Model Güdümlü Taktiksel Harp Sahası Yönetim Sistemi (THSYS) Tasarımı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Model Güdümlü Taktiksel Harp Sahası Yönetim Sistemi (THSYS) Tasarımı"

Transkript

1 1 Model Güdümlü Taktiksel Harp Sahası Yönetim Sistemi (THSYS) Tasarımı Ethem Fatih Can 1, Özgür Aydın Tekin 1 ve Mahmut Devrim Tokcan 2 1 Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Müh. Bölümü, Ankara 2 Orta Doğu Teknik Üniversitesi Enformatik Enstitüsü, Ankara {efcan, ÖZETÇE Askeri bir harekatın başarısında, emirlerin alt birimlere, raporların da üst birimlere doğru olarak iletilmesi ve her birimin kendine düşen görevi emir komuta bağlamında yerine getirmesi esastır. Müttefik harekatlarda ise saha bilgisinin müttefik birimler arasında doğru ve hızlı bir şekilde paylaşılabilmesi hayati öneme sahiptir. Endüstriyel veya araştırma tabanlı olsun, THSYS üzerine yapılan çalışmalar standart bir dil geliştirme üzerine yoğunlaşmaktadır ki bu ortak dil sayesinde çatışmada yer alan bütün birimler çatışmanın işleyişi hakkında güncel bilgiye sorunsuz erişebilsin. Bu çalışmada THSYS için üç farklı yaklaşım kullanılmıştır. İlk olarak dil bilgisi geliştirme yaklaşımı, ikinci ve üçüncü olarak ise sırasıyla üst-üst modelden üst model geliştirme yoluyla ve ayrımlama yoluyla model güdümlü tasarım yaklaşımları geliştirilmiş ve karşılaştırılmıştır. Abstract In a military operation distribution of commands, feedback of controls, splitting the intelligence, and execution of missions are the crucial issues. Besides, in a joint war-fight, exchange of information is the most important issue. These issues are handled by battle management systems. Either it is industrial application or research project, the basic aim of such systems is to provide a common language so that any instrument of the combat will be well-informed. In this work, we elaborate on a tactical battlefield management system (TBMS) utilizing the benefits of the model-driven approach. Our system provides high level abstractions of the instruments of a war-fight. We first illustrate a grammar based domain specific language (DSL) for TBMS, then we provide two metamodels designed in two different ways; from scratch and extension of an existing system (UML Profiling). Finally, we discuss the technical frameworks available to develop such metamodels and the differences of the three approaches: grammar based DSL, metamodel from scratch, and metamodel from extending an existing model. 1 GİRİŞ Bir şavaş sahasında birçok birim yer alır. Her birim, genel bir amaç çerçevesinde kendisine atanmış özel bir görevi yerine getirmeye çalışır. Bu birimler farklı saflardan olabileceği gibi aynı safta da olabilir. Burada, karışıklığa neden olmaması için bütün birimlerin aynı safta oldukları ve tek bir genel amaç için savaş sahasında oldukları durum göz önüne alınmıştır. Savaş sahası için planlanan taktiklerin başarıya ulaşabilmesi ancak birimler arası etkin haberleşme ile mümkündür. Her birim kendi özel görevini yerine getirirken, aynı zamanda, diğer birimleri de çevresel ve taktiksel değişiklikler hakkında bilgilendirebilmelidir. Bilindiği gibi Kıbrıs barış harekatı sırasında haberleşme sistemlerinin çökmesi sonucu birliklerin kendi safındaki birlikleri karşı saftan görüp tahrip etmiştir. Sahadaki birimlerin sayısı arttıkça emir komuta yapısı daha da karmaşıklaşır, birimlere özel görevlerin atanması ve komutanlar tarafından birimlerin yönetilmesi daha da zorlaşır. Bu nedenle komutanlar için sahanın genel görünümünü ve özel görevlerin takibini sağlayacak detaylı görünümler sunacak sistemler gereklidir. THSYS bu amaçla geliştirilen, harp sahası için taktik geliştirme ve gerçekzamanlı uygulama bilinci sağlayacak bir sistemdir. Bahsedildiği üzere, mesajlaşma (haberleşme)

2 2 THSYS nin en önemli kısmını oluşturmaktadır. Varolan teknolojik altyapıyı kullanarak, sayısal mesajlar, güvenli ve etkin bir şekilde birimler arası iletişimi sağlar. Böylece, askeri taktikler doğru bir şekilde sahaya hızla taşınabilir. THSYS sistemlerinin genel özellikleri şunlardır: ön-tanımlı mesaj kalıpları, ön-tanımlı yapıda olmayan serbest mesajlaşma desteği, mesaj geçerliği için başlangıç ve bitiş tarihzaman dilimleri belirleme imkanı, hava destekli fotoğraf gibi mesaj ekleri, saha ve olay görüntüleme amaçlı coğrafik bilgi sistemi, mesajlar için sayısal kodlama, gelen ve giden mesajların kaydedilmesi. THSYS için model güdümlü yaklaşım hedefimizin iki ana nedeni vardır. Birincisi, THSYS dünyada yoğun olarak ilgilenilmektedir, birçok farklı örnekleri vardır; fakat henüz istenilen seviyede amaçları karşılar hale gelememiştir. THSYS için geliştirilmiş bilinen bir üst-model yaklaşımı yoktur. İkincisi, taktiksel sahanın coğrafi konumuna bağlı olarak, sahada yer alacak birden fazla müttefik saf için ortak bir dil ya da model bilinmemektedir. Safların kullandıkları farklı sistemler doğru haberleşmeyi sağlayacak uyum paketlerinden yoksundur. Farklı sistem modellerinin birbirine uyumunu sağlayacak model dönüşüm araçları üst-model yaklaşımı içerisinde kullanılabilecektir. Yazının ilerleyen kısımları şu şekilde düzenlenmiştir. THSYS üzerine yapılan gerek endüstriyel gerekse eğitim amaçlı çalışmalar bir sonraki bölümde, Bölüm 2, tartışılmıştır. Bölüm 3 te ilgilenilen alan incelenmiş, Bölüm 4 te THSYS için dil bilgisi geliştirilmiştir. Daha sonra, Bölüm 5 te THSYS için sıfırdan ve ayrımlama yoluyla geliştirilen üstmodeller sunulmuştur. Bölüm 6 da geliştirilen yaklaşımlar karşılaştırılmıştır. Son olarak da Bölüm 7 de ileriye yönelik yapılması planlanan geliştirmeler sunulmuştur. 2 BENZER ÇALIŞMALAR THSYS üzerine olan ilgi, bu konuda çalışan şirketler göz önüne alındığında, oldukça yoğundur. Çalışmaların odak noktası alt görevlerin otomatik ve daha hızlı yerine getirilmesidir. Haberleşme elemanlarının entegrasyonu ile emir komuta koordinasyonunun sağlanması hedeflenmektedir. Thales şirketinin Tactical Battlefield Management System (T-BMS) isimli uygulaması emir komuta mesajlarının görsel dağılımı ve güvenli veri haberleşmesi üzerine kurulmuştur [1]. TROP taksiksel seviyede saha yönetim sistemine bir diğer örnektir. Temel işlevleri, görev hazırlığı, emir, komuta, haberleşme ve veri paylaşımıdır. Uygulamanın hali hazırda bulunan donanım ve yazılım paketleri ile uyumlu olduğu ileri sürülmektedir [2]. SitaWare saha yönetim sistemi, saha komutanlarının ve birlik komutanlarının sahadaki olayları gözlemlemelerine yardımcı olmak amacıyla piyasaya sürülmüştür. Diğer bir amacı da sahadaki alt birimlerin koordinasyonu ve sahanın geneli hakkında bilinçlendirilmesidir [3]. Çatışma yönetim sistemi, taktiksel komuta ve kontrollerin en üst birimden en alt birimlere kadar çift yönlü olarak iletilmesini sağlar [4]. BattleHawk çatışma yönetim sistemi, Vehicle Platform ve Infantry Digital Soldier System gibi yazılımlarla birlikte, haberleşme, seyrüsefer ve güvenlik bakımından harp sahalarının kolayca yönetilmesini amaçlar [5]. Endüstrüyel uygulamalara ek olarak, çeşitli bağımsız araştırma merkezlerinde de benzer sistemler geliştirilmiştir. Araştırmaların odağı ortak çatışmalar için sefer planlama, yürütme, koordinasyon yönlendirmedir. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri ndeki Tactical Battle Management Core Systems (TBMCS) sahadaki savaş uçaklarınının, hava yakıt ikmal tankerlerinin, helikopterlerin, insansız hava araçlarının ve güdümlü füzelerin eş-güdümlü hareketini sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. TBMCS başlangıçtaki geniş amaçlı sunucuistemci uygulaması halinden, daha gelişmiş internet tabanlı ticari bir şirket haline gelmiştir [6]. Araştırmacılar herkesçe anlaşılabilir bir Savaş Yönetim Dili Battle Management Language (BML) geliştirmiştir. BML askeri harekattaki iletişim dilinin standartlaştırılması yönündeki ilk adımlardandır. Bu dille taktiksel sahadaki aktif birimlerin emir komutası

3 3 sağlanır [7]. Coalition Battle Management Language (C-BML) dili Simulation Interoperability Standards Organization tarafından geliştirilmiştir ki bu dil hem canlı birimlerin hem de insansız birimlerin benzetim (simulasyon) ve gerçek-zamanlı işleyişi için ortak bir dildir [8]. [9] bir grup askerden oluşan bir askeri birim için model önermiştir. Bu modelde dağıtık süreçlerin eş-zamanlı olarak sürdürülebilirliği esas alınmıştır. [10] da model güdümlü bir taktiksel hava sahası yönetim sistemi JSSEO geliştirilmesi incelenmiştir. JSSEO, OMG nin Model Driven Architecture (MDA) yöntemini kullanarak platformdan bağımsız bir model sunar. JSSEO nun dayandığı ortak süreç mimarisi müttefiklerin kullandığı farklı sistemlerin entegrasyonu problemini daha kontrol edilebilir bir hale getirir. Özetle, endüstriyel saha yönetim sistemleri şirketlerin kendi ihtiyaçlarını esas alarak mevcut yazılımların ve dillerin taktiksel sahada kullanılmak üzere birleştirilerek ortak bir dil oluşturmak çabasına dayalıdır. Fakat bütün saha yönetim modellerini veya dillerini kapsayan, hepsinin temel aldığı bir üst-model hala üretilememiştir. A ve B ülkelerinin kullandığı farklı iki taktiksel yönetim sisteminin ortak bir harekatta tümleşik şekilde kullanılması problemi şirketler bazında tam olarak çözülmüş değildir. Taktiksel saha yönetimi üzerine çalışan bağımsız araştırmacılar ise ortak dil geliştirilmesi üzerine çalışmış ve uzun yıllar dil bilgisi tabanlı yöntemler denenmiştir. Böylece dil bilgisine dayalı birçok araç geliştirilmiş, özel amaçlı dillerin yazılabildiği ve kullanıcı tarafından tanımlanan kurallara göre test edilebilen editörler tasarlanmıştır. Bölüm 4 te, bu araçlardan açık kaynak kodlu Eclipse ortamında çalışabilen XText yazılımı kullanılarak THSYS için geliştirilen dil bilgisi verilmiştir. İlerleyen bölümlerde ise dil bilgisine değil üstmodele dayalı yöntemler verilmiş, dil bilgisi yöntemine göre üstünlükleri tartışılmıştır. 3 ÇALIŞMA ALANI ANALİZİ Askeri birimler hiyerarşik yapıdadır. Bu yapıda emirler üst birimlerden alt birimlere, raporlar da alt birimlerden üst birimlere iletilir. Bu çift yönlü haberleşme yapısı sayesinde emir komuta zincirindeki her birim harekat hakkında yalnızca ana görevin kendisini ilgilendiren kısmını bilir ve yürütür. Bu şekilde bir haberleşme geleneksel radyo, telsiz ağı ile sağlanamaz. Bölüm 1 de de sıralanan temel ihtiyaçları karşılayacak iyi tanımlanmış bir harekat yönetim sistemine ihtiyaç vardır. Bu ihtiyaçlar özetle şunlardır. Emirlerin daha hızlı iletilmesi ve yürütülmesi, böylece ana görevin çabucak tamamlanması, tüm birimlerinin anlayacağı ortak bir dil tanımlanması, görev alanlarının belirlenip görevlerin sorumlulara iletilmesi, görev tatbik durumunun (rapor) akıllıca ve otomatik olarak güncellenmesi, alarm durumlarında ilgili birimlerin derhal haberdar edilmesi ve emir komutaların müttefik çatışma durumları için entegrasyonu. Bizim harp sahası modelimizde, sahada ana unsur olarak bir çatışma (combat) belirli bir zamanda olur. Bir ana görev (mission) ve bu ana görevin özel parçaları (task) vardır. Çatışmada sıfır ya da daha fazla sayıda birlik yer alır. Her birliğe bir özel görev atanır. Her birliğin bir komutanı (commander) ve sıfır ya da daha fazla sayıda askeri (trooper) vardır. Bir birliğe teçhizat (equipment) olarak araç (vehicle), silah (weapon) ve mühimmat (ammunition) tahsis edilebilir. Birliğin kullandığı bir iletişim sistemi (message management system) vardır ve birlikler arası haberleşme bu sistem ile sağlanır. İleti (message) bir emir (order) veya rapor (report) olabilir. İletiler çeşitli yapılarda olabilir. Çalışma alanı elemanlarına dair terimler sözlüğü Tablo 1 de sunulmuştur. 4 DİLBİLGİSİ TANIMLAMA Bu bölümde, çalışma alanı olarak seçtğimiz THSYS için tanımladığımız dil bilgisi sunulmuştur. Amaç, bütün birimlerce anlaşılabilecek ortak bir dil geliştirmektir ki emirler hızlı bir şekilde yürütülebilsin ve saha içi bilgi akışı hızlı, güvenli ve doğru bir şekilde sağlansın. Önerilen dil bilgisi BNF (Backus-Naur- Form) üst dil yapısında tasarlanmıştır. Geliştirilen dilin kısa bir bölümü aşağıda örnek olarak sunulmuş, tamamı da Ek A da verilmiştir. <Combat> ::= Combat <Name> <operationdate> <Mission> <Troops>

4 4 Terim Çatışma (combat) Birlik (troop) Ana görev (mission) Özel görev (task) Teçhizat (equipment) Personel (personnel) İletişim sistemi (Message Management System) Konum (Location) İleti (Message) Emir (Order) Rapor (Report) TABLO 1 Çalışma alanı terimler sözlüğü Açıklaması Bir grup birliği içeren askeri çatışma. Bir grup asker ya da askeri birim. Çatışmadaki birliklerinin genel görevi. Ana görevin özel bir parçası. Birliğe tahsis edilen kaynak. Bir komutan veya bir grup asker. Bir birliğe ait giden, gelen iletilerin yapısnı belirleyen, yönlendiren ve kaydeden sistem. Dünya üzerinde bir noktayı belirten enlem, boylam çifti. Özel yapıda emir, komuta mesajları. Alt birimlere görev bildiren ileti yapısı. Alt birimlerin üst birimlere gönderdiği ileti yapısı. <Troops>::=<Troop> <Troops> <Troop> ::= Troop <Name> <Location> <Task> Commander <Personnel> Trooper <Personnels> Equipment <Equipments> <MsgManSys> <Troops> Önerilen dil bilgisi BNF olarak tanımlandıktan sonra Eclipse XText eklentisi kullanılarak dil kuralları XText ile yazılmış, çeşitli ek kısıtlamalar eklenmiş ve otomatik olarak dil editörü üretilmiştir. Bu editör ile kullanıcı kendi uygulamasını rahatlıkla yazabilir ve dil bilgisine uymayan imla hataları anında kullanıcıya bildirilir. Kullanılan XText kodunun bir kısmı aşağıda örnek olarak sunuşmuş, tamamı ise Ek B de verilmiştir. Combat : "Combat" name=id operationdate = DateTime mission = Mission (troops += Troop)* ; Troop : "Troop" name=id location = Location tasks += Task+ "Trooper" trooper+=personnel+ "Commander" commander=personnel ("Equipment" equipments += (Vehicle Weapon Ammunition))* msgmansys = MsgManSys (subtroops += Troop)*; XText ile ek kısıtlar iki farklı dilde tanımlanabilir. Birincisi Object Constraint Language (OCL) türevi bir dil olan Check Language, diğeri ise Java. Bizim tercihimiz Java olmuştur. Aşağıda kısıtı gerçekleyecek olan Java kodunun Eclipse XText ortamında nasıl etkinleştirileceğini açıklayan örnek sunulmuştur. // java-based API for validation fragment=validation.javavalidatorfragmen... composedcheck = "MyDslJavaValidator" Dil editöründe kullanıcıyı hatalı girdilere karşı kısıtlayacak olan Java kodu, MyDsl- JavaValidator.java" dosyasına yazılmış ve kısıt koşullarının nasıl girildiğine dair örnek aşağıda sunulmuştur. Tamamı da Ek C de verilmiştir. public void checklatitude( Latitude latitude){ if( latitude.getdegrees() <0 latitude.getdegrees() >90){... 5 THSYS İÇİN ÜST MODEL TANIM- LAMA Bu bölümde, THSYS için Bölüm 3 te belirtilen ihtiyaçları karşılamak üzere yeni üst modeller tasarlanmıştır. İki farklı yöntem kullanılmıştır. İlk olarak sıfırdan EMOF üst-üst modeline dayanan bir üst model, ikinci olarak da var olan UML üst modelinin ayrımlama yöntemi (profiling) tasarlanması yöntemleri ele alınmıştır. Her iki üst model için soyut sözdizim modeli, somut sözdizim modeli ve anlamsal kurallar tanımlanmıştır. Üst modellere uyumlu örnek modeller sunulmuştur. 5.1 SIFIRDAN ÜST MODEL TANIMLAMA THSYS için sıfırdan bir üst model EMF (Eclipse Modeling Framework) kullanılarak tanımlanmıştır. Bu üst model Eclipse için geliştirilen Java tabanlı bir MOF olan Ecore üst üst modeline dayanır ve Ecore model olarak geçer [11]. Bir sonraki bölümde bu üst modelin temelini oluşturan soyut sözdizimi modeli verilmiştir.

5 5 Şekil 1. Sıfırdan oluşturulan üst model Abstract Syntax Ecore kullanılarak geliştirilen soyut sözdizim modeli Şekil 1 de verilmiştir. Modelin tasarımında kullanılan gösterim UML e benzer ve kendini açıklayıcı şekildedir. Okuyucunun temel UML gösterimine hakim olduğu düşünülerek modelde kullanılan gösterimle ilgili daha fazla açıklama yapılmaya ihtiyaç görülmemiştir. Tablo 2 de üst model elemanları ve ilintili oldukları MOF elemanları verilmiştir Somut sözdizim modeli Önceki bölümde oluşturulan Ecore modelinin kullanıcıya sunumunda kullanılacak olan somut gösterim modelini oluşturmak için Eclipse in GMF (Graphical Modeling Framework) aracı kullanılmıştır. Bu aracın kullanılmadığı durumlar için EMF hazır bir ağaç yapısı gösterim modeli sunmaktadır. Öcelikler bizim GMF ile hazırladığımız somut sözdizimi bir örnek model ile Şekil 2 te gösterilmiştir. Hazırladığımız somut sözdizimi gerçek hayatta TABLO 2 Üst modelin MOF ile bağlantısı TBMS Element TBMS::Combat TBMS::Troop TBMS::Personnel TBMS::MsgManSys TBMS::Attachment TBMS::MessageInfo TBMS::MessageHeader TBMS::Equipment TBMS::Message TBMS::Location TBMS::EnumUrgency TBMS::EnumEncryptionType MOF Element MOF::Class MOF::Class MOF::Class MOF::Class MOF::Class MOF::Class MOF::Class MOF::Interface MOF::Interface MOF::Interface MOF::DataType MOF::DataType kullanılan simgelerden oluşmaktadır. Örneğin personel taşıma aracı olan Personal Carrier askeri bir araç simgesi ile gösterilmiştir. Böylelikle kullanılan somut gösterim kendi kendini açıklar niteliktedir. Örnek modele ilişkin ağaç gösterimi Bölüm de verilmiştir.

6 6 Şekil 2. Example model using a custom concrete syntax Statik anlamsal kurallar Şu ana kadar THSYS de kullanılan elemanların ve bu elemanların birbirleri ile olan ilişkilerinin yer aldığı soyut sözdizim modeli ve bu modelin kullanıcıya sunulacak olan somut sözdizim modeli tanımlanmış oldu. Soyut modelde elemanlar arası ilişkiler sayısal bağlamda kısıtlanmaktadır. Örneğin her birliğin bir adet özel görevi olmak zorundadır veya bir birliğin birçok aracı olabilir. Bu bölümde üst modelimiz için soyut modelde getirilemeyen kısıtlamara yönelik bazı statik anlamsal kurallar tanımlanmıştır. Eclipse ortamı bu kuralların iki farklı şekilde tanımlanmasına imkan sağlar. Birincisi geleneksel yöntem olan OCL (Object Constraint Language) kullanımı, ikincisi de özel Java fonksiyonlarının soyut model ile birleştirilmesi yöntemidir. Bu çalışmada ikinci yöntem tercih edilmiştir. Tablo 3 de üst modelimize eklenen statik kurallara verilmiştir. Modelin bu kurallara uyum testi Java fonksiyonları olarak gerçeklenmiş, örnek bir Java fonksiyonu Ek D de verilmiştir. Kuralların üst modele bağlantısı Ecore un sunduğu EAnnotation" ile yapılmıştır. Böylece Java fonksiyonlarımız model yaratılma esnasında otomatik olarak model editör tarafından çağrılmaktadır. THSYS elemanı TABLO 3 Üst model kısıtları Kısıt Troop name Birliğe bir isim atanması zorunludur. Personnel name Personele bir isim atanması zorunludur. MessageHeader senddate İleti gönderme zamanı, iletinin gerçerliğinin bitişinden önce olmalıdır. Equipment name Techizata bir isim atanması zorunludur Latitude degree Enlem derecesi [ 90, 90] aralığında olabilir. Latitude minutes Enlem dakikası [0, 60) aralığında olabilir. Latitude seconds Enlem saniyesi [0, 60) aralığında olabilir. Longitude degree Boylam derecesi [ 180, 180] aralığında olabilir Örnek model Sıfırdan yaratılan üst modele ilişkin örnek model ağaç yapısında ve XML düzeninde olmak üzere iki ayrı somut sözdizim modeli ile gösterilmiştir. Daha önce tanımladığımız özel somut modeli gösterimi için Bkz. Şekil 2. XML düzenindeki örnek modelin bir kısmı aşağıda, tamamı da Ek E de verilmiştir. Şekil 3 de de ağaç yapısı gösterimi sunulmuştur. <troops name="blackhawk"> <location>

7 7 Şekil 4. during the Extension Operation TABLO 4 Üst modelin MOF ile olan bağlantısı Şekil 3. Sıfırdan tanımlanan üst model için model ağaç yapısı gösterimi. Stereotype Combat Task Mission MessageInfo Personnel Message Troop Location Equipment Metaclass <latitude degrees="44" 5.2 GENİŞLETME İLE ÜST MODEL TANIM- LAMA Hafif genişletme yöntemi var olan bir üst modele biçim eklenerek yapılır. Bu bölümde UML üst modeline amacımıza uygun biçimler tanımlayarak tasarladığımız THSYS üst modeli anlatılmıştır. Biçimlerin kendi değişkenleri, diğer deyişle etiketlenmiş değişkenleri olabilir. Bu çalışmada UML sınıf üst modeli Eclipse ortamında EMF 2.5 ve UML2.2 araçları kullanılarak biçimlendirilmiş ve amaca uygun olarak bazı etiketlenmiş değişkenler tanımlanmıştır. Biçimlendirme aşamasında alınan Eclipse görüntüsü Şekil 4 de verilmiştir Soyut sözdizim modeli Çalışma alanımız olan THSYS için genişletme yöntemiyle tasarladığımız üst model Şekil 5 te gösterilmiştir. Daha önce sıfırdan üst model tanımlanması bölümünde anlatılan ihtiyaçlar aynen dikkate alınmıştır. Tablo 4 te üst modelimizin elemanları ve karşı düşen UML üst model elemanları verilmiştir. Kullandığımız sınıf elemanlarının değişkenleri ise UML:Property" üst model elemanına bağlıdır Somut sözdizim modeli Ele alınan genişletme yöntemi UML üst modeline dayandığından burada kullanılan somut gösterimler UML somut gösterimiyle birebir örtüşür. UML somut gösterimi kullanıcılar tarafından iyi bilindiği düşünülerek yeni bir somut gösterim modeli tanımlanmamıştır Statik anlamsal kurallar Genişletilmiş üst modelimize dair tanımlanan kurallar önceki bölümlerde anlatılan sıfırdan üst model tasarlanmasında kullanılan kurallar ile aynıdır Example Model Şekil 6 de genişletilmiş üst modelimiz ile uyumlu olacak şekilde tasarlanmış örnek bir model sunulmuştur. Yukarıda da belirtildiği gibi bu modelin somut gösterimi UML gösterimi ile aynıdır.

8 8 Şekil 5. Var olan UML üst modelinden genişletme yoluyla elde edilen THSYS üst modeli. 6 TARTIŞMA THSYS sistemleri çalışma alanı olarak seçilmiş ve bu sistemler için ortak dil tanımlama amacıyla üç ayrı yöntem izlenmiştir. İlk önce BNF ve XText kullanılarak bir dil bilgisi geliştirilmiştir. BNF kendisi ile tanımlanan bir üst dildir. XText de aynı şekilde kendisi ile tanımlanır ve EBNF in özel biçimidir. Böylece?", *" ve +" gibi dil geliştirmeyi kolaylaştırıcı yetenekleri vardır. Ne BNF ne de EBNF için öntanımlı veri tipi yoktur, örneğin eşsiz tip anlamına gelen ID" veri tipi vardır. Bu da soyut sözdizimi modeli için tanımlanması gereken statik anlamsal kuralların tanımlanması ek yükünü getirmektedir. Diğer yandan, XText ile hem öntanımlı veri tipleri kullanılabilir hem de statik anlamsal kısıtlar tanımlamak mümkündür. Ayrıca XText, geliştirilen dil için otomatik olarak bir editör oluşturabilir, böylece geliştirilen dili kullanıcı rahatlıkla kullanarak fakat aynı zamanda da kısıtlara uymak zorunda kalarak kendi dil modelini oluşturabilir. İkinci yöntem olarak THSYS için sıfırdan bir üst model oluşturulmuştur. Bu yaklaşım için MOF un özel hali olan Eclipse Ecore üst üst modeli kullanılmıştır. Eclipse EMF, Ecore üst modelinin UML gösterimi kullanan bir görsel arayüz ile tasarlanmasına imkan sağlar. Ecore un EAnnotations elamanları da statik anlamsal kuralların rahatlıkla üst modele eklenmesini sağlar yazında kullanıma sunulacak olan EMF eklentisi ile OCL biçiminde kısıt tanımlamak daha da kolaylaşacaktır. Şimdiki son sürüm EMF yalnızca Java fonksiyonları ile kısıt tanımlamaya imkan vermektedir ki bunun tek tek elle yazılması kolay değildir. Üçüncü yöntem olarak da var olan bir UML üst modeli biçimler tanımlanarak genişletilmiştir. Her sınıf için basit bir biçim tanımlanmış fakat biçimler arasında ilişkiler tanımlanmamıştır. Bu yöntem için de sıfırdan üst model tanımlamada belirtilen kısıt ekleme zorlukları aynen geçerlidir. Bir çalışma alanı için bahsedilen bu üç yöntemden hangisinin kullanılması gerektiği ile

9 9 Şekil 6. Genişletilmiş üst modele uyumlu örnek model. ilgili olarak bizim çıkarımlarımız şunlardır. Çalışma alanına özel bir dil (DSL) tanımlanması için en zor yöntem dil bilgisi geliştirme yöntemidir çünkü tüm türetmeye açık ve kapalı (terminal/nonterminal) terimlerin ve özel veri tiplerinin tanımlanması ve dikkatle yazılması gerekmektedir. Bu durum dil bilgisi tanımlama yönteminini daha alt seviye programlama hatalarına açık bir konuma getirmektedir. Fakat dilbilgisi tanımlama yöntemi uzun yıllardır yazılımcılar tarafından kullanıldığından, bu yöntem için gerekli araçlara ulaşmak çok kolaydır. Son yöntem olarak incelenen UML üst modelinin biçimlendirilmesi yöntemi gerçeklemesi en kolay olan yöntemdir fakat bu yöntem ancak çok fazla biçim değişikliği gerektirmeyen hafif biçimlendirme durumları için uygundur. Eğer uygulama alanı olarak THSYS gibi büyük bir sistem seçilmişse ve ihtiyaçların karşılanabilmesi için yüksek seviye (ağır) soyutlaştırma gerektiriyorsa, bu durumda izlenmesi gereken yöntem ikinci yöntem olarak sunulan sıfırdan üst model tanımlama yöntemi olmalıdır. 7 SONUÇ Bu çalışmada taktiksel harp sahası yönetim sistemi (THSYS) çalışma alanı olarak seçilmiş,

10 10 alandaki benzer çalışmalar gözden geçirilip bu alana özel üç farklı dil geliştirme yöntemi incelenmiştir. İlk olarak Eclipse XText yazılımı kullanılarak dil bilgisi geliştirme yöntemi uygulanmıştır. Daha sonra model güdümlü yaklaşımlardan, Eclipse Ecore kullanılarak sıfırdan üst model geliştirme yöntemi ve UML biçimlendirme kullanılarak var olan UML üst modelinin hafif biçimlendirilmesi yöntemi uygulanarak THSYS için üst modeller elde edilmiştir. Eclipse GMF aracı ile THSYS için özel olarak hazırlanan somut sözdizim modeli gerçek hayattan simgeler kullanılarak oluşturulmuş, üst modellere uyumlu M1 seviye örnek modeller sunulmuştur. Son olarak, ugulanan üç yöntem karşılaştırılmıştır. Dilbilgisine dayalı yöntemin, alışılagelindiği üzere uygulamasının kolay olduğu ancak mevcut ihtiyaçları karşılamak, özellikle ortak dil oluşturmak için yeterli olmadığı sonucuna varılmıştır. Yeni geliştirilmekte olan açık kaynak yazılımlar ile desteklenen model güdümlü yöntemlerin zaman içinde daha başarılı sonuçlar vereceği düşünülmektedir. Çok yakında bu çalışmaya eklenecek olan model-model ve modelkod dönüşümleri ile model güdümlü tasarım yöntemlerin üstünlüğünün daha iyi anlaşılacağı düşünülmektedir. [6] L. Martin. (2010) Tactical battle management core systems (tbmcs). [Online]. Available: Systems/TBMCS_a aspx [7] W. P. Sudnikovich, J. M. Pullen, M. S. Kleiner, and S. A. Carey, Extensible battle management language as a transformation enabler, Simulation, vol. 80, no. 12, pp , [8] S. I. S. O. (SISO). (2010) C-bml product development group. [Online]. Available: [9] A. Bordertsky, R. B. L. Duffy, E. Bach, and C. Oros, A proposed model of battle rhythm at the tactical level, in 9th International Command and Control Research and Technology Symposium, San Diego, CA, [10] R. W. Jacobs, Model-driven development of command and control capabilities for joint and coalition warfare, in 9th International Command and Control Research and Technology Symposium, San Diego, CA, [11] E. documentation Current Release. (2010) The eclipse modeling framework (emf) overview. [Online]. Available: TEŞEKKÜR Dr. Bedir Tekinerdoğan a değerli katkılarından dolayı teşşekür ederiz. KAYNAKÇA [1] Thales. (2010) Tactical battlefield management systems: T-bms, [Online]. Available: [2] M. Suplliers and News. (2010) Tactical battlefield management systems - trop. [Online]. Available: [3] Systematic. (2010) Sitaware battle management. [Online]. Available: [4] B. Systems. (2010) Battle management system. [Online]. Available: [5] R. Blobalnet. (2010) Battlehawk combat management system. [Online]. Available: Management-Systems-CMS-0001?VNETCOOKIE=NO

11 11 EK A FULL VERSION OF THE GRAMMAR IN BNF <Combat> ::= Combat <Name> <operationdate> <Mission> <Troops> <Name>::= <Letter> <Digit> <Name> <Letter>::= a b c d e f g h i j k l m... O P Q R S T U V W X Y Z <Digit> ::= <Mission>::=<Name><ID><Tasks> <Tasks>::=<Task> <Tasks> <Task>::=<Name><ID><Name> <ID>::= <Letter> <Name> <Troops>::=<Troop> <Troops> <Troop> ::= Troop <Name> <Location> <Task> Commander <Personnel> Trooper <Personnels> Equipment <Equipments> <MsgManSys> <Troops> <Personnels> ::= <Personnel> <Personnels> <Personnel>::= <Name><Name> <Equipments> ::= <Equipment> <Equipments> <Equipment>::= <Vehicle> <Weapon> <Ammunition> <Vehicle>::= Vehicle <EquipmentC> <Weapons> <Weapons>::=<Weapon> <Weapons> <Weapon>::= Weapon <EquipmentC> <Ammunitions> <Ammunitions>::=<Ammunition> <Ammunitions> <Ammunition>::=<EquipmentC> <EquipmentC>::=<ID><Name> <Location> ::= Location <Latitude> <Longitude> <Latitude> ::= Latitude <Degrees> ( N S ) <Minutes> <Seconds> <Longitude> ::= Longitude <Degrees> ( E W ) <Minutes> <Seconds> <Degrees> ::= <RealNumber> <Minutes> ::= <RealNumber> <Seconds> ::= <RealNumber> <RealNumber> ::= <UnsignedReal> "-" <UnsignedReal> <UnsignedReal> ::= <Digits> <Digits> "." <Digits> <Digits> ::= <Digit> <Digit> <Digits> <MsgManSys> ::= MsgManSys <Name> <Messages> <Messages> ::= <Message> <Message> <Messages> <Message> ::= Message <ID> <MessageHeader> <MessageInfo> <Attachments>(<Order> <Report>) <Attachments>::=<Attachment> <Attachments> <Attachment>::=<ID> <Order> ::= Order ( MOVE FIRE FREE MISSION ) <Report>::= Report ( NBC ENEMY AMMUNITION MINEFIELD FREE ) <MessageHeader>::= Header Title <Name> Sender <ID> Receiver <ReceiverIDs> SendDate <DateTime> ExpirationDate <DateTime> Urgency <Urgency> EncriptionType <EncryptionType> <ReceiverIDs>::=<ID> <ReceiverIDs> <Urgency> ::= HIGH NORMAL LOW <EncryptionType> ::= ALG1 ALG2 ALG3 <DateTime>::=<Date> - <Time> <Date> ::= <Year> "/" <Month> "/" <Day> <Year> ::= <Digit> <Digit> <Digit> <Digit> <Month> ::= <Day> ::= <Time> ::= <HT> : <MT> : <ST> <HT> ::= ( 0 1 <Digit>) ( ) <MT> ::= <Digit> <ST> ::= <Digit> <MessageInfo> ::= "Info" <Route> <Region> <FireType> <StartTime> <StopTime> <NBCType> <Coordinate> <ImpactTime> <DetectionTime> <DetectedUnit> <EngagementTime> <DetectedAmmunition> <CoordinateFound> <Borders> <Name> <Route> ::= Route <Location> <Route> <Region> ::= Region Center <Location> Radius <Digits> <FireType> ::= IMMEDIATE DEFANSIVE CONTINUOUS <StartTime> ::= <DateTime> <StopTime> ::= <DateTime> <NBCType> ::= NUCLEER BIOLOGICAL CHEMICAL <Coordinate> ::= <Location> <ImpactTime> ::= <DateTime> <Borders> ::= Borders <Locations> <Locations>::=<Location> <Locations> <DetectionTime> ::= <DateTime> <DetectedUnit> ::= SQUAD PLATOON COMPANY BATTALION BRIDAGE DIVISION CORPS ARMY" <Coordinate> ::= <Location> <EngagementTime> ::= <DateTime> <CoordinateFound> ::= <Location> DetectedAmmunition::= BULLET BOMB MISSILE WARHEAD MINE EK B FULL VERSION OF THE GRAMMAR IN XTEXT FORMAT grammar mydsl.mydsl with org.eclipse.xtext.common.terminals generate mydsl "http://www.xtext.org/example/mydsl/mydsl" Combat : "Combat" name=id operationdate = DateTime

12 mission = Mission (troops += Troop)* ; Mission: title=string description = STRING tasks += Task+; Task: title=string description = STRING taskid = ID; Troop : "Troop" name=id location = Location tasks += Task+ "Trooper" trooper+=personnel+ "Commander" commander=personnel ("Equipment" equipments += (Vehicle Weapon Ammunition))* msgmansys = MsgManSys (subtroops += Troop)*; Personnel: name=string id = ID; Equipment: id = ID name = STRING; Vehicle: "Vehicle" Equipment weapons += Weapon*; Weapon : Equipment ammunitions += Ammunition*; Ammunition: Equipment; Location : "Location" "{" latitude = Latitude "," longitude = Longitude ""; Latitude : degrees=int ("N" "S") minutes=int seconds=int; Longitude : degrees=int ("E" "W") minutes=int seconds=int; MsgManSys : "MsgManSys" name=id (messages += (Order Report))*; Message : "Message" id = ID messageheader = MessageHeader messageinfo = MessageInfo attachments += Attachment*; Order : Message "Order" order = OrderType; Report : 12

13 Message "Report" report=reporttype; MessageHeader: "Header" "Title" title = STRING "Sender" senderid=id "Receiver" (receiverid += ID)+ "SendDate" senddate=datetime "ExpirationDate" expirationdate=datetime "Urgency" urgency=urgency "EncriptionType" encriptiontype = EncryptionType; Attachment: "Attachment" filename=id; DateTime : date=date "-" time=time; Date : year=int "." month=int "." day=int; Time : ht=int ":" mt=int ":" st=int; MessageInfo : "Info" route += Route? region += Region? firetype = FireType? starttime += DateTime? stoptime += DateTime? nbctype = NBCType? coordinate += Location? impacttime+=datetime? detectiontime+=datetime? detectedunit=detectedunit? engagementtime+=datetime? detectedammunition=detectedammunition? coordinatefound+=location? borders=borders? content=string; //message content Route : "Route" (points+=location)+ ; Region : "Region" "Center" center+=location "Radius" radius=int; Borders : (borders+=location)+; enum OrderType : MOVE FIRE FREE MISSION ; enum ReportType : NBC ENEMY AMMUNITION MINEFIELD FREE; enum FireType : IMMEDIATE DEFANSIVE CONTINUOUS; enum EncryptionType : ALG1 ALG2 ALG3; enum Urgency : IMMEDIATE HIGH NORMAL MILD; enum NBCType : NUCLEER BIOLOGICAL CHEMICAL; 13

14 14 enum DetectedUnit : SQUAD PLATOON COMPANY BATTALION BRIDAGE DIVISION CORPS ARMY; enum DetectedAmmunition : BULLET BOMB MISSILE WARHEAD MINE; EK C FULL VERSION OF THE SAMPLE public void checklatitude( Latitude latitude){ if( latitude.getdegrees() <0 latitude.getdegrees() >=90){ warning("degrees of Latitude should be in 0-90", MyDslPackage.LATITUDE DEGREES); if( latitude.getminutes() <0 latitude.getminutes() > 59){ warning("minutes of Latitude should be in 0-59", MyDslPackage.LATITUDE MINUTES); if( latitude.getseconds() <0 latitude.getseconds() > 59){ warning("seconds of Latitude should be in 0-59", MyDslPackage.LATITUDE SECONDS); EK D SAMPLE CUSTOM JAVA VALIDATION AS OCL *** Validates the valuecheck constraint of <em>location</em>. * <!-- begin-user-doc --> * <!-- end-user-doc --> NOT */ public boolean validatelocation_valuecheck(location location, DiagnosticChain diagnostics, Map<Object, Object> context) { // TODO implement the constraint // -> specify the condition that violates the constraint // -> verify the diagnostic details, including severity, code, and message // Ensure that you or mark NOT // violation conditions boolean latd = location.getlatitude().getdegrees()>-90 && location.getlatitude().getdegrees()<90; boolean longd = location.getlongitude().getdegrees()>-180 && location.getlongitude().getdegrees()<180; boolean llmin = location.getlatitude().getminutes()>0 && location.getlatitude().getminutes()<59; boolean llsec = location.getlatitude().getseconds()>0 && location.getlatitude().getseconds()<59; if (!latd!longd!llmin!llsec) { if (diagnostics!= null) { diagnostics.add(creatediagnostic(diagnostic.error, DIAGNOSTIC_SOURCE,0,"_UI_GenericConstraint_diagnostic", new Object[] { "valuecheck", getobjectlabel(location, context), new Object[] { location,context)); return false; return true; EK E FULL VERSION OF THE MODEL <?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <tbms:combat xmi:version="2.0" xmlns:xmi="http://www.omg.org/xmi" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/xmlschema-instance" xmlns:tbms="http://tbms/1.0" operationdate=" "> <troops name="blackhawk"> <location> <latitude degrees="44" minutes="32" seconds="44"/> <longitude minutes="33" degrees="32" seconds="34"/> </location> <msgmansys> <messages xsi:type="tbms:order"> <contains/> <header receiverid="1" title="requiring more troopers and ammunition" senddate="1" expirationdate="2"/> <attachments filename="ammolist.data_enc"/> </messages> <messages xsi:type="tbms:report"> <contains/> <header senderid="1" title="no more troopers and ammunition" senddate=" " expirationdate=" "/> </messages> </msgmansys> <task title="mine field destruction task" description="destroy the mine field"/> <equipments xsi:type="tbms:vehicle" name="cobra"/> <equipments xsi:type="tbms:weapon" name="mg-3"/> <equipments xsi:type="tbms:weapon" name="g-3" ID="1"/> <equipments xsi:type="tbms:ammunition" name="mg-3 bullets"/> <equipments xsi:type="tbms:ammunition" name="g-3 bullets" ID="1"/> <equipments xsi:type="tbms:weapon" name="mine Destroyer" ID="2"/> <troopers name="trooper0"/> <troopers name="trooper1" ID="1"/>

15 <commander name="commander" ID="2"/> </troops> <mission title="capture the island" description="capture the island and destroy all the bases of the enemy"/> </tbms:combat> 15

Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi

Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi Model Güdümlü Geliştirme ile Gömülü Kaynakların Yönetimi Can Öz EGE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ A.B.D. 1 İçerik Kaynak Yönetimi Problemi Kaynak Yönetimi Modellemesinin

Detaylı

Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım

Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım Yazılım Mimari Tasarımından Yazılım Geliştirme Çatısının Üretilmesinde Model Güdümlü Bir Yaklaşım İbrahim Onuralp Yiğit 1, Nafiye Kübra Turhan 2, Ahmet Erdinç Yılmaz 3, Bülent Durak 4 1,2,3,4 ASELSAN A.Ş.

Detaylı

Ege Üniversitesi Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü

Ege Üniversitesi Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü Hidayet Burak SARITAŞ Geylani KARDAŞ Ege Üniversitesi Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü 4 Kasım 2010 Akıllı kartlar Amaç Model Güdümlü Uygulama Geliştirme Platform Bağımsız Akıllı Kart Modeli Platforma

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

DGridSim Gerçek Zamanlı Veri Grid Simülatörü. Yazılım Tasarımı Dokümanı v 1.0.1 01.08.2011. Mustafa Atanak Sefai Tandoğan Doç. Dr.

DGridSim Gerçek Zamanlı Veri Grid Simülatörü. Yazılım Tasarımı Dokümanı v 1.0.1 01.08.2011. Mustafa Atanak Sefai Tandoğan Doç. Dr. DGridSim Gerçek Zamanlı Veri Grid Simülatörü Yazılım Tasarımı Dokümanı v 1.0.1 01.08.2011 Mustafa Atanak Sefai Tandoğan Doç. Dr. Atakan Doğan 1. Sistem Mimarisi DGridSim katmanlı bir yapı göz önünde bulundurularak

Detaylı

PAKET TRANSFER SİSTEMİ

PAKET TRANSFER SİSTEMİ İLAÇ TAKİP SİSTEMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ PAKET TRANSFER SİSTEMİ Kullanıcı Dökümanı Version 1.0 1 1. Revizyonlar... 1 2. Giriş... 1 2.1 Kapsam... 1 2.2 Hedef Kitle... 1 3. Gereksinimler... 1 3.1 Yazılım Gereksinimleri...

Detaylı

PAKET TRANSFER SİSTEMİ

PAKET TRANSFER SİSTEMİ İLAÇ TAKİP SİSTEMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ PAKET TRANSFER SİSTEMİ Kullanıcı Dökümanı Version 1.1 1 1. Revizyonlar... 1 2. Giriş... 1 2.1 Kapsam...1 2.2 Hedef Kitle...1 3. Gereksinimler... 1 3.1 Yazılım Gereksinimleri...1

Detaylı

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 KONU BAŞLIKLARI 1. Yazılım Mimarisi nedir? 2. Yazılımda Karmaşıklık 3. Üç Katmanlı Mimari nedir? 4. Üç Katmanlı Mimari

Detaylı

Yazılım Kodlama ve İ simlendirme Standartları v1.0

Yazılım Kodlama ve İ simlendirme Standartları v1.0 Yazılım Kodlama ve İ simlendirme Standartları v1.0 İçerik Yazılım Kodlama ve İsimlendirme Standartları... 2 1. Amaç... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 2. Kapsam... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 3.

Detaylı

DSİ kapsamında oluşturulan dağınık durumdaki verilerinin düzenlenmesi, yeniden tasarlanarak tek bir coğrafi veri tabanı ortamında toplanması,

DSİ kapsamında oluşturulan dağınık durumdaki verilerinin düzenlenmesi, yeniden tasarlanarak tek bir coğrafi veri tabanı ortamında toplanması, Projenin Amacı DSİ Genel Müdürlüğünde, Bölge Vaziyet Planı çalışmaları kapsamında üretilen ve mevcut DSİ faaliyetlerini içeren CBS veri setleri ile CBS Veritabanının incelenerek yine mevcut CBS donanım,

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜH.

FIRAT ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜH. FIRAT ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜH. WSDL-SOAP MURAT TEZGİDER Web Servisi Nedir? web servisi :standart formatları kullanarak programlama dili, işletim sistemi ve platformdan bağımsız olarak bilgiyi paylaşan

Detaylı

Yeni bir proje açarken File New - Web Site diyoruz. Gelen ekranda Visual Basic veya C# seçilebilir. Biz ders kapsamında C# programlama dilini seçtik.

Yeni bir proje açarken File New - Web Site diyoruz. Gelen ekranda Visual Basic veya C# seçilebilir. Biz ders kapsamında C# programlama dilini seçtik. ASP.NET DERS 1 Yeni bir proje açarken File New - Web Site diyoruz. Gelen ekranda Visual Basic veya C# seçilebilir. Biz ders kapsamında C# programlama dilini seçtik. Gelen ekranda Visual C# seçildikten

Detaylı

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay.

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Öğr. Gör. Ayhan KOÇ Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay., 2007 Algoritma ve Programlamaya Giriş, Ebubekir YAŞAR, Murathan Yay., 2011

Detaylı

Eclipse, Nesneler ve Java 2 Java Nereden Çıktı? 2

Eclipse, Nesneler ve Java 2 Java Nereden Çıktı? 2 1 Eclipse, Nesneler ve Java 2 Java Nereden Çıktı? 2 Eclipse Mimarisi 4 Java Teknolojisine Genel Bir Bakış 6 Taşınabilirlik 6 Java Derleyicisi ve Bytecode 6 Java Sanal Makinası (Java Virtual Machine - JVM)

Detaylı

BLM401 Mobil Cihazlar için ANDROİD İşletim Sistemi GÜVENLİK VE İZİNLER. BLM401 Dr.Refik SAMET

BLM401 Mobil Cihazlar için ANDROİD İşletim Sistemi GÜVENLİK VE İZİNLER. BLM401 Dr.Refik SAMET BLM401 Mobil Cihazlar için ANDROİD İşletim Sistemi GÜVENLİK VE İZİNLER BLM401 Dr.Refik SAMET 1 GİRİŞ (1/3) Güvenlik, verilerin veya bilgilerin saklanması, kullanılması ve taşınması esnasında bilgilerin

Detaylı

XBRL. Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi

XBRL. Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi Şükrü ŞENALP Yeminli Mali Müşavir Sorumlu Ortak Baş Denetçi XBRL dünya çapında iş dünyasıyla finansal veriler arasında elektronik iletişimi sağlayan devrimsel nitelikte bir dildir. Hazırlık aşamasında,

Detaylı

IDENTITY MANAGEMENT FOR EXTERNAL USERS

IDENTITY MANAGEMENT FOR EXTERNAL USERS 1/11 Sürüm Numarası Değişiklik Tarihi Değişikliği Yapan Erman Ulusoy Açıklama İlk Sürüm IDENTITY MANAGEMENT FOR EXTERNAL USERS You can connect EXTERNAL Identity Management System (IDM) with https://selfservice.tai.com.tr/

Detaylı

BOTAŞ EBT BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ WEB SERVİSLERİ

BOTAŞ EBT BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ WEB SERVİSLERİ BOTAŞ EBT BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ WEB SERVİSLERİ KULLANIM KLAVUZU 21.10.2013 Sürüm: 2.2.1 (27.12.2013) Sayfa 1 / 11 Güncellenen Bölümler Sürüm 2.2.1 Yayınlanma Tarihi 27.12.2013 Güncellenen Bölümler GUNSONUAKISGONDER

Detaylı

> what is ansible*? "infrastructure as code"

> what is ansible*? infrastructure as code > what is ansible*? "infrastructure as code" synthesis of; - configuration management, automation tools (Puppet, Chef, cfengine) - deployment tools (Capistrano, Fabric) - ad-hoc task execution tools (Func,

Detaylı

XML ile Mesaj İşlemleri

XML ile Mesaj İşlemleri Doküman JETSMS XML Mesaj İşlemleri Yardım Dokümanı Tarih 15.02.2007 Sürüm 2.5.0 XML ile Mesaj İşlemleri SİSTEM ÖZELLİKLERİ Sistem üzerinden çok yüksek sayılarda (Bir kerede 20000 gibi) farklı içerikli

Detaylı

Javascript Geliştiricileri İçin Xaml Ve Microsoft Silverlight

Javascript Geliştiricileri İçin Xaml Ve Microsoft Silverlight Wpf tabanlı (windows presentation foundation) browser eklentisi hakkında bir sunum Nedir? Genel Bakış Uyumluluk Moonlight Lisans XAML Elementler Animasyon Scripting Sonuç 1 Nedir?, web (browser) uygulamaları

Detaylı

YAZILIM ÜRÜN HATTI DEĞĐŞKENLĐĞĐNĐN DENETĐM ÇEVRĐMĐ ĐLE ELE ALINMASI

YAZILIM ÜRÜN HATTI DEĞĐŞKENLĐĞĐNĐN DENETĐM ÇEVRĐMĐ ĐLE ELE ALINMASI YAZILIM ÜRÜN HATTI DEĞĐŞKENLĐĞĐNĐN DENETĐM ÇEVRĐMĐ ĐLE ELE ALINMASI Emra AŞKAROĞLU ASELSAN A. Ş. 1 ĐÇERĐK Yazılım Ürün Hattı nedir? Yazılım Ürün Hattı Değişkenliği Ürün Özellik Ağacı Oluşturma Uygulama

Detaylı

Ferhat ERATA. Geylani KARDAŞ

Ferhat ERATA. Geylani KARDAŞ Ferhat ERATA Geylani KARDAŞ 1 1. Giriş 2. Model Güdümlü Geliştirme ve Modelleme Yaklaş ımı 2.1. Model Güdümlü Geliştirme (Genel Bak ış) 2.2. Model Güdümlü Mimari içerisinde Tez Çal ışması 2.3. PSM4WSS

Detaylı

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1 Görsel Programlama DERS 03 Görsel Programlama - Ders03/ 1 Java Dili, Veri Tipleri ve Operatörleri İlkel(primitive) Veri Tipleri İLKEL TİP boolean byte short int long float double char void BOYUTU 1 bit

Detaylı

BOTAŞ EBT BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ WEB SERVİSLERİ

BOTAŞ EBT BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ WEB SERVİSLERİ BOTAŞ EBT BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ WEB SERVİSLERİ KULLANIM KLAVUZU 21.10.2013 Sürüm: 2.2.0 Sayfa 1 / 10 Giriş EBT Sisteminin, Web Servisleri birinci versiyonu, BOTAŞ ile yapılan ayrıştırma çalışmalarına paralel

Detaylı

PayNet Sanal POS Teknik Dökümanı PAYNET İşlemleri PAYNET sistemi, Arena Bilgisayar A.Ş. nin, bayilerine artı değer olarak sunduğu bir online ödeme sistemidir. Bu sistem v1.0 itibariyle, sadece kredi kartları

Detaylı

PAKET TRANSFER SİSTEMİ

PAKET TRANSFER SİSTEMİ İLAÇ TAKİP SİSTEMİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ PAKET TRANSFER SİSTEMİ Kullanıcı Dökümanı Version 1.2 1 1. Revizyonlar... 1 2. Giriş... 1 2.1 Kapsam... 1 2.2 Hedef Kitle... 1 3. Gereksinimler... 1 3.1 Yazılım Gereksinimleri...

Detaylı

ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE

ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE Buğra Çakır bugra@ibrahimcakir.com Seminer İçeriği 1. İki ve üç katmanlı yazılım mimarileri 2. Java ve J2EE platformu 3. Özgür yazılımlar ile J2EE 4. Eclipse, Lomboz ve JBoss

Detaylı

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1 Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net http://www.serkanaksu.net/ 1 JavaScript JavaScript Nedir? Nestcape firması tarafından C dilinden esinlenerek yazılmış, Netscape Navigator 2.0 ile birlikte

Detaylı

Büyük Ölçekli bir Gömülü Yazılımın Geliştirme ve Otomatik Test Deneyimi

Büyük Ölçekli bir Gömülü Yazılımın Geliştirme ve Otomatik Test Deneyimi Büyük Ölçekli bir Gömülü Yazılımın Geliştirme ve Otomatik Test Deneyimi Eda Gürler 1 Murat Yılmaz 2 1, 2 Radar Elektronik Harp ve İstihbarat Sistemleri (REHİS) Grubu, ASELSAN A.Ş. Ankara 1 tverdi@aselsan.com.tr,

Detaylı

MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş

MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş Yard. Doç. Dr. Alper Kürşat Uysal Bilgisayar Mühendisliği Bölümü akuysal@anadolu.edu.tr Ders Web Sayfası: http://ceng.anadolu.edu.tr/ders.aspx?dersid=101

Detaylı

Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru

Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru Geleneksel Yazılım Mühendisliğinden Alana Özel Yazılım Mühendisliğine Doğru DR. ÇAĞATAY ÇATAL TÜBİTAK-UEKAE Bilişim Teknolojileri Enstitüsü cagatay.catal@bte.mam.gov.tr www.cagataycatal.com İçerik 1. Giriş

Detaylı

1. Excel Dönüşümü : 2. Rapor Master Tanımları :

1. Excel Dönüşümü : 2. Rapor Master Tanımları : Programın Amacı : Bu Program As/400 Sistemindeki herhangi bir veya birden fazla file ı kullanarak istenilen şekilde sorgulama yaparak elde edilen bilgileri Excel Formatında Pc deki istenilen bir yere kaydetmek.

Detaylı

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLERİ SEVİYE EĞİTİMLERİ BUILDING GEODATABASE EĞİTİMİ

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLERİ SEVİYE EĞİTİMLERİ BUILDING GEODATABASE EĞİTİMİ COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLERİ SEVİYE EĞİTİMLERİ BUILDING GEODATABASE EĞİTİMİ http://facebook.com/esriturkey https://twitter.com/esriturkiye egitim@esriturkey.com.tr Kursun Süresi: 3 Gün 18 Saat COĞRAFİ

Detaylı

2013-14 GÜZ YY. - MKT103 - GÖRSEL PROGRAMLAMA DERSİ - ARA SINAVI

2013-14 GÜZ YY. - MKT103 - GÖRSEL PROGRAMLAMA DERSİ - ARA SINAVI 2013-14 GÜZ YY. - MKT103 - GÖRSEL PROGRAMLAMA DERSİ - ARA SINAVI KOÜ Mekatronik Mühendisliği Bölümü/MKT-103-Görsel Programlama Dersi - Ara Sınav J-grubu Ad-Soyad:...No:... J GRUBU-süre:70dk 1.) Aşağıdaki

Detaylı

Client Server Database

Client Server Database Java Server Faces Ahmet Demirelli Sabancı Üniversitesi 2007 Ajanda Model-1 Mimari Model-2 Mimari MVC Framework Java Server Faces Örnek Uygulama Model 1 Mimari 1 2 3 6 JSP (View) 5 JavaBeans (Model) 4 Client

Detaylı

Bulanık Mantık Tabanlı Uçak Modeli Tespiti

Bulanık Mantık Tabanlı Uçak Modeli Tespiti Bulanık Mantık Tabanlı Uçak Modeli Tespiti Hüseyin Fidan, Vildan Çınarlı, Muhammed Uysal, Kadriye Filiz Balbal, Ali Özdemir 1, Ayşegül Alaybeyoğlu 2 1 Celal Bayar Üniversitesi, Matematik Bölümü, Manisa

Detaylı

DITA ile Uygulama Belgeleri Hazırlamak

DITA ile Uygulama Belgeleri Hazırlamak Özgür Web Teknolojileri Günleri 2011 DITA ile Uygulama Belgeleri Hazırlamak Adil Güneş AKBAŞ adil@ozguryazilim.com.tr DITA? Özelleştirilmiş, konu tabanlı(topic-based), yapılandırılmış belge yazma mimarisi

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

TARBİL Kapsamında Uydu ve Yersel Veri Tespit, Kayıtçı İşlem Yönetim Sistemi Geliştirilmesi

TARBİL Kapsamında Uydu ve Yersel Veri Tespit, Kayıtçı İşlem Yönetim Sistemi Geliştirilmesi TARBİL Kapsamında Uydu ve Yersel Veri Tespit, Kayıtçı İşlem Yönetim Sistemi Geliştirilmesi Kurum Adı : İstanbul Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Proje Durumu : Tamamlandı. Projenin

Detaylı

MOBILEPAX SOAP PRODUCT API KULLANIM ŞEKLİ

MOBILEPAX SOAP PRODUCT API KULLANIM ŞEKLİ MOBILEPAX SOAP PRODUCT API KULLANIM ŞEKLİ Versiyon: 1.0.4 URL http://merchant.mobilepax.com/services/product.asmx Metot MobilePaxProduct fonksiyonu buton bilgisi oluşturulacak ürünün bilgilerinin Mobilepax

Detaylı

"Şirket" Sunucusu ve Başarı Mobile Arasındaki HTTP Veri Aktarımı için Etkileşim Teknik Protokolü

Şirket Sunucusu ve Başarı Mobile Arasındaki HTTP Veri Aktarımı için Etkileşim Teknik Protokolü "Şirket" Sunucusu ve Başarı Mobile Arasındaki HTTP Veri Aktarımı için Etkileşim Teknik Protokolü BAŞARI Mobile tarafından desteklenmektedir. 1. Genel Bakış Bu döküman ile Şirket Adı nın ve Basari Mobile

Detaylı

Web Tabanlı Ödev-Proje Takip Sistemi İçin Veri Tabanı ve Site Tasarımı. Database and Site Design for Web Based Homework-Project Follow System

Web Tabanlı Ödev-Proje Takip Sistemi İçin Veri Tabanı ve Site Tasarımı. Database and Site Design for Web Based Homework-Project Follow System Web Tabanlı Ödev-Proje Takip Sistemi İçin Veri Tabanı ve Site Tasarımı Hakan KÖR Hitit Üniversitesi, Çorum hakankor@hitit.edu.tr Özet: Bu çalışma, öğretim elemanlarının ödev ve proje ağırlık derslerde

Detaylı

Software Design Document

Software Design Document Software Design Document Version 2.0 Date: 25-12-2012 Project Team Table of Contents 1. Introduction 1.1. Purpose 1.2. Scope 1.3. Overview 1.4. References 2. System Overview 3. System Architecture 3.1.

Detaylı

WEB TASARIMIN TEMELLERİ

WEB TASARIMIN TEMELLERİ WEB TASARIMIN TEMELLERİ ~ Sunu 1 ~ Öğr. Gör. Mehmet Fatih TAN http://blog.kmu.edu.tr/mftan mftan@kmu.edu.tr Bilgi paylaşıldıkça kıymetlenir.. Kaynak göstermek şartıyla sunu içeriğini çalışmalarınızda kullanabilirsiniz.

Detaylı

Yazılım Nedir? 2. Yazılımın Tarihçesi 3. Yazılım Grupları 4 Sistem Yazılımları 4 Kullanıcı Yazılımları 5. Yazılımın Önemi 6

Yazılım Nedir? 2. Yazılımın Tarihçesi 3. Yazılım Grupları 4 Sistem Yazılımları 4 Kullanıcı Yazılımları 5. Yazılımın Önemi 6 ix Yazılım Nedir? 2 Yazılımın Tarihçesi 3 Yazılım Grupları 4 Sistem Yazılımları 4 Kullanıcı Yazılımları 5 Yazılımın Önemi 6 Yazılımcı (Programcı) Kimdir? 8 Yazılımcı Olmak 9 Adım Adım Yazılımcılık 9 Uzman

Detaylı

1. Metaveri. 1.1. Giriş. 1.2. Eşleştirme ve Tanımlama

1. Metaveri. 1.1. Giriş. 1.2. Eşleştirme ve Tanımlama 1. Metaveri 1.1. Giriş Yönetmelik EC No:1205/2008 ve directive 2007/2/EC mekânsal veri setleri, konumsal veri setleri ve konumsal veri servisleri için metaverinin oluşturulması ve işletilmesi ile ilgili

Detaylı

WebInstaller. 1. Kurulum Đçin Gereksinimler

WebInstaller. 1. Kurulum Đçin Gereksinimler WebInstaller Ürün Grubu [X] Fusion@6 [X] Fusion@6 Standard Kategori [X] Yeni Fonksiyon Versiyon Önkoşulu @6 Uygulama E-Netsis.Net uygulamasının kurulumu Netsis\ENetsis.Net\Kurulum dizininde bulunan NetsisWebInstall.exe

Detaylı

TÜİK e-vt Teknik Kılavuz

TÜİK e-vt Teknik Kılavuz TÜİK e-vt Teknik Kılavuz Genel Açıklamalar Mayıs 2015 ANKARA Versiyon: 1.1 1/6 Versiyon Yayım Tarihi Eklenen/Silinen/Değişen Bölüm Açıklama 1.0 20.02.2014 ---- Kılavuzun ilk sürümü. 1.1 04.05.2015 Sayfa

Detaylı

AJAX nedir? AJAX nasıl çalışır? AJAX. Tahir Emre KALAYCI. Sunucu Yazılım Teknolojileri

AJAX nedir? AJAX nasıl çalışır? AJAX. Tahir Emre KALAYCI. Sunucu Yazılım Teknolojileri nedir? Sunucu Yazılım Teknolojileri nedir? Gündem 1 nedir? 2 XML 3 nedir? nedir? : Asynchronous JavaScript and XML Yeni bir teknoloji değil, daha çok bir yöntembilim, teknik, tasarım deseni. RIA = Zengin

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS PROGRAMLAMA BG-213 2/1 2+0+2 2+1 5 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi : LİSANS

Detaylı

emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı

emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı 1 Berkant AKIN Mehmet GÖKÇAY, Kaan DOĞAN TUBİTAK-SAGE Ulusal Yazılım Mimarisi Konferansı Ankara, 2010 Neden

Detaylı

JAVA API v2.0 Belge sürümü: 2.0.2

JAVA API v2.0 Belge sürümü: 2.0.2 JAVA API v2.0 Belge sürümü: 2.0.2 1. İçindekiler 1. İÇİNDEKİLER... 2 2. BU BELGENİN AMACI... 3 3. BELGE SÜRÜMLERİ... 3 4. SİSTEM GEREKSİNİMLERİ... 3 5. KULLANIM ŞEKLİ... 4 5.1. GENEL... 4 5.2. UYARILAR...

Detaylı

ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I

ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DEPOLAMA SINIFLARI DEĞİŞKEN MENZİLLERİ YİNELEMELİ FONKSİYONLAR Depolama Sınıfları Tanıtıcılar için şu ana kadar görülmüş olan özellikler: Ad Tip Boyut Değer Bunlara ilave

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS PROGRAMLAMA DİLLERİ BG-324 3/2 3+0+0 3+0 4 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi

Detaylı

C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler Ltd. Şti. ŞİRKET BİLGİLERİ VE TANITIMI

C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler Ltd. Şti. ŞİRKET BİLGİLERİ VE TANITIMI C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler Ltd. Şti. ŞİRKET BİLGİLERİ VE TANITIMI 1. C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler (Command Control & Cybernetics Systems) Ltd. Şti. 2007 yılında kurulmuş aynı

Detaylı

JETSMS XML Mesaj İşlemleri Yardım Dokümanı Tarih 15.02.2007 Sürüm 1.1.0 XML ile Mesaj İşlemleri

JETSMS XML Mesaj İşlemleri Yardım Dokümanı Tarih 15.02.2007 Sürüm 1.1.0 XML ile Mesaj İşlemleri Doküman JETSMS XML Mesaj İşlemleri Yardım Dokümanı Tarih 15.02.2007 Sürüm 1.1.0 XML ile Mesaj İşlemleri SİSTEM ÖZELLİKLERİ... 2 1. ÇALIŞMA MODLARININ ORTAK ÖZELLİKLERİ... 2 1.1. Genel Hususlar... 2 1.2.

Detaylı

Java EE 5 Teknolojileri Jboss Seam

Java EE 5 Teknolojileri Jboss Seam Java EE 5 Teknolojileri Jboss Seam Hakan Uygun İçerik Kurumsal Uygulama Nedir? Java Teknolojileri Web Uygulaması Java EE Bileşenleri JBoss Seam Yazılım İhtiyaçları Bireysel Kullanıcı Eğitim Eğlence İletişim

Detaylı

Akıllı Kart Yazılımlarının Model Güdümlü Geliştirilmesi

Akıllı Kart Yazılımlarının Model Güdümlü Geliştirilmesi Akıllı Kart Yazılımlarının Model Güdümlü Geliştirilmesi Hidayet Burak Sarıtaş 1, Geylani Kardaş 2 1,2 Ege Üniversitesi, Uluslararası Bilgisayar Enstitüsü, 35100, Bornova, İzmir 1 burak.saritas@kentkart.com.tr,

Detaylı

Uygulama İş Akış Kaydında Koşul Tanımlamaları

Uygulama İş Akış Kaydında Koşul Tanımlamaları İŞ AKIŞ YÖNETİMİ YENİLİKLERİ Amaç ve Fayda İş Akış Kayıtlarında yapılan değişiklikler ile; İş akış kayıtlarının koşula bağlı tanımlanabilmesi, İş akış kaydında bulunan açık işlerin farklı iş akış kaydına

Detaylı

NOVAPAC Ambalaj San. Tic. A.Ş

NOVAPAC Ambalaj San. Tic. A.Ş Ambalaj San. Tic. A.Ş 2014 yılında İstanbul'da 5.000 m2 lik alanda kurulan tek kullanımlık plastik ürünleri araştırıp, geliştirip, tasarlayıp üretmektedir. Uzun yılların deneyimi ile pazara yenilikçi,

Detaylı

Kaynak Kod Güvenliği Bir Güvensiz API Örneği

Kaynak Kod Güvenliği Bir Güvensiz API Örneği Kaynak Kod Güvenliği Bir Güvensiz API Örneği Bedirhan Urgun, Ağustos 2010, WGT E-Dergi 6. Sayı Bu yazıda Tomcat J2EE kısmi uygulama sunucusunda bulunan bir güvenlik açığına, güvenlik probleminin kaynağına

Detaylı

Kalite Kontrol Yenilikler

Kalite Kontrol Yenilikler Kalite Kontrol Yenilikler Amaç ve Fayda Kalite Kontrol modülünde ISO 2859 standardının desteklenmesine, kullanımın daha fonksiyonel ve rahat olabilmesine yönelik bazı iyileştirme çalışmaları yapılmıştır.

Detaylı

Sade ve tam ekran masaüstü kullanımının temel çıkış noktası, aranılan özelliğe çabuk erişimi sağlayan yenilikçi kullanıcı deneyimidir.

Sade ve tam ekran masaüstü kullanımının temel çıkış noktası, aranılan özelliğe çabuk erişimi sağlayan yenilikçi kullanıcı deneyimidir. Netsis 3 Netsis 3 Netsis 3, Netsis ERP ürün ailesinin 3. Boyuta taşınmış yeni arayüz ve işlevleriyle karşımıza çıkan yeni yüzüdür. 3. Boyut, Logo ürün ailesi için ortak bir hedefi işaret eder, çünkü yapılan

Detaylı

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü OMNET++ 4.2.2 Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları OMNET++ OMNET++ (Objective Modular Network Testbed in C++), nesneye yönelik (objectoriented)

Detaylı

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar Bilgisayarda Programlama Temel Kavramlar KAVRAMLAR Programlama, yaşadığımız gerçek dünyadaki problemlere ilişkin çözümlerin bilgisayarın anlayabileceği bir biçime dönüştürülmesi / ifade edilmesidir. Bunu

Detaylı

-- işareti tek satırlık açıklamalarda kullanılır. Açıklama olarak yazılan satırın önüne konulması yeterlidir.

-- işareti tek satırlık açıklamalarda kullanılır. Açıklama olarak yazılan satırın önüne konulması yeterlidir. T-SQL KODLARİ İÇERİSİNE AÇIKLAMA EKLEME Bir veya daha fazla satırın çalıştırılmasını Önlemek için veya /*... */" ifadeleri kullanılır. -- işareti tek satırlık açıklamalarda kullanılır. Açıklama olarak

Detaylı

U Z U N Ö M Ü R. Uygulama Alanlarý Main Applications. Çekiciler Tow Trucks

U Z U N Ö M Ü R. Uygulama Alanlarý Main Applications. Çekiciler Tow Trucks TRAKSÝYONER AKÜ GRUPLARI TRACTION BATTERY GROUPS E N E N E N U Z U N Ö M Ü R the Longest Life Y Ü K S E K P E R F O R M A N S the Highest Performance E K O N O M Ý K Ç Ö Z Ü M L E R Ý Ç Ý N the Most Economical

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRONİK FON ALIM SATIM PLATFORMU WEB SERVİS İŞLEMLERİ

TÜRKİYE ELEKTRONİK FON ALIM SATIM PLATFORMU WEB SERVİS İŞLEMLERİ TÜRKİYE ELEKTRONİK FON ALIM SATIM PLATFORMU WEB SERVİS İŞLEMLERİ 1 GÜNDEM Genel Bilgiler Güvenlik İşlemleri Geliştirme Test Üretim Kullanılacak Öncelikli Web Servisleri TEFASWebServisOperParam.xlsx Dokümanı

Detaylı

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ Building Geodatabase Eğitimi

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ Building Geodatabase Eğitimi COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ Building Geodatabase Eğitimi Kursun Süresi: 3 Gün 18 Saat http://facebook.com/esriturkey https://twitter.com/esriturkiye egitim@esriturkey.com.tr COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ Building

Detaylı

İNTERNET PROGRAMCILIĞI - II

İNTERNET PROGRAMCILIĞI - II 0 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 PHP İle Web Programlamaya Giriş 1 Bölüm 2 PHP Kodlama Standartları 5 Bölüm 3 PHP Değişken Kullanımı 17 Bölüm 4 IF Yapısı 32 Bölüm 5 Döngüler ve Diziler 64 1 BÖLÜM 1 PHP İLE WEB PROGRAMLAMAYA

Detaylı

Datasoft Yazılım Genel Muhasebe Programı Defter Dökümleri Kılavuzu

Datasoft Yazılım Genel Muhasebe Programı Defter Dökümleri Kılavuzu Datasoft Yazılım Genel Muhasebe Programı Defter Dökümleri Kılavuzu Uygulamanın Đçeriği: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı 19 Aralık 2012 tarih ve 28502 sayılı Resmi gazetede yayınladığı

Detaylı

Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması

Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması Anlamsal Web Politika Dillerinin Karşılaştırılması Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 35100 Bornova / İzmir - Türkiye ozgu.can@ege.edu.tr 2 İçindekiler Giriş Politika Kavramları Anlamsal Web

Detaylı

HLA Uyumlu Taktik TASNİF DIŞI

HLA Uyumlu Taktik TASNİF DIŞI HLA Uyumlu Taktik Çevre Uygulama Çatısı İÇERİK Giriş Taktik Çevre Benzetimi Taktik Çevre Uygulama Çatısı Bir Taktik Çevre Uygulama Çatısının Gereksinimleri Örnek Bir Taktik Çevre Uygulama Çatısı Gerçekleştirimi

Detaylı

ÖZEL SAYI 28 TEMMUZ 2011

ÖZEL SAYI 28 TEMMUZ 2011 ÖZEL SAYI 28 TEMMUZ 2011 Bu özel sayıda yapılan açıklamalarla ilgili ek bilgi isterseniz Atilla ÖZDÖL ü 425 2506 numaralı telefondan arayınız veya ozdol@altay.com.tr elektronik posta adresini kullanınız.

Detaylı

www.smsmakinesi.com destek@hermesiletisim.net COM API v.1.1 BELGE SÜRÜMÜ : 1.1

www.smsmakinesi.com destek@hermesiletisim.net COM API v.1.1 BELGE SÜRÜMÜ : 1.1 destek@hermesiletisim.net COM API v.1.1 BELGE SÜRÜMÜ : 1.1 1 1. İÇİNDEKİLER 1. İçindekiler 2 2. Bu Belgenin Amacı 3 3. Kullanım Şekli.3 4. Uyarılar.4 5. Hata Kodları.4 6. Kullanıcı Bilgileri Kontrolü..5

Detaylı

Excel Ürün Veri Yükleme Modülü

Excel Ürün Veri Yükleme Modülü Excel Ürün Veri Yükleme Modülü Exel Ürün Veri Yükleme Modülü bir Excel dosyası aracılığı ile neticaret sistemine yeni ürün yüklemesi ve/veya mevcut ürünlerin güncellenmesi işlemlerini gerçekleştirmek amacıyla

Detaylı

Akıllı Bas Konuş. Vodafone Akıllı Bas Konuş. Zincir Mağazalar

Akıllı Bas Konuş. Vodafone Akıllı Bas Konuş. Zincir Mağazalar Akıllı Bas Konuş Vodafone Akıllı Bas Konuş Zincir Mağazalar Vodafone Akıllı Bas Konuş ile Zincire Bir Halka Daha.. Vodafone Akıllı Bas Konuş özellikleri ile hızlı iletişim kurun, anlık bilgi ve veri paylaşımlarınızla

Detaylı

BLM401 Mobil Cihazlar için ANDROİD İşletim Sistemi YAYIN ALICILARI. BLM401 Dr.Refik SAMET

BLM401 Mobil Cihazlar için ANDROİD İşletim Sistemi YAYIN ALICILARI. BLM401 Dr.Refik SAMET BLM401 Mobil Cihazlar için ANDROİD İşletim Sistemi YAYIN ALICILARI BİLEŞENLERİ 1 GİRİŞ (1/4) Uygulamalar cihazda meydana gelen bazı olaylardan (internet bağlantısı ile ilgili olaylar, güç bağlantısı ile

Detaylı

UNICASE.... kapsamlı bir CASE* aracı. * http://en.wikipedia.org/wiki/computer-aided_software_engineering

UNICASE.... kapsamlı bir CASE* aracı. * http://en.wikipedia.org/wiki/computer-aided_software_engineering UNICASE... kapsamlı bir CASE* aracı * http://en.wikipedia.org/wiki/computer-aided_software_engineering Neden UNICASE? Yazılım geliştirme projelerinde yazılım mühendisliği modelleri merkezi bir yerde ve

Detaylı

Anahtar Kelimeler: Yazılım Etmenleri, Çoklu Etmen Sistemler, Yazılım Mimarisi.

Anahtar Kelimeler: Yazılım Etmenleri, Çoklu Etmen Sistemler, Yazılım Mimarisi. FİPA Uyumlu Bir Çoklu Etmen Sistem Çerçevesi İçin İletişim Altyapısı Geliştirimi Emrah KAHRAMAN, Ali Murat TİRYAKİ Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, ÇANAKKALE emrahkahraman50@gmail.com,

Detaylı

TURKCELL de Yoğun İçerik Yönetimi FileNet Burak MÜJDECİ-Satış ve Pazarlama Müdürü

TURKCELL de Yoğun İçerik Yönetimi FileNet Burak MÜJDECİ-Satış ve Pazarlama Müdürü TURKCELL de Yoğun İçerik Yönetimi FileNet Burak MÜJDECİ-Satış ve Pazarlama Müdürü 1994 den 2009 a Aksis 16 yıllık Kurumsal İçerik Yönetimi Tecrübesi 6 yıllık FileNet Tecrübesi 80 adet FileNet P8 Sertifikası

Detaylı

MOBILEPAX XML PRODUCT API KULLANIM ŞEKLİ

MOBILEPAX XML PRODUCT API KULLANIM ŞEKLİ MOBILEPAX XML PRODUCT API KULLANIM ŞEKLİ Versiyon: 1.0.4 URL Adresi http://merchant.mobilepax.com/services/product.aspx Gönderilen XML Yapısı MobilePaxProduct fonksiyonu buton bilgisi oluşturulacak ürünün

Detaylı

TC KİMLİK NO SMS GÖNDERİM SOAP API

TC KİMLİK NO SMS GÖNDERİM SOAP API TC KİMLİK NO SMS GÖNDERİM SOAP API İçindekiler 1. Bu Belgenin Amacı... 3 2. Belge Sürümleri... 3 3. Sistem Gereksinimleri... 3 4. Kullanım Şekli... 3 4.1. Genel... 3 4.2. Uyarılar... 3 4.3. Hata Kodları...

Detaylı

BSOFTefat E-FATURA ÇÖZÜMÜ

BSOFTefat E-FATURA ÇÖZÜMÜ Gelir idaresine yapılan başvuruya göre POROSefat e-fatura alım/gönderim işlemlerinde kullanıcılara iki farklı seçenek sunulmaktadır. 1. E-Fatura GİB Dosya Aktarım modülü: Gelir idaresinden sadece e-fatura

Detaylı

TUİK Netsis Erp Paketi Entegrasyonu ve Yıllık İş İstatistikleri Sanayi ve Hizmet Araştırması (YSHİ) Anketi

TUİK Netsis Erp Paketi Entegrasyonu ve Yıllık İş İstatistikleri Sanayi ve Hizmet Araştırması (YSHİ) Anketi TUİK Netsis Erp Paketi Entegrasyonu ve Yıllık İş İstatistikleri Sanayi ve Hizmet Araştırması (YSHİ) Anketi Uygulamanın Amacı Uygulama amacı, Netsis Erp paketi ile bağlantı kurarak Türkiye İstatistik kurumu

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

Bilgi Servisleri (IS)

Bilgi Servisleri (IS) Bilgi Servisleri (IS) GRID Kullanıcı Eğitimi Boğaziçi Üniversitesi 2007, İstanbul Emrah AKKOYUN Konu Başlığı Neden ihtiyaç duyulur? Kullanıcılar kimlerdir? Bilgi Servisi türleri MDS ve BDII LDAP Bilgi

Detaylı

İçerik Yönetim Sistemi ile Örnek Bir Web Sayfası Tasarımı

İçerik Yönetim Sistemi ile Örnek Bir Web Sayfası Tasarımı İçerik Yönetim Sistemi ile Örnek Bir Web Sayfası Tasarımı Nurettin Doğan 1, Şendoğan Şen 2, H. Hüseyin Sayan 3 1 Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi, Elektronik ve Bilgisayar Eğitimi Bölümü, Ankara

Detaylı

Nagios XI Günümüzün talep gören kurumsal gereksinimleri için en güçlü BT altyapısı gözetim ve uyarı çözümüdür.

Nagios XI Günümüzün talep gören kurumsal gereksinimleri için en güçlü BT altyapısı gözetim ve uyarı çözümüdür. Nagios Enterprises, kurumsal ölçekte, BT altyapı gözetiminde endüstri standardı olan Nagios için resmi ürünler, hizmetler ve çözümler sunuyor. Dünya çapında yüz binlerce kullanıcıyla Nagios bilgi teknolojileri

Detaylı

Akıllı Ortamlarda Sensör Kontrolüne Etmen Tabanlı Bir Yaklaşım: Bir Jadex Uygulaması

Akıllı Ortamlarda Sensör Kontrolüne Etmen Tabanlı Bir Yaklaşım: Bir Jadex Uygulaması Akıllı Ortamlarda Sensör Kontrolüne Etmen Tabanlı Bir Yaklaşım: Bir Jadex Uygulaması Özlem Özgöbek ozlem.ozgobek@ege.edu.tr Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İZMİR Sunum Planı - Giriş - Benzer

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

İş Akış Yönetimi LOGO Kasım 2014

İş Akış Yönetimi LOGO Kasım 2014 İş Akış Yönetimi LOGO Kasım 2014 İçindekiler İş Akış Yönetimi... 3 Görevler... 4 Görev Bilgileri... 5 Mesajlar... 7 Zaman Ayarlayıcı İşlemler... 8 Zamanlanmış Görevler... 10 Zamanlanmış Görev Bilgileri...

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri Veri modelleri, veriler arasında ilişkisel ve sırasal düzeni gösteren kavramsal tanımlardır. Her program en azından bir veri modeline dayanır. Uygun

Detaylı

PHP 1. Hafta 2.Sunum

PHP 1. Hafta 2.Sunum PHP 1. Hafta 2.Sunum Hello World Bu derste görülecekler WAMP ve PHP Hosting kavramı ve bizi neden ilgilendirmediği Domain ve localhost kavramları www klasörü İlk PHP kodunun

Detaylı

Temel Mikroişlemci Tabanlı Bir Sisteme Hata Enjekte Etme Yöntemi Geliştirilmesi. Buse Ustaoğlu Berna Örs Yalçın

Temel Mikroişlemci Tabanlı Bir Sisteme Hata Enjekte Etme Yöntemi Geliştirilmesi. Buse Ustaoğlu Berna Örs Yalçın Temel Mikroişlemci Tabanlı Bir Sisteme Hata Enjekte Etme Yöntemi Geliştirilmesi Buse Ustaoğlu Berna Örs Yalçın İçerik Giriş Çalişmanın Amacı Mikroişlemciye Hata Enjekte Etme Adımları Hata Üreteci Devresi

Detaylı

COM API v2.0 Belge sürümü : 2.0.3

COM API v2.0 Belge sürümü : 2.0.3 COM API v2.0 Belge sürümü : 2.0.3 1. Đçindekiler 1. Đçindekiler...2 2. Bu belgenin amacı...3 3. Belge sürümleri...3 4. Sistem gereksinimleri...3 5. Kullanım şekli...4 5.1 Genel...4 5.2 Uyarılar...4 5.3

Detaylı

OpenScape 4000 V7. Kurumsal Çözümler Her Zaman Fark Yaratır Ocak 2014

OpenScape 4000 V7. Kurumsal Çözümler Her Zaman Fark Yaratır Ocak 2014 OpenScape 4000 V7 Kurumsal Çözümler Her Zaman Fark Yaratır Ocak 2014 OpenScape 4000 V7 Hibrit Dağıtık Yapı Örneği OpenScape 4000 V7 SoftGate IPDA AP 3700 OpenScape Access 3 OpenScape 4000 V7 Sanal Dağıtık

Detaylı

1 Organizasyon Tanımlama

1 Organizasyon Tanımlama İçindekiler 1 Organizasyon Tanımlama... 3 1.1 Şirket Tanımlama... 3 1.2 Kullanıcı Tanımlama... 3 1.3 İş Akışında Kullanılacak Grup/Birimlerin Oluşturulması... 3 1.4 Oluşturulan Grup/Birim Altına Kullanıcı

Detaylı