesaplamalar yapılarak kinematik viskozite değeri belirlenmiştir. 6. KAYNAKLAR [1] "Determination of Kinetic viscosity and calculation of dynamic viscosity", EN ISO 3104, (E) Petroleum Products - Transparent and Opaque Products, 1994 [2] "Determination of the kinematic viscosity using the Standard design Ubbelohde viscometer", DİN Normu,

8 TMMOB Makine Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi III.Ulusal Ölçümbilim Kongresi 7-8 Ekim 1999 Eskişehir-Türkiye SABİT VİDA TAMPON MASTARLARIN KALİBRASYON METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Mustafa Yılmaz, Esma İşel Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü KAYSERİ Tel: ÖZET Sabit vida tampon mastarlar endüstride sıkça kullanılan ölçü mastarlarıdır. Belirli periyotlarla bu mastarların kalibrasyonunun yapılması gereklidir. Metroloji alanında gelişmiş ülkelerin çoğunda vida mastarlarının kalibrasyonu rahatlıkla yapılabilirken Türkiye'de bu konudaki çalışmalara yeni başlanmıştır. Bu eksikliğin giderilmesi ve gelecekteki araştırmalara kaynak teşkil etmesi amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Bu çalışma iki aşamadan meydana gelmektedir. İkinci aşamada numuneler üzerinde imkanlar dahilinde deneyler yapılarak farklı kalibrasyon metotlarının sonuçları değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda en hassas ve pratik ölçümlerin üç tel metodu ile elde edildiği görülmüştür[l]. Anahtar Sözcükler: Sabit vida tampon mastar, kalibrasyon, üç tel metodu, bıçak metodu. 1. GİRİŞ Kalibrasyon: Kalibrasyon, doğruluğu bilinen bir standart veya ölçüm sistemi kullanılarak diğer bir standart, muayene, ölçme ve test ekipmanının doğruluğunun ölçülmesi, sapmalarının belirlenmesi mümkün ise ayarlanması ve raporlanmasıdır. Vida: Vida belirli bir açı altında birbirini kesen silindir üzerindeki helis yüzeylerinin meydana getirdiği geometrik şekildir. Dış vida, bir silindirin dışındaki vidadır. Cıvatalardaki vida dış vidadır. İç vida, bir silindirin içindeki vidadır. Somunlardaki vida iç vidadır. Aynı vida ağzı üzerinde birbirine en yakın iki vida dişinde diş yanlan üzerindeki eşdeğer noktalar arasındaki eksenel mesafedir. Diş üstü çapı; dış vidanın diş tepeleri ve (veya) iç vidanın diş diplerine teğet olan hayali silindirin çapıdır. Dış vidada d, iç vidada D sembolü kullanılır. Ayrıca kural olarak vida dişinin büyük çapı yani diş üstü çapı aynı zamanda vidanın anma çapıdır. Diş dibi çapı; dış vidanın diş dipleri ve (veya) iç vidanın diş tepelerine teğet olan hayali silindirin çapıdır. Bölüm dairesi çapı; vida dişi genişlikleri ve vida boşluğu genişliklerinin eşit olduğu, diş yüzeyi ile dış yüzeyini kesen hayali silindirin çapıdır (Şekil-1). Şekil-1. Vida ekseni ile iç ve dış vida çap sembolleri. 174

9 2.SABIT VİDA TAMPON MASTARLARININ KALIBRASYONU Belirli periyotlarla kullanılan geçer vida tampon mastar ve geçmez vida tampon mastarların boyutlarının kontrol edilmesi gereklidir. Bu kontrolleri yaparken çok çeşitli metotlar ve cihazlar kullanılabilir Kullanılan cihaz ve aletlere göre: Düşey uzunluk ölçme cihazı Yatay uzunluk ölçme cihazı Mikroskop Mikrometre Vida mikrometresi Uygulanan metotlara göre: Bir tel metodu İki tel metodu Üç tel metodu Bıçak metodu Özel bilyalı bıçak metodu Profil metot Yukarıda sayılan bir tel, iki tel ve üç metotlarının hepsi de düşey ve yatay uzunluk ölçme cihazları ve mikrometre ile, bıçak, özel bilyalı bıçak ve profil metotları ise sadece mikroskop ile yapılabilmektedir[2]. 2.1.Kullanılan Notasyonlar S - Nominal vida adımı (mm) S g - Gerçek vida adımı (mm) C - Düzeltme faktörü (mm) a - Nominal diş profil açısı (o) d - Diş üstü çapı (mm) âı - Bölüm dairesi çapı (mm) dn O rt -Gerçek tel çapı (mm) dn -Nominal tel çapı (mm) Q - Tel vida dişine yerleştirilmiş durumdayken ölçülen değer (mm) (Bir tel metodunda) P - Teller vida dişlerine yerleştirildiği durumdayken ölçülen değer (mm) (İki tel metodunda) M -Teller vida dişlerine yerleştirilmiş durumdayken ölçülen değer (mm) (Üç tel metodunda ) [2,3] E - Bıçak metodunda düzeltme faktörü (mm) Alı, Aİ2, Ab, AI4- Sağ ve sol bıçakların çizgilerinin nominal değeri ile gerçek değeri arasındaki fark(mm) Cl - Profil açısındaki değişiklikten dolayı gelen düzeltme faktörü C2 - Adımdaki değişiklikten dolayı gelen düzeltme faktörü C3 - Tel çapındaki değişiklikten dolayı gelen düzeltme faktörü C4 - Helis açısından dolayı gelen düzeltme faktörü C5-Telin esnekliğinden (deformasyonundan) dolayı gelen düzeltme faktörü[4] 175

10 C = Cl + C2 + C3 + C4 + C5 Tel çapı, vida adımı (S) ve diş profil açısı (a) kullanılarak eşitlik (3.1) den hesaplanabilir d = 2*cos- (3.1) Gost den alınan diş profil açısı ve adımına göre telin çapını seçilmektedir [5],Vida mastarı kalibrasyonu için 0.5 N veya 2.0 N kuvvet uygulanmalıdır. 0.9 mm anma çapından küçük vidalar için 0.5 N, daha büyük vidalar için 2.0 N uygulanmalıdır [3] Bir Tel Metodu Bir tel metodunda isminde anlaşılacağı gibi bir tel kullanılır. Şekil-2,a'da görüldüğü gibi vida maştan alet veya cihazın sabit ucu yerleştirilir ve telin hassas yüzeyi dişler arasına konur. Ölçüm yapılan alet veya cihazın hareketli ucu tele bastırılır.d2 Bölüm çapının bir tel metodu ile bulunmasında kullanılan eşitlik; 1 d 2 =2*Q-d-d K. a sın + + C 2) (3.2) Bir tel metodu daha ziyade çok ağızlı vidaların kalibrasyonun da kullanılır [3,4,5]. 2.3.İki Tel Metodu İki tel metodunda aynı nominal çapta iki tel kullanılmaktadır. Şekil-2,b'de görüldüğü gibi telin biri vida mastarının alt tarafındaki dişler ile alet veya cihazın sabit ucu arasına yerleştirilir. İkinci tel ise vida mastarının alt dişleri arasındaki telin bulunduğu helise gelen üst taraftaki dişler arasına yerleştirilir. Bölüm çapının iki tel metodu ile bulunmasında kullanılan eşitlik;: (3.4) İki tel metodu çapı 100'mm den büyük ve diş sayısı az olan vida maştan kalibrasyonunda kullamlır[3,4] Üç Tel Metodu Üç tel metodunda; Şekil-2,c'de görüldüğü gibi yerleştirilir. Vida mastarının altına iki tel ve bu iki telin ortasına gelecek şekilde vida mastannın üstüne bir tel yerleştirilir. Üstteki telin yeri vidanın sağ veya sol vida olmasına göre değişir. Sağ vida da sağdaki telin üzerine gelecek şekilde, sol vida da soldaki telin üzerine gelecek şekilde yerleştirilir[4,7].bölüm çapının üç tel metoduyla bulunmasında kullanılan eşitlik; (3.6) 176

11 '///////////////////S///S//S////A (a) (b) (c) Şekil-2. Vida dişleri ile ölçme yüzeyleri arasına telin yerleştirilmesi Bıçak Metodu Bıçak metodu sadece mikroskopta yapılabilmektedir. Burada bıçak olarak tabir edilen dikdörtgen prizma şeklinde metal bir çubuktur. Bıçağın ucunda gözle bakıldığında fark edilmesi zor olan bir çizgi vardır. Bu çizginin kenardan mesafesi mikroskobun büyütmesi ile aynı olmalıdır. Bıçak üzerinde bu çizginin olmasının sebebi mikroskobun objektifmdeki eksen yapısıdır. Bu koordinat sisteminde x ekseni ile c-d çizgileri arası 0.3 mm, a-b çizgileri arası 0.9 mm'dir. 0.3 mm'lik bıçaklar kullanılacaksa 3 büyütmeli kondanser ve objektif seçilir. 0.9 mm'lik bıçaklar kullanılacaksa 9 büyütmeli kondanser ve objektif seçilir. Bıçakların yerleştirilmesi Şekil-3'de görülebilir. d. 2 = d 2 sol 2 "8! +c 2 (3.8) L 1 2* sin a 2 (A, + A? + AA,, + AX 4 ) (3.9) C2 düzeltme faktörü tablo (3. l)'den alınmalıdır [6,7]. a b Şekil-3 Sağ ve sol bıçakların vida dişlerine yerleştirilişi. Özel bilya uçlu bıçak ve Profil metotlarıyla kalibrasyon sadece mikroskop ile yapılmaktadır ve daha önce bahsedilen bıçak metoduna benzemektedir. 177

12 2. YAPILAN ÖLÇÜMLER Bu bölümde, değişik nominal çap ve adımda vida tampon mastarlarının dört farklı cihazda üç farklı metodda diş üste çapı ve bölüm dairesi çapı değerleri belirlenmiştir. Deneylerde geçer vida tampon mastarları kullanılmıştır. Mastarın kalibrasyon esnasındaki ölçüm noktaları Şekil-4'de görülmektedir ŞekiI-4. Vida mastarının kalibrasyon esnasındaki pozisyonu ve ölçme noktaları M 5X0.8-6H ANMA DEĞERİ İÇİN ÖLÇÜMLER İZG-6 yatay uzunluk ölçme cihazı kullanılarak; diş üstü çapı için ölçülen değerler Mastarın Durumu 0 90 Kesit Kesit Kesit Ortalama diş üstü çapı = ± mm İZG-6 yatay uzunluk ölçme cihazı kullanılarak; Bölüm dairesi çapı için 3 Tel Metodu. Mastarın Durumu 0 90 Kesit Kesit Kesit Ortalama bölüm dairesi çapı = ± mm d 2 = C = = mm İZG-6 yatay uzunluk ölçme cihazı kullanılarak; Bölüm dairesi çapı için 1 Tel Metodu Mastarın Durumu 0 90 Kesit Kesit Kesit Ortalama Q değeri = ± mm d 2 = 2*Q - d - 3*dnort+0.866*S g + C = 2* * * mm Yukarıda yapılan işlemlerin aynısı İZM 1 ve İZG 6 cihazlarında da gerçekleştirilmiştir. DİP-6 Üniversal Mikroskop kullanılarak; Diş üstü çapı için Bıçak Metodu Mastarın Durumu 0 90 Kesit Kesit Kesit

13 Ortalama diş üstü çapı = ± mm = d ort + A1 TD = = mm DİP-6 Üniversal Mikroskop kullanılarak; Bölüm dairesi çapı için Bıçak Metodu Mastarın Durumu Bıçak 0 90 dsağ d S ol dört dsağ d so ı dört Kesit Ortalama bölüm dairesi çapı = ± mm d 2 - d 2ort + E + C 2 = = mm Kesit Kesit Farklı Metotlarla Yapılan Ölçümlerin Karşılaştırılması Yapılan deneyler sonucunda elde edilen diş üstü ve bölüm dairesi çapları Şekil 5 ve 6'daki grafiklerde görülmektedir. M5 x 0.8-6H vidası için Gost standardına göre numune için toleranslar: Vida anma değeri M5x0.8-6H Diş üstü çapı (mm) Max. Değer Min. değer Bölüm dairesi çapı (mm) Max. Değer Min. Değer ,02 5,015 4,995 4,99 IZG 6 İZV 6 İZM 1 DİP 6 Şekil-5. M5 x0.8-6h diş üstü çapı grafiği. Şekil-6. M5 x 0.8-6H bölüm dairesi çapı grafiği. 4. SONUÇLAR Literatür taramasında en çok kullanılan metodun Üç Tel Metodu olduğu görülmüştür. Yapılan deneyler sonunda uygulanış açısından en hassas ölçüm Üç Tel Metodu ile elde edilmiştir. Birbirinden bağımsız teller kullanıldığında uygulanış açısından en hassas ve pratik ölçümler düşey uzunluk ölçme cihazıda elde edilmiştir. 179

14 Özel hazırlanmış üç tel setleri kullanıldığında yatay uzunluk ölçme cihazının diğer cihazlara kıyasla daha hassas ve pratik ölçümler vermiştir. Mikroskopla yapılan ölçümlerde vidanın merkezlenmesi, ışığın alttan gelmesi ve nemin kontrol altında tutulması gibi faktörler önem kazandığından uygulanışı nispeten daha zor olduğu tespit edilmiştir. Optik ölçüm yapılan Mikroskop ve İZM-1 yatay uzunluk ölçme cihazında göz faktörü önem kazandığından netlik ayarının tam olması gerektiği tespit edilmiştir. KAYNAKLAR / [1] E İşel, "Sabit Vida Tampon Mastarların Kalibrasyon Metotlarının Karşılaştırılması", Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Ens., Mart 1997 [2] Mi , Talimat, " Silindirik Vida Mastarları, Kontrol Metotları ", UDK , 1989, Moskova s. 1-6 [3] A.K. Kutay, Slravoçnik, " Makine San. İçin İmalat Kontrol Rehberi ", 1974, Leningrad, s [4] Mi , Talimat, " Silindirik Vida Mastarları Kontrol metotları ", UDK , 1989, Moskova s } [5] GOST , " Teller ve Pimler, Teknik Özellikler ", BZ / 810, 1989, Moskova, / s. 1-5 [6] AV. Kutuzova, " Boyutsal Ölçmeler İçin Laboratuar İşleri ", 1983, Moskova, s [7] F.V. SİDULKO, " Boyutsal Ölçmeler İçin Genel Metotlar ve Aletler ", 1981, Moskova s

15 TMMOB Makine Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi IlI.Ulusal Ölçümbilim Kongresi 7-8 Ekim 1999 Eskişehir-Türkiye SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞININ ÖLÇÜM BİLİMDEKİ YERİ (YASAL METROLOJİ) ÖZET Enver Sak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Ölçüler ve Standardlar Genel Müdürlüğü Ülkemizde, ticarette yaygın olarak kullanılan ölçü aletlerinin doğru ayarlı ve Uluslar arası Birimler Sistemine uygun olarak imali, ithali ve kullanılması ile ilgili hizmetler 3516 Sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümleri çerçevesince Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Ölçüler ve Standardlar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Söz konusu Kanun ile uzunluk, alan, hacim ve ağırlık ölçü aletleri ile areometreler, hububat muayene aletleri, elektrik, su, havagazı, doğalgaz, akaryakıt sayaçları, taksimetreler, akım ve gerilim ölçü transformatörleri ile demiryolu yük ve sarnıçlı vagonlarının Tip ve Sistem Onaylarının yapılması, muayenesi, ayarlanması ve damgalanması görevleri yürütülmektedir. Bu çalışmada, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının yasal ölçüm bilim ile ilgili görevleri, mevcut durumu özet olarak bildirilmiştir. YASAL ÖLÇÜM BİLİM Ölçme bilimin başlıca görevi bütün ölçme sistemlerinin temeli olan metre, kilogram, saniye, amper gibi fiziksel birimleri tanımlayarak bilim ve teknolojinin kullanımına sunmaktır. Teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiği günümüzde, bilimsel araştırma, sanayi, ticaret, savunma ve benzeri alanlarda gereken çok hassas ve doğru ölçümleri yapabilme yeteneği endüstrileşmenin kaçınılmaz şartlarından olup, bu yeteneğin yaygınlık derecesi, ülkelerin teknolojik seviyesini belirleyen temel unsurlardan biridir. Bugün toplumun hemen her kesiminde sahip olmayı olağan saydığı ev eşyalarının, otomotiv ürünlerinin vb. ekonomik olabilmesini sağlayan seri üretim, bu ürünleri oluşturan yüzlerce parçanın hassa olarak aynı karakterde yapılabilmesinin sonucudur. Bu ise ; boyutların, sıcaklığın, ağırlığın, gücün, empedansın, akımın, basıncın ve çeşitli malzeme karakteristiklerinin doğru olarak ölçülebilmesiyle sağlanmaktadır. Ancak farklı yerlerde yapılan ölçümlerin doğruluğu ve eşdeğerliğinin sağlanması uluslar arası seviyede organize bir ölçme sistemini gerektirir. Ölçüm bilim sistemleri, ülkelerin teknolojik kalkınmalarında bir alt yapı niteliği taşır. Bu alt yapının geliştirilebilmesi, yüksek hassasiyetti ölçme teknikleri ve fiziğin en yeni bilgilerinin kullanıldığı çok büyük araştırmalar gerektirmektedir. Endüstriyel, teknolojik ve bilimsel faaliyetlerde yapılan ölçümlerin güvenirliği için bunların doğruluğunun milli standardlardan milletlerarası standardlara uzanan bir zincir içinde izlenebilir olması gerekmekte, ülke genelinde hiyerarşik bir metroloji altyapısı, sanayileşmiş ve modern toplumun kaçınılmaz bir unsuru olarak görülmektedir. Ancak, mutlak doğruluk dereceleri ne 181

16 olursa olsun, yapılan ölçümlerin uluslar arası geçerliliğinin tescil edilmesi için bu ölçümlerin hassasiyetinin ve doğruluğunun bir referans zincir içerisinde izlenebilir olması gerekmektedir. Karakteristikleri kati olarak belirlenmiş bir referans sistemine göre yapılacak kontroller, çoğu zaman üretim metodunun başarıya ulaşabilmesi için kaçınılmazdır. Bu nedenle, yüksek doğruluk ve tekrarlanabilir ölçümlere duyulan ihtiyaç teknolojinin geliştirilmesi ile artar ve beraberinde de kalite kontrolün önemini ortaya çıkarır. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de ölçüm bilim faaliyetleri üç alanda sürdürülmektedir. Bilimsel Ölçüm Bilim Endüstriyel Ölçüm Bilim Yasal Ölçüm Bilim f ' t Bilimsel Ölçüm Bilim faaliyetleri Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME), Endüstriyel Ölçüm bilim faaliyetleri Türk Standardları Enstitüsü (TSE), Yasal ölçüm bilim ise Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı merkezde Ölçüler ve Standardlar Genel müdürlüğü, taşrada ise } Ölçüler ve Ayar Şube müdürlükleri tarafından 3516 Sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu çerçevesince :- bu hizmetleri vermektedir. Söz konusu Kanun ile uzunluk, alan, hacim, ağırlık ölçüleri, areometreler, hububat muayene aletleri, elektrik, su, havagazı, doğalgaz, akaryakıt sayaçları, taksimetreler, naklimetreler, akım ve gerilim ölçü transformatörleri ile demiryolu yük ve sarnıçlı vagonlarının muayenesi, ayarlanması, damgalanması ve Tip - Sistem Onaylan yapılır. Ölçü aletleri aşağıdaki muayenelere tabi tutulur. İlk muayene Periyodik muayene Ani muayene j Şikayet muayenesi > Stok muayenesi İlk Muayene: Yeni yapılan veya parçaların birleştirilmesi suretiyle meydana getirilen ölçü ve ölçü aletlerinin satışa veya kullanılmaya başlanmalarından önce veya ithal edilen ölçü ve ölçü aletlerinin yurda sokulmaları sırasında veya periyodik, ani, şikayet ve stok muayeneleri sonunda damgalan iptal olunan ölçü aletlerinin tamir ve ayarlanmalarından sonra veya ayarları bağlı bulunduklan yere göre ayarlanmış olan ölçü ve ölçü aletlerinin ise her yer değiştirmeleri halinde uygulanır. Periyodik Muayene: Belli sürelerde olmak üzere ölçü aletleri için yapılan genel muayenedir. / Ani Muayene: Bakanlık merkez ve taşra ölçüler ve ayar kuruluşları memurlannın görecekleri lüzum veya ihbar üzerine, ölçü aletlerinin bulundukları yerlerde,habersizce yapılan muayenedir. Şikayet muayenesi: Bir ölçü aletinin doğru çalışıp çalışmadığının tespit etmek üzere, ölçü aleti sahibi veya diğer bir kimsenin yazılı müracaatı üzerine yapılan muayenedir. Stok muayenesi: İlk muayene damgasını taşıdıkları halde satılmayıp, depo, atölye, imal veya satış yerlerinde yahut henüz kullanılmasına ihtiyaç duyulmayarak stok halinde bulundurulan ölçü aletlerinin periyodik muayene süreleri içinde tekrar tabi tutuldukları bir muayene şeklidir. f 182

17 İlk, periyodik ve stok muayenelerinde doğru oldukları anlaşılan ölçü ve ölçü aletleri damgalanmaya elverişli bulundukları takdirde damgalanır. Damgalanmaya elverişli bulunmayan ölçü aletleri için damga yerine geçmek üzere bir belge verilir. Sanayi Ticaret Bakanlığı ölçüler ile ilgili hizmetlerini merkezde Ölçüler ve Standarlar Genel Müdürlüğü, illerde ise 80 il'de bulunan Ölçüler ve Ayar Şube müdürlüklerince yürütmektedir. Bakanlığımız ölçüler ve ayar hizmetlerini daha verimli bir şekilde sürdürmek amacıyla 1993 yılından beri F.Almanya ile "Türkiye'de Ölçüler ve Ayar Tekniğinin Geliştirilmesi" konulu bir proje yürütmektedir. Bu proje kapsamında İstanbul, Ankara, Konya Sanayi ve Ticaret Müdürlükleri bünyesinde birer laboratuvar kurulmuştur. İzmir, Samsun, Gaziantep Sanayi ve Ticaret Müdürlükleri bünyesinde de laboratuvar kurma çalışmaları sürdürülmektedir. Hedefimiz 80 il'de mevcut olan müdürlüklerimiz bünyesinde il laboratuvarlarımızı, merkezde ise Merkez Laboratuvarını kurarak izlenebilirlik zincirini tamamlamaktır. Bu proje kapsamında 12 elemanımız Almanya'da 1 yıl süre ile eğitim almışlardır. Gerek yurt içinde ölçüler ve ayar elemanlarımızın eğitimi, gerekse yurt dışı eğitimlerimiz hızlı bir şekilde sürdürülmektedir. Bakanlığımızın önemli görevlerinden biri görev kapsamına giren Avrupa Topluluğu direktiflerini Türkiye şartlarına uyumlaştırmaktır. Bilindiği üzere 1996 yılında imzalanan Gümrük Birliği anlaşması çerçevesince 2000 yılı sonuna kadar harmonizasyonun tamamlanmış olması gerekmektedir. Metroloji konusu ile ilgili 25 adet Avrupa Topluluğu direktifi bulunmakta bunların yönetmelik çalışmaları devam etmektedir. Çıkarılacak olan yönetmelikler aşağıda belirtilmektedir Ölçü aletlerinin genel metrolojik özellikleri SI Birimleri Otomatik Olmayan Tartı Aletleri Yönetmeliği Otomatik Tartı Aletleri Yönetmeliği Kütle Ölçüleri Yönetmeliği Soğuk su sayacı Yönetmeliği Sıcak su sayacı Yönetmeliği Doğalgaz sayacı Yönetmeliği Elektrik sayacı Yönetmeliği Taksimetreler ile ilgili yönetmelik Motorlu Taşıtlar için lastik basınç ölçerlere dair yönetmelik Hazır ambalajlı mamullerin net miktar tespitine ilişkin yönetmelik Su dışındaki sıvı sayaçlarına ilişkin yönetmelik Gemi tanklarının kalibrasyonuna ilişkin yönetmelik Yoğunluk ölçerlere ilişkin yönetmelik Hububat muayene aletlerine ilişkin yönetmelik Uzunluk ölçerlere ait yönetmelikler Bu arada ülkemizi uluslar arası düzeyde de Sanayi ve Ticaret Bakanlığı temsil etmektedir. Merkezi Paris'te bulunan Uluslar arası Ölçüler ve Ayarlar Bürosu (BIPM) 'na Asil üye, Uluslar arası Yasal Metroloji Teşkilatı (OIML) 'na da Muhabir Üye sıfatıyla üye bulunmaktayız. 183

18 TMMOB Makine Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi III.Ulusal Ölçümbilim Kongresi 7-8 Ekim 1999 Eskişehir-Türkiye SANAYİDE KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ İÇİNDE İSTATİSTİK PROSES KONTROLÜN ÖNEMİ ÖZET * Dr. Şakır Baytaroğlu* NUROL Makine ve San. AŞ. t. Tel: , *GAZİ Üniversitesi MMF, Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Görevlisi Kalite sisteminin oluşturulması süreci, çok karmaşık ve bir çok çalışmanın ürünüdür. Bir ürüne veya bir sistemin, Kalite Sistemini oluşturulması sırasında: organizasyon, ölçme, metroloji, test, kontrol yöntemleri, istatistik proses kontrol gibi bir çok faaliyeti kapsamaktadır. Bir kalite sistemini oluşturulması faaliyetleri sırasında esas gaye, ürünün ekonomik ve yararlı bir şekilde i üretilmesini sağlamaktır. Önceden belirlenmiş kalite özellikleri uygunluğunu ve standartlara bağımlılığı hedef almak, kusurlu ürün üretimini minimuma indirmek amacıyla istatistik prensip ve tekniklerin üretimin bütün safhalarında kullanılmasıdır. Bu yayında, Kalite Güvence Sistemi anlayışı çerçevesinde istatistik proses kontrol kavramlarının önemi ve küçük ölçekli sanayi kuruluşlarında karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Anahtar Kelime: İstatistik, İstatistik Proses Kontrol, İstatistiki Dağılım, Olaslık, Veri, GİRİŞ Mühendislik ve üretim prosesi çok karmaşık bir süreçtir. Üretim prosesini etkiyen bir çok / değişkeni kontrol ve gözetmek çok zordur. Bununla birlikte, önemli olan değişken sayısını azamide tutarak bu değişkenleri kabul edilebilir sınırlar içinde tutabilmektir. Örneğin, çelik alaşımları üretim prosesi sürecinde, alaşım sıcaklığı anahtar bir değişkendir. Aynı alaşımı, farklı iki sıcaklık set değerinde proses edildiğinde sonuç olarak karakteristikleri birbirinden farklı iki alaşım elde edilecektir. Dolayısıyla karakteristikleri önceden belirlenmiş bir alaşımı üretilebilmesi, proses sıcaklığındaki dalgalanmalarının bilinmesi istenmektedir. Bir monitör vasıtasıyla sıcaklık değerinin proses periyodu süresince kararlı olup olmadığı kontrol edilmesi, alaşımın istenilen karakteristiklerde olduğu anlamına gelmez. Sorunun cevabı üretim prosesine İstatistik Proses Kontrol "SPC" uygulamaktan geçmektedir. SPC, mühendis ve imalatçılara üretim prosesinin kararlılığım monitör etmeye yönelik güçlü araçlar gereksinim duymaktadır. Belli aralıklarla prosesin bazı parametreleri ölçülmesi ve prosesin kararlılığını kontrol etmek maksadıyla ve SPC uygulandığı taktirde, proses sonucunda elde edilen ürün öngörülmüş karakteristiklere sahip olacaktır. SPC uygulamaları, üretim sürecinde uygulanan istatistik yöntemler ile temel bilgiler ve uygulamaları yanı sıra, kalite kontrol süreci içerisinde ürün kalitesi ve ürün kalitesinin tespitinde kullanılan ölçme sistem ve teçhizatlarına kalitesini tespitinde ve kalibrasyonlarda kullanılan istatistik yöntemlerle değerlendirilmektedir. Her ne kadar üretim sürecindeki SPC uygulamaları 184

19 ile kalite kontrol temininde kullanılan ölçme kontrol teçhizatlarının metrolojik karakteristikleri belirlenmesinde uygulanan SPC arasında ortak konular ve uygulamalar var ise uygulanan metot, yorum ve sonuçlan bakımından farklılıklar vardır. Üretim sürecinde, önceden tanımlanmış ve üretimin kalite hedeflerine ulaşmaya yönelik kullanılan bir çok SPC araçları mevcuttur. En önemli SPC araçları " The Magnifıcent Seven" olarak adlandırılan ve uygulamada prosesleri kolaylıkla proses değişkeleri monitör etmektedir [ 1,2]. " The Magnifıcent Seven" SPC araçları ise: Histogramlar Çetele Tablosu, Pareto Diyagramları, Sebep-Sonuç Diyagramları, Akış Diyagramları, Dağılım Diyagramları, Kontrol Diyagramları, Yukarıda sıralanmış olan SPC araçları yanı sıra uygulayıcı ; Ana kütle, Basit Seri, Frekanslı Seri, Sınıflı Seri, Ortalama, Mod, Medyan, Standart Sapma, Olasılık, Olasılık Dağılımları, Binominal Dağılım, Poisson Dağılımı, Hipergeometrik Dağılım, Normal Dağılım gibi İstatistiğin temel kavramlarında bilinmesi gerekmektedir. Ayrıca ISO 9000 kalite sistemi açısında konu incelendiğinde SPC prosesinin uygulamada mecburi, önceden tanımlanmış ve dokümante edilmiş olması gerekmektedir. [3,4,5] İSTATİSTİKSEL KALİTE KONTROL Endüstriyel üretim süreci içersinde ana amaç, bir bütünü oluşturan ve farklı yerlerde üretilen parçaların aynı kalitede ve birbirine uyum sağlayacak şekilde üretilmeleridir. Ancak üretilen parçalar veya sistemler, çeşitli nedenlerden dolayı, teknik özeliklerine bakıldığında farklı üretim teknolojiler ile imal edilebilmektedir. Üretim sürecindeki farklılıklara sebebiyet veren etkenler genelde, üretim prosesini kontrolündeki zaaflar, üretim araçları, insan etkisi, ölçme kontrol teçhizatları ve iş koşullarının etkisi vardır. Daha detaylı olarak yazarsak; Takım Ölçüleri, Üretim Araçları ve Sistemlerin Özellikleri, Operatörlerin Özellikleri, Ölçü Mastarların Doğruluğu, Ölçme Teçhizatlarının Hataları, Ölçü Referanslarının Uygun Olarak Kullanılmayışından, Ölçüm Sırasındaki Hertz Temas Kuvveti, Ortam Koşullarının Etkisi, Seri üretimin diğer önemli bir özelliği ise değiştirilebilirliktir. Bu özellik, parçalar değiştirildiğinde, parçalar üzerinde hiç bir işlem yapılmadan yerine takıldıklarında 185

20 fonksiyonlarında herhangi bir değişim olmadan yerine getirilmesi gerekmektedir. Ancak gerçekte, üretim sürecinde yüzde yüz aynı olan parçalar ( boyut ve fiziksel özellikler açısından ) üretmek mümkün değildir. O halde, hiç olmazsa parçaların bazı özelliklerinin " Değişim Şeklini" ve " Değişim Kurallarını " bilinmesi gerekmektedir. Bunun içinde istatistiksel yöntemler ve araçlardan yararlanılacaktır. [7,8,9,10] İstatistiğin bilimde kullanılması, ölçmelerin yorumuna bağlıdır. Deneysel çalışmalardaki j ölçümler deneysel hatalarımda beraberinde getirmektedir. Sonuçlara etki edecek değişkenleri /. kontrol edip değerlendirecek bir çok istatistiki metot ve yöntemler vardır. Gerçekte, değişken sonuçların veya bilginin mevcut olduğu her türlü araştırma işinde istatistik önemli yararlar sağlamaktadır. Kısaca İstatistik: Yapılacak tahminler ve varılacak sonuçlardaki hata olasılığını matematik olasılığına dayanarak ve tüme varım yolu ile değerlendirmek, nicel veri ve bilgilerin toplanması, sınıflandırılması ve değerlendirilmesinde en etkili yöntemlerin geliştirme ve uygulanma sanatı ve bilimidir. Çeşitli şekillerde elde edilen verilerin istatistiksel olarak yorumunun yapılması ve prosesin gidişatının kontrolünde kullanılması ve yetersiz proses. durumlarında alınacak düzeltici ve önleyici faaliyetlerin belirlenmesi gerekmektedir. t SPC uygulamalarının esas amacı üretim sürecinde hatalarını sıfıra indirgemektir. Bunun için istatiksel hata sıfırlama yönteminin başlıca adımları; Problemin Gözlenmesi, Tanımlama Amacıyla, Veri Toplama, İstatistik, Örnekleme, Ölçüm ve Gereksiz Gözlem, Nedenlerin Tahmin Amacıyla Hipotezlerin Kurulması, Nedenlerin Doğrulaması Amacıyla, Deney Yapılması ve Gerekirse Yeni Hipotezlerin Kurulması, Alternatif Çözümler Üretmek Amacıyla Beyin Fırtınası Çalışmalarının Yapılması, Çözümlerin sağlanması amacıyla yeni deneyler ve gerekirse yeni çözümler üretilmesini f kapsamaktadır. VERİ TOPLAMA Kalite temini çalışmaları çerçevesinde SPC tekniklerinin uygulaması öncesi, verilerin doğru olarak toplanması gerekmektedir. Veriler objektif ve kişisel düşünce ve görüşlerden uzak olmalıdır. Veriler; Ölçerek : Boyutlar, sıcaklık, ısı değişimi, yakıt tüketimi, Sayarak : Üretilen araç sayısı, Iskarta sayısı, Sıralayarak : Birinci, İkinci, Pozisyonları, vs., t. Okuyarak : Notlar, Raporlar. SPC'ye temel teşkil edecek verileri toplarken aşağıda sıralanmış özellikler dikkate alınmalıdır; Veriler, incelenen durumu gerçekçi bir tarzda yansıtılmalı, tarafsız olunmalı ve yorum katılmamalı, Verilerin yeterliliği kontrol edilmeli, Veriler, gerçekleri açığa çıkaracak şekilde toplanmalı ve özetlenmelidir, 186

21 SPC yöntemlerin uygulanabilmesi için verilerin sayısal olması gerekmektedir. Sayısal veriler toplanması sırasında ve işlenmesi sırasında aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulması gerekmektedir.: Verilerin toplama amacı, Nerede ne zaman ve kim tarafından toplandığı, Verilerin toplandığı yere göre sınıflandırılması (makineler,ürünler, hammadde, çalışma grubu, çalışma yeri, vs.) Verilerin ne ile ilgili olduğu belirlenmesi, Verilerin kaydı, Veri toplanmasına kullanılan ölçüm yöntemlerin doğruluğu ve kalibrasyon işlemleri, VERİLERİN BİLGİYE DÖNÜŞTÜRÜLMESİ Toplanılmış olan veriler, bilgiye dönüştürülmesi süreci üç ana başlık altında ele alınmaktadır; Girdi Aşaması: Yaratma,toplama,doğrulama ve kodlanma işlemleri, İşlem Aşaması: Sınıflama,ayıklama, sıralama, hesaplama, özetleme, ve depolama, Çıktı Aşaması : Düzenleme, erişim, çoğaltma, dönüştürme, dağıtım, iletme, ve raporlama. Genel olarak bilgiye dönüştürülmüş bilgiler iki ana gruba ayırabiliriz; Nicel Veriler: Ölçülebilen ve sayısal bir değeri olan veriler, Nitel Veriler: Muayene veya sayım yöntemi ile toplanan veriler. Yukarıda gösterildiği gibi veriler bilgiye dönüştürüldükten sonra kullanılabilir veri haline gelmektedir. SPC YÖNTEMLERİN KULLANILMASINA AİT SORUNLAR SPC uygulamalarında genelde küçük ve bu alanda tecrübesi olmayan kuruluşlardaki uygulamalarda aşağıdaki sorunlar göze çarpmaktadır; Yanlış ve gerçeklerle bağdaşmayan veriler, Yetersiz veri toplama yöntemleri, Veri işlemlerinden doğan hatalar ve hatalı matematiksel işlemler, Anormal değerlerin kullanılıp kullanılmaması, Uygun istatiksel yöntemlerin belirlenmemesi, Deneyimsiz kişilerin yaptıkları yanlış uygulamalar olarak göze çarpmaktadır. Veri Toplama Şekli ( Otomatik veya elle), SONUÇ Kalite temini prosesi içersinde, ürün bazında kalite unsurlarının ve kaliteyi oluşturan parametrelerin tanımlanması gerekmektedir. Kaliteyi etkiyen tüm değişkenleri nicel ve nitel olanların değerlendirme yöntemleri belirlenmelidir. Küçük sanayi işletmelerde, SPC uygulamasına geçilerek verimlilik bazda üretkenlik %400 kadar artırılabilir. Bu tip kuruluşlara verilecek SPC eğitimler ile ve ürün bazında kaliteyi etkiyen parametreleri tespiti konusunda yapılacak detaylı çalışmalarla ürün kalitesi artırılabilir. Her ürün kendisine uygun ve ürün tipinin karmaşıklığına bağlı olarak SPC yöntemleri ve metodları geliştirilir. 187

22 REFERANSLAR 1. N.TÜKEL, Prof. Dr. Müh., " Uygulamalı Ölçme ve Kontrol Tekniği " Yalkm Ofset Matbaası " 1988, 2. Prof. Dr. Osman F. GENCELİ" Ölçme Tekniği" Birsen Yayınevi J. GALYER&C. SHOTBOLT " Metrology For Engineers" G.ASCH&A11 "Les Capteurs En Instrumentation Industrielle, Dunod E O. DOEBELIN "Measurement Systems Application and Design" Mc GRAW-HÎLL International Sdition Ş.BAYTAROĞLU " 461 Mühendislik Metrolojisi" Gazi Üniversitesi Ders Notları, 7. NF X " Vocabulaire des Terms fondamentaux et generaux de metrology", 8. NF X " Vocabulaire des calcul des probabilite" 1971, 9. Jörge W. Müller " Les incertitudes de mesure " 2'eme trimestre 1981, 10. E. Barutçugil, E.Karaoğlan " Dağılım Ölçüleri ve Hata Teorisi " Ankara Nükleer Araştırma Merkezi, i 188

23 TMMOB Makine Mühendisleri Odası Eskişehir Şubesi IlI.Ulusal Ölçümbilim Kongresi 7-8 Ekim 1999 Eskişehir-Türkiye SIVI-CAM TERMOMETRELER Aliye Kartal Doğan, Ali Uy tun, Ufuk Abacıoğlu TÜBİTAK, Ulusal Metroloji Enstitüsü PK Gebze-Kocaeli TÜRKİYE Tel: ÖZET Yaklaşık 250 yıldan beri kullanılan sıvı-cam termometreler ilk termometre modellerinden birisidir ve termometre üretiminin gelişiminde çok önemli katkılara sahip olmuştur C ile 600 C sıcaklık aralığında kullanılan sıvı-cam termometreler, sıcaklık farkı ölçümlerinde milikelvin mertebelerine kadar inerek günümüz teknolojisinde büyük gelişmeler göstermiştir. Sıvı-cam termometrelerin, sıcaklığın okunmasında direnç termometrelerinde olduğu gibi bir multimetre veya direnç köprüsü gerektirmiyor olması kullanım kolaylığı sağlamaktadır. Saklanması, taşıması ve kullanım pratikliğinin yanı sıra düşük maliyete sahip olması, kolay kırılabilir olmasına rağmen endüstriyel yaygınlığının korunmasını sağlamıştır. Bu noktadan hareketle çalışmamızda, sıvı-cam termometrelerinin yapısı, çalışma prensibi, daldırma derinliklerine göre termometre çeşitleri, termometre yapımında kullanılan camlar ve termometrik sıvılardan bahsedilecektir[l]. Bunun yanı sıra, kullanımda dikkat edilmesi gereken hususlara yer verilecektir. Anahtar sözcükler: sıvı-cam termometre, kalibrasyon l.sıvı-cam Termometrenin Yapısı Sıvı-cam termometreler, kapalı ölçek termometre ve gövde termometre olmak üzere iki çeşidi vardır (Şekil-1). Gövde termometrede ölçek doğrudan gövdeyi oluşturan cam tüp üzerine işaretlenir, fakat kapalı ölçek termometrede ölçek ayrı şerit olarak kılcalın üzerine yerleştirilir. Kapalı ölçek termometre de ölçek gövdede bulunan küçük kılcal cam tüpe yerleştirilir ve cam ile tepeden kapatılır. Kapalı ölçek termometrenin ölçeği sabit olmalı ki kılcal tüp üzerinde hareket etmemelidir. Paralaks (Snell kanununa göre ışığın kırınımı) hatasının azalmasından dolayı kapalı ölçek termometrenin okunması diğerine göre daha kolaydır. Gövde termometrede doğru bir okuma için sehpa üzerine lens sistemi yerleştirilerek okuma yapılması gerekir. Kapalı ölçek termometrede okuma yapmak için basit bir el büyüteci yeterlidir. Sıvı-cam termometre imalatında termometre ölçeği 1 C aralığı gösterip istenilen bütün sıcaklık aralığını içermelidir. Sıvı haznesinin büyüklüğü termometrenin çıkabileceği maksimum sıcaklığa göre sıvının yükseleceği sıvı kolonunun hacmi göz önüne alınarak hesaplanır. Uygulamada sıvının yükseleceği kolonun çaplan 0.02 mm-0.4 mm arasında değişim gösterebilir. 189

24 Termometre ölçeğinin üzerine çizilen ve belli sıcaklıkları temsil eden çizgilerin arasının çok açık olması gözle yapılan tahmini bölmelendirmeyi güçleştirir. Normalde minimum aralığın 0.7 mm. ve çizgi kalınlığının ise aralığına oranı yaklaşık 1:5 olmalıdır. 2. Sıvı-Cam Termometrenin Çalışma Prensibi ve Genel Tanımlar Sıvı cam termometrenin çalışma prensibi cam içerisinde bulunan sıvının sıcaklık ile genleşmesine dayanır. Hazne içindeki sıvı sıcaklığı artıkça, sıvının genleşip kılcal kolon üzerinde ölçülebilir bir yükseklik oluşturur. Yani sıvı haznesinin sıcaklığı işaretli ölçeğe göre civa kolonunun en üst noktasını gösterir. "Şekil 2" 'de sıvı cam termometrenin ana bölümlerini göstermektedir. Sıvı (Civa) Haznesi termometrenin diğer kısımlarına göre daha dar, silindir şeklinde ve sıvı hacmini oluşturan ince cam bölümden oluşmaktadır (termometrenin sıvı deposu). Cam uygun türden olmalı ve doğru olarak tavlanmalıdır. Sıvı haznesinin hacmi termometre sıvısının genleşme katsayısı ve hazne camına bağlı olmasından dolayı termometre ölçeğin de belli sayıdaki dereceye eşittir. Genleşme Çemberi Kapalı Tüp Genleşme Çemberi Ana Ölçek Ölçek Uzunluğu Kılcal Tüp Ölçümü Daldırma Derinliği Çizgisi Termometrenin Toplam Uzunluğu Minisküs r Termometrik Sıvı Kolonu Büzülme Çemberi Büzülme Çemberi Düşük Yardımcı Ölçek (Buz noktası için) Gövde Kılcal Tüp Yardımcı Ölçek Sıvı (Civa) haznesi Civa Haznesi Uzunluğu Termometre Haznesi Gövde Termometre Kapalı Ölçek Termometre Şekil 1. Yapısına Göre Sıvı-Cam Termometre: l)gövde Termometre 2)Kapalı Ölçek Termometre Şekil 2. Genel Sıvı-Cam Termometre 190

25 Gövde termometrenin yapısına uygun camdan seçilmelidir. Gövde, ya gaz ile doldurulur ya da atmosferik basıncın altına kadar boşaltılır. Termometre sıvısı genelde civa veya organik sıvılardır. Tablo 1 'de çeşitli sıvıların genleşme katsayısı verilmektedir. TABLO 1. Bazı termometrik sıvıların genleşme katsayısı Termometrik Sıvılar Genleşme katsayısı Civa, Civa-Talyum K' 1 Galyum IC 1 Etanol, Toluol, Pentan K" 1 İşaretleme genelde gövde üzerine kazıma yöntemi veya baskı yöntemi ile yapılır. İşaretleme çeşitli ölçeklerin yanı sıra başka bilgilerde verir. Genleşme Çemberi termometrenin tepesinde bulunur. Diğer bir adı ise 'Güvenlik Baloncuğu'. Bu çember civa yükselme kolonunun güvenliği için mevcuttur. Termometre üst aralığına yakın bir noktada kullanılırsa, genleşme çemberi oluşan gaz basıncını önler. Çünkü civanın yükselmesi ile oluşan gaz basıncı termometre kolonunu gererek kırabilir. Büzülme Çemberi ana ölçeğin altına veya ana ölçek ile yardımcı ölçek arasına yerleştirilmiştir. Ana ölçek termometre üzerindeki tek ölçektir. Fakat bazı termometreler üzerinde küçük yardımcı ölçekler vardır. Eğer büzülme çemberi kullanıldı ise yardımcı ölçek buz noktası ölçmek için vardır. Bu yardımcı ölçek uygun referans sıcaklıktır. Referans sıcaklık termometrenin kalibrasyonunda kontrol amacıyla kullanılır. 3.SIVI-CAM TERMOMETREDE DALDIRMA DERİNLİKLERİ Sıvı-cam termometrede üç çeşit daldırma derinliği vardır. "Şekil 3"'de gösterilmektedir Kısmi Daldırma Kısmi Daldırmalı termometrelerin daldırma derinliği termometrenin gövdesi üzerinde işaretlidir. Bu tür termometrelerde sıvı haznesi ile daldırma çizgisine kadar olan kısım ölçümü istenilen sıcaklıkta banyo ortamına daldırılır. Kısmi daldırmalı termometrelerin daldırma çizgisi açıkça işaretli olmalıdır veya daldırma çizgisi termometre üzerinde işaretli değilse yapılması gereken işlem termometre sıvı haznesinden en altından itibaren 76 mm banyo ortamına daldırılmalıdır. Daldırma çizgisi en az sıvı haznesinden 13 mm üstte olmalıdır (Şekil 3) Tam Daldırma Tam daldırmalı termometrenin sıvı haznesi ve sıvı kolonu ölçülmek istenilen sıcaklığa kadar banyo ortamına daldırılır. Sıvı kolonu banyo ortamından 12 mm üzerinde olması gerekir. Böylece termometre kolay bir şekilde okunur. Miniskus asla ortam yüzeyinin altında veya üstünde olmamalı; banyo yüzeyi ile aynı seviyede olmalıdır (Şekil 3). 191

26 3.3.Bütün Daldırma Bütün daldırmada termometrenin tamamının banyo ortamına batırılması gerekir. Eğer termometrenin sıvı haznesi ve gövdesi aynı sıcaklığa daldınldığı zaman termometre bütün olarak daldırılmıştır. Bu tür termometre modeli çok nadir kullanılmaktadır. Özellikle yüksek sıcaklıklarda bütün daldırmak termometrelerden kaçınılmalıdır. Çünkü yüksek sıcaklıkta civanın patlama tehlikesi vardır (Şekil 3). Daldırma Çizgisi M Tam 1 ^H Daldırma Kısmi m 1 Daldırma 1- Daldırma r 1 Şekil 3. Daldırma türlerine göre sıvı-cam termometreler 4.TERMOMETRİK SIVILAR Tablo 2 'de, genelde kullanılan termometrik sıvıları ve kullanım aralıklarını özetlemektedir. TABLO 2. Termometrik Sıvılar Termometrik sıvı Civa Civa / Talyum Galyum Organik sıvılar Ethanol Toluol Pentan kuru (kılcal tüpe tutunmayan) ıslak (kılcal tüpe tutunan) ts C «-110 «-90 «-200 ts = Donma noktası ve/veya uygulanan en düşük sıcaklık te Sabit basınç altındaki kaynama noktası t B c BUZ NOKTASI DEĞERİNİN ZAMANLA DÜŞMESİ Hassas sıvı-cam termometreler veya en azından sıvı hazneleri, düşük termal etkisi olan camdan imal edilmesi gerekir (Tablo 3). Cam, termal histerisiz etkisine sebep olur. Termal histerisiz etkisi, 0 C'de gözlenen sıcaklık değişimidir. Örneğin; eğer normal cam termometre önce buz noktasında ölçülür; daha sonra 100 C'ye kadar ısıtılır ( termometre ısıtıldıkça genleşir) ve sonra tekrar soğumaya bırakılırsa (0 C), termometre haznesi tekrar eski orijinal hacmi gibi büzülmez (Şekil 4). Tekrar buz noktasında ölçüm alınır. İki buz noktası ölçümü arasında fark vardır. Dolayısıyla bu fark genleşmenin buz noktası değerinin zamanla 192

27 düşmesine yol açtığını gösterir. Bu olay buz noktası değerinin zamanla düşmesidir. Bu da bütün ölçüm aralığında sabit olarak kalır. Termometre iyi bir camdan (normal cam) yapılmış ise 100 C'ye kadar ısıtılıp soğutulduktan sonra buz noktası değerinin düşmesi 0.05 C'den çok olamaz. Bu değer borosilikat cam için 0.02 C'dir. Buz noktası değerinin düşmesi, homojen olarak hazırlanmış buz noktası ile kolay ve doğru olarak tespit edilir. Bu nedenle termometrelerin ölçüm aralığı buz noktasını içermiyorsa, buz noktası ölçümü için termometrenin yardımcı ölçeği vardır. Buz noktası ölçümü, kalibrasyondan önce ve sonra mutlaka yapılmalıdır. Isıtma Soğuma Şekil 4. Buz Noktası Değerinin Zamanla Düşmesi TABLO 3. Sıvı-cam termometrelerinin imal edilmiş oldukları camlara göre maksimum çalışma sıcaklıkları ve imalatçıları Cam Normal cam Schott-N16 imalatçı Firma Jenaer Glaswerk Schott and Genossen Mainz işareti Tek kırmızı çizgi veya N16 C 350 Termometrik cam Schott-2954 Schott-Supremax R8409 Normal cam Normal cam, Dial Normal cam 7560 Jenaer Glaswerk Schott and Genossen Mainz Jenaer Glaswerk Schott and Genossen Mainz Whitefriars Glass Ltd. Plovvden and Thompson Ltd. Corning Glass Co. Tek siyah çizgi 460 SPX Tek mavi çizgi 350 Çift mavi çizgi 350 CN 350 Corning cam borslicate Corning Glass Co. CB 450 Corning cam, 1720 Corning Glass Co. C Boroslicate cam Whitefriars Glass Ltd. Tek beyaz çizgi 460 Not: Termometrenin performansı üretim esnasında uygulanan sabit ısıya bağlıdır. Normal camdan iyi yapılmış bir termometre 400 C ye kadar çalışabilir. Diğer bir yandan 350 C nin altındaki sıcaklıklarda iyi bir belirsizlik için borosilikat camlar tercih edilir. Genellikle en düşük ve en yüksek sıcaklıklar termometrenin 0 noktasındaki sabitliği ile tespit edilmelidir. 193

OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK

OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK OTOMATİK OLMAYAN TERAZİ KALİBRASYONU MEHMET ÇOLAK 2 KÜTLE M k (kiloram) Uluslararası kiloram prototipinin kütlesine eşittir. Türkiye nin Tubitak-UME de bulunan prototipin numarası 54 tür. 39 mm İridyum

Detaylı

MAK 401. Konu 3 : Boyut, Açı ve Alan Ölçümleri

MAK 401. Konu 3 : Boyut, Açı ve Alan Ölçümleri MAK 41 Konu 3 : Boyut, Açı ve Alan Ölçümleri Boyut Ölçümü Pratikte yapılan boyut ölçümlerinde kullanılan yöntemler genellikle doğrudan karşılaştırma adı verilen temasla yapılan ölçmelerdir. Bu iş için

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Kimya Mühendisliği Laboratuvarı Venturimetre Deney Föyü Hazırlayan Arş.Gör. Orhan BAYTAR 1.GİRİŞ Genellikle herhangi bir akış

Detaylı

SIVI YOĞUNLUKLARININ BİRİNCİL SEVİYEDE BELİRLENMESİNİ SAĞLAYAN ÖLÇÜM DÜZENEĞİ

SIVI YOĞUNLUKLARININ BİRİNCİL SEVİYEDE BELİRLENMESİNİ SAĞLAYAN ÖLÇÜM DÜZENEĞİ 383 SIVI YOĞUNLULARININ BİRİNCİL SEVİYEDE BELİRLENMESİNİ SAĞLAYAN ÖLÇÜM DÜZENEĞİ Haldun DİZDAR Ümit Y. AÇADAĞ Orhan SAARYA ÖZET Endüstride, sıvı yoğunluğunun yüksek hassasiyetle ölçümü, başta petrol olmak

Detaylı

1. BAYLAN SU SAYAÇLARI TEST MASASI BTB-06

1. BAYLAN SU SAYAÇLARI TEST MASASI BTB-06 1. BAYLAN SU SAYAÇLARI TEST MASASI BTB-06 Baylan BTB-6 Test Masası ev tipi sayaçların ISO 4064/3 standardına göre performans testlerini gerçekleştirmek üzere Baylan Ölçü Aletleri bünyesinde tasarlanmıştır.

Detaylı

KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON

KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON 83 KÜTLE ÖLÇÜMLERİNDE OTOMASYON Levent YAĞMUR Sevda KAÇMAZ Ümit Y.AKÇADAĞ ÖZET Günümüz ihtiyaçları ve kütle kalibrasyonları göz önüne alındığında kütle ölçümlerinde otomasyonun kaçınılmaz olduğu değerlendirilebilir.

Detaylı

Ölçüler ve Ayar Hizmetleri

Ölçüler ve Ayar Hizmetleri Ölçüler ve Ayar Hizmetleri Yasal metroloji kapsamındaki ölçü ve ölçü aletleri ile ilgili işlemler, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu ile 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I DENEY 2 : BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ (AKIŞKANLAR MEKANİĞİ) DENEYİN AMACI:

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

YÖNETMELİK. Ölçü ve Ölçü Aletlerinden Alınacak Muayene ve Damgalama Ücret Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik

YÖNETMELİK. Ölçü ve Ölçü Aletlerinden Alınacak Muayene ve Damgalama Ücret Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 24 Aralık 2014 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29215 Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından: YÖNETMELİK Ölçü ve Ölçü Aletlerinden Alınacak Muayene ve Damgalama Ücret Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına

Detaylı

METROLOJİ NEDİR? Metrolojinin Temel Amacı Nedir?

METROLOJİ NEDİR? Metrolojinin Temel Amacı Nedir? METROLOJİ NEDİR? Diğer bütün bilim alanları ile ilişkisi olan "Metroloji", ölçme sistemleri ve birimlerle ilgili ölçme bilimidir. Metroloji üç ana başlıkta incelenebilir; 1. Bilimsel Metroloji: Uluslararası

Detaylı

TEST MASASI BTB-6. BAYLAN ÖLÇÜ ALETLERİ SAN. ve TİC. LTD. ŞTİ.

TEST MASASI BTB-6. BAYLAN ÖLÇÜ ALETLERİ SAN. ve TİC. LTD. ŞTİ. TEST MASASI BTB-6 BAYLAN ÖLÇÜ ALETLERİ SAN. ve TİC. LTD. ŞTİ. Fabrika: A.O.S.B. 10046 Sok. No:14 Çiğli - İZMİR - TÜRKİYE Tel: (0.232) 232 376 77 57 Fax: (0.232) 376 77 59-376 79 74 web: www.baylansayaclari.com

Detaylı

Kalite Geliştirmede İstatistiksel Yöntemler ve Six Sigma

Kalite Geliştirmede İstatistiksel Yöntemler ve Six Sigma Kalite Geliştirmede İstatistiksel Yöntemler ve Six Sigma - 1 Ödevler 5 er kişilik 7 grup Hayali bir şirket kurulacak Bu şirketin kalite kontrol süreçleri raporlanacak Kalite sistem dokümantasyonu oluşturulacak

Detaylı

İstatistiksel Kalite Kontrol BBY 374 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 18 NİSAN 2014

İstatistiksel Kalite Kontrol BBY 374 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 18 NİSAN 2014 İstatistiksel Kalite Kontrol BBY 374 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 18 NİSAN 2014 İstatistiksel kalite kontrol o Üretim ve hizmet süreçlerinin ölçülebilir veriler yardımıyla istatistiksel yöntemler kullanılarak

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/12) Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Fevzi Çakmak Mah. 10564 Sok. No:44 42050 KONYA / TÜRKİYE Tel : 0 332 342 70 20 Faks : 0 332 342 70 23 E-Posta : ukm@ukm.com.tr

Detaylı

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE

MANOMETRELER 3.1 PİEZOMETRE 18 3 MANOMETRELER Düşük sıvı basınçlarını hassas olarak ölçmek için yaygın bir metot, bir veya birden fazla denge kolonu kullanan piezometre ve manometrelerin kullanılmasıdır. Burada çeşitli tipleri tartışılacaktır,

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

SAYBOLT VĐSKOZĐTE DENEYĐ

SAYBOLT VĐSKOZĐTE DENEYĐ ONDOKUZ MAYIS ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ SAYBOLT VĐSKOZĐTE DENEYĐ Hazırlayan: YRD. DOÇ. DR HAKAN ÖZCAN ŞUBAT 2011 DENEY NO: 1 DENEY ADI: SAYBOLT VĐSKOZĐTE DENEYĐ AMAÇ:

Detaylı

MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU

MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU MALZEME TEST MAKİNASI KUVVET KALİBRASYONU KARŞILAŞTIRMA RAPORU Dr. Bülent AYDEMİR Cemal VATAN Dr. Haldun DİZDAR 19.09.2014 TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ Kuvvet Laboratuarları İÇİNDEKİLER 1. Giriş...

Detaylı

Mikrometrelerle ölçüm yaparken 250 gramdan fazla kuvvet uygulanmamalıdır. Fazla uygulanıp uygulanmadığı cırcırla anlaşılır.

Mikrometrelerle ölçüm yaparken 250 gramdan fazla kuvvet uygulanmamalıdır. Fazla uygulanıp uygulanmadığı cırcırla anlaşılır. Mikrometreler Kumpaslara nazaran daha hassas olan ve okuma kolaylığı sağlayan ölçü aletleridir. Genellikle silindirik parçaların çaplarının ve ya düz parçaların kalınlıklarının ölçülmesinde kullanılır.

Detaylı

TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.

TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-400.2014. TOPRAKTA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-400.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 24 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ

Detaylı

MAK-LAB007 AKIŞKAN YATAĞINDA AKIŞKANLAŞTIRMA DENEYİ

MAK-LAB007 AKIŞKAN YATAĞINDA AKIŞKANLAŞTIRMA DENEYİ MAK-LAB007 AKIŞKAN YATAĞINDA AKIŞKANLAŞTIRMA DENEYİ 1.GİRİŞ Deney tesisatı; içerisine bir ısıtıcı,bir basınç prizi ve manometre borusu yerleştirilmiş cam bir silindirden oluşmuştur. Ayrıca bu hazneden

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

Endüstriyel Metroloji

Endüstriyel Metroloji Ölçme: Bilinmeyen bir büyüklüğün değerini öğrenmek için, bu büyüklüğü bilinen bir büyüklük(standart) ile karşılaştırma ve bir değer belirleme işlemidir. Kontrol: Yapılan işlemlerin saptanmış değerlere

Detaylı

Hediye Özgen YALÇIN Kimyasal Faktörler Birim Sorumlusu Kimya Yüksek Mühendisi Şubat,2015

Hediye Özgen YALÇIN Kimyasal Faktörler Birim Sorumlusu Kimya Yüksek Mühendisi Şubat,2015 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ ASTM D 4490 Practice for Measuring the Concentration of Toxic Gases or Vapors Using Detector Tubes-Renk Karşılaştırma

Detaylı

SICAKLIK KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

SICAKLIK KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRILMASI 473 SICAKLIK KAYNAKLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Alev DERELİOĞLU Narcisa ARİFOVİÇ ÖZET Bu çalışmada; sıcaklık kaynağı olarak kullanılan kuru fırın ve sıvı banyo arasındaki farklılıklar ele alındı. Kullanılan

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Kalibrasyon Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Osmaniye mah. Ümraniye Sok. No:11/B Bakırköy 34144 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 212 660 87 81 Faks : 0 212 660

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI TOLERANSLAR P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L I H O Ğ LU Tolerans Gereksinimi? Tasarım ve üretim

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 3 ÜÇ NOKTALI EĞİLME DENEYİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 3 ÜÇ NOKTALI EĞİLME DENEYİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 3 ÜÇ NOKTALI EĞİLME DENEYİ GİRİŞ Yapılan herhangi bir mekanik tasarımda kullanılacak malzemelerin belirlenmesi

Detaylı

BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ

BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ BÖLÜM 6 PROSES DEĞİŞKENLERİNİN İNCELENMESİ Kimya Mühendisi, bir prosesin belirlenen koşullarda çalışıp çalışmadığını denetlemek için, sıcaklık, basınç, yoğunluk, derişim, akış hızı gibi proses değişkenlerini

Detaylı

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI. MEV Koleji Özel Ankara Okulları

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI. MEV Koleji Özel Ankara Okulları 9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI MEV Koleji Özel Ankara Okulları Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Fakat öğrendiklerimizi kalıcı hale getirmek

Detaylı

UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU

UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU UME-EM-10-11 AKIM TRANSFORMATÖRÜ KARŞILAŞTIRMASI RAPORU 01.12.2011 Özlem YILMAZ, Hüseyin ÇAYCI TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ Güç ve Enerji Laboratuvarı İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 TABLOLAR LİSTESİ...

Detaylı

ETRANS-T Sıcaklık Transmitterleri PT100. Genel bilgi. Seçim. Özellikler

ETRANS-T Sıcaklık Transmitterleri PT100. Genel bilgi. Seçim. Özellikler u yıl 37. kuruluş yılını kutlayan Enelsan Endüstriyel Elektronik Sanayii nonim Şirketi ticari faaliyetlerinin yanı sıra geliştirdiği üretim ve sistem entegrasyonu faaliyetlerini 22 yıldır Dilovası Organize

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Gürültü-Titreşim Parametrelerinde Dikkat Edilecek Hususlar İş Hijyeni Ayhan ÖZMEN İSG Uzmanı Fizik Mühendisi İSGÜM Şubat

Detaylı

LCR METRE KALİBRASYONU

LCR METRE KALİBRASYONU 599 LCR METRE KALİBRASYONU Yakup GÜLMEZ Gülay GÜLMEZ Mehmet ÇINAR ÖZET LCR metreler, genel olarak indüktans (L), kapasitans (C), direnç (R) gibi parametreleri çeşitli frekanslardaki alternatif akımda ölçen

Detaylı

KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU

KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU 235 KIZILÖTESİ KULAKTAN SICAKLIK ÖLÇEN TERMOMETRELERİN KALİBRASYONU Kemal ÖZCAN Aliye KARTAL DOĞAN ÖZET Kızılötesi kulaktan sıcaklık ölçen termometreler sağlık sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır.

Detaylı

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =.

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =. 2014 2015 Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 1. Aşağıda verilen boşluklarara ifadeler doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız. A. Fiziğin ışıkla

Detaylı

SUDA ph TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-240.2013.

SUDA ph TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-240.2013. SUDA ph TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-240.2013.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 6 Ocak 2014 Gebze/KOCAELİ Bu yeterlilik

Detaylı

HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN HACİM VE AĞIRLIK ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (76/211/AT) GAZİANTEP Ağustos 2013

HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN HACİM VE AĞIRLIK ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (76/211/AT) GAZİANTEP Ağustos 2013 HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN HACİM VE AĞIRLIK ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK (76/211/AT) GAZİANTEP Ağustos 2013 Sunum Planı Mevzuat Tanımlar Hazır Ambalajlı Mamullerin Kontrolü Sektörün

Detaylı

HAZIRLAYAN. KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ.

HAZIRLAYAN. KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ. HAZIRLAYAN ISO 9001 KAMİL GÜRSEL / Fizik Mühendisi ELİMKO LTD. ŞTİ. OTOMATİK KONTROLDA GÜVENİLİR İSİM... 1 KALİTE SİSTEMLERİ Günümüzde tüm işletme ve firmalarda belli bir kalite anlayışı ile buna bağlı

Detaylı

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1

AKIŞ ÖLÇÜMLERİ. Harran Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü. Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 AKIŞ ÖLÇÜMLERİ Dr.M.Azmi AKTACİR-2010-ŞANLIURFA 1 Akış ölçümleri neden gereklidir? Akış hız ve debisinin ölçülmesi bir çok biyolojik, meteorolojik olayların incelenmesi, endüstrinin çeşitli işlemlerinde

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU

TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES Dijital Toprak direnci ölçer TES-1700 KULLANMA KLAVUZU TES ELECTRICAL ELECTRONIC CORP ı. GÜVENLİK BİLGİSİ Ölçü aleti ile servis ya da çalışma yapmadan önce aşağıdaki güvenlik bilgilerini dikkatle okuyunuz.

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Adresi : Çavuşoğlu Mah. Barbaros Hayrettin Paşa Cad. No:16 KARTAL 81430 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 216 374 99 24 Faks : 0 216 374 99 28 E-Posta : metkal@metkal.com.tr

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Kalibrasyon Laboratuvarı Akreditasyon No: Adresi : Alınteri Bulvarı Gül 86 Toplu İşyerleri Sitesi No:1/51 Ostim ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0312 386 25 86 Faks : 0312

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

02.04.2012. Düşey mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi. Düşey Mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi. Düşey Mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi

02.04.2012. Düşey mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi. Düşey Mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi. Düşey Mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi Düşey mesafelerin (Yüksekliklerin) Ölçülmesi Noktalar arasındaki düşey mesafelerin ölçülmesine yükseklik ölçmesi ya da nivelman denir. Yükseklik: Ölçülmek istenen nokta ile sıfır yüzeyi olarak kabul edilen

Detaylı

ÖLÇÜ KAPLARI OLARAK KULLANILAN ÖLÇÜ ŞĐŞELERĐNE DAĐR YÖNETMELĐK (75/107/AT)

ÖLÇÜ KAPLARI OLARAK KULLANILAN ÖLÇÜ ŞĐŞELERĐNE DAĐR YÖNETMELĐK (75/107/AT) ÖLÇÜ KAPLARI OLARAK KULLANILAN ÖLÇÜ ŞĐŞELERĐNE DAĐR YÖNETMELĐK (75/107/AT) Yayımlandığı R. Gazete Tarihi: 11.04.2002 Sayı: 24723 1. Değişiklik Resmi Gazete tarih ve sayısı : 01 Haziran 2003 / 25125 2.

Detaylı

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir.

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir. ÇEKME DENEYİ Genel Bilgi Çekme deneyi, malzemelerin statik yük altındaki mekanik özelliklerini belirlemek ve malzemelerin özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlamak amacıyla uygulanan, mühendislik

Detaylı

Cengiz TAŞDEMİR Makine Mühendisi (İTÜ) Hijyen Bilimci

Cengiz TAŞDEMİR Makine Mühendisi (İTÜ) Hijyen Bilimci Cengiz TAŞDEMİR Makine Mühendisi (İTÜ) Hijyen Bilimci TANIM Validasyon ; Geçerli olma durumu, geçerlilik anlamına gelir. Kullanılan yöntemin doğru ve kesin olarak sürekli bir şekilde bekleneni gerçekleştirdiğinin

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından;

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından; NOMİNAL DOLUM MİKTARI 10 KG/L İLE 50KG/L ARASINDA OLAN HAZIR AMBALAJLI MAMULLERİN AĞIRLIK VE HACİM ESASINA GÖRE NET MİKTAR TESPİTİNE DAİR YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ

Detaylı

SUDA ASKIDA KATI MADDE TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI

SUDA ASKIDA KATI MADDE TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI SUDA ASKIDA KATI MADDE TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-210.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 23 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ

Detaylı

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ

ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda

Detaylı

BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7

BAKIM VE KALİBRASYON PROSEDÜRÜ YAYIN TARİHİ 01.05.2006 REVİZYON NO 02 BİRİM ADI REVİZYON TARİHİ 01.04.2013 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 Teknik Bölüm SAYFA NO 1 / 7 1.AMAÇ Bu prosedürün amacı Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Hastanesine ait tüm tıbbi amaçlı kullanılan ölçüm cihazlarının (teşhis, tedavi, ölçme ve deney

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi : Nilüfer Ticaret Merkezi 2.kısım 635 sokak Otomasyon plaza No:7 Nilüfer 16120 BURSA / TÜRKİYE Tel : 0 224 441 55 77 Faks : 0 224

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ İNŞAAT FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YAPI MALZEMELERİ ANABİLİM DALI 1. KONU İlgi yazının ekindeki Murat Ayırkan, Fibertaş Prekast Şirketi adına imzalı dilekçede Fibertaş

Detaylı

tanımlar, ölçüler ve açılar DIN ISO 5419 (alıntı baskı 06/98)

tanımlar, ölçüler ve açılar DIN ISO 5419 (alıntı baskı 06/98) temel bilgiler tanımlar, ölçüler ve açılar DIN ISO 5419 (alıntı baskı 06/98) helisel matkap ucu silindirik saplı/ konik saplı matkap ucu-ø kanal sırt döndürücü dil (DIN 1809' a göre) sap-ø eksen gövde

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

SUDA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-190.2014.

SUDA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-190.2014. SUDA PH TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELERI LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-190.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 23 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ Bu

Detaylı

ISI İLETİM KATSAYISININ BELİRLENMESİ DENEYİ

ISI İLETİM KATSAYISININ BELİRLENMESİ DENEYİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI II DERSİ ISI İLETİM KATSAYISININ BELİRLENMESİ DENEYİ Hazırlayan Doç.Dr. Nedim SÖZBİR 2014, SAKARYA 1.DENEYİN AMACI ISI İLETİM KATSAYISININ BELİRLENMESİ DENEYİ Değişik malzemelerden

Detaylı

SICAK SU HAZIRLAYICISI (BOYLER)

SICAK SU HAZIRLAYICISI (BOYLER) SICAK SU HAZIRLAYICISI (BOYLER) Sıcak su hazırlayıcısı ; sıcak su, kaynar su veya buhardan faydalanarak sıcak su hazırlayan cihazdır.bu cihazlar soğuk ve sıcak ortamların akış yönlerine, cidar sayısına

Detaylı

HT-350 ISIL İLETKETLİK EĞİTİM SETİ DENEY FÖYLERİ

HT-350 ISIL İLETKETLİK EĞİTİM SETİ DENEY FÖYLERİ HT-350 ISIL İLETKETLİK EĞİTİM SETİ DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Küçük Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 52.Sok. No:18/ABALIKESİR Tel:0266 2461075 Faks:0266 2460948http://www.deneysan.com

Detaylı

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu

elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu elektromagnetik uzunluk ölçerlerin Iaboratu ar koşullarında kaiibrasyonu ÖZET Yük. Müh. Uğur DOĞAN -Yük. Müh Özgür GÖR Müh. Aysel ÖZÇEKER Bu çalışmada Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Jeodezi

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 3 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. 70 kg gelen bir bayanın 400 cm 2 toplam ayak tabanına sahip olduğunu göz önüne alınız. Bu bayan

Detaylı

VİSKOZİTE ÖLÇÜM DENEYİ

VİSKOZİTE ÖLÇÜM DENEYİ VİSKOZİTE ÖLÇÜM DENEYİ 1. Deneyin Amacı Viskozite ile kayma gerilmesi, deformasyon oranı, sıcaklık, ve zaman gibi özellikler arasındaki ilişkileri ölçümlerle incelemektir. 2.Teorik Bilgi Viskozite bir

Detaylı

TEMEL İŞLEMLER VE UYGULAMALARI Prof.Dr. Salim ASLANLAR

TEMEL İŞLEMLER VE UYGULAMALARI Prof.Dr. Salim ASLANLAR 1. ÖLÇME TEKNİĞİ Bilinen bir değer ile bilinmeyen bir değerin karşılaştırılmasına ölçme denir. Makine parçalarının veya yapılan herhangi işin görevini yapabilmesi için istenen ölçülerde olması gerekir.

Detaylı

KALINLIK VE DERİNLİK HESAPLAMALARI

KALINLIK VE DERİNLİK HESAPLAMALARI KALINLIK VE DERİNLİK HESAPLAMALARI Herhangi bir düzlem üzerinde doğrultuya dik olmayan düşey bir düzlem üzerinde ölçülen açıdır Görünür eğim açısı her zaman gerçek eğim açısından küçüktür Görünür eğim

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖLÇÜM VE İZLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI PARTİKÜL MADDE (TOZ) TAYİNİ SONER OLGUN.

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖLÇÜM VE İZLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI PARTİKÜL MADDE (TOZ) TAYİNİ SONER OLGUN. T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÖLÇÜM VE İZLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI PARTİKÜL MADDE (TOZ) TAYİNİ SONER OLGUN Şube Müdürü Ekim 2010 Kastamonu 1 PARTİKÜL MADDE (TOZ) TAYİNİ Tanım:

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/11) Kalibrasyon Laboratuvarı Adresi :251. sokak No: 33/1-2 Bayraklı 35030 İZMİR / TÜRKİYE Tel : 0232 348 40 50 Faks : 0232 348 63 98 E-Posta : kalmem@mmo.org.tr Website

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ İLE SU ISITILMASI

GÜNEŞ ENERJİSİ İLE SU ISITILMASI PROJE 032 GÜNEŞ ENERJİSİ İLE SU ISITILMASI 1 GÜNEŞLİ SU ISITICILARININ TASARIMI Edirne de 84 kişilik 21 dairenin su ihtiyacını tüm yıl karşılayacak sistemin hesabı. Sıcak su sıcaklığı, güneşli su ısıtıcılarda

Detaylı

TOPOĞRAFYA Yüksekliklerin Ölçülmesi Nivelman Yöntemleri

TOPOĞRAFYA Yüksekliklerin Ölçülmesi Nivelman Yöntemleri TOPOĞRAFYA Yüksekliklerin Ölçülmesi Nivelman Yöntemleri Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ JDF 264/270 TOPOĞRAFYA DERSİ NOTLARI http://geomatik.beun.edu.tr/marangoz http://jeodezi.karaelmas.edu.tr/linkler/akademik/marangoz/marangoz.htm

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR-II BORU ve DİRSEKLERDE ENERJİ KAYBI DENEYİ 1.Deneyin Adı: Boru ve dirseklerde

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TC ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DEBİ ÖLÇÜM DENEYİ Hazırlayan DoçDr Bahattin TOPALOĞLU SAMSUN DEBİ ÖLÇÜM DENEYİ DENEYİN AMACI Bu deneyin amacı dört farklı

Detaylı

Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı

Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı Basınç sensörlerinin endüstride kullanımı Basınç sensörleri için, farklı pazarlarda değişik önemler taşıyan pek çok uygulama vardır. Şekilde kimya endüstrisiyle ilgili bir kullanım görülmektedir. Mutlak

Detaylı

TANIMLAR, STANDARTLAR, STEMĐ, HATALAR, BELĐRS YER DEĞĐŞ MLERĐ KUMPASLAR, MĐKROMETRELER, ÇÜMLER KOMPARATÖRLER. RLER BOYUTSAL ve ŞEK EN KÜÇÜK

TANIMLAR, STANDARTLAR, STEMĐ, HATALAR, BELĐRS YER DEĞĐŞ MLERĐ KUMPASLAR, MĐKROMETRELER, ÇÜMLER KOMPARATÖRLER. RLER BOYUTSAL ve ŞEK EN KÜÇÜK Metroloji ve SI Temel Birimleri TANIMLAR, STANDARTLAR, BOYUTLAR VE BĐRĐMLER, B GENELLEŞTĐRĐLM LMĐŞ ÖLÇME SĐSTEMS STEMĐ, HATALAR, BELĐRS RSĐZL ZLĐK K ANALĐZĐ, ĐSTAT STATĐKSEL ANALĐZ YER DEĞĐŞ ĞĐŞTĐRME ÖLÇÜ

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı

TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı

TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı TÜBİTAK UME Ulusal Metroloji Enstitüsü Akışkanlar Grubu Düşük Gaz Debi Ölçüm Laboratuvarı 10-50 L/min Debi Aralığında Gaz Debi Ölçüm Karşılaştırma Protokolü UME-G2AL-TR-K005 Temmuz 2013 - Gebze İçindekiler

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/15) Adresi : Koşuyolu caddesi Netes Binası No: 124 Kadıköy 34718 İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0216 340 50 50 Faks : 0216 340 51 51 E-Posta : kalibrasyon@netes.com.tr Website

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çizelgelerin ele alınışı. Uygulamalı Örnekler. Birim metre dikiş başına standart-elektrod miktarının hesabı için çizelgeler

İÇİNDEKİLER. Çizelgelerin ele alınışı. Uygulamalı Örnekler. Birim metre dikiş başına standart-elektrod miktarının hesabı için çizelgeler ELEKTROD SARFİYAT ÇİZELGELERİ İÇİNDEKİLER Kısım A Genel bilgiler Kısım B Çizelgelerin ele alınışı Kısım C Uygulamalı Örnekler Kısım D Birim metre dikiş başına standart-elektrod miktarının hesabı için çizelgeler

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I OSBORN REYNOLDS DENEY FÖYÜ 1. Deney Amacı Bu deneyin amacı laminer (katmanlı)

Detaylı

10 kn KAPASİTELİ KUVVET KALİBRASYON MAKİNASININ TASARIMI, İMALATI ve PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ

10 kn KAPASİTELİ KUVVET KALİBRASYON MAKİNASININ TASARIMI, İMALATI ve PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ 1 10 kn KAPASİTELİ KUVVET KALİBRASYON MAKİNASININ TASARIMI, İMALATI ve PERFORMANS ÖLÇÜMLERİ Besim YÜKSEL* Uğur USLUKILIÇ Bülent AYDEMİR KALMET Kalibrasyon Tic. Ltd.Şti. Üçevler Mh. Akva San. Sit. 79. Sk.

Detaylı

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ

2: MALZEME ÖZELLİKLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1: TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Mekanik, Tanımlar 12 1.1.1.Madde ve Özellikleri 12 1.2.Sayılar, Çevirmeler 13 1.2.1.Üslü Sayılarla İşlemler 13 1.2.2.Köklü Sayılarla İşlemler 16 1.2.3.İkinci

Detaylı

1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ

1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ 1.ULUSAL LABORATUVAR AKREDĠTASYONU VE GÜVENLĠĞĠ SEMPOZYUMU VE SERGĠSĠ 16-18 Mayıs 2013 KALĠBRASYON (5N+1K) İbrahim AKDAĞ E-Posta: ibrahim@uzmanakreditasyon.com Web: http: // www.uzmanakreditasyon.com Konusunda

Detaylı

TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-250.2013.02. Koordinatör: Dr.

TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-250.2013.02. Koordinatör: Dr. SUDA ELEKTROLİTİK İLETKENLİK TAYİNİ YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-250.2013.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 6 Ocak 2014

Detaylı

TA-COMPACT-P. Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Basınçtan bağımsız balans ve kontrol vanası (PIBCV)

TA-COMPACT-P. Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Basınçtan bağımsız balans ve kontrol vanası (PIBCV) Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Basınçtan bağımsız balans ve kontrol vanası (PIBCV) IMI TA / Kontrol vanaları / Basınçtan bağımsız kombine balans ve kontrol vanası,

Detaylı

+90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg."

+90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg. +90 312 4lg 32 00- www.turkak.otg." Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/8) Laboratuvarı Akreditasyon No: Adres: Fevzi Çakmak Mah. 10564 Sok. No:44 42050 KONYA / TÜRKİYE Tel : 0 332 342 70 20 Faks : 0

Detaylı

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan)

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan) MAK437 MT2-GERİLME ÖLÇÜM TEKNİKLERİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ I. öğretim II. öğretim A şubesi B şubesi ÖĞRENCİ ADI NO İMZA TARİH 30.11.2013 SORU/PUAN

Detaylı

JET-A1 YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-9900.2014.

JET-A1 YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI. Rapor No: KAR-G3RM-9900.2014. JET-A1 YETERLİLİK TESTİ RAPORU TÜBİTAK ULUSAL METROLOJİ ENSTİTÜSÜ REFERANS MALZEMELER LABORATUVARI Rapor No: KAR-G3RM-9900.2014.02 Koordinatör: Dr. Fatma AKÇADAĞ 8 Aralık 2014 Gebze/KOCAELİ Bu yeterlilik

Detaylı

DÖVME (Forging) Dövme (cold forging parts)

DÖVME (Forging) Dövme (cold forging parts) DÖVME (Forging) Dövmenin tarihi 4000 yıl veya daha fazlasına dayanmaktadır. Cıvatalar, perçinler, çubuklar, türbin milleri, paralar, madalyalar, dişliler, el aletleri, hava taşıtı parçaları dövme yolu

Detaylı