Fiziðin Doðasý. (9. sýnýf) Fizik

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Fiziðin Doðasý. (9. sýnýf) Fizik"

Transkript

1 1 Fiziðin Doðasý Bu bölümde fiziðin ne ile uðraþtýðýný, gözlem ve deneyin fizikteki önemini, fizikteki büyüklüklerin nasýl sýnýflandýrýldýðýný, ölçmenin ne anlama geldiðini, fiziðin matematikten nasýl ve nerede yararlandýðýný kýsaca fiziðin doðasýný öðreneceðiz. FÝZÝÐÝN UÐRAÞ ALANI Ýçinde bulunduðumuz doðal ortamda bir çok doða olaylarý ile karþýlaþýrýz. Þimþek çakmasý, yýldýrým düþmesi, gök kuþaðýnýn oluþumu, Güneþ ve Ay tutulmasý, yýldýz kaymasý, tsunami, depremler bunlardan bazýlarýdýr. Bu olaylarýn bazýlarý sýk sýk gerçekleþirken bazýlarý nadiren gerçekleþmektedir. Karþýlaþtýðýmýz doða olaylarýnýn sebeblerini araþtýrmak ve sonuçlarýný öðrenmek, ihtiyaç duyduðumuz doðayý tanýmaya, bu olaylardan mesajlar çýkararak yaþam kalitesini geliþtirmemize yardýmcý olur. Doða olaylarýndan, canlý varlýklarla ilgili olanlarý biyoloji, maddenin yapýsal özellikleri ile ilgili olanlarý kimya, maddenin özellikleri ile bunlar üzerinde gerçekleþen olaylarý ise fizik konusu içindedir. Fizik, madde ve enerji arasýndaki etkileþimi inceleyen ve doðada gerçekleþen olaylarla ilgili mantýklý açýklamalar üretmeye çalýþan uygulamalý bir bilim dalýdýr. Bu bilimle uðraþan insanlara da fizikçi denilir. Fizik, çevremizdeki maddi evrende meydana gelen her türden olayýn nedenlerini ve nasýl meydana geldiðini yani olaylarý þekillendiren ya da yöneten yasalarý inceleyen araþtýran bilim dalýdýr. Su dolu bardaðýn yere düþmesinden hemen sonra hangi parçanýn nerede olacaðý, evrenin ne zaman ve nasýl meydana geldiði, bilgisayarlarýmýzýn içinde bulunan her türden devre elemanýn nasýl çalýþtýðý ya da hýzýnýn nasýl artýrýlabileceði, uzaya fýrlatýlan bir aracýn ne zaman nerede olacaðý yakýtýnýn ne zaman biteceði, kýsaca, maddi evrenle ilgili her þey fizik biliminin inceleme alanýna girer. Fizik maddi evrendeki her þeyle ilgilenir. Canlýlarýn hareketlerinin ve geliþimlerinin nasýl oluþtuðuyla, uzaya gönderilecek uydularýn ve mekiklerin hangi aþamalardan sonra ve hangi þartlarda gönderildiðiyle, galaksilerin yapýlarýyla ve yeni galaksilerin bulunup bulunamayacaðýyla ilgilenir. Evrende ne olduðu yani gezegenlerin yýldýzlarýn galaksilerin hareketi, sayýsý, nerede olduklarý, hangi anda nerede olacaklarý fiziðin konusu içerisindedir. Güneþin enerjisini nereden aldýðý, içinde meydana gelen çekirdek reaksiyonlarý, daha ne kadar süreyle enerjisinin var olacaðý, olasý kýyamet senaryolarý, komplo teorileri tamamen fiziðin araþtýrma alaný içindedir. Farklý basýnç ve sýcaklýk koþullarý altýnda su moleküllerinin meydana getirdiði kristal yapýlar farklý farklý olmaktadýr. Bu oluþumda, fiziðin mekanik, termodinamik ve optik gibi alt alanlarýnýn hepsi iþbaþýndadýr. Farkýnda olmasak bile meydana gelen tüm olaylarda fizik yasalarý vardýr. Suya düþen su damlalarýnýn su kulesi oluþturarak dalgalarý ilerletmesi ve sonuçta bir su damlasýnýn oluþturduðu fizik, buna bir örnektir. Fizik, maddi evrenin dýþýndaki hiçbir þeyle ilgilenmez. baþka bir ifede ile maddi varlýðý olamayan hiçbir þeyle ilgilenmez. Duygu dünyamýzla ilgilenmez, korku, sevinç, kaygý, üzüntü, ruhlarla ilgilenmez. Maddenin var olmasýndan önce ne olduðuyla ilgilenmez. Düþüncenin ürettiði kavramlarla ilgilenmez. Teoloji ile ilgilenmez. Genel olarak fizik ötesi ya da metafizik ilede ilgilenmez. Yaþadýðýmýz dünyayý hatta tümüyle evreni yöneten veya þekillendiren yasalar, fizik yasalarýdýr. Bu yasalar evrenin her yerinde ve her zaman aynýdýr. Her yerinde ve her zaman ayný olduðuna dair kesin bulgular vardýr. Nasýl? sorusu fizikçileri ilgilendirir. Ancak niçin? sorusunun cevabýný bulmak oldukça zordur ve fiziðin ilgi alaný dýþýndadýr. Ýçinde bulunduðumuz maddi evren fizikçilere göre üç ana bileþenden (parçadan) oluþmuþtur. Bunlar, uzay, zaman, madde ve enerji. Uzay, fiziksel olaylarýn gerçekleþtiði yerdir. Zaman, fiziksel olaylar için gerekli süredir. Madde ya da enerji, bu eylemlere katýlan her türden cisimler, makro ya da mikro tanecikler, bu tanecikleri bir arada tutan kuvvetler ve alanlarý içine alýr. Örneðin gravitasyonel kütle çekim alaný, elektrik alan ya da manyetik alan gibi. Ýnsan yaþamýnýn her alanýnda fizik vardýr. Fizik bilimi, gök kuþaðýnýn oluþmasýný, þimþek çaktýðýnda ýþýk ve ses oluþumunu, taþýtlarýn hareket etmesini, sanayideki makinelerin çalýþmasýný, uydu ve internet ile ilgili haberleþme ve iletiþimin saðlanmasýný, barajlardaki sulardan elektrik elde edilmesini, nükleer enerji oluþumunu, depremler ve tsunami olayýný, küresel ýsýnma gibi daha bir çok olayýn nedenlerini inceler. Iþýk, ses, kuvvet, hareket, enerji, elektrik, manyetizma ve dalga gibi bir çok olayý konu edinen fizik bilimi tüm bunlarý deðiþik alt alanlarda inceler. 1

2 Fiziðin alt alanlarýndan; Mekanik: cisimlerin nasýl hareket ettiðini ve nasýl etkileþtiklerini inceler. Manyetizma: manyetik maddelerin özelliklerini ve nasýl etkileþtiklerini inceler. Optik: ýþýk ve ýþýk ile ilgili olaylarý inceler. Termodinamik: enerjinin madde içinde nasýl yayýldýðýný ve nasýl iletildiðini inceler. Atom Fiziði: atomlarýn yapýsýný ve bu yapýyý oluþturan unsurlarýn nasýl gerçekleþtiðini inceler. Nükleer Fizik: atom çekirdeðinin yapýsýný ve kararsýz çekirdeklerin nasýl ýþýma yaptýklarýný inceler. Katýhâl Fiziði: yoðun hâldeki maddelerin, elektriksel, manyetik, optik ve esneklik özelliklerini inceler. Elektrik: maddenin yapýsýndaki elektron ve proton larýn sahip olduðu elektrik yükleri ile bunlarýn neden olduðu elektrik alan ve elektriksel kuvvetleri inceler. Kuantum fiziði: çevremizde ve evrende var olan maddi varlýklarýn içinde derinlere daha derinlere gidildikçe hangi taneciklerin var olduðunu orada hangi olaylarýn nasýl meydana geldiðini kýsacasý mikro-evren dediðimiz bu evreni yöneten yasalarý araþtýran fizik alt dalýdýr. Elektronun içinde ne olduðunu, bilgisayar iþlemcilerinin nasýl çalýþtýðýný, cep telefonlarýmýzýn bir kýsa mesajý nasýl karþý tarafa ulaþtýrdýðýný, otomobillerimizin ABS fren sisteminde balatalarýn nasýl kontrol edilebileceðini, insan beyninde kararlarýn nasýl alýndýðýný ve bunun davranýþa nasýl aktarýldýðýný, beynimizdeki olup biten bir çok olay, kuantum fiziðinin inceleme alanýna girer. Ayrýca kuantum fiziði, mikro dünya çözümlenebilir mi, çözümlenebilirse nereye kadar çözümlenebilir bunlarý araþtýrýr. Temelde insanýn beþ duyu organýyla algýlayamadýðý ve bu dünyayý yöneten yasalarý inceler. Dolayýsýyla moleküller, atomlar, elektronlar, protonlar, nötronlar vs lerin egemen olduðu dünyayý anlamamýzý ve yasalarý keþfetmemizi ve daha sonrada bu yasalardan yararlanarak yeni teknolojiler üretmemizi saðlar. Astronomide yeni gezegenlerin, yýldýzlarýn, galaksilerin keþfedilmesinde, týpta görme kusurlarýnýn düzeltilmesinde, arabalarda, optik biliminin ýþýk ýþýnlarý ile ilgili elde ettiði bilgiler kullanýlmaktadýr. Pusula yapýmýnda, kapý zilinin yapýmýnda, telefon, radyo ve televizyonda ses ve görüntü iletiminde, voltmetrede, ampermetrede, elektrik motorlarýnda, bazý oyuncaklarýn yapýmýnda, hýzlý trenlerde manyetizma biliminin ortaya koyduðu bilgilerden yararlanýlmaktadýr. Ýletiþim teknolojisinde fiber optik kablolarýn, nükleer enerji santrallerinde nükleer fizik ile ilgili elde edilen bilgilerin, evlerin ýsýtýlmasý ve soðutulmasýnda termodinamik biliminin elde ettiði bilgilerin kullanýlmasý fiziðin hayatýmýzla iç içe olduðunu gösteren olaylardýr. Ayrýca uzay mekiklerinin uzaya gönderilmesi, haberleþme uydularýnýn yörüngelerine oturtulmasý, mekanik biliminin elde ettiði bilgiler sayesindedir. Barajlardaki suyun potansiyel enerjisinden elektrik enerjisi elde edilmesinde, lambalarýn ýþýk vermesinde, hem mekanik hemde elektrik biliminin ortaya koyduðu bilgilerden yararlanýlmaktadýr. Fizik bilimindeki bilgiler diðer bilim dallarýndaki (Biyoloji, kimya, coðrafya..v.s) olaylarý açýklamada yardýmcý olur. Iþýðýn kýrýlmasý, yansýmasý gibi optik olaylarý; biyolojide gözün yapýsý, görme olayý, renklerin birbirinden ayýrt edilmesinin nasýl gerçekleþtiðini açýklamada yardýmcý olur. Pozitif ve negatif elektrikle yüklü cisimlerin birbirine uyguladýðý elektriksel kuvvet kimyada bileþik oluþumunu açýklamada kullanýlýr. Fizikteki akýþkanlarýn basýnç farký ile hareket etmesi, termodinamik kurallarý ile ilgili bilgilerle coðrafyadaki alçak ve yüksek basýnçlar, atmosferdeki hava olaylarý, fýrtýna ve rüzgarlar izah edilebilmektedir. Ayrýca fizikteki mekanik ve dalgalar biliminde elde edilen bilgiler ýþýðýnda coðrafyadaki fay hareketleri, depremler ve tsunami olaylarý izah edilebilmektedir. Gezegenlerdeki kütle çekim kuvveti (yer çekimi kuvveti) ile fizikte elde edilen bilgiler ýþýðýnda, biyolojide bitkilerin köklerinin geliþme yönü izah edilebilmektedir. Ayrýca bitkilerin gövde ve yapraklarýnýn ýþýða doðru hareket etmeside yine fiziksel bilgilerle izah edilmektedir. Sývýlarýn basýncý ile ilgili fizikte elde edilen bilgiler, biyolojide bir aðacýn kökleri yardýmýyla aldýðý su ve madensel tuzlarý fotosentez yapmak için yapraklarýna nasýl taþýdýðýný açýklamakta kullanýlýr. Kas ve sinir dokularý, kasýlma mekanizmasý fizikteki basit makinelerin prensiplerine göre; kalbin çalýþmasý, beynin sinirlere komuta etmesini, hücredeki elektriksel olaylar fizikteki bilgilerle, fizikteki kohezyon kuvveti ile bitkilerde suyun taþýnmasý; ýsý ve sýcaklýk ile enzimlerin çalýþmasý, fotosentez olayý; basýnçla, kulaktaki duyma olayý, kalbin kan pompalamasýný, kandaki maddelerin damara geçmesi, böbreðin çalýþmasý olayý; fizikteki kinetik enerji ile hücre zarýndan madde geçiþi açýklanabilmektedir. Kimyada atomun yapýsý, çekirdekteki güçlü nükleer kuvvet, elektron hareketleri ve elektron diziliþi, atomun ýþýma yapmasý, çekirdek reaksiyonlarý, atom fiziðinde elde edilen bilgiler ýþýðýnda izah edilebilmektedir. Fizik 2 (9. sýnýf)

3 N O T Fizikle diðer birçok bilim dalý arasýndaki iliþkiler nedeni ile biyofizik, fizikokimya, astrofizik, jeofizik gibi bilim dallarý doðmuþtur. Birçok bilim dalý fizikteki geliþmeleri takip ederek yeni ulaþýlan bilgileri kullanmaktadýr. ný ve yapmak istediklerini kendisine ve baþkalarýna açýklamak, anlatmak ister. Bunun için duyu organlarý baþta olmak üzere, nicelik ve baðýntýlarýn özel ve evrensel dili olarak matematiði kullanýr. Bazen incelemek istediði olaylar için bir çok deðiþik türden araçlar kullanmasý ve teknikler geliþtirmesi, sürekli yeni sorular sorulmasý, fiziðin doðasýnda olan gerçeklerdir. FÝZÝÐÝN DOÐASI Bir çok doða olayýnda, olaylarý açýklayabilmek için, düþünme, gözlem yapma, tahminde bulunma, inceleme, araþtýrma, modelleme, ölçme, analiz etme ve sonuç çýkarma gibi yöntemler kullanýlýr. Duyu organlarý ile gözlem yapmak, gözlemler sonucunda toplanabilecek verilerden çýkarýlabilecek sonuçlarýn kesinliðini düþünmek, bir takým teknolojik araçlarla ölçüm yapmak, mantýklý bir analiz yapmak fizik biliminin vazgeçilmezleri arasýnda yer alýr. Evden okuluna gitmek isteyen bir öðrencinin, televizyon ya da radyodan hava durumunu dinlemesi, ardýndan pencereden havadaki bulutlara bakarak gözlem yapmasý, düþünüp mantýklý bir tahminde bulunmasý ve tüm bunlara göre tedbirini almasý fiziðin doðasýnda gözlemin önemini gösterir. Gökyüzündeki yýldýzlarýn ya da gezegenlerin çýplak gözle deðilde uygun teleskoplarla incelenmesi, ölçüm yapýlacak; uzunluk, kütle, zaman, sýcaklýk gibi büyüklükler için teknolojik aletlerin kullanýlmasý gözlem ve ölçme araçlarýnýn duyu organlarýna göre daha objektif olmasýný saðlar. Ýþte fiziðin doðasýnda, objektif olan, þüpheden uzak, gerçek ve saðlam verilere yer vardýr. Bilim insanlarý gözlem yaparken gözlemlere uygun deðiþik araçlar kullanýr. Hücreyi incelemek için mikroskobun kullanýlmasý, kalp atýþlarý için tansiyon aleti, hastalarý kontrol için siteteskop kullanýlmasý, basýnç ölçmek için barometre, sýcaklýk ölçmek için termometre, hýz kontrolü için takometre, deprem için kullanýlan deprem sensörleri bunlardan bazýlarýdýr. Fizik doðasýnda evren ile ilgili merak edilen bir çok soru ve bu sorularýn cevaplarý vardýr. Fiziðin doðasýnda önceden kestirme ve düzenleme gücü vardýr. Bu güç, bilim insanlarýnýn bilinmeyelerin derinliðine inmesine, onu anlamasýna yardýmcý olur. Fizikle öðrenilenlerden yararlanýlarak yeni þeylerin ortaya çýkmasý saðlanýr. Bulunan her cevabýn ardýndan yeni sorular sorulur. Fiziðin doðasýnda her türden araç ve gereçlerin kullanýlmasý vardýr. Ýnsanoðlunun hemen hemen tüm yaþantý ve davranýþlarýnda olduðu gibi, bilim insanýnýn ana aracý kendi merakýdýr. Sonra, düþündüklerini, yaptýklarý- Gözlem: bir olayla ilgili olarak duyu organlarý yardýmý ile bazý araç ve gereçler kullanarak yapýlan incelemedir. Bir çok fiziksel olay, duyu organlarýný güçlendirebilecek bir takým teknolojik araçlarla gözlenmiþtir. Fizikle ilgili bir çok olay iki tür gözlem yapýlarak incelenir. Bu gözlemler, nitel gözlem ve nicel gözlem dir. Nitel gözlem, Herhangi bir ölçme aracý kullanmadan beþ duyu organý kullanýlarak yapýlan gözlem çeþididir. Kesinlik ifade etmezler, nitelik belirtirler. Hata payý çoktur, yanýltýcýdýr, güvenilir deðildir. Sonuçlar birim ile ifade edilmez. Duruma ve kiþiye göre deðiþebilir. Objektifliði ve kesinliði yoktur. Nitel gözlemler olaylarýn ayýrýcý özelliðini belirler. Örneðin; bu kýþ hava sýcaklýðý mevsim normallerinin altýnda seyredecek. Yarýndan itibaren balkanlardan gelen soðuk hava ülkemizi etkisi altýna alacak. Bu oyuncu kadrosu ve oyun anlayýþý ile zor þampiyon oluruz.. gibi ifadeler içeren bilgiler nitel gözleme girer. Nicel gözlem, duyu organlarý ile birlikte ölçme araçlarý da kullanýlarak yapýlan gözlem çeþididir. Yapýlan ölçümler sonucunda sayýsal veriler elde edilir. Nicelik belirtir. Duruma ve kiþiye göre deðiþmez. Bilimsel önem taþýr. Güvenilir bir gözlemdir. Bilimde en çok kullanýlan gözlem çeþididir. Örneðin; açýk hava basýncý deniz düzeyinde 76 cm-hg dir. Çaydanlýktaki suyun sýcaklýðý 40 C týr. Ýstanbula 2007 yýlý yaðan yaðýþ miktarý m 2 ye 0,5 kg dýr. Dünya, Güneþ etrafýndaki turunu 365 gün 6 saatte tamamlar. 100 metre yarýþýnda Dünya rekoru 9,70 saniyedir. Oto yolda hýz sýnýrýnýn 120 km/h olmasý da nicel gözleme girer. Haber spikerinin Türksat 2A uydusu dün gece TSÝ 02:45 te atýldý. Bu uydunun yansýtacaðý TV kanallarýný izlemek isteyenlerin çanak antenlerini 42 doðuya çevirmeleri gerekiyor. demeside nicel gözleme girer. 3

4 Bir bardaktaki suyun sýcak ya da soðuk olduðunu, suya bizzat dokunarak ya da sudan çýkan buhara yada bardaktaki buðulanmaya bakarak karar vermek nitel gözlem yapmak demektir. Bardaktaki su için sýcaklýk ya da soðukluk hissi uyandýrmasý suyun ne kadar sýcak ya da ne kadar soðuk olduðunu kýsaca derecesini göstermez. Sadece suyun sýcaklýðý hakkýnda bir kanaat oluþturur. Dolayýsý ile suyun sýcaklýðýnýn ne kadar olduðuna karar verilebilmek için nicel gözlem yapýlmalýdýr. Bu nicel gözlemde suyun sýcaklýðý farklý kiþiler tarafýndan yapýlsa bile sonuçlar birbirine çok yakýn çýkar. O halde nitel gözlemler kiþiden kiþiye deðiþebilirken nicel gözlem deðiþmez. Bilimsel çalýþmalarda nitel gözlemlerden ziyade nicel gözlemlere aðýrlýk verilir. Bazý durumlarda her ikisi birlikte kullanýlýr. U Y A R I Nitel ve nicel gözlemler birbirinin tamamlayýcýsýdýr, karþýtý deðildir. Olaylarda her ikisi de birlikte kullanýlabilir. Çünkü gözlemlerdeki ölçmelerde elde edilen veriler kadar gözlemler sýrasýnda olaylarýn nasýl gerçekleþtiðinin nitel olarak izlenmesi de öðrenme sürecinde önemli yer tutar. Nitel gözlemler gözlemin daha sonraki aþamalarýnýn nasýl yönlendirilmesi konusunda bilgi verir. Çoðu zaman nitel gözlemler sonucunda ölçülmesi gereken büyüklükler belirlenerek nicel gözleme geçilir. Size verilen bir hediye paketinde ne olduðunu anlamak için, önce dokunma duyunuzla paketi kontrol eder, aðýr ya da hafif olup olmadýðýný anlamaya çalýþýr, sarsýntý oluþturarak içeriden gelen sese göre tahminlerde bulunursunuz. Tüm bunlardan sonra paketin kurdelesini açarak kutusundaki görsel öðelerdende ne olduðunu anlayabilirsiniz. Ancak kutuyu açýp içindekine baktýðýnýzda nitel gözleminizin doðru olup olmadýðýný tespit eder, nicel olarak hediyenizi öðrenmiþ olursunuz. Fizik bilimi ile ilgili olaylarýn incelenmesi, gözlem yapmayý, ölçmeyi, analiz ve sentez yapmayý gerektirir. Doðada karþýlaþtýðýmýz olaylarýn çoðunda, bilimsel bilgilerin üretilmesi, modelleme yapýlarak matematiksel iþlemlerin gerçekleþtirilmesi, bilimsel teorilerden yasalara ulaþýlmasý ve bunlarýn kullanýldýðý teknolojik geliþmeler gibi bir çok yenilikler, günlük yaþamýn ve teknolojinin fizikle iç içe olduðunu gösterir. FÝZÝKTE ÖLÇMENÝN YERÝ Fizik bilimi ile ilgili bilimsel bilgilerin tanýmlanmasýnda, uzunluk, kütle, zaman, elektrik akýmý, termodinamik sýcaklýk, madde miktarý, ýþýk þiddeti vb. daha birçok fiziksel büyüklük kullanýlýr. Fiziksel büyüklüklerin tam olarak tanýmlanabilmesi için nitel ve nicel gözlemleri de içeren ölçümlerin yapýlmasý gerekir. Bundan dolayý fizik biliminde olaylar açýklanýrken ölçme önemli yer tutar. Ölçümün anlam ifade edebilmesi için ölçüm sonuçlarý bir birimle verilir. Fizikle ilgili bir büyüklüðün ölçülebilmesi için kendi cinsinden ve birim adý verilen diðer bir ölçü ile karþýlaþtýrýlmasý gerekir. Fizikle ilgili incelenen bir olaya etki eden ya da etmeyen faktörler yalnýz gözlem yapýlarak belirlenmez. Bunun için uygun ortamlarda ya da laboratuvarlarda kontrollü deneyler yapýlýr. Deneylerde baðýmlý, baðýmsýz ve kontrol deðiþkenleri belirlenir. Bu þekilde kontrol deðiþkenleri belirlenerek baðýmsýz deðiþkenler üzerindeki etkileri açýklanmaya çalýþýlýr. Deneylerden elde edilen ölçüm sonuçlarý, olayý anlamamýza yardýmcý olur. Özdeþ iki cam kapta bulunan eþit miktar sývýlarýn cinslerinin karþýlaþtýrýlmasý, deðiþik spor dallarýndaki rekorlarýn tespit edilmesi, yarýþ yapan otomobillerin süratlerinin karþýlaþtýrýlmasý, at yarýþlarýnda birinci gelen jokeyin tespit edilmesi, yarýþ sonunda jokeyin toplam kütlesinin belirlenmesi, halter kaldýran sporcunun ve halterin kütlesinin tespit edilmesi, gülle atma yarýþýnda sporcunun gülleyi attýðý mesafenin belirlenmesi gibi bir çok ölçme gerektiren durumlar kýyaslama yapmayý ve bunun sonucunda deðiþik verilere ulaþmayý saðlar. Tüm bunlar fizikte ölçmenin ne kadar önemli olduðunu gösterir. Fizik olaylarýnda, olayýn olasý sebebleri ve oluþ biçimleri için ileri sürülen açýklamalar teori ya da yasa olsada, ileri sürülen bu teori ya da yasanýn mutlak doðru olduðu anlamýna gelmez. Ayný olay ile ilgili elde edilebilecek yeni bilimsel verilere baðlý olarak ileri sürülen teori veya yasalar deðiþtirilebilir. Örneðin, önceleri gezegenler ve Güneþin Dünya etrafýnda döndüðü kabul edilirken, Kopernik Dünyanýn ve gezegenlerin Güneþ etrafýnda döndüðünü ispatlamýþtýr. Günümüzde ise uzay sondalarý yapýlarak gezegenler etrafýnda dönen uydular tespit edilmiþ, deðiþik galaksilerin görüntüleri çekilmiþtir. Günlük hayatýmýzda fizikle ilgili olaylarý açýklarken, kütle, uzunluk, zaman, kuvvet ve hýz gibi büyüklükler yanýnda akým þiddeti, sýcaklýk ve ýþýk þiddeti gibi büyüklükleri de kullanýrýz. Bu büyüklüklerin bazýlarý tek baþýna anlam ifade ederken bazýlarýda diðer büyüklüklere baðlý olarak bir anlam ifade eder. Fizik 4 (9. sýnýf)

5 Fiziksel büyüklükler temel ve türetilmiþ büyüklükler olarak ikiye ayrýlýr. Baþka büyüklükler yardýmý ile ifade edilemeyen matematiksel olarak tanýmlanmamýþ büyüklüklere temel büyüklükler denir. Temel büyüklükler tek baþýna ifade edildiðinde bir anlamý olan büyüklüklerdir. Baþka büyüklükler yardýmý ile ifade edilebilen matematiksel olarak tanýmlanmýþ büyüklüklere de türetilmiþ büyüklükler denir. Türetilmiþ büyüklükler matematiksel baðýntýlar ve baþka büyüklükler yardýmý ile ifade edildiðinde bir anlamý olur. Temel ve türetilmiþ büyüklükler, birimleri ile birlikte aþaðýdaki tabloda verilmiþtir. Temel büyüklükler Türetilmiþ büyüklükler Büyüklük Birim Büyüklük Birim Uzunluk metre Kuvvet newton Kütle kilogram Enerji joule Zaman saniye Hýz metre/saniye Akým þiddeti amper Ývme metre/saniye 2 Termodinamik sýcaklýk Kelvin Momentum Kilogram. metre Madde miktarý mole saniye Iþýk þiddeti candela Direnç ohm KÜTLENÝN ÖLÇÜLMESÝ Kütle terazi ile ölçülür. Ölçüm sonucu kilogram ile ifade edilir. Birim tanýmlanýrken herhangi bir matematiksel dönüþüm yapýlmadan sonuç doðrudan ölçülen birim cinsinden belirtilir. Bundan dolayý kilogram temel bir büyüklüktür. Maddelerin kütlesi ölçülürken çok deðiþik özelliklerde teraziler kullanýlýr. En basit terazi labarotuvarda kullanýlan eþit kollu terazidir. Günlük hayatta ölçeceðimiz maddenin kütlesinin büyük ya da küçük olmasýna göre, dijital teraziler, analog teraziler, elektronik ve banyo terazileri, kuyumcu terazileri kullanýlýr. Aþaðýda bazý terazi çeþitleri verilmiþtir. Terazi çeþitleri... baskül Terazi çeþitleri.. Eþit kollu terazide, terazi kolu denilen düzgün bir çubuk, ortasýndan bir destek üzerine konulmuþtur. Terazi kolu üzerinde serbestçe hareket edebilen iki tane metal sürgü bulunmaktadýr. Terazi kolunun uçlarýnda iki kefe, ortalarýnda ise gösterge bulunur. Eþit kollu terazide, kefeler boþken gösterge bölmenin ortasýnda bulunur ya da kefeler her iki tarafada eþit salýnýmlar yapar. Eþit kollu terazilerin tartým takýmlarýnda küçük kütle deðerlerinde standart kütleler bulunur. Bu kütle deðerleri ile hassas tartýmlar yapýlabilir. Bunun için terazi kolu standart kütle yardýmý ile eþit olarak bölmelenir. Dijital teraziler, banyolarda kullanýlan elektronik teraziler, kuyumcu terazileri, genellikle elektrikle çalýþýr. Bu terazilerde kefeye konulan cismin aðýrlýk etkisi yük hücresi adý verilen, esnek ve direnci deðiþebilen bir parçada baský oluþturur. Bu baský elektrik sinyaline dönüþtürülür. Esnek olan yük hücresi baský nedeni ile þekil deðiþimine uðrar ve direnci deðiþir. Bu direnç deðiþimi ile yük hücresinden geçen akým þiddeti deðiþir. Terazide bulunan bir iþlemci, oluþan bu deðiþimleri deðerlendirerek kefeye konulan cismin kütlesini dijital olarak gösterir. Analog olan banyo ve market terazilerinin içinde kaldýraç mekanizmasý bulunur. Tartým sýrasýnda oluþan kuvvet, yük ile destek arasýnda baþka bir kaldýraç üzerine etki eder. Bu kaldýraç devreye girer ve gösterge yayýný gerer. Bu yayýn hareketi ile gösterge çalýþýr, sonuçta ölçümü yapýlan nesnenin kütlesi ölçülmüþ olur. U Y A R I Eþit kollu terazide kütle ölçümü yapýlýrken, terazinin dengede olup olmadýðý kontrol edilir. Eðer terazi dengede deðilse kefeleri iyice temizlenir, gerekirse kefelerin yerleri kendi aralarýnda deðiþtirilir. Terazi kolu ve ibresi kontrol edilir. Terazide ölçüm yapýlýrken dengenin kurulmasýna ve ibrenin 0 (sýfýr) ý göstermesine özen gösterilir. 5

6 Maddelerin kütlelerini belirlemek için uluslararasý kütle birimi kullanýlýr. Uluslararasý birim sisteminde(sι), kütle birimi kilogram(kg) dýr. Küçük miktarlardaki tartýmlar için gram(g) ya da miligram(mg) çokça kullanýlmaktadýr. Zaman ölçümü yapýlýrken sayacýn doðru çalýþýp çalýþmadýðýna, göstergenin sýfýr ayarýna, ölçümün baþladýðý ve bitirildiði anlara dikkat edilir. Günlük hayatta kullanýlan zaman ölçüm araçlarý aþaðýda verilmiþtir. Kütle birimi olan g ýn ast ve üst katlarý tabloda verilmiþtir. Kütle birimleri onar onar artar ya da azalýr. Buna göre, 1 g = 10 dg = 100 cg = 1000 mg 1 g = 0,1 dag = 0,01 hg = 0,001 kg =0,0001 q =0,00001 t dur. Kütle Birimleri Sembolü ton t kental q kilogram kg hektogram hg dekagram dag gram g desigram dg santigram cg miligram mg Kronometre ZAMANIN ÖLÇÜLMESÝ Zamanýn ölçümü çok eski yýllardan beri insanlar için önemli olmuþtur. Önceleri insanlar, zamaný belirlemek için belirli zaman aralýklarýnda tekrarlanan doða olaylarýný dikkate almýþlardýr. Daha sonra Güneþ ve kum saatleri kullanmýþlardýr. Günümüzde zamaný ölçmek için saat kullanýlmaktadýr. Hassas ölçümler yapmak için kronometre adý verilen zaman sayaçlarý geliþtirilmiþtir. Olimpiyat yarýþlarýnda, araba yarýþlarýnda zamanýn ölçümüyle yarýþýn dereceleri belirlenir. Zaman ölçümünün fizik bilimine göre ayrý bir yeri vardýr. Bu tür yarýþmalarda hangisinin daha süratli olduðunun belirlenmesi, þimdiye kadarki kýrýlan rekorlarýn tespiti, sýnýrlý zaman dilimi içinde baþarýlý olabilmek için nelerin yapýlmasý gerektiði hususunda bilgiler vermektedir. Uluslararasý birim sisteminde(sι) kullanýlan zaman birimi saniye dir. Günlük iþlerde zamaný tespit etmek için çoðunlukla zaman birimi olarak saat kullanýlmaktadýr. Çok kýsa zaman diliminde oluþan olaylarda zaman ölçümü, kronometreler ile yapýlmaktadýr. Bununla birlikte örneðin at yarýþlarýnda olduðu gibi burun farký ile biten yarýþýn sonucu fotofiniþ ile belirlenmektedir. Zaman birimleri arasýndaki iliþki; 1 saat = 1/24 ortalama güneþ günü 1 dakika = 1/60 saat = 1/1440 ortalama güneþgünü 1 saniye = 1/60 dakika = 1/3600 saat = 1/86400 ortalama güneþ günü dür. 1 saat = 60 dakika = 3600 saniye = salise þeklindedir. saat Kronometre ve saat zaman ölçüm araçlarýndandýr. UZUNLUÐUN ÖLÇÜLMESÝ Deðiþik büyüklükteki nesnelerin boyutlarýnýn ölçülmesi, nesnelerin tanýmlanmasýna, elde edilen bilgilerin gerekli yerlerde kullanýlmasýna yardýmcý olur. Bir terzinin elbise dikmek için yapacaðý ölçüm, bir marangozun iþi gereði yapacaðý ölçüm uzunluk ölçümü olup ayrý bir öneme sahiptir. Nesnelerin uzunluklarýný ölçmek için uygun araçlar kullanýlýr. Metre, mezura, cetvel bunlardan bazýlarýdýr. Uzunluk ölçmek için kullanýlan araçlar aþaðýda verilmiþtir. Mezura ve marangoz metresi ile cetvel ve þerit metre uzunluk ölçüm araçlarýndandýr. Fizik 6 (9. sýnýf)

7 Astronomi birimi Dünya ile Güneþ arasý uzaklýk, ýþýk yýlý ise ýþýðýn bir yýlda aldýðý yoldur. 1 ýþýk yýlý = 9, km dir. 1 AB = km dir. Atom fiziðinde ve bazý hesaplamalarda mikron(μ), angstrom(å) gibi uzunluk birimleri de kullanýlýr. 1 μ = 10 6 m 1 Å = m dir. Çelik metre ve mimar metresi ile mezura ve sürgülü cetvel uzunluk ölçüm araçlarýndandýr. Uluslararasý birim sisteminde (SΙ) kullanýlan uzunluk birimi metredir. Bazý uzunluk ölçümleri ya çok büyük ya da çok küçük sayýlarla verildiðinden uzunluk birimi olan metrenin ast ve üst katlarý tanýmlanmýþtýr. Uzunluk ölçü birimlerinin ast ve üst katlarý tabloda verilmiþtir. Uzunluk ölçü birimleri onar onar büyür ya da küçülür. Buna göre, 1 m = 10 dm = 100 cm = 1000 mm dir. 1 m = 0,1 dam = 0,01 hm = 0,001 km dir. Metre ile yapýlan ölçümün çeþitli uzaklýk ve büyüklükleri ölçmekte çok büyük ya da çok küçük gelmesi gibi, tarihsel ve geleneksel nedenlerlede kullanýlan birçok baþka uzunluk birimi de vardýr. Bazý ülkelerde uzunluk ölçü birimlerimi olarak yarda ve bundan türetilmiþ uzunluklar günlük hayatta kullanýlmaktadýr. Bunlar þu þekildedir; 1 yarda = 3 foot = 91, 44 cm 1 foot = 12 inch = 30,48 cm 1 inch = 2,54 cm dir. Uzunluk Birimleri kilometre hektometre dekametre metre desimetre santimetre milimetre Sembolü 1 mil = 1760 yarda dýr. Günlük hayatta kullanýlan birimlerle ifade edilemeyen uzunluklar için, örneðin gök cisimleri arasý uzaklýklar için, astronomi birimi ya da ýþýk yýlý kullanýlýr. km hm dam m dm cm mm Mikrometre ve kumpas çok küçük mesafeleri ölçmek için kullanýlan uzunluk ölçüm araçlarýndandýr. Uzunluk ölçmek için ölçüm aracýnýn doðru tutulmasý, aracýn düzgün kullanýlmasý, ölçüm yapýlacak nesnenin özelliðinin iyi bilinmesi gerekir. SICAKLIÐIN ÖLÇÜLMESÝ Havanýn, insan vücudunun, doðadaki maddelerin sýcaklýklarýnýn ölçülmesi yaþadýðýmýz ortamýn þartlarýnýn tespit edilmesinde, elde edilen verilerin bir çok alanda kullanýlmasýnda önemli katkýlar saðlar. Kaynamakta olan çaydanlýða elimizi dokundurmaktan sakýnýrýz. Çünkü onun çok sýcak olduðunu ve elimizi yakacaðýný biliriz. Bir buz parçasýný elimize aldýðýmýzda elimizin üþüdüðünü hisseder, buzun çok soðuk olduðunu belirtiriz. Buna göre bir maddenin sýcak ya da soðuk olmasý, onun sýcaklýk derecesi ile ilgilidir. Sýcak olan bir maddenin sýcaklýk derecesi yüksek, soðuk olanýn ise sýcaklýk derecesi düþüktür. Ýki maddeden hangisinin sýcak ya da soðuk olduðunu dokunma duyumuzla anlayabiliriz. Fakat her sýcaklýðý ölçmede dokunma duyumuz yeterli olmayabilir. Dokunma duyumuzun dayanabileceði sýcaklýk derecesine kadar olan sýcaklýklar ile ilgili kabaca bir fikir ediniriz. Bunu da sýcak, soðuk, ýlýk biçiminde belirtiriz. Dokunma duyumuzu kullanarak sayýsal bir deðer versek bile yanýlma ihtimalimiz yüksektir. 7

8 Bu nedenle sýcaklýk ölçülürken, kesin ve doðru deðerler veren araçlar kullanýlýr. Bir maddenin sýcaklýk derecesini sayýyla gösterebilen araçlara termometre adý verilir. Isýnýnca genleþmeleri sýcaklýkla orantýlý olan katý, sývý, gaz maddelerden çeþitli termometreler yapýlmýþtýr. Çok yaygýn olarak kullanýlan termometreler sývýlý ve metal termometrelerdir. Sývýlý termometrelerde genleþmeleri sýcaklýkla orantýlý olarak büyüyen sývýlar kullanýlýr. Ýnce cam boru içindeki sývý; cýva ise cývalý termometre, alkol ise alkollü termometre adýný alýr. Cýva 39 derecede donar, 357 derecede kaynar. Cývalý termometreler ile 39 derece ile 357 derece arasýndaki sýcaklýklarý ölçebiliriz. Çok soðuk kýþ günlerinde bu termometreler kullanýlmaz. Bunun yerine donma sýcaklýðý daha düþük olan alkollü termometreler kullanýlýr. Çünkü alkol yaklaþýk olarak 115 derecede donar. Bu termometreleri kutuplarda kullanmak mümkündür. Ancak kýlcal boru içindeki sývýnýn iyi görülebilmesi için kýrmýzý, mavi, sarý vb. renkli boya maddeleri ile boyanmasý gerekir. Sývýlý termometreler kullanýldýklarý yerlere göre çeþitli isimler alýrlar. Duvar termometresi, laboratuvar termometresi ve hasta termometresi gibi. N O T Bir cismin sýcaklýðý moleküllerinin titreþim hýzýna baðlýdýr. Molekülleri ne kadar hýzlý titreþirse cisim o kadar sýcak, ne kadar yavaþ titreþirse cisim o kadar soðuk olur. Moleküller hareket halinde olduklarýndan kinetik enerjiye sahiptir. Bir cismin sýcaklýðý moleküllerinin ortalama enerjisini gösterir. Günlük hayatta sýcaklýk birimi olarak derece ( C) kullanmakla birilikte SΙ birim sisteminde sýcaklýk birimi kelvin dir. Sýcaklýk fizikte T ile sembolize edilir. Derece ile kelvin arasýnda, T ( C) = K 273 eþitliði vardýr. Hasta termometresi ile ölçüm yapýlýrken termometrenin haznesine dokunmamak, sýcaklýðý ölçülecek þeyin özelliðini iyi bilmek, cýva düzeyine dikkat etmek gerekir. Aksi hâlde, ölçümde hata yapmamýza neden olur. Bazý termometre çeþitleri aþaðýda gösterilmiþtir. Hasta termometresi; cývalý bir termometredir. Vücut sýcaklýðýný ölçmede kullanýlýr. 35 derece ile 42 derece arasýndaki sýcaklýklarý 1/10 duyarlýkta ölçer. Bu termometrelerin haznesi ile kýlcal borunun birleþtiði yerde bir boðum bulunur. Vücut sýcaklýðý ölçüldükten sonra termometre sapýndan tutularak sallanýr. Bu sayede kýlcal borudaki sývý hazneye akar. Yeni bir ölçmeye hazýr olan termometre aðýz içi ya da koltuk altýna konularak vücut sýcaklýðý ölçülür. Günümüzde kulaktan sýcaklýk ölçen dijital hasta termometreleri bulunmaktadýr. Metal termometreler cývalý ve alkollü termometreler ile ölçülemeyen sýcaklýk derecelerini ölçmek için kullanýlýr. Metal termometreler ile 1600 santigrat dereceye kadar olan yüksek sýcaklýklar ölçülebilir. Fabrika ve fýrýnlar kullanýldýðý yerlerin baþýnda gelir. N O T Termometrelerin üzerinde sýcaklýk ölçeði bulunur. Pek çok ülkede kullanýlan Celsius ölçeðine göre, buzun erime noktasý 0 derece, suyun kaynama noktasý 100 derecedir. Bugün ABD`de kullanýlan Fahrenheit ölçeðine göre buzun erime noktasý 32 derece, suyun kaynama noktasý ise 212 derecedir. Kelvin termometresi ise bilim adamlarý tarafýndan kullanýlmaktadýr. Duvar termometresi, hasta termometresi, lazerli termometre, metal termometre deðiþik sýcaklýk aralýklarýný ölçebilen termometre çeþitlerindendir. Fizik 8 9. sýnýf)

9 AKIM ÞÝDDETÝNÝN ÖLÇÜLMESÝ Elektrikle çalýþan bir çok cihaz elektriksel anlamda iþ yaparak hayatýmýzý kolaylaþtýrýr. Evlerde ve iþ yerlerinde kullanýlan bu cihazlarýn üzerinde gerekli teknik bilgiler mevcuttur. Bu teknik bilgilerden bir tanesi de cihazý çalýþtýracak akýmýn türü ve þiddetidir. Cihazlarýn yapýlarýna uygun olarak kullanýlmasý, üzerlerindeki teknik bilgilerin iyi anlaþýlmasýyla saðlanýr. Cihazlarýn çalýþmasýný elektrik yüklerinin hareketinden kaynaklanan enerji aktarýmý saðlar. Enerji kaynaðý olarak kullanýlan pil, akü ve þehir cereyaný gibi kaynaklarla elde edilen elektriksel enerjinin oluþturduðu yük hareketine elektrik akýmý ya da akým þiddeti denir. Akým þiddeti ampermetre ile ölçülür. Akým þiddetinin ölçülerek gerekli kontrollerin yapýlmasý, akýmýn olumsuz etkilerinden korunmamýzý, hayatýmýzý kolaylaþtýran cihazlardan da olabildiðince yararlanmamýzý saðlar. Ampermetre, elektrik devresine seri olarak baðlanýr. Her cihazýn üzerinde olduðu gibi ampermetrelerin de üzerinde ölçüm yapabileceði deðerler mevcuttur. O nedenle ölçüm yapmak için uygun ampermetreler kullanmak gerekir. Uluslararasý birim sisteminde(sι) kullanýlan akým þiddeti birimi amper dir. A sembolü ile gösterilir. Akým þiddetleriyle ilgili ölçüm sonuçlarý bazý durumlarda amper cinsinden ifade edilemez. Bunun yerine akým þiddeti olan amperin ast ve üst katlarý kullanýlýr. Akým þiddetinin birimleri ve sembolleri tabloda verilmiþtir. Bir elektrik devresinden geçen akým þiddetinin ölçü birimleri biner biner büyür ya da biner biner küçülür. Buna göre; 1 A = 10 3 ma = 10 6 μa = 10 9 na = pa 1 A =10 3 ka = 10 6 MA = GA dir. Akým Þiddeti Birimleri gigaamper megaamper kiloamper amper miliamper mikroamper nanoamper pikoamper Sembolü GA MA ka A ma μa na pa Bir ampermetrenin ölçebileceði akým sýnýrlýdýr. Daha büyük akýmlarý ölçebilmek için þönt ismi verilen muhtelif akým bölücü dirençler kullanýlýr. Þöntler cihaza dýþtan baðlanacak þekilde özel olarak imal edilir. Ampermetreden okunan deðer ile þönt üzerinde yazýlý deðer çarpýlýrsa devreden geçen akým ölçülmüþ olur. Kullaným alanlarý ve yapýlýþ esaslarýna göre deðiþik ampermetreler vardýr. Döner çerçeveli ampermetre: elektromagnetik bir ampermetredir. Çalýþma prensibi: daimi bir mýknatýsla bu mýknatýsýn kutuplarý arasýnda uygun bir eksen etrafýnda dönen bobinden (çerçeve) meydana gelir. Akým geçtiði zaman bu akýmýn þiddetiyle orantýlý bir magnetik alan meydana gelir. Çerçeve arasýnda bulunduðu kutuplardan biri tarafýndan çekilirken, diðeri tarafýndan itilir ve akýmýn þiddetine göre döner. Yani akým ne kadar þiddetli ise çerçevenin dönme açýsý o kadar büyük olur. Bobine gelen akým kesildiðinde spiral bir yay, bobini eski durumuna getirir. Döner bobine tesbit edilen gösterge, kadrandan akým þiddetinin okunmasýný saðlar. Yumuþak demirli ve sabit bobinli ampermetre: genellikle düþük frenkanslý alternatif akýmlarýn ölçülmesinde kullanýlýr. Esas olarak yumuþak demirden yapýlmýþ silindir þeklindeki sabit bir bobinden meydana gelir. Yumuþak demir, bir göstergeye baðlý olup bobinden akým geçmeye baþlayýnca, hareket ederek göstergeyi akým þiddetini gösteren bölmeye getirir. Yapýlýþý basit olduðundan ekonomiktir ve yaygýn olarak kullanýlýr. Termik ampermetreler: bu tip ampermetrelerin çalýþmasý, akýmýn iletkenden geçerken oluþturduðu ýsý enerjisine dayanýr. Uçlarý sabit bir tel, akýmýn oluþturduðu ýsý enerjisi ile uzar, bu uzama, telin uçlarý sabit olduðu için kývrýlma þeklinde olur. Bu telin ortasýnda bir telle baðlý olan makaranýn merkezinde bulunan bir gösterge vardýr. Telin akýmla ýsýnmasý ile makara çekilir ve gösterge kadran üzerinde hareket eder. Modern termoelektrik ampermetrelerde termoelektrik kulp tarafýndan verilen akým þiddeti bir galvanometre ile ölçülür. Bu tür ampermetreler radyo, TV ve elektronik aletlerdeki yüksek frekanslý akýmlarýn ölçülmesinde kullanýlýr. Bazý ampermetre çeþitleri aþaðýda verilmiþtir. Ampermetrede akým þiddeti doðrudan okunur. Ampermetrenin kadraný; amperin askatlarýna göre bölümlere ayrýlmýþ cetveldir. Düþük þiddetteki elektrik akýmýný ölçen alete galvanometre adý verilir. 9

10 Analog ampermetre þekildeki gibidir. uygun þartlarý oluþturmak, ölçümü birden fazla sayýda yapmak ölçmede hatayý azaltýr. Ölçümün yapýldýðý ortamýn sýcaklýk, basýnç, sürtünme ve nem gibi etkenleri; ölçülen niceliði ve ölçüm aletini etkiler. Ampermetrenin devreye baðlanýþý ve gösterdiði deðerler þekillerde verilmiþtir. Ölçme aletlerinden kaynaklanan hatayý minimuma indirmek için, analog ve ibreli aletlerin sýfýr ayarýný doðru yapmak, ortam þartlarýný uygun hâle getirmek, aletlerin çalýþma prensipleri doðru olarak bilmek gerekir. Bunun için, aletlerin hangi aralýklarda ölçüm yapabildiðini, hata paylarýný ve aletlerin gösterdikleri deðerlerin nasýl okunduðunu, aletlerin kullaným tekniklerini bilmek ve ölçme tekniklerini de kurallarýna uygun olarak uygulamak gerekir. Ölçümü yapan kiþiden kaynaklanan bir hata, kiþinin öðrenim durumu, yaþý, ölçme anýnda alýnan pozisyon, ölçme anýndaki ruh hâli etkili olur. Ölçme aletinden kaynaklanan hatalara þu örnekleri verebiliriz. Terazinin ölçtüðü her nesneyi 100 gr fazla göstermesi; terazinin 1 kg lýk nesneyi 100 gr, 2 kg lýk nesneyi 200 gr, 3 kg lýk nesneyi 300 gr eksik göstermesi; terazinin bir nesneyi 100 gr eksik, baþka bir nesneyi 50 gr fazla, baþka bir nesneyi 15 gr eksik tartmasý. FÝZÝKSEL BÝR BÜYÜKLÜÐÜN ÖLÇÜLME- SÝNDE HATA Fiziksel büyüklüklerle yapýlan ölçümlerde, ayný nicelik ölçülüyor olmasýna raðmen deðiþik nedenlerden dolayý farklý sonuçlar ortaya çýkar. Uzunluðun, kütlenin, zamanýn, sýcaklýðýn ve akým þiddetinin ölçülmesinde peþpeþe ölçümler yapýlsa da ölçüm sonuçlarý farklý olabilir. Ölçüm sonucu ile gerçek deðer arasýndaki farka ölçmede hata denir. Ölçüm sonuçlarýnýn gerçek deðerden farklý olmasý ölçmede hata yapýldýðý anlamýna gelir. Bu hatalarýn kaynaðý; ölçme yöntemi, ölçümü yapan kiþi, ölçme aracý ve ölçümün yapýldýðý ortamdýr. Ölçmedeki gerçek deðer, tüm hata kaynaklarýnýn minimuma indirgendiði durumda yapýlan ölçümlerin ortalamasýdýr. Dolayýsý ile her ölçümde mutlaka bir miktar hata olacaktýr. Hata kaynaklarýnýn ortadan kaldýrýlmasý ya da sýfýrlanmasý sözkonusu olamaz. Buna raðmen, ölçme yöntemini doðru seçmek ve sýra ile ölçüm yapmak, ölçüm aletine Ölçümü yapandan kaynaklanan hatalara þu örnekleri verebiliriz. Termometrenin haznesinden tutarak sýcaklýk ölçmeye çalýþmak, paket lastiðini uzatarak boyunu ölçmeye çalýþmak, mezro ile ölçüm yaparken mezroyu düz tutmamak, cetvel ile ölçüm yaparken sýfýrdan deðilde 1 den baþlayarak ölçmek, göstergeli araçlarda okuma hatasý yapmak. Ölçmedeki hatalar birbirine baðlýdýr. Ölçme yöntemini belirleyen, ölçümü yapan, ölçümün yapýldýðý ortam, kiþi ile ilgilidir. Ölçme aracýnýn ve ölçülecek nesnenin ölçüm yapýlan ortamdan etkilenmesi, ölçümü yapan kiþinin bunlara dolaylý etkisi, gibi bir çok sebebler bu hatalarýn bir birine baðlý olduðunu gösterir. U Y A R I Termometre ile ölçüm yapýlýrken hata yapýlmasa bile ölçüm sýrasýnda termometre, denge sýcaklýðýný(termometre ile ölçüm yapýlacak nesnenin ortak sýcaklýðýný) gösterecektir. Dolayýsý ile termometre hiç bir zaman ölçülecek sýcaklýðýn gerçek deðerini göstermeyecektir. Ölçümlerde kullanýlan birimlerin belirli bir standardý vardýr. Bu standartlar ölçüm hatalarýný azaltmak ya da standartlara göre ölçüm yapýlmasýný saðlamaktýr. Örneðin, 1 gram; suyun yoðunluðunun en büyük olduðu 4 C taki sýcaklýkta 1 cm 3 suyun kütlesine eþittir. 1 kg = 1000 g dýr. Fizik 10 (9. sýnýf)

11 Örneðin, 1 saniye; Sezyum 133 atomunun temel hâlinin çok ince yarýlmýþ iki enerji düzeyindeki geçiþe karþýlýk gelen ýþýma periyodunun katýna eþittir. 1 metre; ýþýðýn boþlukta 1/ saniyede aldýðý yolun uzunluðudur. Bir diðer tarif; kripton -86 atomunun 2 p10 ve 5 d5 düzeyleri arasýndaki geçiþe denk düþen ýþýmanýn vakumdaki dalga boyunun , 73 katý uzunluða eþit olup, sembolü "m" dir. 1 amper; doðrusal, sonsuz uzunlukta, ihmal edilebilir dairesel kesitte ve birbirinden 1 metre uzaklýkta boþluða yerleþtirilmiþ paralel iki iletkenden geçirildiðinde, bu iletkenler arasýnda beher metre baþýna 2x10 7 newtonluk bir kuvvet meydana getiren sabit akým þiddetidir. Madde miktarý için, 1 mol; fizik-kimya alanýnda 1 mol karbon izotopunun (12C) 12,000,000 gram molekülü kadar bulunan miktarýdýr. Fiziksel büyüklüklerin ölçülmesinde hataya sebeb olacak bir çok kaynak vardýr. Evlerdeki banyo terazileri ile yapýlan tartým iþlemindeki sonucun baþka bir banyo terazisinde farklý çýkmasý, cetvel ile bir uzunluk ölçülürken her seferinde farklý uzunluk bulunmasý, dýþ ortamýn sýcaklýk, nem, basýnç gibi koþullarýndan etkilenen nesnelerin uzunluk ölçümünde çýkan sonuçlar deðiþik ölçme hatalarýný içine alýr. FÝZÝKTEKÝ BÜYÜKLÜKLER Fizikteki bir çok büyüklüðün tanýmlanabilmesi için büyüklüklerle ilgili baþka özelliklerin bilinmesine ihtiyaç vardýr. Ölçülebilir, gözlem ve deneylerle doðrulanabilir olmasý bunlardan bazýlarýdýr. Fiziksel bir olayda ölçülebilen her þeye fiziksel büyüklük denir. Fiziksel büyüklükler (parametreler), temel boyutlarla ifade edilir. Fizik biliminde skaler ve vektörel olmak üzere iki çeþit büyüklük vardýr. Bazý büyüklükler sadece sayý ve birim kullanýlarak açýk bir biçimde tanýmlanabilirken, bazýlarýnnýn tanýmlanabilmesi için sayý ve birime ilave olarak yön ve doðrultularýnýnda bilinmesine ihtiyaç vardýr. Birim ve sayý kullanýlarak tanýmlanabilen büyüklüklere skaler büyüklük denir. Fizikte; zaman, sýcaklýk, uzunluk, kütle, enerji, hacim, güç, özkütle, sürat, akým þiddeti vb büyüklükler skaler büyüklüklerdir. Birim ve sayýya ilave olarak bir doðrultu ve yöne sahip olan büyüklüklere vektörel büyüklük denir. Fizikte; hýz, ivme, konum, yer deðiþtirme, kuvvet, aðýrlýk, momentum vb büyüklükler vektörel büyüklüklerdir. Doðrultu ve yön kavramlarý vektörel bü- yüklükleri skaler büyüklüklerden ayýran iki önemli özelliktir. Doðrultu, vektörel büyüklüðün üzerinde bulunduðu sonsuz uzunluk, yön ise vektörel büyüklüðün istikameti ya da baktýðý taraftýr. Fiziksel büyüklükler tabloda verilmiþtir. FÝZÝKSEL BÜYÜKLÜKLER Skaler Büyüklükler Uzunluk Zaman Kütle Sýcaklýk Enerji Öz kütle Hacim Isý Vektörel Büyüklükler Kuvvet Hýz Ývme Yer deðiþtirme Aðýrlýk Momentum Konum Manyetik alan Bilim Ýnsanlarý Bilimsel Bilgileri Nasýl Üretirler? Bilimsel çalýþmalar ve bilimsel bilgiler, bilimsel verilere dayalýdýr, belirli yöntemler ve metodlar izlenerek gerçekleþtirilir. Bu yöntemlere bilimsel çalýþma yöntemi denir. Bilim insanlarý, inceledikleri olaylarla ilgili yaptýklarý nitel ve nicel gözlemlere ve deney sonuçlarýna baðlý olarak bazý bilimsel bilgilere(ilke, kanun ve teorilere) ulaþýrlar. Fizik ile ilgili bilimsel bilgilere ulaþýrken de planlý ve sistemli bir þekilde çalýþýrlar. Bilimsel yöntem, bilimsel olarak tanýmlanan problemlerin, konuyla ilgili olan diðer bilim insanlarýnýn da kabul edebileceði þekilde çözümlenmesi sürecidir. Bilimsel çalýþmada ilk önce incelenecek problem tespit edilir. Problem belirlendikten sonra problem durumunu açýklayan verileri elde etmek için deneyler, gözlemler, inceleme ve araþtýrmalar yapýlýr. Bilimsel çalýþma sürecinde, incelenen olaylarla ilgili akla uygun olan, neden-sonuç iliþkileri ortaya konulmaya çalýþýlýr. Bilim insanlarý, çalýþmalarý boyunca sürekli veri toplarlar ve bu verilere dayalý olarak bir takým açýklama yaparlar. Bilim insanlarý topladýklarý verilere baðlý olarak, inceledikleri problemi çözebilmek için önce bir dizi hipotez kurarlar. Hipotez, bilimsel bir problemin verilere dayalý olarak kurulan geçici çözüm yoludur. Bilimsel hipotez incelenen probleme bir ölçüde cevap verebilmeli, eldeki tüm verileri içermeli ve bir takým deneylerle geçerli olup olmadýðý test edilebilmelidir. Dolayýsýyla kurulan hipotezlerde bilimsel verilere dayalý olur. Hipotezler kurulduktan sonra sürekli olarak test etme sürecine tabi tutulur. Bundan sonra kontrollü deneyler yapýlarak hipoteze dayalý tahminlerin ve hipotezin geçerliliði ve doðruluðu araþtýrýlýr. Bu süreçte bazý hipotezler deneysel olarak güçlü destek bularak önem kazanýrken bazýlarýnýn geçerli olmadýðý tespit edilebilir. Bu iþlem, deney sonuç- 11

12 larý tahminlerle karþýlaþtýrýlarak yapýlýr. Kontrollü deneylerden sonra elde edilen verilerin, kurulan hipotezleri destekleyip desteklemediðine ya da destekliyorsa ne ölçüde desteklediðine karar verilir. Bilimsel çalýþma yöntemi þemada gösterilmiþtir. VIII Sonuçlarýn hipotezleri ne ölçüde desteklediðine ve sonuçlarýn literatürdeki bilgilerle ne ölçüde tutarlý olduðuna karar verme VII Verilerden sonuç çýkarma VI Deney sonuçlarýnýn tekrarlanabilirliðini kontrol etme, verileri analiz etme ve önceden yapýlan tahminlerle karþýlaþtýrma Bilim insanlarý, bilimsel bilgileri elde edebilmek için önce problemi tespit ederler. Bu problemler için gözlemler yaparak bilimsel veriler toplarlar, verilerin tümünü kapsayacak biçimde hipotez kurar ve teoriler ortaya atarlar. Belirlenen hipotezlerin ve teorilerin test edilmesi sürecinde deneyler yaparlar. Yaptýklarý kontrollü deneyler bilimsel verilere dayanýr. Deneysel verilerden sonuç çýkarýrlar. Bir hipotez deneysel olarak destekleniyorsa daha güçlü hipotez olarak kabul görür. Benzer þekilde teorilerde deneysel olarak destekleniyorsa daha güçlü teori olarak kabul edilir. U Y A R I Fizik I Olaylarla ilgili gözlem yapma BÝLÝMSEL YÖNTEM V Kontrollü deneyler yapma II Sorular oluþturma, ayný konuda önceden yapýlan çalýþmalarý inceleme III Hipotez kurma IV Hipotezleri test etmek için birtakým deneyler tasarlama Ýyi bir hipotezin özelliði; Deney ve gözlemlere açýk olmalýdýr. Eldeki verilere en uygun özellikleri taþýmalýdýr. Yeni gerçeklere ve tahminlere açýk olmalýdýr. Aksi ispatlanýyorsa deðiþtirilmelidir. Bilimsel bir "tahmin" olduðundan kontrollü deneylerle sýnanmalýdýr. Hipotezlerin test edilmesi için deneylere ihtiyaç vardýr. Çünkü hipotezin iyi olup olmadýðý bu deneylerle anlaþýlýr. Deney yapýlmadan önce deneyle ilgili tahmin yapýlýr. Deney yapýldýðýnda tahminin gerçekleþip gerçekleþmediði kontrol edilir. Karþýlaþýlan durumda olayýn sebebleri için yapýlacak açýklamalar yeni hipotezleri oluþturur. Bu hipotezlerin geçerli olup olmadýðý deneyin yeniden ve kontrollü olarak yapýlmasýyla test edilir. Kontrollü deney, biri hariç diðer tüm deðiþkenlerin sabit tutulduðu, böylece deðiþtirilen faktörün gerçek etkisinin kolayca anlaþýlabileceði deney çeþididir. Bu deney için, her defasýnda koþullardan biri deðiþtirilir ve deney tekrar edilir. 12 Baþka bir ifade ile kontrollü deney, deney sonucunu etkileyecek koþullardan birini degiþtirip, digerlerini sabit tutacak þekilde yapýlan deneydir. Sabit tutulan grup, kontrol grubu, degiþtirilen grupsa deney grubudur. Bilim insanlarýnýn bilimsel bir problemin çözümünde takip ettiði yol sýrasýyla þu þekildedir; problem belirlenir, problemle ilgili veriler toplanýr, hipotez kurulur, hipoteze dayalý tahmin yapýlýr, kontrollü deney ve nicel gözlem yapýýr, deney ve gözlemlerin hipotezi doðrulayýp doðrulamadýðý kontrol edilir. Doðrulamýyorsa iþlemlere tekrar baþtan baþlanýr. Doðrulanýyorsa hipotez geçerlidir, aksi ispatlanýncaya kadar hipotez, teori hâlini alýr, teori evrensel bir gerçek ise kanun olur. Bilimsel bilgilerin doðruluðu bir olay üzerine yapýlan gözlemler ile ispatlanýr. Veri, bir olayýn doðal ortamda, ya da özellikleri denetlenebilen bir ortamda yapýlan gözlemlerin sonucudur. Bilim adamlarý olaylarý gözlemlemek için kendi duyumlarýný, duyumlarýný güçlendirecek araçlarý veya insan duyumlarýnýnýn algýlayabileceðinden oldukça farklý cihazlar kullanýrlar. Bilim adamlarý gözlemlerini pasif izleyici, toplayýcý veya olayýn geliþimine müdahele ederek yaparlar. N O T Doðadan gözlemlenerek elde edilen bilgilere olgu denir. Örneðin yaðmurun yaðmasý, bitkilerin büyümesi, kuþlarýn uçmasý, gökkuþaðýnýn oluþmasý, þimþek çakmasý gibi. Gözlemlerden bazý genellenemeler çýkartýlýr, bu genellemelere kavram denir. Örneðin yer yüzü tüm cisimlere çekim kuvveti uygular. Bu genellemeler deneyle doðrulanarak ilke hâline gelir. Yasalar her zaman denenebilir ve hiçbir zaman deðiþmez. Dolayýsý ile doðruluðundan þüphe edilmez. Bilimsel Teoriler Zamanla Yasa Olur mu? Tekrarlanan gözlem ve deneylerle, mevcut bilgi birikimi düzeyinde doðruluðu büyük ölçüde kabul edilmiþ, ancak yine gözlem ve deneyler yoluyla çürütülme olasýlýðý bulunan, öngörülerinde doðru çýkmýþ hipoteze, teori (kuram) denir. Teoriler, gözlem, deney, akýl ve mantýk yollarlýyla her defasýnda doðrulanabilir. Tekrarlanan gözlem ve deneylerle, ayný þartlarda ayný sonuçlarý verdiði kesin olarak belirlenen, akýla ve mantýða uygun, genel kanýya göre kabul görmüþ, deðiþmez nitelik kazanmýþ, çürütülme olasýlýðý olmayan gerçek bilgiye, yasa (kanun) denir. Yasalar deðiþmezlik ilkesine sahiptir. Yasalar en gerçek deðiþmezlerdir. Bilim insanlarý bu mevcut deðiþmezleri kullanarak yeni deðiþmezler ortaya çýkarmaya çalýþýr. (9. sýnýf)

13 Bilimsel teoriler bir takým deneyler yapýldýktan sonra test edilir. Bilimsel teori, gözlenen bir doða olayýyla ilgili yapýlan genellemelerin açýklamasýdýr. Bilimsel yasa ise, gözlenen doða olaylarý ile ilgili yapýlan açýklamalara dayalý genellemelerdir. Bilimsel teoriye; büyük patlama(bing-bang) ve rölativite örnek olarak verilebilir. Bilimsel yasaya ise, kütle çekimi, kütle ve enerjinin korunumu, termodinamik, hareket yasalarý örnek olarak verilebilir. Bilimsel teori ve yasalar deneysel desteðe sahiptir. Bilimsel teoriler yasa hâline gelebilirler. Bilimsel yasalar bilimsel teorilerden daha fazla bilgiye sahip deðildir. Ayrýca daha fazla deneysel destek bulan bilimsel teoriler hemen yasa olamaz. Modelleme; görseldir, zaman sýnýrlamaz, ekonomiktir, güvenilirdir, kontrol edilebilir, hýzý ayarlanabilir, test aracýdýr, tekrarlanabilir, düþündürür, zaman kazandýrýr. Fizikte bir atomun iç yapýsý ile ilgili ortaya konan model, kimya bilimindeki kimyasal deðiþme konularýnýn daha iyi tanýmlanmasýna yardýmcý olmaktadýr. Fizik ile ilgili ortaya konulan modellere þu örnekleri verebiliriz. Bilimde son nokta teori deðil, yasadýr. Çünkü teoriler, mevcut bilgi birikimi düzeyinde doðrulanmýþ, kýsmen kabul görmüþ varsayýmlardýr. Ve gerçeklikleri kesinleþmedikleri sürece gelecekte bir gün sanýlýyordu ifadesiyle anýlma ihtimalleri çok yüksektir. N O T Hipotez hiçbir kuþkuya yer vermeyecek þekilde doðrulanýrsa, evrensel gerçek hâline gelir. Buna kanun(yasa) denir. Hipotez kýsmen doðrulanýr, tamamen reddedilmezse ve yeni bulgularla desteklenirse teori(kuram) hâline gelir. Hipotez doðrulanmazsa, hipotez deðiþtirilir ve kalan basamaklar yeniden uygulanýr. FÝZÝKTE MODELLEME VE MATEMATÝÐÝN YERÝ Fizikte model oluþturmak demek, herhangi bir olay, olgu ya da hipotezin test edilebilmesini saðlamak demektir. Her bilim dalýnda olduðu gibi fizikte de bir konu ile ilgili oluþturulan model, gerçek olayý anlamaya yardýmcý olur. Modelleme, gerçeðe benzer görüntülerin yapýlmasý, senaryolarýn düzenlenmesi, gerçek bir olaya benzetilerek yapýlan kopyalarýn, zihinde tasarlanan olay ve olgularýn gerçek yaþamda canlandýrýlmasýdýr. Bilimsel bir model kurulurken birtakým deneysel sonuçlara ihtiyaç vardýr. Bilim insanlarý model kurarken birtakým deneyler yaparak verilere ulaþýr. Bu verilerle tutarlý olabilecek ve verileri açýklayabilecek biçimde bazý teorik modeller tasarlar. Fiziksel olaylarýn açýklanabilmesi için modellere ihtiyaç vardýr. Yukarýda verilen, atom modelleri, dünyanýn manyetik alaný, mýknatýsýn manyetik alaný, elektromanyetik dalgalar, elektrik alan çizgileri vb. modeller, fiziðin daha iyi anlaþýlmasýný saðlanmakta, görsel olarak gerçekler ortaya konulmaya çalýþýlmaktadýr. Fizik ile ilgili konularýn açýklanmasýnda matematiðin kolaylaþtýrýcý rolü vardýr. Matematik kullanýlarak fiziksel olaylar daha basit bir þekilde tanýmlanabilir. Çoðu zaman karmaþýk gibi görülen olaylarýn matematiksel baðýntýlarý fiziðin daha iyi anlaþýlmasýný saðlar. Dolayýsýyla deðiþik fizik olaylarýnýn açýklanmasýnda matematiksel baðýntýlardan yararlanýlýr. Fiziksel bir modelde yapýlan test sonuçlarýn bir anlam ifade edebilmesi için, verilerin analiz edilmesi, tablo çýkarýlarak grafik oluþturulmasý, matematiksel baðýntýlar çýkarýlmasý ve baðýntýya uyarlanmasý gerekir. Bu durum fizikte, matematiksel iþlemlerin bir model gibi kullanýlmasý demektir. 13

14 Fizikte yapýlan deney ve gözlemler ile, ölçmeler sonucunda elde edilen veriler kullanýlarak üzerinde araþtýrma yapýlan nicelikler arasýnda bað kurulmaya çalýþýlýr. Deðiþkenler araþtýrýlýr. Defalarca yapýlan bu iþlemler sonrasýnda fizik kanunlarýnýn matematiksel baðýntýlarýna ulaþýlýr. Sayýsal verilere ve dolayýsýyla bu verilerle ifade edilen matematiksel baðýntýlara dayalý olmayan açýklamalar objektif olmaz. Çünkü herhangi bir kanun her zaman sýnanmaya açýktýr. Sýnama veya karþýlaþtýrma ise sayýlarla olur. Dolayýsýyla fizik kanunlarýnýn matematik diline dökülerek çok kolay anlaþýlmasý matematiðin fizik bilimine ne kadar önem kattýðýný gösterir. Bunu bir kaç örnek ile verelim; Fen bilimine göre iþ yapýlabilmesi için, bir kuvvet bir cisme uygulandýðýnda cismi kendi doðrultusunda yer deðiþtirmesi gerekir. Böyle bir durum için iþ, W=F Δx matematiksel baðýntýsý ile hesaplanýr. Bir aracýn birim zamanda yaptýðý iþe güç denir. Güç, P=W/Δt matematiksel baðýntýsý ile hasaplanýr. Bir iletkenin uçlarý arasýndaki potansiyel farkýnýn iletkenden geçen akýma oraný iletkenin direncine eþittir. Bu direnç, V=i R matematiksel baðýntýsý ile hesaplanýr. Hýz, birim zamandaki yer deðiþtirmedir. Ve, v= Δx / Δt matematiksel baðýntýsý ile hesaplanýr. FÝZÝK, GÜNLÜK YAÞAM VE TEKNOLOJÝ Fizik bilimi ile teknoloji arasýnda sýký bir iliþki vardýr. Bilim ve teknoloji birbirini tamamlar. Bilimsel çalýþmalarla uygulamaya yönelik bilgiler üretilir ve buda teknolojik ilerlemeye neden olur. Teknolojik geliþmelerde bilimsel araþtýrmalarýn daha iyi þartlarda yürütülmesini saðlar. Dolayýsý ile bilimsel geliþmelere hýz kazandýrýr. O halde bir taraftan fizik bilimi birçok teknolojik geliþmeye yol açarken diðer taraftanda teknolojideki standartlarýn yükselmesi de fizik bilimine katkýda bulunur. Bilimin geliþmesinde ve bilgi artýþýnda etkili olan faktör teknolojik geliþmelerdir. Teknoloji bilimsel çalýþmalarda elde edilen bilgilerin insan yaþamýna aktarýlmasýdýr. Fizikteki buluþlar teknojideki geliþmeleri, teknolojideki geliþmeler de insanýn yaþam kalitesini artýrýr. Örneðin uzayýn incelenmesi ile ilgili yapýlan ilk teleskobun yerini günümüzde Hubble teleskobu almýþtýr. Zaman içinde optik bilimiyle ilgili ortaya konan bilimsel bulgular kullanýlarak daha yüksek kalitede teleskoplar üretilmiþtir. Bu teleskoplar sayesinde, evrende yeni güneþ sistemi olduðu, evrende çekim gücü çok fazla olan ve ýþýðý dahi yutan kara deliklerin bulunduðu, bazý yýldýzlardan gelen ýþýk ýþýnlarýnýn ýþýk hýzýndan daha yüksek hýzlarda hareket ettiði keþfedilmiþtir. Vücudumuzun çalýþmasýnda, içinde bulunduðumuz çevrede ve yaþantýmýzda bir çok fizik ilke ve yasalarýn yansýmalarý bulunmaktadýr. Fizik, ýþýðýn kýrýlmasý, yansýmasý ve bir çok ýþýk olaylarý, titreþim ve dalga oluþumu, sürtünmeler, hareket ve enerji, cisimlere etkiyen yerçekimi kuvveti ile cisimlerin yere düþmesi, elektrik, ýsý gibi günlük yaþamýmýzda sürekli karþý karþýya bulunduðumuz daha bir çok olayla ilgilenir. Farkýnda olmasak bile fizik, uygulama alanýnýn çeþitliliði nedeni ile her an günlük hayatýmýzýn içindedir. Fiziðin insan yaþamýný ilgilendiren önemli konularýndan biri olan elektrik ve enerjinin olmadýðýný varsayarak insanoðlunun yaþam þartlarýnýn ne kadar zorlaþacaðýný hiç düþündünüz mü? Fizik biliminin mekanik bilim dalý içerisinde incelenen sürtünme kuvveti insan yaþamýný hem olumlu hemde olumsuz olarak etkilemektedir. Sürtünme olmasaydý hareket olmazdý, ayný zamanda da sürtünmeden dolayý enerji kaybý gerçekleþir. Dolayýsý ile bir yandan hareket için sürtünme þart olurken, diðer taraftan hereket için gerekli olan enerji hareket sýrasýnda kaybolmaktadýr. Bunun gibi sürtünmenin yaþamýmýzda bir çok olumlu ve olumsuz yanlarý bulunmaktadýr. Fizikte, bir sývý içindeki katý cismin, taþýrdýðý sývýnýn aðýrlýðýna eþit bir kuvvet ile yukarýya itilmesi ve sývýlarýn bir kaldýrma kuvveti uygulamasýný günlük yaþamda denizlerde yüzen yük gemilerinde görmekteyiz. Deniz taþýmacýlýðýnda fizik yasalarý kullanýlýr. Fizikteki enerji ile ilgili ilke ve yasalarýn yakýn çevremizde ve yaþantýmýzda, vücudumuzun çalýþmasýnda görmekteyiz. Hidroelektrik santrallerinde biriken suyun sahip olduðu potansiyel enerji sayesinde, jeneratörlerdeki türbinler döndürülerek elektrik üretilir. Ülkemizin enerji ihtiyacýný karþýlayabilmek için kurulmasý planlanan nükleer enerji santralleri fizik ilke ve yasalarýna göre çalýþýr. Bir atom çekirdeði parçalandýðýnda ortaya büyük miktarda enerji çýkar. Bu enerji nükleer enerji olarak bilinir. Nükleer enerji, nükleer enerji santrallerinde üretilir. Ülkemizde artan enerji ihtiyacýný karþýlayabilmek için nükleer enerji santrallerini kurma çalýþmalarý hýzla devam etmektedir. Enerji vücudumuzun çalýþmasý için önemli roller oynar. Bir insanýn normal fonksiyonlarýný saðlýklý bir biçimde yerine getirebilmesi için enerjiye ihtiyacý vardýr. Bu enerji, hücre içerisinde besinler yakýlarak karþýlanýr. Ýnsanýn bu þekilde sahip olduðu potansiyel enerji yürürken, spor yaparken, düþünürken, nefes alýp verirken kinetik enerjiye dönüþür. Bu sýrada bir miktar enerji de ýsý olarak açýðý çýkar. Bu olayda fizikteki enerjinin korunum yasasý mükemmel bir þekilde iþler. Vücudumuzdaki kaslarýn çalýþmasýnda, kan dolaþýmýnda, nefes alýp vermemizde, besinlerin hücrelerde yakýlmasýnda, beyin fonksiyonlarýnýn yerine gelmesinde vb. bir çok vücud fonksiyonlarýnda sürekli enerji harcanýr. Fizik 14 (9. sýnýf)

15 Fizik ile ilgili ortaya konulan bilgiler vücumuzda gerçekleþmektedir. Örneðin; burnumuz termodinamik yasalarýný uygular, kalbimiz elektrik ve mekanik yasalarýný uygular, beynimiz elektrik yasalarýný uygular, damarlarýmýz basýnç ve dinamik yasalarýný uygular, elimiz mekanik ve termodinamik yasalarýný uygular, gözlerimiz optik yasalarýný uygular. Fizik bilimi sayesinde günlük yaþamýmýzý kolaylaþtýran bir çok teknolojik ürün kullanýrýz. Yeni nesil cep telefonlarý, bilgisayarlar, fotokopi makineleri, plazma televizyonlar, mikro elektronik ürünler, lazer teknolojisi ve nanoteknoloji ile yapýlan ürünler bunlardan bazýlarýdýr. Çevremizdeki canlý, cansýz tüm varlýklar fizik kanunlarýna uygun hareket eder. Fizik kullanan yýlanlar, optik bilen kelebekler, pusula kullanan balýklar, fizik kullanan bitkiler ve aðaçlar bunlardan birkaçýdýr. rnek z mler. Örnek.. 1 Fizik biliminin alt dallarýnýn incelediði konular ile ilgili olarak, I. Mekanik - hareket II. Optik - ýþýk III. Termodinamik - ýsý eþleþtirmelerinden hangileri doðrudur? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III Fizik madde ve enerji arasýndaki iliþkileri inceleyen bilim dalýdýr. Bu bilimin alt dallarýndan mekanik, cisimlerin hareket nedenlerini ve etkileþmelerini inceler. Optik, ýþýk ve ýþýk olaylarýný yansýma, kýrýlma gibi fizik olaylarýný inceler. Termodinamik ise, enerjinin madde içinde yayýlmasýný ve iletilmesini kýsaca ýsý olaylarýný inceler. Dolayýsý ile yapýlan eþleþtirmelerden üçü de doðrudur. Örnek.. 2 AA Cevap E Aþaðýda verilenlerden hangisi fiziðin uðraþ alanýna girmez? A) Canlý varlýklarýn dünyasý B) Cansýz varlýklarýn dünyasý C) Doða olaylarý D) Bilim ve teknoloji E) Gökyüzü ve uzay Fizik doða olaylarý ile, madde ve enerji ile, insanlarýn yaþamýný kolaylaþtýran bilim ve teknoloji ile, cansýz varlýklarýn dünyasý ile, gökyüzü ve uzay ile ilgili araþtýrma, inceleme gözlem ve deneyler yaparak uðraþýr. Fakat canlý varlýklarýn yaþam biçimleri ile ilgili uðraþan bilim dalý biyolojidir. Canlýlar alemini inceleyen bilim, biyoloji bilimi ve bu bilime ait alt alanlardýr. Örneðin zooloji, hayvanlar alemini, botanik bitkiler alemini inceler. Örnek.. 3 Cevap A Fizik bilimindeki bilgiler diðer bilim dallarýndaki olaylarý açýklamada yardýmcý olur. Buna göre; I. Gözün yapýsý, görme olayý, renklerin birbirinden ayýrt edilmesinde biyolojide II. Alçak ve yüksek basýnçlar, atmosferdeki hava olaylarýnda coðrafyada III. Bileþik oluþumu ve moleküller arasý etkileþimde kimyada verilenlerin hangilerinde söylenen gerçek doðrulanýr? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III Fizik biliminde elde edilen bilgiler biyofizikte, fizikokimyada ve coðrafya gibi bir çok bilimde kullanýlmaktadýr. Örneðin; Iþýðýn kýrýlmasý, yansýmasý gibi optik olaylarýnda elde edilen bilgiler, biyolojideki gözün yapýsý ve görme olayý, renklerin ayýrt edilmesinde kullanýlarak daha anlaþýlýr hâle getirmektedir. Fizikteki akýþkanlarýn basýnç farký ile hareket etmesi gerçeði coðrafyadaki alçak ve yüksek basýnçlar ile hava olaylarýnýn oluþ sebebleri daha kolay izah edilebilmektedir. Fizikteki pozitif ve negatif elektrikle yüklü cisimlerin birbirine uyguladýðý elektriksel kuvvet ile ilgili bilgiler kimyada bileþiklerin oluþumunu izah etmeye yardýmcý olmaktadýr. Dolayýsý ile verilenlerin üçünde de söylenen gerçek doðrulanmaktadýr. Cevap E 15

16 Örnek.. 4 Bilimsel çalýþma yapýlýrken kullanýlan basamaklar arasýnda; I. Verilere dayanarak hipotez kurmak II. Gözlem yaparak veri toplamak III. Deneylerle hipotezi test etmek IV. Problemi belirlemek V. Gözlem ve deney verilerinden sonuca varmak verilenlerden kaç tanesi vardýr? Bilimsel çalýþma problemin belirlenmesi ile baþlar. Bu problem ile ilgili gözlemler yapýlarak veriler toplanýr. Toplanan bu verilere dayanarak hipotez kurulur. Kurulan hipotez deneylerle test edilir. Test sonucuna göre, hipotez doðrulanmýyorsa yeni hipotez kurularak iþlem tekrar edilir. Hipotez doðrulanýyorsa gözlem ve deneylerden elde edilen veriler analiz edilerek sonuç çýkarýlýr. Yapýlan bu iþlemlerin tümü bilimsel çalýþmadýr. Dolayýsý ile bilimsel çalýþmanýn basamaklarý arasýnda verilenlerin beþi de vardýr. Örnek.. 5 DD Cevap E Aþagýda verilen bilgilerden hangisi yanlýþtýr? A) Týpta röntgen ýþýnlarýnýn kullanýlmasý, fizik bilimiyle ortaya konulan bilgilerin biyoloji biliminde kullanýldýðýný gösterir. B) Matematik, fizik yasa ve teorilerinin ifade edilmesinde kullanýlan vazgeçilmez bir dildir. C) Fiziksel olaylarýn incelenmesinde nicel gözlemler, nitel gözlemlerle karþýlaþtýrýldýðýnda daha objektif ve kesin bilgiler ortaya koyar. D) Fizikle ilgili incelenen bir olayýn açýklanabilmesi için her zaman verilere dayalý olarak bir model kurulur. E) Fiziksel bir büyüklüðün ölçülmesinde, hesaplanan ölçüm deðerinin gerçek deðerden farklý olmasý ölçmede hata yapýldýðýný gösterir. Fizik biliminin alt dallarýndan olan optikte ýþýk olaylarý, Güneþ ýþýnlarý, lazer ýþýný ve röntgen ýþýnlarý ile ilgili elde edilen bilgiler deðiþik bilimlerde kullanýlýr. Týpta röntgen ýþýnlarý ile vücudun filmi çekilmekte ve hastalýk teþhisinde kullanýlmaktadýr. Bu durum fizikteki elektromanyetik ýþýnlar için ortaya konulan bilgilerin biyoloji biliminde, týp alanýnda kullanýldýðýný gösterir. Fizikteki yasa ve teorilerin ifade edilmesinde matematiksel baðýntýlar önemli yer tutar. Bilimsel olarak daha anlaþýlýr hâle getirir. Dolayýsý ile matematik dili fizikte vazgeçilmez bir dildir. Gözlem çeþitlerinden nicel gözlem ölçme aracý ile yapýldýðýndan nitel gözleme göre daha objektif ve kesindir. Fiziksel olaylarýn incelenmesinde nicel gözlemler daha bilimseldir. Fizikle ilgili incelenen bir olayýn açýklanabilmesi için gözlem yapýlmasý, deneylerle test edilmesi ya da eldeki verilerin kullanýlmasý gerekir. Dolayýsý ile yalnýz verilere dayanarak açýklama yapmak bilimsel olsada yeterli olmayabilir. Ölçümde bulunan deðerin gerçek deðerden büyük ya da küçük olmasý, ölçümde hata yapýldýðýný eþit çýkmasý ise ölçümde hata olmadýðýný gösterir. Ölçümde hata, gerçek deðer ile ölçülen deðer arasýndaki farktýr. Bu açýklamalara göre D þýkkýnda verilen bilgi yanlýþtýr. Örnek.. 6 DD Cevap D I. Bir çam fidanýnýn yýllýk ortalama büyüme miktarýný belirlemek için metre kullanarak yapýlan ölçme II. Bir aylýk süre içinde ayný yerdeki deniz suyu sýcaklýðýný termometre ile ölçme III. Bir aylýk süre içinde belirli bir yerdeki bir metrekarelik alana ne kadar yaðýþ düþtüðünü hacim hesaplarýyla belirleme IV. Barajda birikmekte olan suyun yüksekliðini bir süre izleyerek karar verme V. Bir haftalýk süre içinde belirli bir yerdeki rüzgarýn hýzýný ve yönünü ölçü aletleri ile ölçme Yukarýda verilenlerden hangisi nitel gözlemdir? A) I B) II C) III D) IV E) V Nitel gözlem ölçme aracý kullanmadan yalnýz beþ duyu organý ile yapýlan gözlem çeþididir. Nicel gözlem ise ölçme aracý kullanýlarak yapýlan gözlemdir. Fidanýn boyu metre ile ölçüleceðinden nicel gözleme girer. Deniz suyu sýcaklýðý ölçüm aracý olan termometre ile yapýldýðýndan nicel gözlemdir. Yaðýþ miktarý, yaðan yaðmurun toplanarak hacminin dereceli kaplar ile ölçülerek belirlendiði miktardýr. Yani nicel gözlemdir. Fizik 16 (9. sýnýf)

17 Rüzgarýn hýzý ve yönü belirli ölçme araçlarý ile tespit edilir. Dolayýsý ile nicel gözlem yapýlmýþ demektir. Barajda birikmekte olan su yüksekliði tespit edilirken, izleyerek karar verme þeklinde olduðundan, duyu organý kullanýlmýþ demektir. Yani nitel gözlemdir. O halde IV nolu ölçüm nitel gözleme dayalýdýr. Örnek.. 7 CC Cevap D I. Uzunluk temel büyüklüktür. Birimi metredir. II. Akým þiddeti türetilmiþ büyüklüktür. Birimi amperdir. III. Enerji türetilmiþ büyüklüktür. Birimi joule dir. IV. Hýz temel büyüklüktür. Birimi metre/saniye dir. Yukarýda verilen yargýlardan hangileri doðrudur? A) Yalnýz I B) Yalnýz IV C) I ve III D) I, II ve III E) I, II, III ve IV Temel büyüklükler kendi baþýna bir anlam ifade eden matematiksel olarak tanýmlanmamýþ büyüklüklerdir. Uzunluk ve akým þiddeti temel büyüklüklerdendir. Türetilmiþ büyüklükler, diðer büyüklüklere baðlý olarak bir anlam kazanan ve matematiksel olarak tanýmlanmýþ büyüklüklerdir. Enerji ve hýz türetilmiþ büyüklüklerdir. Ýster temel büyüklük olsun isterse türetilmiþ büyüklük olsun bu büyüklüklerin birimi SΙ birim sistemine göredir. Uzunluðun birimi metre, akým þiddetinin birimi amper, enerjinin birimi joule, hýzýn birimi de metre/saniye dir. Sonuç olarak I. ve III. yargýlar doðru II. ve IV. yargýlar yanlýþtýr. Örnek.. 8 Cevap C Fiziksel bir büyüklüðün ölçülmesinde; I. Ölçme aracýnýn hassaslýðýnýn zamanla bozulmasý II. Kantar ile altýn tartýlmasý III. Basit bir elektrik devresindeki akým þiddetini ampermetre yerine miliampermetre ile ölçülmesi verilenlerin hangilerinin olmasý durumunda bir hata oluþur? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III Ölçmede yapýlan hata, ölçme yönteminden, ölçüm aracýndan, ölçümü yapandan, ölçüm yapýlan ortamdan kaynaklanýr. Ölçme aracýnýn zaman içerisinde deðiþik nedenlere baðlý olarak hassaslýðý bozulabilir. Böyle bir durumda ölçmede saðlýklý bir sonuç alýnamaz. Altýn çok deðerli olduðundan kuyumcu terazisi ile ölçülür. Kantar ile ölçmek demek, kullanýlmasý gereken ölçüm aracýný kullanmamak demektir. Eðer böyle bir durum varsa mutlaka ölçüde hata yapýlacak demektir. Ancak kütlesi büyük olan altýn külçeleri için uygun tartým araçlarý bulunmaktadýr. Basit bir elektrik devresindeki akým þiddeti çok çok küçük olacaðýndan bu akýmlar miliampermetrelerle ölçülür. Eðer ampermetre ile ölçüm yapýlmýþ olsa devreden geçen akýmý ya göstermeyecek ya da ölçüm aralýðý uygun olmadýðýndan arada bir deðer gösterecek ve tam olarak okunamayacaktýr. Dolayýsý ile verilen durumlarýn üçününde olmasý hâlinde, hata oluþur. Örnek.. 9 CC I. 0,5 kg =0,00005 t dur. II. 1 h = 3600 s dir. III. 0,4 m = 400 mm dir. IV. 0,15 A = μa dir. V. 10 inch = 254 cm dir. Cevap E Yukarýda verilenlerden kaç tanesi doðrudur? Soruda verilenlere göre I. 1 kg= 0,001 t olduðundan 0,5 kg = 0,0005 t olur. (I yanlýþ) II. 1 saat = 60 dakika ve 1dakika = 60 saniye olduðundan 1 h = = 3600 s olur. (II doðru) III. 1 metre = 1000 milimetre olduðundan 0,4 m = 400 mm olur. (III doðru) IV. 1 amper = 10 6 μa olduðundan 0,15 A = μa olur. (IV doðru) V. 1 inch = 2,54 cm dir. Dolayýsý ile 10 inch = 25,4 cm olur. (V yanlýþ) Sonuç olarak verilenlerin ikisi yanlýþ üçü doðrudur. Cevap C 17

18 Örnek.. 10 I. Elektrik yüklerinin alan çizgilerini poster olarak hazýrlayan öðrenci II. Türetilmiþ büyüklükleri matemetiksel baðýntýlarý ile tablo yapan öðrenci III. Güneþ sistemini ve ilk teleskobu tahtaya çizen öðretmen Yukarýda verilenlerin hangilerinde fiziksel bir model oluþturulmuþtur? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III Fiziksel olaylarýn daha kolay anlaþýlmasý için ve inceleme-araþtýrma yapmak için hazýrlanmýþ görsel olan grafik, tablo, resim gibi materyallerin tümü birer modeldir. Elektrik alan çizgileri, manyetik alan çizgileri için hazýrlanan posterler birer fiziksel modeldir. Güneþ sistemindeki gezegenler ile gözlemin yapýldýðý aracýn resimleri de birer modeldir. Fizikteki türetilmiþ büyüklüklerin tablo olarak sunulmasý, matematiksel baðýntýlarýnýnda tabloda verilmesi görsellik saðladýðý için birer fiziksel modeldir. Örnek.. 11 Cevap E I. Ýlk teleskoptan, Hubble teleskobuna II. Duman ile haberleþmeden, görüntülü cep telefonuna III. Yontma taþlardan, lazer ve nano teknoloji ile yapýlan cihazlara Yukarýda verilenlerin hangileri bilimin teknolojide nedenli kullanýldýðýný gösterir? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III Bilim ile teknoloji arasýnda sýký bir iliþki vardýr. Bilimin geliþmesiyle ortaya çýkan gerçekler insan yaþamýný kolaylaþtýrýrken bir çok teknoloji ürününü de beraberinde getirmiþtir. Bir yandan bilimsel çalýþmalarýn hýz kazanmasý ve buluþlarýn hayata yansýtýlmasý, insanlarý teknoloji ile iç içe yaþamasýný saðlamýþtýr. Ýlk teleskoptan günümüzdeki Hubble teleskobuna ve daha yüksek kalitedeki yeni teleskoplara doðru geliþen bir teknoloji, haberleþmede ilkel yöntemlerden görüntülü haberleþmeye, yontma taþlardan devasa yapýlara oradan da mikro düzeydeki yapýlara ve cihazlara geçilmesi bilim ve teknolojinin birlikte geliþtiðini, bilimin teknolojide nedenli kullanýldýðýný gösterir. Cevap E Cevapl Test Aþaðýdaki bilim dallarýndan hangisi hem canlý hemde cansýz varlýklarý araþtýran bir bilim dalýdýr? AA A) Fizik B) Matematik C) Jeoloji D) Astronomi E) Coðrafya 2. I. Arabalarýn ya da uçaðýn hareket etmesi II. Lambalarýn ýþýk vermesi III. Þimþek çaktýðýnda çok þiddetli sesinin duyulmasý IV. Bazý kimyasal maddelerin radyoaktif ýþýnlar yaymasý V. Radyoaktif bir maddenin çekirdeðinden nükleer enerji elde edilmesi Yukarýda verilenlerden kaç tanesi fiziðin uðraþ alanlarýndandýr? 3. Aþaðýdakilerden hangisi yanlýþtýr? A) Mekanik, cisimlerin nasýl hareket ettiðini ve nasýl etkiþleþtiðini inceler. B) Termodinamik, enerjinin madde içinde nasýl yayýldýðýný ve nasýl iletildiðini inceler. C) Nükleer fizik, atom çekirdeðinin yapýsýný oluþturan unsurlarýn nasýl etkileþtiðini inceler. D) Katýhal fiziði, yoðun hâldeki maddelerin elektriksel, manyetik, optik ve esneklik özelliklerini inceler. E) Optik, manyetik maddelerin özelliklerini ve nasýl etkileþtiklerini inceler. 4. I. Doktor II. Kimyager III. Astronot IV. Paleontolog V. Biyolog Yukarýda verilen bilim adamlarýndan kaç tanesi fizik bilimiyle olaylarý açýklamaya çalýþýr? Fizik 18 (9. sýnýf)

19 5. I. Duyu organlarý ile yapýlýr. II. Ölçü aletleri kullanýlýr. III. Kesin ve objektif bilgiler içerir. Yukarýda verilenlerden hangileri nicel gözlem ile ilgilidir? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 9. Beyaz ýþýk; kýrmýzý, turuncu, sarý, yeþil, mavi ve mor renklerden oluþur ifadesi aþagýdakilerden hangisine bir örnektir? CC A) Teori B) Hipotez C) Kanun D) Gerçek E) Tahmin 6. Aþaðýdakilerden hangisi fiziðin alt alanlarýndan deðildir? CC A) Mekanik B) Termodinamik C) Botanik D) Atom Fiziði E) Manyetizma 10. I. Kütle, terazi ile ölçülür. II. Zaman, kronometre ile ölçülür. III. Akým þiddeti, voltmetre ile ölçülür. IV. Sýcaklýk, termometre ile ölçülür. V. Uzunluk, mezura ile ölçülür. Yukarýda verilenlerden kaç tanesi doðrudur? DD 7. Bir hipotezin özellikleri arasýnda, I. Probleme yanýt vermelidir. II. Eldeki tüm verileri kapsamalýdýr. III. Deðiþtirilebilmelidir. IV. Üzerinde tahminler yapýlarak, deneylerle sýnanabilmelidir. V. Yasalara uygun olmalýdýr. AA verilenlerinden kaç tanesi yoktur? 11. I. Hýz II. Akým þiddeti III. Ývme CC Yukarýda verilenlerden hangileri türetilmiþ büyüklüktür? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 12. Aþaðýdaki birimlerden hangisi temel bir büyüklüðün birimidir? AA A) Desimetre B) Litre C) Joule 8. Fiziksel bir olay ile ilgili olarak problemi belirleyen bilim insaný, gözlem yaparak veri topluyor. Daha sonra hipotez kuruyor. D) Watt E) metre/saniye DD Buna göre, bilim insaný bundan sonra; I. Deney yaparak hipotezi test etmek II. Sonuçlarý duyurmak III. Verileri toplayýp analiz ederek sonuca varmak IV. Hipotez doðru deðil ya da kýsmen doðru ise düþünüp tekrar denemek aþamalarýný hangi sýra ile yapmalýdýr? A) I, II, III, IV B) IV, III, II, I C) I, II, IV, III D) I, IV, III, II E) II, I, IV, III 13. I. 0,2 lt=2000 cm 3 tür. II. 1,5 μm= mm dir. III. 10 C=273 K dir. IV mg=0,001 kg dýr. V cm=1 hm dir. Yukarýda verilenlerden kaç tanesi doðrudur? BB 19

20 14. I. Eþit kollu terazi II. Cetvel III. Dinamometre IV. Voltmetre V. Kantar CC Yukarýda verilenlerden kaç tanesi ile temel bir büyüklüðün ölçümü yapýlabilir? 17. I. Ýnsanlýðýn yaþamýný kolaylaþtýrýr. II. Yaþam kalitesini artýrýr. III. Bilimsel çalýþmalar sonucu ortaya çýkar. Yukarýda verilenlerden hangileri teknoloji ile ilgilidir? A) Yalnýz I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 15. Çoðu zaman ölçülen deðer ile gerçek deðer arasýnda farklar oluþur. BB Buna göre, bunun nedeni; I. Ölçme yönteminin farklý yapýlmasý II. Ölçümü yapanýn psikolojisi III. Saðlam ve düzgün çalýþan ölçü aleti IV. Ortamýn þartlarý verilenlerden hangileri olamaz? A) Yalnýz I B) Yalnýz III C) I ve IV 18. I. Atomlarýn çekirdek ve elektronlardan oluþtuðunu gösteren poster II. Mýknatýsýn manyetik alan çizgilerini gösteren resim III. Güneþ ve gezegenlerin Hubble teleskobu ile çekilmiþ resmi Yukarýda verilenlerden hangileri fiziksel bir modeldir? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) Yalnýz III D) I ve II E) I, II ve III D) II ve III E) I, II, III ve IV 16. Kemal Ýhsan Cemal Servet Ortalama Cetvel Mezura Þerit metre 7,50 8,00 7,20 7,00 7,425 7,40 7,30 7,10 7,50 7,325 7,20 7,30 7,10 7,20 7,20 Sýnýf ortamýnda bir fidanýn boyunu ölçmek isteyen bazý öðrencilerin ölçü aletleri ile bulmuþ olduðu deðerler tabloda metre cinsinden verilmiþtir. 19. Vektörler için verilen; I. Doðrultularý ayný olan vektörlerin yönleri de aynýdýr. II. Büyüklükleri eþit olan vektörler eþit vektörlerdir. III. Ayný doðrultudaki vektörlerin bileþkesi vektörlerle ayný doðrultuda olur. CC yargýlarýndan hangileri her zaman doðrudur? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) Yalnýz III D) I ve III E) I, II ve III DD Bu tabloya göre, I. Ölçmede mutlaka hata payý vardýr. II. Gerçek deðere en yakýn ölçme, ölçmelerin ortalamasýdýr. III. Ölçme ortamýn þartlarýna göre deðiþebilir. yargýlarýndan hangileri doðrudur? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) Yalnýz III D) I ve II E) I ve III 20. I. Hýz vektöreldir. II. Sürat skalerdir. III. Kütle temel büyüklüktür. IV. Kuvvet vektörel bir büyüklüktür. V. Uzunluk temel bir büyüklük olup ölçüm sonucu skaler olarak verilir. Yukarýda verilenlerden kaç tanesi doðrudur? Fizik 20 (9. sýnýf)

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

Editörden... YGS FiZiK SORU - ÇÖZÜM

Editörden... YGS FiZiK SORU - ÇÖZÜM II YGS FiZiK SORU - ÇÖZÜM EDİTÖR Turgut MEŞE YAZAR Komisyon Katkıda Bulunanlar Yavuz KESKİN Tüm hakları Editör Yayınevi'ne aittir. Yayınevinin izni olmaksızın, kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik,

Detaylı

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =.

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =. 2014 2015 Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 1. Aşağıda verilen boşluklarara ifadeler doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız. A. Fiziğin ışıkla

Detaylı

Uluslararası beraberliği sağlamak ve birim kargaşasını önlemek amacıyla, fizikte birçok birim sistemi kullanılmaktadır.

Uluslararası beraberliği sağlamak ve birim kargaşasını önlemek amacıyla, fizikte birçok birim sistemi kullanılmaktadır. Ölçme: Fizikte kütle, hacim, uzunluk, alan, sıcaklık, kuvt, hız, ivme, elektrik yükü, elektrik akımı gibi birçok büyüklük kullanılmaktadır. Bir büyüklüğü ölçmek için, o büyüklük cinsinden seçn değişmez

Detaylı

3. FASÝKÜL 1. FASÝKÜL 4. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 5. FASÝKÜL. 3. ÜNÝTE: ÇIKARMA ÝÞLEMÝ, AÇILAR VE ÞEKÝLLER Çýkarma Ýþlemi Zihinden Çýkarma

3. FASÝKÜL 1. FASÝKÜL 4. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 5. FASÝKÜL. 3. ÜNÝTE: ÇIKARMA ÝÞLEMÝ, AÇILAR VE ÞEKÝLLER Çýkarma Ýþlemi Zihinden Çýkarma Ýçindekiler 1. FASÝKÜL 1. ÜNÝTE: ÞEKÝLLER VE SAYILAR Nokta Düzlem ve Düzlemsel Þekiller Geometrik Cisimlerin Yüzleri ve Yüzeyleri Tablo ve Þekil Grafiði Üç Basamaklý Doðal Sayýlar Sayýlarý Karþýlaþtýrma

Detaylı

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I BÝRE DERSHANEERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UUAMA FÖÜ (MF) DERSHANEERÝ S FÝÝ - 13 ADIRMA UVVETÝ - I Ders anlatým föyleri öðrenci tarafýndan dersten sonra tekrar çalýþýlmalýdýr. ADIRMA UVVETÝ - I Adý Soyadý :... Bu

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

EMKO CÝHAZLARINDA KULLANILAN ISI SENSÖRLERÝ

EMKO CÝHAZLARINDA KULLANILAN ISI SENSÖRLERÝ EMKO CÝHAZLARINDA KULLANILAN ISI SENSÖRLERÝ Ortamdaki ýsý deðiþimini algýlamamýza yarayan cihazlara ýsý veya sýcaklýk sensörleri diyoruz.emko ELEKTRONÝK tarafýndan üretilen ýsý sensörleri, kullanýlan alan

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý

5. 2x 2 4x + 16 ifadesinde kaç terim vardýr? 6. 4y 3 16y + 18 ifadesinin terimlerin katsayýlarý CEBÝRSEL ÝFADELER ve DENKLEM ÇÖZME Test -. x 4 için x 7 ifadesinin deðeri kaçtýr? A) B) C) 9 D). x 4x ifadesinde kaç terim vardýr? A) B) C) D) 4. 4y y 8 ifadesinin terimlerin katsayýlarý toplamý kaçtýr?.

Detaylı

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere)

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere) Genel Özellikler Hava perdeleri yüksek debili ve ince formlu hava akýmý saðlamak amacýyla üretilmiþlerdir. Kullanýlýþ amacý birbirinden farklý sýcaklýk deðerlerine sahip iki ortamý hareket serbestisi saðlayacak

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim Matematik 1. Fasikül ÜNÝTE 1 Geometriye Yolculuk ... ÜNÝTE 1 Geometriye Y olculuk Çevremizdeki Geometri E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim E E E E E Üçgenler

Detaylı

Sunum ve Sistematik. Bu başlıklar altında uygulamalar yaparak öğrenciye yorum, analiz, sentez yetisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Sunum ve Sistematik. Bu başlıklar altında uygulamalar yaparak öğrenciye yorum, analiz, sentez yetisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: FİZİĞİN UĞRAŞ ALANI ALIŞTIRMALAR Bu başlık altında her bölüm kazanımlara ayrılmış, kazanımlar tek tek çözümlü temel alıştırmalar ve sorular ile taranmıştır. Özellikle bu kısmın

Detaylı

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41.

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41. 7215 73-2/26 TR(TR) Kullanýcý için Kullanma talimatý ModuLink 25 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý off on C 5 off 2 on pm 1:41 24 Volt V Lütfen cihazý kullanmaya baþladan önce dikkatle

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

Aydın BAK, Gülşen AKYOL, Melike TOMBAK

Aydın BAK, Gülşen AKYOL, Melike TOMBAK YAYIN KURULU Hazırlayanlar Gökay BAKAR, Gülçin Hünerli, F.Buket HIZARCI, Rıdvan Meriç, Merve DÜNDAR, Merve AKPINAR, Ezgi KALAY, Atalay ARSLAN Aydın BAK, Gülşen AKYOL, Melike TOMBAK YAYINA HAZIRLAYANLAR

Detaylı

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI. MEV Koleji Özel Ankara Okulları

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI. MEV Koleji Özel Ankara Okulları 9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI MEV Koleji Özel Ankara Okulları Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Fakat öğrendiklerimizi kalıcı hale getirmek

Detaylı

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEK OKULU ELEKTRONÖROFİZYOLOJİ TEKNİKERLİĞİ FİZİK DERSİ AKAN BAKKALOĞLU 1

YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEK OKULU ELEKTRONÖROFİZYOLOJİ TEKNİKERLİĞİ FİZİK DERSİ AKAN BAKKALOĞLU 1 YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEK OKULU ELEKTRONÖROFİZYOLOJİ TEKNİKERLİĞİ FİZİK DERSİ AKAN BAKKALOĞLU 1 FİZİKTE ÖLÇME, BİRİM ve BİRİM SİSTEMLERİ ÖLÇME: Bir niceliğin büyüklüğünün

Detaylı

ULTRASONÝK SEVÝYE ÖLÇER ULM-53 Açýk veya kapalý tanklarda, çukurlarda, açýk kanal vb. yerlerde, sývýlarýn (kirli olsa bile), partikül ve yapýþkan ürünlerin sürekli seviye ölçümünde kullanýlýr. Ölçüm aralýðý

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I K U L L A N I C I E L K Ý T A B I Kesme Hızı Kesme hýzý fonksiyonlarý: Kalýnlýk ve kesilecek olan madde Akým ayarýnýn deðeri Akým ayarý kesilmiþ kenarlarýn kalitesini etkiler. Kesimin geometrik

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

KALİBRASYON MERKEZİ AKREDÝTASYONU OLAN LABORATUVARLARIMIZ

KALİBRASYON MERKEZİ AKREDÝTASYONU OLAN LABORATUVARLARIMIZ KALİBRASYON MERKEZİ Sýcaklýk, Nem, Basýnç, Rüzgar, Yaðýþ ve Global Güneþ Radyasyonu ölçümünü yapan cihaz, sensör ve sistemlerin kalibrasyonunu yapan laboratuvarlardan ve ilgili çevre birimlerinden oluþmaktadýr.

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

FİZİĞİN DOĞASI. 4. Optik. gölge oluşumu, yansıma ve kırılma gibi ışık olaylarını inceler. Gözün görmesinden

FİZİĞİN DOĞASI. 4. Optik. gölge oluşumu, yansıma ve kırılma gibi ışık olaylarını inceler. Gözün görmesinden FİZİĞİN DOĞASI FİZİK Fizik, madde ile enerji arasındaki etkileşimi inceleyen, doğada gerçekleşen olaylarla ilgili mantıklı açıklamalar üretmeye çalışan ve ulaştığı sonuçları kanunlarla ortaya koyan uygulamalı

Detaylı

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ 13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Akım Ölçülmesi-Ampermetreler 2. Gerilim Ölçülmesi-Voltmetreler Ölçü Aleti Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Ölçü aletlerinin seçiminde yapılacak ölçmeye

Detaylı

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez?

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez? 5. SINIF COÞMY SORULRI 1. 1. BÖLÜM DÝKKT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. Kazan Bardak Tam dolu kazandan 5 bardak su alýndýðýnda kazanýn 'si boþalmaktadýr. 1 12 Kazanýn

Detaylı

EQ Kapasitif Seviye Transmitterleri, endüstride yaygýn kullanýlan, kapasite ölçüm yöntemini kullanýr. Elektrod çubuðu ile tank duvarý arasýnda prosesi oluþturan malzeme nedeniyle deðiþen kapasiteyi ölçerek

Detaylı

KÖÞE TEMÝZLEME MAKÝNASI ELEKTRONÝK KONTROL ÜNÝTESÝ KULLANIM KILAVUZU GENEL GÖRÜNÜM: ISLEM SECIMI FULL

KÖÞE TEMÝZLEME MAKÝNASI ELEKTRONÝK KONTROL ÜNÝTESÝ KULLANIM KILAVUZU GENEL GÖRÜNÜM: ISLEM SECIMI FULL KÖÞE TEMÝZLEME MAKÝNASI ELEKTRONÝK KONTROL ÜNÝTESÝ KULLANIM KILAVUZU GENEL GÖRÜNÜM: calismaya hazir Enter Tuþu menülere girmek için kullanýlýr. Kýsa süreli basýldýðýnda kullanýcý menüsüne, uzun sürelibasýldýðýnda

Detaylı

Madde ve Isý. Maddeyi oluþturan taneciklerin hareketleri ýsý alýþ-veriþinden etkilenir. Aþaðýda yapýlan deneyler bu etkiyi göstermektedir.

Madde ve Isý. Maddeyi oluþturan taneciklerin hareketleri ýsý alýþ-veriþinden etkilenir. Aþaðýda yapýlan deneyler bu etkiyi göstermektedir. Maddeler tanecikli yapýdadýrlar. Bu tanecikler görülmeyecek kadar küçüktür. Fakat maddeyi oluþturan tüm taneciklerin hareketli olduðunu görmüþtük. Aþaðýda katý, sývý ve gaz hâllerinde bulunan maddelerin

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

Ýçindekiler. Vortex metre VTX2, yeni nesil Sayfa 3. Ölçüm tekniði Sayfa 3. Uygulamalar Sayfa 4. Tasarým Sayfa 5. Ölçüm aralýðý tablosu Sayfa 5

Ýçindekiler. Vortex metre VTX2, yeni nesil Sayfa 3. Ölçüm tekniði Sayfa 3. Uygulamalar Sayfa 4. Tasarým Sayfa 5. Ölçüm aralýðý tablosu Sayfa 5 Vortex Metre Ýçindekiler Vortex metre VTX2, yeni nesil Sayfa 3 Ölçüm tekniði Sayfa 3 Uygulamalar Sayfa 4 Tasarým Sayfa 5 Ölçüm aralýðý tablosu Sayfa 5 Teknik özellikler Sayfa 6 Vortex metre profili Sayfa

Detaylı

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI

KULLANIM KLAVUZU EFE KULUÇKA MAKINELERI KULLANMA TALIMATI Ambalaj içinde bulunanlar: Köpük korumasý Kuluçka makinesi Güç kablosu Talimat kitapçýðý Açýklama: 1. Ýlk önce makineyi test ediniz. 2. Sýcaklýk ayarýný yapýnýz. 3. Sýcaklýk alarm parametre ayarlarý (AL

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

Oda Termostatý RAA 20 / AC. Montaj ve Kullaným Kýlavuzu

Oda Termostatý RAA 20 / AC. Montaj ve Kullaným Kýlavuzu Oda Termostatý RAA 20 / AC Montaj ve Kullaným Kýlavuzu Alarko Carrier Eðitim ve Dokümantasyon Merkezi Haziran 2008 Oda Termotatý RAA 20 / AC Kullaným Kýlavuzu ÝÇÝNDEKÝLER GARANTÝ ve SERVÝS GÝRÝÞ Kullaným

Detaylı

Bölüm 2: Yarý iletkenler

Bölüm 2: Yarý iletkenler Bölüm 2: Yarý iletkenler Temel kavramlar Elektroniðin temelini oluþturan yarý iletkenleri açýklamadan önce madde ile ilgili temel bilgileri öðrenmek gerekir. Bilindiði gibi bütün maddeler atomlardan oluþmuþtur.

Detaylı

hem kapalý, hem deðil... esnek, þeffaf, pratik çözümler...

hem kapalý, hem deðil... esnek, þeffaf, pratik çözümler... hem kapalý, hem deðil... esnek, þeffaf, pratik çözümler... "pvc perde kapýlar" mekanlarý ayýrmanýn iþlevsel yolu... Özellikleri, Avantajlarý PVC Perde kapýlar, þeffaff PVC bantlardan oluþan, çalýþma alanlarýnda

Detaylı

ÜRÜNLER SH Q SH QC SH C Taným Zemin Sertleþtirici - Kuvars Agregalý Zemin Sertleþtirici Kuvars ve Korund Agregalý Zemin Sertleþtirici - Korund Agregalý Kullanýldýðý Yerler Sürtünmeye maruz kalan zeminlerde.

Detaylı

014-015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "7. AKIL OYUNLARI ÞAMPÝYONASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 7. Akýl Oyunlarý Þampiyonasý, 18 Nisan 015 tarihinde Özel Sancaktepe Bilfen Ortaokulu

Detaylı

tarafından hazırlanmıştır. 11.SINIF FİZİK SORU BANKASI Sertifika No: 11748 Konu Kavrama s e r i s i Üniversiteye Hazırlık & Okula Yardımcı

tarafından hazırlanmıştır. 11.SINIF FİZİK SORU BANKASI Sertifika No: 11748 Konu Kavrama s e r i s i Üniversiteye Hazırlık & Okula Yardımcı Bu kitap tarafından hazırlanmıştır. 11.SINIF FİZİ SORU BANASI ISBN-978-605-5631-18-5 Sertifika No: 11748 onu avrama s e r i s i Üniversiteye Hazırlık & Okula ardımcı Bu kitabın tüm basım ve yayın hakları

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti Filtre Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti statik seçenekleri, 1-200m2 temizleme alaný ve

Detaylı

Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri

Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri Genel Yetenek Testi Örnek Soru Çözümleri 1 2 1 1 2 Çok Sýcak Soðuk Sýcak Çok Soðuk D B C Çorba Kutuplar Yanardað Sonbahar Yukarýda yer alan 1. ve 2. kutudakiler

Detaylı

Teknik Özellikleri : Ölçülecek Malzeme. Çýkýþ. Hassasiyet Linearite Kapasite Ölçü Sahasý Min. Di-Elektrik Sabiti Baðlantý Malzemesi

Teknik Özellikleri : Ölçülecek Malzeme. Çýkýþ. Hassasiyet Linearite Kapasite Ölçü Sahasý Min. Di-Elektrik Sabiti Baðlantý Malzemesi ECAPm seviye transmitterleri, iletken sývýlarda, iletken olmayan sývýlarda, katý partiküllü ve toz malzemelerde, yapýþkan ve asit/bazik sývýlarda seviyenin ölçülmesi amacýyla kullanýlan kapasitif seviye

Detaylı

Kuvvet ve Hareket. 9. sýnýf) Fizik BÝR BOYUTTA HAREKET

Kuvvet ve Hareket. 9. sýnýf) Fizik BÝR BOYUTTA HAREKET 4 uvvet ve Hareket Bu ünitede, alýnan yol ve yer deðiþtirmenin ne anlama geldiðini, konum - zaman grafiklerinden hýzýn nasýl bulunacaðýný, sabit hýzla hareket eden cisim ya da sisteme etki eden kuvvetlerin

Detaylı

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman PID Kontrol Formu PID kontrol formu endüstride sýkça kullanýlan bir proses kontrol yöntemidir. PID kontrol algoritmasýnýn çalýþma fonksiyonu, kontrol edilen prosesten belirli aralýklarla geri besleme almak

Detaylı

Kümeler II. KÜMELER. Çözüm A. TANIM. rnek... 3. Çözüm B. KÜMELERÝN GÖSTERÝLMESÝ. rnek... 1. rnek... 2. rnek... 4. 9. Sýnýf / Sayý..

Kümeler II. KÜMELER. Çözüm A. TANIM. rnek... 3. Çözüm B. KÜMELERÝN GÖSTERÝLMESÝ. rnek... 1. rnek... 2. rnek... 4. 9. Sýnýf / Sayý.. Kümeler II. KÜMLR. TNIM Küme, bir nesneler topluluðudur. Kümeyi oluþturan nesneler herkes tarafýndan ayný þekilde anlaþýlmalýdýr. Kümeyi oluþturan nesnelerin her birine eleman denir. Kümeyi genel olarak,,

Detaylı

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik. Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.com www.ozenelektronik.com.tr mobydic 5000 Benzinli+LPG Egzoz

Detaylı

4. a ve b, 7 den küçük pozitif tam sayý olduðuna göre, 2 a a b. 5. 16 x+1 = 3

4. a ve b, 7 den küçük pozitif tam sayý olduðuna göre, 2 a a b. 5. 16 x+1 = 3 LYS ÜNÝVSÝT HAZILIK ÖZ-D-BÝ YAYINLAI MATMATÝK DNM SINAVI A Soru saýsý: 5 Yanýtlama süresi: 75 dakika Bu testle ilgili anýtlarýnýzý optik formdaki Matematik bölümüne iþaretleiniz. Doðru anýtlarýnýzýn saýsýndan

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

Kalite Güvence Sistemi Belgesi.... Sulamada dünya markasý.

Kalite Güvence Sistemi Belgesi.... Sulamada dünya markasý. Kalite Güvence Sistemi Belgesi... Sulamada dünya markasý. Borular Sulama Borularý & Spagetti Borular Aþýndýrýcý sývýlara karþý yüksek derecede dayanýklýdýr. Güneþin UV ýþýnlarýna karþý dayanýklý ve esnektir.

Detaylı

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit MV 1 geprüfte Sicherheit Teknik Katalog PANEL RADYATÖRLERÝ EN 44 ISO 9001:000 T S E BAG UV PRODUCTO CONFORME A NORMAS Épitésügyi Minóségellenórzó Intézet GÝRÝÞ Bu katalog genelinde siz sayýn müþterilerimize,

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK ÖLÇME TESİSAT GRUBU TEMRİN-1-Mikrometre ve Kumpas Kullanarak Kesit ve Çap Ölçmek

ELEKTRİK-ELEKTRONİK ÖLÇME TESİSAT GRUBU TEMRİN-1-Mikrometre ve Kumpas Kullanarak Kesit ve Çap Ölçmek ELEKTRİK-ELEKTRONİK ÖLÇME TESİSAT GRUBU TEMRİN-1-Mikrometre ve Kumpas Kullanarak Kesit ve Çap Ölçmek Amaç: Mikrometre ve kumpas kullanarak kesit ve çap ölçümünü yapabilir. Kullanılacak Malzemeler: 1. Yankeski

Detaylı

2014-2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "4. AKIL OYUNLARI TURNUVASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 4. Akýl Oyunlarý Turnuvasý, 21 Þubat 2015 tarihinde Özel Sancaktepe Okyanus Koleji

Detaylı

ELQ Kapasitif Seviye Transmitterleri, endüstride yaygýn kullanýlan, kapasite ölçüm yöntemini kullanýr. Elektrod çubuðu ile tank duvarý arasýnda prosesi oluþturan malzeme nedeniyle deðiþen kapasiteyi ölçerek

Detaylı

olarak çalýºmasýdýr. AC sinyal altýnda transistörler özellikle çalýºacaklarý frekansa göre de farklýlýklar göstermektedir.

olarak çalýºmasýdýr. AC sinyal altýnda transistörler özellikle çalýºacaklarý frekansa göre de farklýlýklar göstermektedir. Transistorlu Yükselteçler Elektronik Transistorlu AC yükselteçler iki gurupta incelenir. Birincisi; transistorlu devreye uygulanan sinyal çok küçükse örneðin 1mV, 0.01mV gibi ise (örneðin, ses frekans

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

KOMPARATÖR SAATLERÝ, HASSAS ÝÇ VE DIÞ ÇAP ÖLÇÜM SÝSTEMLERÝ, MANYETÝK STANDLAR

KOMPARATÖR SAATLERÝ, HASSAS ÝÇ VE DIÞ ÇAP ÖLÇÜM SÝSTEMLERÝ, MANYETÝK STANDLAR KOMPARATÖR SAATLERÝ, HASSAS ÝÇ VE DIÞ ÇAP ÖLÇÜM SÝSTEMLERÝ, MANYETÝK STANDLAR KOMPARATÖRLER HAKKINDA Komparatör saatleri parçalarýn yükseklik ve derinlik ölçümlerinde, komparatör takýmlarý ile iç çap ölçümlerinde,

Detaylı

ECAM KAPASÝTÝF SEVÝYE SENSÖRÜ

ECAM KAPASÝTÝF SEVÝYE SENSÖRÜ seviye sensörü iletken sývýlarda, iletken olmayan sývýlar seviyenin kontrolü amacýyla kullanýlan kapasitif seviye sensörüdür. Ürün sensör üzerine gelince bir kapasite deðiþimi yaratmakta ve bu deðiþim

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

Ý Ç Ý N D E K Ý L E R

Ý Ç Ý N D E K Ý L E R ÝÇÝNDEKÝLER A. BÝRÝNCÝ ÜNÝTE: ÞEKÝLLER VE SAYILAR Nokta...9 Düzlem...10 Geometrik Cisimler ve Modelleri...12 Geometrik Cisimler ve Yüzeyleri...14 Haftanýn Testi...16 Veri Toplama - Þekil Grafiði...18 Tablo...20

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

QUALSTIKPLUS KULLANIM KLAVUZU

QUALSTIKPLUS KULLANIM KLAVUZU QUALSTIKPLUS KULLANIM KLAVUZU QualstikPlus Live-Line Power Qual i ty Survey Meter Model 8-061 XT Plus Model 8-062Plus Ýçerik Tablosu Sayfa Ýþlem Teorisi 2 Özellikler 3 Güvenlik Önlemleri 4 Ýþlem Direktifleri

Detaylı

2014 2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ÝLKOKULLAR ARASI 2. Zeka Oyunlarý Turnuvasý 7 Mart Silence Ýstanbul Hotel TURNUVA PROGRAMI 09.30-10.00 10.00-10.45 11.00-11.22 11.35-11.58 12.10-12.34 12.50-13.15

Detaylı

verter Dört mevsim daha konforlu, ekonomik ve uzun ömürlü tesisler için.. verter A member of the Uygulama Teorisi: Benzeþim Kurallarý: Debi Basýnç Güç Q 1 Q 2 = n 1 n 2 H 1 n 1 = H 2 ( n2 P 1 n 1 = P 2

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

FİZİĞİN DOĞASI. A. Fiziğin Uğraş Alanı

FİZİĞİN DOĞASI. A. Fiziğin Uğraş Alanı FİZİĞİN DOĞASI A. Fiziğin Uğraş Alanı Fen bilgisi; canlıları, cansızları, bunların yapılarını, işlevlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini inceler. Fen; bilimsel düşünme ve bu bilimsel düşünmeyi uygulamaya

Detaylı

LAMINAR FLOW PAKET TÝP HÝJYENÝK KLÝMA DIN 1946 KISIM 4 (Klima Sistemlerinin Vazifeleri) Havadaki mikrop seviyesinin sýnýrlandýrlasý Odalar arasýndaki gerekli hava akýmýnýn saðlanmasý Havadaki narkoz gazlarýnýn

Detaylı

Brain Q RSC/2 Termostat

Brain Q RSC/2 Termostat Brain Q RSC/2 Termostat Kullaným Kýlavuzu . Kod No: A.2.3.15 Kitap Baský Tarihi: 121206 Revizyon No: 121206 Brain Q RSC/2 Termostat 06 Kullaným Kýlavuzu . Ýçindekiler Kontrol Seviyesi Gösterge ve Çalýþtýrma

Detaylı

Rezistans termometreler endüstride hassas sýcaklýk ölçümü istenilen yerlerde kullanýlmaktadýr. Ýletkenin elektriksel direncinin sýcaklýða baðlý olarak deðiþim temeline dayanýr. Ýletken olarak emaye, cam

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

Uzunluk ölçme aletleri

Uzunluk ölçme aletleri UZUNLUK ÖLÇÜLERİ Bir nesnenin uzunluğu o nesnenin bir uçtan bir uca ne kadar uzandığını belirtir. Örnekler: Bir alışveriş merkezinde otoparkın kapıya olan uzaklığı, boyumuzun uzunluğu, kalemimizin, masamızın

Detaylı

Nokia Þarj Baðlantý Kablosu CA-126

Nokia Þarj Baðlantý Kablosu CA-126 Nokia Þarj Baðlantý Kablosu CA-126 TÜRKÇE Bu kabloyla, uyumlu bilgisayarýnýzla Nokia cihazý arasýnda verileri aktarabilir ve senkronize edebilirsiniz. Ayrýca, bilgisayardan ayný anda uyumlu Nokia cihazýnýzdaki

Detaylı

Fizik ve Ölçme. Fizik deneysel gözlemler ve nicel ölçümlere dayanır

Fizik ve Ölçme. Fizik deneysel gözlemler ve nicel ölçümlere dayanır Fizik ve Ölçme Fizik deneysel gözlemler ve nicel ölçümlere dayanır Fizik kanunları temel büyüklükler(nicelikler) cinsinden ifade edilir. Mekanikte üç temel büyüklük vardır; bunlar uzunluk(l), zaman(t)

Detaylı

TEMEL İŞLEMLER VE UYGULAMALARI Prof.Dr. Salim ASLANLAR

TEMEL İŞLEMLER VE UYGULAMALARI Prof.Dr. Salim ASLANLAR 1. ÖLÇME TEKNİĞİ Bilinen bir değer ile bilinmeyen bir değerin karşılaştırılmasına ölçme denir. Makine parçalarının veya yapılan herhangi işin görevini yapabilmesi için istenen ölçülerde olması gerekir.

Detaylı

Ballorex Dynamic. Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý. Precision made easy

Ballorex Dynamic. Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý. Precision made easy Ballorex Dynamic Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý Precision made easy Dinamik balanslama ile toplam debi kontrolü Precision made easy Ballorex Dynamic yeni nesil basýnçtan baðýmsýz balans ve kontrol vanasýdýr.

Detaylı

ECASm KAPASÝTÝF SEVÝYE ÞALTERÝ

ECASm KAPASÝTÝF SEVÝYE ÞALTERÝ seviye þalteri iletken sývýlarda, iletken olmayan sývýlarda, katý partiküllü ve toz malzemelerde seviyenin kontrolü amacýyla kullanýlan kapasitif seviye sensörüdür. Ürün sensör üzerine gelince bir kapasite

Detaylı

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata

2 Hata Hesabı. Hata Nedir? Mutlak Hata. Bağıl Hata Hata Hesabı Hata Nedir? Herhangi bir fiziksel büyüklüğün ölçülen değeri ile gerçek değeri arasındaki farka hata denir. Ölçülen bir fiziksel büyüklüğün sayısal değeri, yapılan deneysel hatalardan dolayı

Detaylı

Yüksek kapasiteli Bigbag boþaltma proseslerimiz, opsiyon olarak birden fazla istasyonile yanyanabaðlanabilirözelliðesahiptir.

Yüksek kapasiteli Bigbag boþaltma proseslerimiz, opsiyon olarak birden fazla istasyonile yanyanabaðlanabilirözelliðesahiptir. Firmamýzmühendisliðindeimalatýnýyaptýðýmýzendüstriyel tipbigbag dolum,bigbag boþaltma prosesleri kimya,maden,gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle TürkSanayicisininhizmetindeyiz...

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

UIC-20-P ÖLÇÜ VE KONTROL CÝHAZI

UIC-20-P ÖLÇÜ VE KONTROL CÝHAZI KULLANMA KILAVUZU (v-1.0) UIC-20 sistek 1 2 UIC-20-P ÖLÇÜ VE KONTROL CÝHAZI Sistek Elektronik Sistemler Sanayi ve Ticaret Ltd. Þti. Ývedik OSB. 1354.Cad (eski 21.Cad.) No:98 06680 Ostim/ANKARA Tel: (312)394

Detaylı

Uluslararası Temel Ölçü Birimleri.ve Bu Birimlerden Türetilen Birimlerin Tariflerine İlişkin Yönetmelik

Uluslararası Temel Ölçü Birimleri.ve Bu Birimlerden Türetilen Birimlerin Tariflerine İlişkin Yönetmelik Uluslararası Temel Ölçü Birimleri.ve Bu Birimlerden Türetilen Birimlerin Tariflerine İlişkin Yönetmelik BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM VE TANIMLAR Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik; 3516 sayılı Ölçüler

Detaylı

PÝS SU BORU VE EK PARÇALARI TEKNÝK BOYUTLAR KANALÝZASYON BORULARI

PÝS SU BORU VE EK PARÇALARI TEKNÝK BOYUTLAR KANALÝZASYON BORULARI PÝS SU BORU VE EK PARÇALARI TEKNÝK BOYUTLAR KANALÝZASYON BORULARI PÝLSA KANALÝZASYON BORULARI MEM TEK MUFLU AnmaÇapý (mm) Dýþ Çap S 2 S 4 S 8 d1 (mm) S1 (mm) S1 (mm) S1 (mm) Muf Ýç Çapý d2 (mm) Conta Yuvasý

Detaylı

Tespit Vidasý. Ýç Ölçüm Çeneleri. Verniyer Skalasý. (Metrik) Dýþ Ölçüm Çeneleri. Ýç Ölçüm Çeneleri. Fonksiyon Düðmeleri. Dýþ Ölçüm Çeneleri.

Tespit Vidasý. Ýç Ölçüm Çeneleri. Verniyer Skalasý. (Metrik) Dýþ Ölçüm Çeneleri. Ýç Ölçüm Çeneleri. Fonksiyon Düðmeleri. Dýþ Ölçüm Çeneleri. KUMPASLAR KUMPAS HAKKINDA Kumpaslar parçalarýn iç, dýþ, yükseklik ve derinlik gibi boyutlarýný ölçmek için kullanýlýrlar. Ýç Ölçüm Çeneleri Tespit Vidasý Verniyer Skalasý (Ýnç) Ana Skala (Ýnç) KUMPAS ÇEÞÝTLERÝ

Detaylı

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI

9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI 9. SINIF FİZİK YAZ TATİLİ ÖDEV KİTAPÇIĞI Sevgili öğrenciler; yorucu bir çalışma döneminden sonra hepiniz tatili hak ettiniz. Fakat öğrendiklerimizi kalıcı hale getirmek için konu tekrarı yapmamız, soru

Detaylı

Nokia Kamera Flaþý PD-2 Kullaným Kýlavuzu. 9232493 1. Baský

Nokia Kamera Flaþý PD-2 Kullaným Kýlavuzu. 9232493 1. Baský Nokia Kamera Flaþý PD-2 Kullaným Kýlavuzu 9232493 1. Baský UYGUNLUK BÝLDÝRÝMÝ NOKIA CORPORATION olarak biz, tamamen kendi sorumluluðumuzda olmak üzere PD-2 ürününün aþaðýdaki yönetmeliðin (Council Directive:1999/5/EC)

Detaylı

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI

DA DEVRE. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI DA DEVRE Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı ANALIZI BÖLÜM 1 Temel Kavramlar Temel Konular Akım, Gerilim ve Yük Direnç Ohm Yasası, Güç ve Enerji Dirençsel Devreler Devre Çözümleme ve Kuramlar

Detaylı

Atlantis IMPERATOR. Kullanim Kilavuzu. Metal Dedektörü

Atlantis IMPERATOR. Kullanim Kilavuzu. Metal Dedektörü Atlantis IMPERATOR Kullanim Kilavuzu Metal Dedektörü Dedektörü Tanýma ON-OFF Açýk-Kapalý Kulaklýk giriþi Tüm Metal Arama ve Toprak Sýfýrlama Atlantis IMPERATOR AUTO Duyarlýlýk, Hassasiyet Toprak Ayarý

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı

C = F-32 = K-273 = X-A 100 180 100 B-A. ( Cx1,8)+32= F

C = F-32 = K-273 = X-A 100 180 100 B-A. ( Cx1,8)+32= F ISI VE SICAKLIK Isı;Tüm maddeler atom ya da molekül dediğimiz taneciklerden oluşmuştur. Bu taneciklerin bazı hareketleri vardır. En katı, en sert maddelerin bile tanecikleri hareketlidir. Bu hareketi katı

Detaylı

TS EN ISO SCP. Kimyasal Proses Pompalarý TS EN 22858 / ISO 2858 ATEX SCP 01 02-11

TS EN ISO SCP. Kimyasal Proses Pompalarý TS EN 22858 / ISO 2858 ATEX SCP 01 02-11 TS EN ISO 9905 Kimyasal Proses Pompalarý TS EN 225 / ISO 25 ATEX 01 02-11 Genel Bilgiler Basýlabilen Sývýlar Ýçinde katý parçacýklar ve elyaf bulunmayan, temiz veya az kirli, düþük viskoziteli sývýlarý

Detaylı

POLiPROPiLEN BORU VE EKLEME PARÇALARI

POLiPROPiLEN BORU VE EKLEME PARÇALARI POLiPROPiLEN BORU VE EKLEME PARÇALARI 0 07 hakan plastik product catalogue Hakan Plastik üretim kataloðu Polipropilen Random Kopolimer (Tip 3) hammaddeden üretilen ve kimyasal maddelere karþý dayanýklý

Detaylı